# isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2017 Question Paper

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2017, 19 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2017/77d53fc7-4c2a-4a03-afaa-1865c652bd1f
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 19

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2017 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2017/77d53fc7-4c2a-4a03-afaa-1865c652bd1f)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2017 · isindebele. Question paper, 19 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P2 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2017-memo/ebf868aa-8bfa-4a5a-b687-bc5e516ba74e) — Memo · 2017 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                              ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                     IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                                2017

                                                                             IMITLOMELO: 80

                                                                    ISIKHATHI: Ama-iri ama-2½

                                    Iphepheli linamakhasi ali-19.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2                   2                                  DBE/2017
                                                  SCE

YELELA

1.        Umfundi kufanele afunde ikhaseli ngokukhulu ukuyelela ngaphambi kobana
          aphendule imibuzo.

2.        Ungalingi ufunde iphepha lemibuzo loke. Qala ikhasi lokumunyethweko
          elisekhasini elilandelako bese utshwaya iinomboro zemibuzo ebuzweko
          ngeencwadi ozifunde kilomnyaka. Ngemuva kwalapho, funda imibuzo le bese
          ukhetha leyo ofisa ukuyiphendula.

3.        Iphepheli LINEENGABA EZINTATHU:

          ISIGABA A:        Iinkondlo                             (30)
          ISIGABA B:        Inovela                               (25)
          ISIGABA C:        Umdlalo nanyana Idrama                (25)

4.        Landela imilayo esekuthomeni KWESINYE NESINYE isigaba ngokuyelela.

5.        Phendula IMIBUZO EMIHLANU seyiyoke:

          EMITHATHU KUSIGABA A
          MUNYE KUSIGABA B
          NAMUNYE KUSIGABA C

6.        Sebenzisa irherho         lokuzihlola   ukuqinisekisa     bonyana   yoke   imibuzo
          uyiphendulile.

7.        Tlola iinomboro zeempendulo zakho zifane patsi nangendlela ezinonjorwe
          ngayo ephepheni lemibuzo.

8.        Thoma ESINYE NESINYE isigaba ekhasini ELITJHA.

9.        Isikhathi esiphakanyisweko sokutlola isigaba ngasinye:

          ISIGABA A:        Pheze imizuzu ema-40
          ISIGABA B:        Pheze imizuzu ema-55
          ISIGABA C:        Pheze imizuzu ema-55

10.       Tlola ngesandla esihle nesibonakalako.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2           3                                DBE/2017
                                          SCE

IKHASI LOKUMUNYETHWEKO
Ikhaseli lizokwenza ukobana umfundi akhethe imibuzo afuna ukuphendula ngayo
ngaphandle kobana afunde iphepha loke.
ISIGABA A: IINKONDLO

Iinkondlo eziboniweko: Phendula NANYANA ngimiphi imibuzo EMIBILI.
        INOMBORO YOMBUZO                  UMBUZO               IMITLOMELO      IKHASI
1. 'Isililo Senyoni'                   Umbuzo omude                 10            5

2. 'Ipi Yerholweni'                 Umbuzo onemibuzo emifitjhani      10          6

3. 'Isizi'                          Umbuzo onemibuzo emifitjhani      10          7

4. 'Mma Wami'                       Umbuzo onemibuzo emifitjhani      10          8
                                          KANYE
                Ikondlo engakabonwa: Ukatelelekile ukuphendula umbuzo lo.
5. 'Ngubo Yebusika'               Umbuzo onemibuzo emfitjhani        10           9
*YELELA:      Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo OMUDE
              enoveleni qinisekisa bona ukhethe imibuzo EMIFITJHANI emdlalweni.
                                         NOFANA
              Nawukhethe imibuzo EMIFITJHANI enovelini qinisekisa bona ukhetha Umbuzo
              OMUDE emdlalweni.

ISIGABA B: INOVELA

INOVELA: Phendula umbuzo MUNYE encwadini yenovela efundiweko.
6. Mbala Ngubaba                    Umbuzo omude                      25         10

7. Mbala Ngubaba                    Umbuzo onemibuzo emifitjhani      25         10

8. UKholiwe                               Umbuzo omude                25         12

9. UKholiwe                         Umbuzo onemibuzo emifitjhani      25         12

ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA

Phendula umbuzo MUNYE encwadini yomdlalo ofundiweko.
10. Ibhudango Lami                   Umbuzo omude                     25         14

11. Ibhudango Lami                  Umbuzo onemibuzo emifitjhani      25         14

12. Umbango KaNzunza NoManala             Umbuzo omude                25         17

13. Umbango KaNzunza NoManala       Umbuzo onemibuzo emifitjhani      25         17

YELELA:        Esigabeni B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye
               NOWODWA umbuzo omfitjhani. Awukafaneli ukuphendula imibuzo
               EMIBILI emide nofana MIBILI emifitjhani.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                            Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2            4                                 DBE/2017
                                           SCE

IRHELO LOKUQINISEKISA

Tlola itshwayo (√) erhelweni lokuqinisekisa elilandelako ukuhlola bona uphendule yoke
imibuzo elindelekileko.

        ISIGABA                IINOMBORO    INANI LEMIBUZO        TLOLA ITSHWAYO
                                ZEMIBUZO   EZOKUPHENDULWA           EMBUZWENI
                                                                  OWUKHETHILEKO
                                                                         ()
A: IINKONDLO                 1–4               2
   (Iinkondlo
   eziboniweko)
A: IKONDLO (Ikondlo            5               1
   engakabonwa)
B: INOVELA                   6–9               1
   (Umbuzo omude
   NANYANA
   onemibuzo
   emifitjhani)
C: UMDLALO/IDRAMA           10–13              1
   (Umbuzo omude
   NANYANA
   onemibuzo
   emifitjhani)
YELELA: Esigabeni B no-C, phendula umbuzo OWODWA omude kanye NOWODWA
            umbuzo omfitjhani. Awukafaneli ukuphendula imibuzo EMIBILI emide
            nofana EMIBILI emifitjhani.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2           5                           DBE/2017
                                          SCE

ISIGABA A: IINKONDLO

Iinkondlo ezibonweko (UMBUZO woku-1 ukuya embuzweni wesi-4): Phendula imibuzo
EMIBILI kwaphela.

Ikondlo engakabonwa (UMBUZO wesi-5): UKATELELEKILE ukuphendula umbuzo lo.

UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE)

Funda ikondlo engenzasi bese uphendula umbuzo olandelako.

ISILILO SENYONI – JM Mthimunye

1       Mina ngiphapha njalo nje,
2       Ngizul' emkayini ngedwana,
3       Ngizul' ongcon' umuthi
4       Wokuphumula kamnandi,
5       Ngiphumul' ukubalabala.

6       Mina ngilizuba ngiyazulazula,
7       Ngizul' omanz' umuthi,
8       Engingakha kiwo ngedwa
9       Ngakhe ngakhele safuthi,
10      Ngingasafuduka ngitjho
11      Lisina ngesinanja.

12      Ngihlala ngiphapha njalo,
13      Omanz' umuth' angiwufumani
14      Ubutlawana bami sebuyala.
15      Ngamane ngigege nay' imithi
16      Bengifunyan' ongifaneleko
17      Ngakhe kiwo kamnandi.

18      Noman' eziny' iinyoni zingatjho
19      Bona ngiphaphele safuthi,
20      Ukuzuma khona ngiyazuma,
21      Kubamba ezumako,
22      Zizulele nyon' ehle!

23      Ngihlala ngiphapha njalo.
24      Eziny' iinyoni ziyangisola.
25      Ezinye zisol' amabalami,
26      Ezinye zisol' ubuhle bami,
27      Ezinye zikhuz' amalami.
28      Zimu, ngibutha nami hle!

Tlola ummoya ozwakaliswa yimbongi ekondlweni le, dzubhula bewuhlathulule
amagama asetjenziswe yimbongi ukuveza tjhatjhalazi lowo mmoya.                    [10]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                       Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2            6                               DBE/2017
                                           SCE

UMBUZO 2 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
IPI YERHOLWENI – DM Jiyane
1         Phasi enzasi erholweni,
2         KwaMahlungulu kwasala abantu
3         Kwaduma izulu kwamekeza umbani,
4         Kwatjha isikhuni kwasala umlotha.
5         Kwahlwa emini iNdebele liqalene nomSuthu,
6         Lafika iBhunu lasiza umSuthu.
7         Umbango lo ngewani?
8         Nango uMampuru ngemathunjini,
9         Wathuthumba umdzobho yabayincani indawo.
10        Yabambana kwathula umoya,
11        Yabambana kwaphapha ibhetjha eNdebeleni,
12        Yabambana kwaphapha umdzobho emSuthwini,
13        Yabambana kwarathuka ibhrugu eBhunwini.
14        Kwaba nzima ephasini lekhethu,
15        Kwalila ikule, kwalila isibhuku nomkhonto.
16        Abantu barhayileka inga ziimpukani zingananto,
17        Yafulathela yamaBhunu nabeSuthu.
18        UMabhoko akathomi umuntu,
19        Nango uMaqobolwana aqwilisa isitjhaba sesiyamile,
20        Bayenza indaba uburotho nejemu.
21        Wokhi! Amanaba asese namandla,
22        Umtlhago ubhode amanzinzo,
23        Amanaka namaphotho kukudla ngenca yephango.
24        Iinhlokwana nanziya laphaya,
25        Iindumbu ziintutwana nobujadajada.
26        Kulele umSuthu, iBhunu neNdebele.
27        Sesidlule isiwuruwuru kwalila iintseritseri,
28        Izandla neenyawo zakaNdebele zadliwa ziinsimbi,
29        Iintjhaba zagida ngethambo lakhe,
30        Nango sele asisembamgodi,
31        Namhlanje sidindi sinzinzile.
2.1       Dzubhula umuda osetjenziswe endimeni yesi-2 onehlathululo yokobana
          nakuliwa ipi le kwabonakala kunzima nanyana kwakungasisebusuku.              (1)
2.2       Tlola imihlobo EMIBILI yevumelwano esetjenziswe yimbongi endimeni yoku-1
          yekondlo engehla le.                                                         (2)
2.3       Rhunyeza ngawakho amagama okutjhiwo mumuda we-17 wekondlo engehla le.        (1)
2.4       Hlathulula umnqopho wembongi wokungathekisa ipi ekhulunyiswa ekondlweni
          le nesiwuruwuru.                                                             (2)
2.5       Ngokuyelela okutjhiwo yindima yesi-2 yekondlo le akhe uhlathulule ngewakho
          amagama isisusa sepi ekhulunyiswa ekondlweni le.                             (2)
2.6       Coca ngokukholweka kommongondaba okhulunyiswa ekondlweni le.                 (2)
                                                                                       [10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                            Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2            7                                 DBE/2017
                                           SCE

UMBUZO 3 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ISIZI – JN Malobola
1         Laphuma njengemihla,
2         Laphakama lihlophe
3         Ukuzifihla kunina.
4         Imisebenzi yemihla
5         Irheme ngerherho layo.
6         Umuntu woke bekahlophe
7         Ukuyokufika lapho
8         Lapho alima khona.
9         Amacoco akakho kangako
10        Mvulo sidiniwe,
11        Nokho siyakhona,
12        Igijima njengemhleni ibhesi.
13        Maye! Ha … wu …! Iwu!
14        Gidi! Bhu! Bhu!
15        Ngokuphazima kwelihlo
16        Kwaphela nya!
17        Kwathula du!
18        Ababonileko kwaba ngabathulileko,
19        Abalimeleko kwaba ngabaphephileko,
20        Isizi leWangendrift lembatha
21        IKwaNdebele ngomzuzwana.
22        Abotitjhere bayile,
23        Bakhambile abafundi,
24        Iinsebenzi zoMbuso ziyile,
25        UMbuso wembethe isizi.
26        Kwalila umNyango wezeFundo,
27        Khona umnyaka sele wonde kangaka?
28        Awa, ukwelusa kubhalile,
29        Iinkomo zifahlile, kubhalile.
3.1       Tlola ilanga ekwenzeka ngalo ingozi ekhulunyiswa ekondlweni le.                 (1)
3.2       Rhunyeza imiqondo EMIBILI emunyethwe yindima yesi-4 yekondlo engehla le.        (2)
3.3       Tlola isithombe-ngqondo esisetjenziswe yimbongi emudeni wama-25 wekondlo
          engehla le.                                                                     (1)
3.4       Ingabe ukusetjenziswa kweenlingisi emudeni we-16 nowe-17 ekondlweni le
          kusivezela muphi umqondo?                                                       (2)
3.5       Igama elisetjenziswe emudeni wobu-8 elithi; 'lima' ngokwekondlo le lizwakala
          lijamele imiqondo emibili. Hlathulula leyo miqondo eliyijameleko ngokutjhiwo
          yikondlo le. Ipendulo ayibe maphuzu AMABILI.                                    (2)
3.6       Coca ngokuphumelela kwembongi ukusebenzisa isithombe-ngqondo emudeni
          wama-27 bewuhlathulule nokobana ukusetjenziswa kwaso kunamthelela muphi
          ekwenzeni bona ikondlo le izwisiseke ngcono.                                    (2)
                                                                                          [10]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2                  8                                 DBE/2017
                                                 SCE

UMBUZO 4 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

Mma Wami – JM Mthimunye
1      Ungikhalimile iye,
2      Angali ngiyavuma.
3      Wathi ngingakhambi ebusuku,
4      Wathi ngingakhambi nabesana.
5      Ngabuza ngifuna ukwazi,
6      Ngabuza bonyana kungebanga lani.
7      Ipendulwakho kwaba liswazi,
8      Ipendulo kwaba ziinhlamba.
9      Wathi ngingabuzi okunengi
10     Kwaphela ngenze njalo.
11     Ngahlala ngitshwenyekile
12     Ngombana ngifuna ukwazi
13     Bonyana yini ephethwe busuku,
14     Bonyana yini elumako ebesaneni.
15     Iye, ngakhamba ngekani
16     Ngombana ngifuna ukwazi.
17     Umvuzo walokho kwaba budisi,
18     Kwaba ngilokhu okubonako.
19     Namkhana ungangithuka,
20     Uthi: ngeqa amagamakho.
21     Kwaphela khumbula lokhu:
22     Wangifihlela iqiniso lakho.

4.1       Tlola izinto EZIMBILI unina lembongi ayikhalimela zona bona ingazenzi.                (2)
4.2       Tlola ubukondlo           obusetjenziswe   yimbongi   emudeni   we-15   wekondlo
          engehla le.                                                                           (1)
4.3       Rhunyeza ngomuda OWODWA isehlakalo esehlela imbongi ngemva kobana
          ingazange ithathe iiyeleliso zakanina.                                                (1)
4.4       Ingabe amagama akhulunywa yimbongi endimeni yamaswaphelo yekondlo le
          asitjelani ngamazizo wayo?                                                            (2)
4.5       Ucabanga bona imbongi beyingazi ngeqiniso bona khuyini elumako
          ebesaneni nofana seyindlela yokuzivikela nje kwaphela? Sekela isiqunto
          osithathako ngawakho amagama.                                                         (2)
4.6       Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese usekela
          ngawakho amagama uqalise kokuvela ekondlweni le.
          Ngendlela ummongondaba wekondlo le ungayo kuyabonakala bona imbongi
          nonina babantu ebe baphila esikhathini sakade.                                        (2)
                                                                                                [10]
                                              KANYE
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2             9                               DBE/2017
                                            SCE

IKONDLO ENGAKABONWA: (UKATELELEKILE UKUPHENDULA UMBUZO LO)
UMBUZO 5 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
Funda ikondlo engenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
NGUBO YEBUSIKA – MA Mahlangu
1     Uligwelegwele njengendoda esisilwi,
2     Ngikuqala ngithabe ngizale ithabo,
3     Imihlathi iqoth' iindlebe ngethabo.
4     Ngiyazikara ngokungarareki ngawe.
5     Ubusika ngibuzwa ngendaba.
6     Amakhaza ngiwaqala ngiwatjhidele,
7     Isithunzi sakho sihlala sinjalo,
8     Ngiyazikara ngokungarareki ngawe.
9     Amanzi mngani wakho omkhulu,
10    Ukuhlanzeka nimamathe nelimu nakho,
11    Isithunzi sakho sihlala sinjalo,
12    Ngiyazikara ngokungarareki ngawe.
13    Nginikel' ukuhlakanipha mfuthumela,
14    Wena olethwa yingubami.
15    Nginikel' ukukhuthala ndluyami yokubalekela,
16    Wena oletha ithemba lobuthongo obubusisekileko.
17    Ngiyazikara ngokungatatazeli ngawe.
18    Nginikel' umcabango ongikhanyiselako ngekusasa.
19    Amehlwami akabe ngavulekileko,
20    Imicabango yami akube ngejabulisako,
21    Ungitjele nawuluphalako, ngingabambeleli kuwe
22    Ngombana ulithemba lamabhudango wami wangomuso.

5.1       Tlola umhlobo wesithombe-ngqondo osetjenziswe yimbongi endimeni yoku-1
          yekondlo le.                                                                  (1)
5.2       Tlola umhlobo wevumelwano osetjenziswe yimbongi emudeni wesi-2
          wekondlo engehla.                                                             (1)
5.3       Dzubhula umuda onesithiyeleli/ isezura osetjenziswe yimbongi ekondlweni
          engehla le.                                                                   (1)
5.4       Tsomula ibinzana lamagama asisitjho asetjenziswe yimbongi endimeni yesi-3
          yekondlo engehla le.                                                          (1)
5.5       Hlathulula umqondo omunyethwe mumuda othi; 'Imihlathi iqoth' iindlebe
          ngethabo' osetjenziswe yimbongi endimeni yoku-1 yekondlo le.                  (2)
5.6       Ingabe imbongi isihlathululelani nofana isitjelani ngomuda we-9 nowe-10
          wekondlo le?                                                                  (2)
5.7       Tshwaya ngommongondaba ofihlakeleko wekondlo engehla le.                      (2)
                                                                                        [10]
                                                        IMITLOMELO YESIGABA A:          30
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                             Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2          10                                DBE/2017
                                         SCE

ISIGABA B: INOVELA
YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhetha umbuzo
        OMUDE enoveleni qinisekisa bona ukhethe umbuzo onemibuzo
        EMIFITJHANI emdlalweni.
                                          NOFANA
             Nawukhetha umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI enovelini qinisekisa bona
             ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni. Kilesisigaba kuneencwadi
             zamanovela EZIMBILI: MBALA NGUBABA KANYE NOKHOLIWE. Khetha
             inovela EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA.
UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE)
MBALA NGUBABA – PB Skhosana
Enovelini yesihloko esithi; Mbala Ngubaba akhe utshwaye ngeemilo zabalingisi
abalandelako: uDladla, uNaMtshweni noMavela bewuhlathulule nomlayezo owuthola
esimilweni somlingisi ngamunye. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390.                [25]
UMBUZO 7 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
MBALA NGUBABA – PB Skhosana
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI A
'Uyabona Jali sekunokobana ngiziphekelele ejele, kungcono nizame elinye iqhinga,
njengombana atjho uMasango. Ukuzisa emlonyeni wengwe khona, awa.' USkhosana
azizwe neengazini bona nakusibhuku usibambe ngentongeni-ke kwanje. Athi rhedlu
uMasango ngelihlo. Alithi tsipi. NoMasango afakaze ngelakhe bona, 'yelele!' Kwenzeka
lefihlokazi nje, uMavela akalemuki, nokubona akaboni. Ingqondwakhe seyicabanga 5
ngokubotjhwa angakenzi litho. Mbala uMasango atjho bona kungcono bayomtjhiya
kwamzawakhe uSoLiseni owakhe la eMkobola. Lokho kutjengise ukuphunyurha
emlonyeni webhubezi kuMavela.
'Nizabe ningisize khulu Phondw' elibovu. Ngifuna nje lapha ngingafihla khona ihloko
iveke nanyana zimbili, besiqede ukuthutha ilifa lameli lapha eMadlangeni. Uyabona 10
kwakho Jali, bengifisile bona ngikwazi kodwana inarha yekhenu nayiluma ngalindlela
enitjho ngayo, ngiyacolisa. Ngingamane ngithi ngelinye ilanga kusemini ngithi rathu,
bengilale ngibuyile,' kutjho uMavela selatjengisa ukutjhaphuluka emmoyeni. 'Kungcono
lokho Mavela, hayi bona siyakunina emizinethu. Silinga ukukusiza.' Mbala bamhlise
kwaSoLiseni.                                                                         15
Kuthe nakuphela iveke uMavela banoSkhosana babesele babuyele kathathu
eMadlangeni ukuyokulayitjha iinkomo zakwabo. Nakuyokulayitjhwa kuba nguye
uMavela odosa phambili. Bafika nakusako kusalelwe bazivulele, ziragwe zisiwe la
bazilayitjhela khona ngale kwentaba iKhololo. Njengomuntu owazi umuzi wekhabo
uMavela bekathi ngaphambi kobana alikhuphe lelonani leenkomo abazolilayitjha, 20
ajikajike azombe umuzi wakwabo lo. Alinge ukutjheja bona akukho okonakeleko na.
Athi angazanelisa bese wenza umsebenzi abeze ngawo ngokuyelela bona
angabonwa. Phela ekhaya bamazi ayokufuna umsebenzi ngePitori. Ukobana selakade
awuthola umsebenzi wokuthutha isibaya sakayise asise KwaNdebele, abazi. Lokho
kwaziwa nguye noSkhosana noMasango.                                             25
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                             Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2            11                                 DBE/2017
                                           SCE

Ngokuthoma kokwanda kwamapholisa endleleni kwenza uMavela banoSkhosana
bakhawule kancani ukuthutha. Besele kubakhanyela bona bangahle bavinjwe
babuzwe bona bawuthethephi umhlambikazi ongaka weenkomo. Bazifumane
bangaphakathi ejele kanti bababantu abahlakaniphileko.
                                                                         [Ikhasi 72–73]

7.1       Tlola isizathu esenza bona uMavela azitjele bona ilifa elitjhiywe nguyise
          ngelakhe.                                                                        (1)

7.2       Konje umuntu obizwa ngoPhondw' elibovu ungewakwabani?                            (1)

7.3       UDladla wathi nakathula isifiso sakaBongwe ingqondo kaNaMtshweni yazula
          beyafika nalapha gade sele ikhohlwe khona. Konje ngikuphi lokhu
          akukhumbulako?                                                                   (2)

7.4       Rhunyeza ngephuzu ELILODWA isizathu esisiqabo esikhulu esibhalelisa
          uMavela bona angakghoni ukudla ilifa lakayise ngokomthetho.                      (2)

7.5       Rhunyeza ngephuzu ELILODWA isenzeko esasenziwa nguMavela ngaphambi
          kobana akhuphe inani leenkomo elazizokulayitjhwa ngelangelo.                     (2)

7.6       Tlola isizathu esenza uSkhosana          banoMasango     batjhiye   uMavela
          kwamzawakhe kaMasango, uSoLiseni.                                                (2)

7.7       Madanisa ubujamo bepilo yabentwana bakaMavela balokha nabasahlala
          eSoshanguve nebalokha nasele bahlala kwagogwabo eMadlangeni.                     (2)

7.8       Ingabe isenzo sakaNaMtshweni sokwamukela isifiso sakasobentwabakhe
          simveza amlingisi onjani? Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.         (2)

7.9       Hlathulula ngobujamo besizinda sendawo yeMadlangeni uqalise esehlakalweni
          samhlana uMavela aya eWitbank kiboDladla.                                        (2)

7.10      Ingabe ukuvuma kwakaMavela ukusala kwaSoLiseni ngeMkobola ngebanga
          lesizathu asivezelwa nguSkhosana banoMasango kumveza amlingisi onjani?
          Sekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.                                   (2)

7.11      Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusiliqiniso bese
          usekela isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.

          Nangathana aboMavela banoSkhosana             azange   babotjhwa    uMavela
          bekazokugcina anjingile njengesifiso sakhe.                                      (2)

7.12      Tshwaya ngokukholweka nofana ukungakholweki kommongondaba wenovela
          le.                                                                              (3)

7.13      Coca ngokuphumelela komtloli ukunikela inovela le isihloko esithi; Mbala
          Ngubaba. Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA.                                        (2)
                                                                                           [25]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2              12                            DBE/2017
                                             SCE

UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE)
UKHOLIWE – N Skosana
Enovelini yesihloko esithi; UKholiwe akhe utshwaye ngeemilo zabalingisi
abalandelako: uZondani, uSipho noKholiwe bewuhlathulule nomlayezo owuthola
esimilweni somlingisi ngamunye. Amagama ozowasebenzisa awabe ma-340–390.                [25]

UMBUZO 9 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)
UKHOLIWE – N Skosana
Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.
ITHEKSTHI B
USipho bekuthi njalo nakabuya emsebenzini aye ekhomphyutheni, asebenze.
Wakwenza lokhu bekwafika uLesihlanu. Obekurara umkakhe kukobana bekavuka
nebususku akhambe ayokutlola. Amalanga akhamba nje ngakelinye ihlangothi uMuzi
uthwelene nomthwalo obudisi, abusehli ubuthongo. Ingqondo iyathatha iyabeka,
iyakha iyabhuruza. Umkhumbulo obegade ubusa ingqondo yakhe kukobana kutjho 5
bona umkakhe kunomuntu athandana naye. Kwathi nalokha atjhada naye akhange
ambikele manje udliwa sisazelo. Wayibusa ingqondo yakhe umkhumbulo lo nanyana
bekazama ukuwucima kodwana wabhala ukucimeka. Wambusa umkhumbulo uMuzi
bewabhalelwa kukuzibamba. Kwase kwathi kungoLesihlanu balele wavusa uKholi.
Avuke uKholi arareke bona kwenzanjani. 'Mkami, ihliziyo yami ibuhlungu ngokobana 10
kanti ngihlezi nawe iminyaka engaka kukhona izinto engingazaziko nga …'
Athi angakaqedi asikhihle isililo uKholiwe. Ukwenza kwakaKholiwe kwamrara uMuzi,
ukobana wathoma nini ukuthandaza naye akazi kodwana wazizwa sele asithi: 'Amen.'
Namhlanje kungoMgqibelo ekuseni umkaSipho uvuke wathanyela indlu. Uthe
angangena ngekumbeni yokufundela, arareke khulu nakathola amaphepha 15
ahlanganiswe aba yincwadi. Abone umfazabantu bona uSipho gade asebenza
ngombana nakhu phela sekatlole nencwajana. Amehlo aqale, izandla zithome
ukuhlohlonya zifune ukubamba lokhu okubonwa mamehlo. Kuthi kusese njalo angene
uSipho. 'Mkami, ngibawa ufunde lokhu,' atjho akhomba wona amaphepha lawo enziwe
incwadi. 'Ngibawa uyifunde khona nje ngombana nge-iri letjhumi ngiyisa kwaMnguni.' 20
Ahlale phasi umkaSipho afunde. Kuthe ngemva kwesikhatjhana afunda wazirarekela
sele abona kuthonta amanzana emaphepheni awafundako. Akhange asaragela
phambili umkaSipho, wathi kuSipho: 'Ngibawa ungicolisele kuKholiwe, bengingazi.'
                                                                      [Ikhasi 20–21]

9.1       Tlola amabizo wabantu abalandelako:
          9.1.1        Umma uKholiwe afikela kwakhe ngeDaveyton.                        (1)
          9.1.2        Isokana uKholiwe abegade afunda nalo eVista.                     (1)
9.2       Tlola isiqunto esathathwa nguKholiwe ngemva kobana umphakathi ukholelwe
          bona uZondani uzibulele ngebanga lokobana amtlhalile.                         (2)
9.3       Tlola unobangela owenza bona umkaSipho ale ukuphekelela indodakwakhe
          bona base incwadi eyayikhuluma ngomlando kaKholiwe kuMuzi.                    (2)
9.4       Esiqetjhaneni esingehlesi kunalapha kuthiwa uMuzi akasabazi ubuthongo.
          Rhunyeza isizathu salokho.                                                    (2)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                             Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2            13                                DBE/2017
                                           SCE

9.5       Rhunyeza ikulumo kamalume kaKholiwe lokha nabegade acoca noMuzi
          ngelanga ekwakuzokulotjolwa ngalo uKholiwe.                                     (2)

9.6       Ucabanga bona isenzo sakaNgendu sokusoma uKholiwe angutitjherakhe
          siyamukeleka nofana asamukeleki? Sekela isiqunto osithathako.                   (2)

9.7       Phendula isitatimende esingenzasi ngoLiqiniso nofana Akusiliqiniso bese
          usekela isiqunto osithathako ngomuda OWODWA.

          Isenzo sakaMuzi sokungaphumeli ngaphandle ayokufunisisa ngokobana
          ingabe uKholiwe udliwa yini kangaka simveza njengendoda engathandi
          umkayo.                                                                         (2)

9.8       Ingabe isenzo sakaKholiwe sokuzibulala naphezu kobana alikholwa sisitjelani
          ngabantu abamakholwa? Ipendulwakho ayibe liphuzu ELILODWA.                      (2)

9.9       Ucabanga bona ukuvela kweqiniso lokobana uKholiwe akhange athandana
          noZondani njengombana bekucatjangwa kuzokuba nomphumela onjani
          emphakathini wekhabo?                                                           (2)

9.10      Khetha ipendulo enembako kezingenzasi bese uqedelela ngayo umutjho
          olandelako.

          UKholiwe banoMuzi bathoma ukubonana …

          A      eMamelodi nabegade bayozithabisa.
          B      ewolweni yomphakathi yeDaveyton nabegade baye kusifundo-bandulo.
          C      ewolweni yomphakathi yeMamelodi nabegade baye kusifundo-bandulo.
          D      ezikweni lezefundo ePhakemeko iVista.                                    (2)

9.11      Vumelana nofana uphikisane nesitatimende esingenzasi bese usekela
          isiqunto osithathako ngephuzu ELILODWA.

          Nanyana uKholiwe angazange avuma ukuthandana noSipho kodwana uSipho
          bekamkhathalela uKholiwe.                                                       (2)

9.12      Tshwaya ngelihlo elibukhali isenzo sakayise          kaKholiwe   sokujama
          nomphakathi endabeni yokuzibulala kwakaZondani.                                 (1)

9.13      Coca ngesiphetho senovela le. Ipendulwakho ayibe mumutjho OWODWA.               (2)
                                                                                          [25]

                                                        IMITLOMELO YESIGABA B:            25

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2               14                           DBE/2017
                                              SCE

ISIGABA C: UMDLALO/IDRAMA

YELELA: Khetha umbuzo OWODWA ngaphasi kwalesisigaba. Nawukhethe umbuzo
        OMUDE enovelini qinisekisa bona ukhetha umbuzo onemibuzo
        EMIFITJHANI emdlalweni.
                                              NOFANA
             Nawukhethe umbuzo onemibuzo EMIFITJHANI enovelini qinisekisa bona
             ukhetha umbuzo OMUDE emdlalweni.
             Kilesisigaba kuneencwadi EZIMBILI zomdlalo: IBHUDANGO LAMI KANYE
             NOMBANGO KANZUNZA NOMANALA.
             Khetha incwadi EYODWA uphendule ngayo umbuzo OWODWA.

UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE)

IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni

Umdlalo otloleke kuhle ngonezehlakalo ezilamana ngendlela yokobana sithi
nasizitjhejako zakhe indaba eyodwa nezwakalako. Akhe utshwaye ngelihlo elibukhali
ukulamana kwezehlakalo zomdlalo wesihloko esithi; Ibhudango Lami bewuhlathulule
nokobana umtloli wawo uphumelele kangangani ukuzilamanisa bekufike lapha
zisibumbela khona indaba eyodwa nezwakalako. Amagama ozowasebenzisa awabe
ma-340–390.                                                                             [25]

UMBUZO 11 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)

IBHUDANGO LAMI – TG Mnguni

Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI C

TJHILI:         (Ngommoya ophasi.) Uthe ngikhethe ndodana.          Khenge    athi
                ngikukhuphe. Manje angazi bona ngikhetheni.
NANTULI:        Ipendulo uyifuna nini baba?
TJHILI:         Uyifuna kusasa okusako. Uthe uzakufika ekhayapha ngesimbi yekhomba
                ekuseni, azokuzwa bona ngikhetheni. Uragele phambili wathi, nange 5
                ngikhetha ukufuduka kuzakufuneka bona lingatjhingi lakusasa ngisese
                seplasinapha.
MBULAWA: Mina nizangilibalela ngombana angekhe ngikghone ukulisa isikolo.
NANTULI:        Alo-ke sikhethani baba?
TJHILI:         Nami angazi kosikazi. (Ubambe umhlathi.)                               10
MBULAWA: Mina ngibona kungaba kuhle nange singakhetha ukufuduka baba.
         Ngitjho ngombana mina ngisafuna ukuragela phambili ngesikolo.
NANTULI:        Alo-ke nange sifuduka eplasinapha, sinqophaphi?
TJHILI:         (Athule angaphenduli.)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                            Phendla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2             15                                    DBE/2017
                                            SCE

MBULAWA: Kungaba njani nange singanqopha esikomplasi?                                         15

TJHILI:         Phela esikomplasi kuyakhokhwa ndodana. Akufani nalapha begodu
                nepuphu uyazithengela. Ukhokhela amanzi, ukuhlala nokuthuthelwa
                iinzibi.

NANTULI:        (Ngokutshwenyeka) Esikomplasi khona angekhe sakghona ngombana
                nesitjhebo siyathengwa. Nange kwenzeka bona ungakwazi ukukhokha 20
                uyakhutjhwa ngendlini.

MBULAWA: Ngamanye amagama nitjho bona ngilise isikolo?

TJHILI:         Awa ndodana asitjho njalo. Besilinga ukukulemukisa                umraro
                esingahlangabezana nawo nange singafudukela esikomplasi.

NANTULI:        Mina bengithi kungaba njani nange ungalisa           isikolo    ndodana 25
                uyokubamba eplasini bese ufunda ngeqadi?

TJHILI:         Mkhumbulo omuhle nawo lowo kosikazi. Uzabe asize thina ngokwenza
                njalo. Siyafisa nathi bona uragele phambili ngesikolo ndodana kodwana
                senziwa bujamo esikibo bona ulise isikolo.
MBULAWA:         (Athule angaphenduli.)                                                       30
TJHILI:          Akutjho bona siyakukatelela nokho. Nawe ungalahlela lakho sizwe.
MBULAWA:         (Athule angaphenduli, kwehle iminyembezi.)
NANTULI:         Akusiyo intando yethu bona ulise isikolo kodwana kungaphezu
                 kwamandlethu.
MBULAWA:         (Wesula iminyembezi.) Ngiyawuzwa umbono wenu babelethi bami 35
                 begodu nemiraro esingahlangabezana nayo nange sifudukela
                 esikomplasi ngiyayibona.
TJHILI:          Alo-ke wena uthini ndodana?
MBULAWA:         Ngiyasamukela isibawo senu babelethi bami. Ngiyabubona ubujamo
                 enikibo begodu ngizimisele ukunisiza. Sengizakufunda ngeposo.  40
                                                                               [Ikhasi 5–6]

11.1      Tlola amabizo AMABILI womuntu umndeni wakwaTjhili okhuluma ngaye
          etheksthini engehla le.                                                              (2)

11.2      Ngiziphi iinzathu EZIMBILI ezenza bona ababelethi bakaMbulawa babe
          nobudisi bokungafudukela esikomplasi?                                                (2)

11.3      Tlola umbandela onikelwe mumuntu lo ekukhulunywa ngaye etheksthini
          nange uTjhili akhetha ukufuduka.                                                     (2)

11.4      Hlangana neenghonghoyilo zelutjha ebelisebenza eplasini lakaVenter ngiziphi
          EZIMBILI ebezibonakala ziziinqabo ekuragiseleni phambili iimfundo zalo?              (2)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2           16                                  DBE/2017
                                          SCE

11.5      Rhunyeza ngobudlelwano obaba phakathi kweensebenzi ezibabantu abatjha
          nezibabantu abadala ngemva kobana uMathumbu ale ukuphendula
          iinghonghoyilo zelutjha.                                                        (2)

11.6      Ingabe indlela umndeni wakwaTjhili ococisana ngayo etheksthini engehla le
          usitjelani ngawo?                                                               (2)

11.7      Ingabe isiqunto sakaMbulawa sokungafuni ukulisa isikolo simveza amntwana
          onjani? Sekela isiqunto osithathako.                                            (2)

11.8      Khetha ipendulo enembako uqedelele ngayo isitatimende esingenzasi.

          Ngaphambi kobana uVenter azokuba mnikazi weplasi wakhe waba …

          A      lipholisa.
          B      ngutitjhere.
          C      ligqwetha.
          D      lijoni.                                                                  (2)

11.9      Madanisa indlela iinsebenzi zeplasini lakaMathumbu ebeziphethwe ngayo
          nendlela iinsebenzi zamalanga la eziphathwa ngayo. Ipendulo ayibe liphuzu
          ELILODWA.                                                                       (2)

11.10     Phendula isitatimende esilandelako ngoLiqiniso nofana Akusiliqiniso bese
          usekela isiqunto osithathako.

          Nanyana uJooste angazange alisa esipholiseni njengamanye amapholisa
          wamakhuwa ayokuba lilunga lehlangano yeSikakarele kodwana ubonakala
          azisekela izenzo zehlangano le.                                                 (2)

11.11     Tshwaya ngelihlo elibukhali indima edlalwe nguVenter emdlalweni lo
          ekusivezeleni ubudlelwano obabuphakathi kwabantu abanzima nabamhlophe
          ngesikhathi sokwenzeka komdlalo lo.                                             (2)

11.12     Ngokubona kwakho ingabe izehlakalo ezivezwe emdlalweni wesihloko esithi
          'Ibhudango Lami' zizehlakalo zamambala nofana ngezokuzithomela nje?
          Ipendulo ayibe liphuzu ELILODWA.                                                (1)

11.13     Nabegade      unguTjhili   ngisiphi isiqunto      ogade       ungasithatha
          ngokungabhadelwa kwakho naphezu kobana            ulimalele   emsebenzini
          kunalokho uthenjiswe ukuqothwa?                                                 (2)
                                                                                          [25]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2             17                               DBE/2017
                                            SCE

UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE)

UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni

Umdlalo otloleke kuhle ngonezehlakalo ezilamana ngendlela yokobana sithi
nasizitjhejako zakhe indaba eyodwa nezwakalako. Akhe utshwaye ngelihlo elibukhali
ukulamana kwezehlakalo zomdlalo wesihloko esithi; Umbango kaNzunza noManala
bewuhlathulule nokobana umtloli wawo uphumelele kangangani ukuzilamanisa
bekufike lapha zisibumbela khona indaba eyodwa nezwakalako. Amagama
ozowasebenzisa awabe ma-340–390.                                                          [25]

UMBUZO 13 (UMBUZO ONEMIBUZO EMIFITJHANI)

UMBANGO KANZUNZA NOMANALA – SM Mnguni

Funda isiqetjhana esingenzasi bese uphendula imibuzo elandelako.

ITHEKSTHI D

(KuseMasongololo, amabutho athela ikosi uNcagu ngepi yawo.)
UNCAGU:             Uphi uNzunza senibuya nje, nimlisile godu wakhamba?
UTJHABA:            (Okunguye ophaka ipi). Ndabezitha, sithi asizokubikela ukobana
                    sibathele ngeRhunu babaleka kwanga batjhinge ngeBhalule.
UNCAGU:             Nabalisa sele nibafumene? Naningakafumani uNzunza anikenzi litho. 5
                    Ngifuna nilethe umbiko othi nimqedile uNzunza nesitjhaba sakhe.
UTJHABA:            Ndabezitha siseenthendeni zabo.
UNCAGU:             Asibalandeleni kwanje ngikhamba nani. Ngifuna ukuzibuyiselela
                    bengibuyiselele nobaba osele aba mathambo amhlophe. UNzunza
                    wathatha ubukhosi bakababa ngokukhohlisa, ngiyamzonda 10
                    umkhohlisi. Asikhambeni siyobasenula ukuze bafunde isifundo.
UTJHABA:            Ndabezitha sele sisemtlhaleni wabo. (Kuvunywe ingoma yepi
                    kukhanjwe.)
UMBANGWA:           (Ucoca noTjhaba). Kwanga izinto zikhamba kuhle gadesi.
UTJHABA:            Khona kuyathembisa nangekhe sihlangane nabalekelela uNzunza 15
                    njengayizolo.
UMBANGWA:           Uyiphakile leya yayizolo mngani yeMasongololo. Ngibone
                    sekuhlangana iKhwezi nebutho lami uBulembu sesibahlubulisa
                    sibahlaba bahlubule ngeensutja zethu. Ngizwe ngijabula nangibona
                    uNdala sele abeletha iinthende alibangisa ngaKwaNomude.          20
UTJHABA:            Kufanele abaleke ngombana iNgwenyama uMrhawu wasitjhuka kanti
                    neNgwenyama uNcagu nayo ibukhali kwamambala.
UMBANGWA:           Mina ngambona asagwaba ukobana alifakwa libuya nedaka. Kambe
                    aboKotheni laba bebangaziboni kuNcagu ngentonga.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2               18                                   DBE/2017
                                              SCE

UTJHABA:                Nami ngambona kodwana bengingazi ukobana uzakukhupha 25
                        amehlo esikhunjeni ngalendlela.

                        (UNzunza sele ahlangene noSongubo banoNdala. Bararwe
                        kukweyama iBhalule elizele swi.)

USONGUBO:               Hlala lapha khengiyokufunela iinhlahla kuNangubokazi Ndala.
                        Ungubani wena okhamba nomuntu ongakufela nanyana 30
                        kukunini lo?

UNZUNZA:                Awuboni ukobana ulimele umuntu lo?

USONGUBO:               Mina nginguSongubo ngiphuma kuDlomu kaMthimkhulu.
                        Olimeleko lo nguNdala. Sibaleka aManala mqongo. Ngikhuluma
                        nje nawo aseenthendeni zethu.                              35

UNZUNZA:                Hawu! Kubuhlungu ukuzwa ukobana aManala asasilandela phezu
                        kobana siqobeke kangaka. Kanti abantu laba bafunani, bafuna
                        ukusidla siphila?

UNDALA:                 Uyayizwa ingoma leyo, neenthuli leza uyazibona? Sele kungiwo-
                        ke aManala mqongo, amakhondlomthangala sele aphezu kwethu. 40
                        Maye mina nokulimala ngilimele angazi ngizokuba yini.

UNZUNZA:                (Ezwa isitjhaba sakhe silila ngokudinwa). Angazi ukobana
                        sizokwenzanjani ngombana sidiniwe; iBhalule nalo nanti lizele swi.
                        Angazi ukobana sizakulekelelwa ngubani.

USONGUBO:               Akhe ngilekelele uNdala osele kusikhathi aquma. (Akhuluma 45
                        nonina.) Mma nangu uNdala uphethe amathumbu ngezandla
                        akhafula neengazi ngomlomo.

UNANGUBOKAZI: Ngiyeza ngizomsiza. (Afike asize uNdala.)

UNZUNZA:                Sidiniwe, kade silwa naManala. Nakhu uNdala nimsizile, mina
                        nesitjhaba sami angekhe nasisiza na? Kambe basiqedile 50
                        KwaSimkhulu besafulathela seza nganeno, nakho-ke sebafikile
                        godu.
                                                                              [Ikhasi 71–74]

13.1      Isigodlo sekosi uMusi sasikuyiphi indawo nakuzakuqubuka ipi ekhulunyiswa
          emdlalweni lo?                                                                        (1)

13.2      Tlola iinzathu EZIMBILI ezazikatelela ikosi uMusi bonyana idlulisele
          unamrhali kiloyo ozoyelama.                                                           (2)

13.3      Rhunyeza ngomuda OWODWA indlela uNzunza akhohlisa ngayo lo athatha
          kuye ubukhosi bakayise kaNcagu ngobukirikitjani.                                      (2)

13.4      Konje uNcagu wabusa ngemva kokucima kwaliphi ilanga?                                  (1)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P2          19                                DBE/2017
                                         SCE

13.5      Tlola isizathu esenza bona aManala agcine sele abizwa ngegama lokobana
          mahlabanahlubule emdlalweni lo.                                              (2)

13.6      Rhunyeza indlela uNangubokazi enza ngayo lokha nakakhandisa nofana
          nakaqeda aManala amandla bona angasaragela phambili nokubulala
          uNzunza nebutho lakhe.                                                       (2)

13.7      Ucabanga bona ngikuphi OKUBILI okwenza bona uManala agcine aphanjwe
          nguNzunza ekufumaneni ubukhosi bakhe njengombana uyise abegade
          ahlelile?                                                                    (2)

13.8      Hlathulula indima edlalwe mdlali ngamunye kabangenzasi ekuthuweleliseni
          umbango okhulunyiswa emdlalweni lo:

          13.8.1       UNgendu                                                         (2)

          13.8.2       UNanasi                                                         (2)

13.9      Ngemva kobana kuvuke umbango okhulunyiswa emdlalweni lo kuthiwa
          amadodana wekosi uMusi aphadlhalala nenarha le yoke. Ethebuleni
          engenzasi le madanisa indodana yekosi engethebuleni A nendawo ekuthiwa
          yatjhinga kiyo kezingethebuleni B.

                  IBIZO LENDODANA                INDAWO EYATJHINGA KIYO
             1. UGegana                        A eNatali

             2. UDlomu                         B eMridili

                                               C eMletlana

                                               D ebuVenda                              (2)

13.10     Lokha uSele nakethula ikulumakhe esigodlweni emva kokuthatha ubukhosi
          uzwakala abalabala ngokuhlukana kwesitjhaba samaNdebele. Ingabe
          ikulumakhe le imveza amumuntu onjani?                                        (2)

13.11     Coca ngokukholweka kommongondaba womdlalo lo.                                (2)

13.12     Tshwaya ngendima edlalwe nguTjhaba banoMbangwa emdlalweni lo
          bewuhlathulule nokuphumelela komtloli wayo ukubadlalisa leyo ndima.          (3)
                                                                                       [25]

                                                       IMITLOMELO YESIGABA C:          25
                                                                 INANI LILOKE:         80

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2017/9a093b4f-43ce-404f-9128-1e02521b6f26) — isiNdebele HL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-may-june-2017/997924b5-dffc-440d-af4a-ddb006534235) — isiNdebele HL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2017/bd3e39f6-6205-4320-a3f5-2bffea889498) — isiNdebele HL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-feb-march-2017/c71a05e8-1640-494c-94fc-d77f17646223) — isiNdebele HL · QP · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2023/4bb74702-107a-4f18-8e5a-bd6fd3903a66) — isiNdebele HL · QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2018/f17ca326-84f6-40d8-9ec0-ebf9ac63a88c) — isiNdebele HL · QP · 2018 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024-mg/67a83de1-20e6-4835-9a82-a7f7008cd427) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024-mg/21ddb82d-9b0a-42dc-94ef-8a1c7c053996) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024-mg/65f7950d-ccc9-482e-b011-465dfd9eb653) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-isindebele/5f0b0dc6-7b0d-4d24-87c0-9f12a05e2fd8) — Memo · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isindebele/452c407d-5b22-4680-a8e7-9f7d127094cb) — Memo · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
