# isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2015 Memo

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 3 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2015, 13 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-feb-march-2015-memo/0dbe6017-1c10-4e78-85f1-2ce91f265a95
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2015
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-feb-march-2015-memo/0dbe6017-1c10-4e78-85f1-2ce91f265a95)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2015 · isindebele. Memorandum, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                        IGREYIDI 12

                              ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                    IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                    FEBHERBARI/MATJHI 2015

                                        IMEMORANDAMU

IMITLOMELO: 100

                              Imemorandamu le inamakhasi ali-13.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                  Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3               2                   DBE/Febherbari–Matjhi 2015
                                      NSC – Imemorandamu

SIGABA A: AMATHEKSTI WOKUZITLAMELA

UMBUZO 1

1.1       Indaba Ecocako (Narrative)

          Ngangingazi bona kuzakuba nje.

          Le yindaba lapho umtloli ademba/acoca ngesehlakalo esithileko esakhe
          senzeka kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso.
          Kuyenzeka kokunye umtloli indaba ayisusele ehloko. Lokho siyakuthola
          kwenzeka khulu ebafundini. Kuqakathekile bona nanyana umfundi ayisusela
          ehloko indabakhe kodwana ibe yindaba ekholwekako. Ngokuvamileko umtloli
          wendaba le usebenzisa isikhathi esidlulileko.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywaindaba ecocako:
          •   Isigaba esisingeniso kufanele simdose/simlulubeze umfundi wendaba.
          •   Indaba ecocako kufanele ikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
          •   Umuntu ofunda indaba le kufanele ahlale alangazelela ukuzwa
              okulandelako bekube sekugcineni.
          •   Indaba enesiphetho esingakajayeleki yihle kunaleyo enesiphetho
              esisepepeneneni begodu esilindelekileko.                                          [50]

1.2       Indaba Ehlathululako (Descriptive)

          Ukuqakatheka kwamasiko womuntu.

          Le yindaba lapho umtloli afuze ahlathulule ubujamo obuthileko, bomuntu
          othileko nofana indawo ethileko. Njengombana nesihloko sitjho, kufanele
          umtloli wendaba le asebenzise amagama ahlathululako khudlwana. Ngale
          kwalokho, umtloli usebenzisa khulu ilimi elisesikhathini sanje.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa indaba ehlathululako:

          •      Otlolako kufanele ayelele ekutheni akhethe isihloko asazi kuhle. Isizathu
                 kukuthi kuba budisi ukuhlathulula into onganalwazi elipheleleko ngayo.
          •      Otlolako kufanele akhethe ngokuyelela amagama nobujamo
                 bokukhuluma.
          •      Amagama asetjenziswa ngotlolako kufanele akhe isithombe esikhanya
                 bha.
          •      Otlolako angasebenzisa iinthombe-ngqondo zokubona, zokurhogela,
                 zokuzwa, zobumnandi nezokuthinta ukuze zimsize ukwenzela bona
                 akuhlathululako kukhanye bha.
          •      Ukuhlathulula okuyipumelelo kubonakalisa tjhatjhalazi imizwa, efana
                 neyokubona, yokuzwa, yokunambitha, yephunga neyokuthinta.                      [50]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3             3                  DBE/Febherbari–Matjhi 2015
                                    NSC – Imemorandamu

1.3       Indaba Emahlangothimabili/Emadanisako (Discursive)

          Ubuhle nobumbi beminyanya eyenzelwa abafundi bebanga le-12
          eenkolweni.

          Indaba le ihlobene khulu nendaba ephikisako. Okufanako kukuthi kiyo yomibili
          imihlobo le, otlolako ubeka imibonwakhe. Umehluko okhona kukuthi endabeni
          emahlangothimabili otlolako kulindeleke kobana atlole ngemibono yomibili.
          Silindele kobana asivezele ubuhle nobumbi bento atlola ngayo. Okumnandi
          ngomhlobo lo wendaba kukuthi otlolako utjhiyela ofundako ekutheni
          azikhethele yena isiqunto sokobana ngiliphi ihlangothi abona lingcono
          kunelinye. Umtloli angafinyelela esiphethweni esithileko ekugcineni
          kwendabakhe kodwana imibono evumako nephikako kufanele yethulwe
          ngokulinganako endabeni.

          Umtlolo kumele uzwakale begodu ungathathi ihlangothi. Kumele kuvezwe
          iintatimende ezizwakala kuhle. Kilomhlobo we-eseyi otlolako uveza ngobuhle
          nangobumbi bento ethileko anikelwe yona esihlokweni. Unikela amaphuzu
          avumelana nesihloko nalawo aphikisana naso.

          [Otlolako kufanele aveze kokubili, ubuhle nobumbi beminyanya yokulayeliswa
          kwabafundi abenza beGreyidi le-12].                                                [50]

1.4       Indaba Evezako/Eveza Imizwa Yomtloli (Reflective)

          Ngakholwa mhlokho bonyana ungathana mntwana wamuva.

          Le yindaba lapho otlolako aba nombono bese unikela imizwakhe. Indaba le
          itjhegeza ibuyele emva esehlakalweni esakhe senzeka. Otlolako-ke kulapho
          abeka khona imibonwakhe ngokwenzakalako, abeke tjhatjhalazi okuhle
          neemphoso bese uthatha iinqunto ngokuthi ubona kufanele kwenziweni
          ukutjhugulula ubujamo balokho esikhathini esizako.

          Umhlobo lo wendaba sivame ukuwubona emitlolweni ema-eseyi/eziindaba.
          La otlolako abeka umbonwakhe ngesihloko esithileko. Akutjho bonyana
          akutjhoko kuliqiniso kodwana ngilokho akucabangako ngabantu, ngesintu
          nofana ngepilo nje. Lokho akubekako kufanele kusekelwe ngamaqiniso ukuze
          kungamdondisi loyo ozokufunda indaba leyo. Indaba enje ingaveza ukujiya
          kwengqondo yaloyo otlolako begodu abanengi bayithatha njengeqiniso
          lamambala.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa indaba evezako/eveza imizwa
          yomtloli.
          •    Imizwa nokuthatheka kwehliziyo kudlala indima eqakatheke khulu
               endabeni le.
          •    Ihlangothi elikhulu lendaba lingaba ngelihlathululako. Ukuhlathululokhu
               kufanele kukhanye begodu kuveze imizwa nalokho okusengqondweni
               yaloyo otlolako.
          •    Imibono/Imicabango/Imizwa eveziweko kufanele yembule iqiniso
               nendima ethathwa ngotlolako.                                                  [50]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3             4                  DBE/Febherbari–Matjhi 2015
                                    NSC – Imemorandamu

1.5       Indaba Evezako/Eveza Imizwa Yomtloli (Reflective)

          Yelela ngaphambi kobana uthathe isiqunto.

          Le yindaba lapho otlolako aba nombono bese unikela imizwakhe. Indaba le
          itjhegeza ibuyele emva esehlakalweni esakhe senzeka. Otlolako-ke kulapho
          abeka khona imibonwakhe ngokwenzakalako, abeke tjhatjhalazi okuhle
          neemphoso bese uthatha iinqunto ngokuthi ubona kufanele kwenziweni
          ukutjhugulula ubujamo balokho esikhathini esizako.

          Umhlobo lo wendaba sivame ukuwubona emitlolweni ema-eseyi/eziindaba.
          La otlolako abeka umbonwakhe ngesihloko esithileko. Akutjho bonyana
          akutjhoko kuliqiniso kodwana ngilokho akucabangako ngabantu, ngesintu
          nofana ngepilo nje. Lokho akubekako kuhle kusekelwe ngamaqiniso ukuze
          kungamdondisi loyo ozokufunda indaba leyo. Indaba enje ingaveza ukujiya
          kwengqondo yaloyo otlolako begodu abanengi bayithatha njengeqiniso
          lamambala.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa lendaba:

          •    Imizwa nokuthatheka kwehliziyo kudlala indima eqakatheke khulu
               endabeni le.
          •    Ihlangothi elikhulu lendaba lingaba ngelihlathululako. Ukuhlathululokhu
               kufanele kukhanye begodu kuveze imizwa nalokho okusengqondweni
               yaloyo otlolako.
          •    Imibono/Imicabango/Imizwa evezweko kufanele yembule iqiniso nendima
               ethathwa ngotlolako.                                                          [50]

1.6       Indaba Ephikisako/Ehlangothilinye (Argumentative)

          Kufanele kube nomthetho okatelela zoke izakhamuzi zenarha bona
          zivowude.

          Indaba ephikisako ifuna otlolako athome ngokukhetha ihlangothi esihlokweni
          atlola ngaso. Otlolako angakhetha ukuvumelana nesihloko nofana aphikisane
          naso. Umbono womtloli kumele ukhanye kusukela ekuthomeni bekube
          sekugcineni kwendabakhe. Indaba le yethula lokho okusengqondweni
          yomtloli.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshaywa lendaba:
          •   Otlolako kumele athome ngokuthi akhethe ihlangothi azokutlola ngalo.
          •   Otlolako kumele anikele amaphuzu amanengi anabe ukusekela
              imibonwakhe.
          •   Otlolako kumele ahlale emaphuzwini NOFANA aphikise isitatimende.
          •   Lomhlobo wendaba uphethe imibono yomtloli kwaphela ngalokho,
              kumele uphakamise imibono eqinileko.
          •   Ilimi elinezwelomagama lingahle lithinte imizwa kodwana kumele libe
              nehlonipho.
          •   Isiphetho kumele sibe sitatimende somtloli esinamandla, esikhanyako
              nesanelisako.                                                                  [50]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3             5                DBE/Febherbari–Matjhi 2015
                                    NSC – Imemorandamu

1.7       1.7.1        Umfundi anganikela esinye nesinye isihloko esikhambelana
                       nesithombe.

                       Kilesisithombe umfundi angatlola nanyana ngiwuphi umhlobo
                       wendaba/eseyi. Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo
                       wendaba/eseyi evezwa ngotlolako bese utshwaya ngokulandela
                       amaphuzu alindeleke ngaphasi kwaloyo mhlobo wendaba/eseyi
                       ngokuqala kilomhlahlandlela.                                        [50]

          1.7.2        Umfundi anganikela esinye nesinye isihloko esikhambelana
                       nesithombe.

                       Kilesisithombe umfundi angatlola nanyana ngiwuphi umhlobo
                       wendaba/eseyi. Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo
                       wendaba/eseyi evezwa ngotlolako bese utshwaya ngokulandela
                       amaphuzu alindeleke ngaphasi kwaloyo mhlobo wendaba/eseyi
                       ngokuqala kilomhlahlandlela.                                        [50]

                                                         IMITLOMELO YESIGABA A:            50

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3              6                   DBE/Febherbari–Matjhi 2015
                                     NSC – Imemorandamu

ISIGABA B: AMATHEKSTI WOKUTHINTANA

2.1       Incwadi Yobungani

          Incwadi yobungani inesiphande saloyo oyitlolako, ilanga okutlolwe ngalo
          ngokuzeleko. Kungasetjenziswa igama lenyanga lesiNdebele nofana lesiNgisi
          elitlolwe ngokwesiNdebele. Incwadi le iba nesingeniso, umzimba nesiphetho.
          Oyitlolako akukafaneli asebenzise ilimi lendleleni, okulilimi elingakavumeleki.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa incwadi yobungani:

          •      Iba negama lalowo otlolelwako.
          •      Iba nesilotjhiso nomnqopho wokutlola leyo ncwadi.
          •      Iba nomzimba lapha otlolako acoca khona indabakhe.
          •      Iba nesilayeliso.
          •      Iyaveza bona ibuya kubani.                                                    [25]

2.2       I-Inthavyu (Ukuhlungwa)

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa i-inthavyu:

          •    Njengemitlolo yoke kufanele kube khona isingeniso. Esingenisweni
               kulapho kwethulwa khona indaba ekuzokucocwa ngayo nokobana
               kuzokucocwa nabobani.
          •    Amagama walabo abakhulumako atlolwa ngesandleni sesincele, abe
               mafitjhani.
          •    Kutlolwa ikholoni emuva kwamagama wabantu abakhulumako.
          •    Ukukhethwa kwamagama kumele kutjengise ukwehlukana kwezinga
               lalabo abakhulumako.
          •    Isiphetho sendaba siba sekulumeni yabo, kuzwakale ukuthi
               seyiyaphetha.                                                                   [25]

2.3       I-Athikili Yephephandaba

          Nakhu okufanele kutjhejwe nakutshwaywa lomhlobo womtlolo:

          •    Isihloko asibe sifitjhani, sidose besilulubeze ozosifunda.
          •    I-athikili kufuze itlowe ngamaphuzu amafitjhani begodu ibe
               namakholomu. Nakunemigwalo ayibe nemibala emihle, ekhanyako
               nedosako begodu ekhambelana nesihloko.
          •    Kufuze ibe sesitayeleni saloyo oyitlolako kodwana ikhulume noyifundako.
          •    Isitayela singaba ngesihlathululako, sibe neenthombe-ngqondo begodu
               senze ofundako abe nekareko.
          •    Amagama,         iindawo,     isikhathi,   ubujamo     nezinye iimfuneko
               eziqakathekileko kumele zifakwe.
          •    I-athikili kufuze ivuse ikareko njengesikhangiso, ikhuthaze abayifundako
               bona bayifunde.
          •    Iindima akukafuzi bona zibe zide.
          •    Amagama asetjenzisweko kufuze kube ngilawo azakwamukeleka.                      [25]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3               7                   DBE/Febherbari–Matjhi 2015
                                      NSC – Imemorandamu

2.4       I-Ajenda Namaminithi Womhlangano

          Amaminithi womhlangano asirhunyezo salokho okwakukhulunywa ngakho
          emhlanganweni. Atlolwa abekwe ngehloso yokubulunga okwakhulunywako
          bekwavumelanwa ngakho ekutheni kungalibaleki, kungalahleki nokuthi
          iinqunto zibulungeke. Loyo otlola amaminithi kufuze atjhejisise ukuthi akatloli
          koke okukhulunywa emihlanganweni kodwana utlola iimphakamiso
          neenqunto. Amagama walabo abathule iimphakamiso nalabo abasekelileko
          kuyenzeka atlolwe. Akukafaneli kobana loyo otlola amaminithi atlole
          ukuphaphalaza, ukuphikisana, ukudelela nofana ukurarana.

          Lokha umuntu akhuluma nge-ajenda akwenzeki angakhulumi ngamaminithi
          womhlangano. Ngokunjalo nalokha akhuluma ngamaminithi kuthinteka ne-
          ajenda yomhlangano. Ngakho-ke kuqakathekile kobana utitjhere afundise
          abafundi i-ajenda amaminithi womhlangano kanyekanye. Kufanele kwenzeke
          okufanako nalokha abafundi sebahlolwa, kumele babuzwe nge-ajenda
          kanyekanye namaminithi womhlangano.                                                   [25]

2.5       Ikulumo Ehlelekileko

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa ikulumo ehlelekileko:

          •      Veza isihloko ozokukhuluma ngaso.
          •      Sebenzisa irejista ezokukhambelana nabamukelilwazi.
          •      Isingeniso asidose abamukelilwazi.
          •      Yakha amaphuzu kuhle ugegede amagama asetjenziswa khulu/ikulumo
                 esetjenziswa ngokudluleleko esele ilahlekelwe yihlathululo yamambala
                 (amatlitjhe).
          •      Sebenzisa imitjho emfitjhani enemiqondo elula neembonelo
                 ezijayelekileko.
          •      Linganisa ukuhlaba ngeenzathu ezisekelako.
          •      Isiphetho siqakathekile begodu asingabi sirhunyezo salokho esele
                 kutloliwe.                                                                     [25]

2.6       Umlando Kamufi

          Nasi imininingwana        eqakathekileko   ekufanele   itjhejwe   nakutshwaywa
          umlando kamufi:

          •      Amagamakhe apheleleko.
          •      Ilanga abelethwa ngalo.
          •      Ababelethi bakhe.
          •      Indawo abelethwa kiyo.
          •      Imithombo yefundo asele adlule kiyo.
          •      Lokho akuzuzako eemfundweni zakhe.
          •      Iindawo asebenze kizo.
          •      Iinkhundla azifunyanako.
          •      Ilanga akhambe ngalo ephasini.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3             8                DBE/Febherbari–Matjhi 2015
                                    NSC – Imemorandamu

          •      Abantu abaziingazi zakhe abatjhiyileko ephasini, njengomyenakhe
                 nofana ukosikazakhe, abantwana, ababelethi, iinzukulu nabanye.

          Lokha nakutshwaya umlando kamufi kufanele utjheje bona owutlolileko
          uthome ngesihloko esibonakalako esinamagama kamufi apheleleko bese
          koke lokhu okubalwe ngehla kutlolwa njengomuntu wesithathu ingasi umuntu
          wokuthoma. Ekugcineni kungaphethwa ngomutjho omfitjhani wokumlayelisa
          njengokuthi: Lala uphumule Mgwezana nofana iKosi ayikuphe umphumulela
          wafuthi nanyana amanye amagama anehlonipho.                                      [25]

                                                         IMITLOMELO YESIGABA B:            50
                                                                     INANI LOKE:           100

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 9

IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3
                                                Downloaded from hlayiso.com                    9                                                                  DBE/Febherbari–Matjhi 2015
                                                                                      NSC – Imemorandamu

TJHEJA:

• Sebenzisa irubhrikhi njalo nawutshwaya indaba yephepha lesi-3, Isigaba A.
• Amamaksi asukela eli-0–50 ahlukaniswe ngamazinga weentlhadlhuli ezi-5.
• Okumunyethweko, iqhinga lokusetjenziswa kwelimi nesitayela, lelo nalelo kghono lesitlhadlhuli lihlukaniswe ngezinga eliphezulu
  neliphasi.
• Isakhiwo asithintwa lizinga eliphezulu namkha eliphasi.

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI]
       Iqhinga                                       Ngokudluleleko                Ngokwekghono                  Ngokulingeneko                  Ngokusisekelo               Ngokungakalingani
 OKUMUNYETHWEKO                                           28–30                          22–24                         16–18                          10–12                            4–6
 NOKUHLELA                                      - Ukuphendula okudluleleko.   -Iimpendulo zihleleke kuhle,   - Ukuphendula okwanelisako.    -Ukuphendula okungakajami      -Ukuphendula okuphume

                            Izinga eliphezulu
                                                -Imiqondo ehlakaniphileko,    zikhambelana khulu begodu      - Imiqondo ekhambelanako       ndawonye.                      endleleni khulu.
 (Ukuphendula)                                  evusa imiqondo netjengisa     zimnandi.                      nekholisako.                   -Imiqondo engakanqophi.        -Imiqondo enganatlha
                                                ukukhula.                     -Kunobufakazi nokukhula        - Kunokuhleleka okulingeneko   -Ubufakazi obuncani            nengazwakaliko.
 Ukuhleleka kwemiqondo                                                        okubonakalako.                 nokukhambelanako nesihloko,    bokuhleleka                    - Imiqondo engakahleleki
 yokuhlela                                      -Ukuhleleka okudluleleko      -Isingeniso, umzimba           umzimba nesiphetho.            nokukhambelana.                nengakhambelaniko.
 Ukulemuka komnqopho,                           nokukhambelana                nesiphetho kuhleleke kuhle
 abamukelilwazi nobujamo                        kwesingeniso, umzimba         begodu kuyakhambelana.
                                                nesiphetho.
 30 AMAMAKSI
                                                          25–27                          19–21                         13–15                            7–9                            0–3
                                                -Ukuphendula okudluleleko     - Ukuphendula okuhlelwe        -Ukuphendula okwanelisako      -Ukuphendula                   -Ukuphendula isihloko
                                                kodwana kutlhayela            kuhle.                         kodwana okunganatlha.          okungakhambelaniko             akukalingwa nokulingwa.

                            Izinga eliphasi
                                                amatshwayo wendaba            -Imiqondo ekarisako            -Imiqondo iyakhambelana        okusezingeni eliphasi.         -Imiqondo engakhambelaniko
                                                ehle.                         nekhambelanako.                ngokulingeneko.                -Imiqondo ayikahlangani        nengakafaneli.
                                                -Imiqondo ekhulileko          - Kunokuhleleka                -Kunokuhleleka                 begodu ayikanqophi.            -Imiqondo enganatlha
                                                nenokuhlakanipha.             nokukhambelana                 nokukhambelana                 -Abukho ubufakazi bokuhlela.   nengazwakaliko.
                                                - Kunokuhleleka               okuhle kwesingeniso,           okulingeneko, kwesingeniso,
                                                nokukhambelana                umzimba nesiphetho.            umzimba nesiphetho.
                                                okuhle ngokudluleleko
                                                kwesingeniso, umzimba
                                                nesiphetho.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                         Phendla

### Page 10

IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3
                                                    Downloaded from hlayiso.com                    10                                                                     DBE/Febherbari–Matjhi 2015
                                                                                          NSC – Imemorandamu
IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI] (iyaraga)
            Iqhinga                                      Ngokudluleleko                Ngokwekghono                   Ngokulingeneko                    Ngokusisekelo                 Ngokungakalingani
                                                             14–15                         11–12                           8–9                              5–6                             0–3
 ILIMI, ISITAYELA NOKU-                             -Iphimbo,irejista, isitayela   -Iphimbo,irejista, isitayela   - Iphimbo,irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela     -Iphimbo,irejista nesitayela
 EDITHA.                                            kanye                          kanye nelwazimagama            kanye nelwazimagama             kanye nelwazimagama                 ezingakafaneli khulu

                                Izinga eliphezulu
                                                    nelwazimagama elifaneleko      elifanele umnqopho,            elifanele umnqopho,             elingakafaneli umnqopho,          umnqopho,abamukelilwazi
 Iphimbo, irejista, isitayela                       nelihle ngokudluleleko,        abamukelilwazi                 abamukelilwazi                     abamukelilwazi nobujamo.       nobujamo.
 nelwazimagama elifanele                            elinemba umnqopho,             nobujamo.                      nobujamo.                       -Ukusetjenziswa kwelimi           -Ilwazimagama elitlhayela
 umnqopho, abamukelilwazi                           abamukelilwazi nobujamo.       -Ilimi liyanemba begodu        - Ukusetjenziswa kwelimi        okusezingeni eliphasi.             khulu lenza kube budisi
 nobujamo.                                          -Ukusetjenziswa kwelimi        lisetjenziswe ngokufaneleko.   okwethula ihlathululo.          -Ihlelo nesipelinghi              ukuzwisisa itheksti.
 Ukukhethwa kwamagama,                              kusezingeni                    -Ihlelo nesipelinghi           -Ihlelo nesipelinghi            kuneemphoso ezinengi.             - Ilimi elingazwakaliko.
 ukusetjenziswa kwelimi,                            elihle ngokudluleleko.         akunamphoso khulu.             kuneemphoso ezinengana.         - Kutlanywe ngokusezingeni         -Ihlelo nesipelinghi
 imithetjhwana, iimphumuzi,                         -Ihlelo nesipelinghi           - Kutlanywe kuhle.             - Kutlanywe ngokusezingeni      eliphasi.                           kuneemphoso ezinengi
 ihlelo nesipelinghi.                               esinganamphoso.                                               elilingeneko.                                                     khulu.
                                                    -Kutlanywe kuhle                                                                                                                - Kutlanywe ngokusezingeni
 15 AMAMAKSI                                        ngokudluleleko.                                                                                                                 eliphasi khulu.
                                                                  13                            10                              7                                4
                                                    -Iphimbo,irejista, isitayela   -Iphimbo,irejista, isitayela   -Iphimbo,irejista, isitayela    -Iphimbo, irejista, isitayela
                                                    kanye                          kanye                          kanye                           kanye nelwazimagama
                                                     nelwazimagama elifaneleko      nelwazimagama elifanele       nelwazimagama elifanele         elincani nelisezingeni eliphasi

                                Izinga eliphasi
                                                    nelihle                        umnqopho, abamukelilwazi        umnqopho, abamukelilwazi        elingakafaneli umnqopho,
                                                      elinemba umnqopho,           nobujamo.                      nobujamo ngokulingana.          abamukelilwazi nobujamo.
                                                    abamukelilwazi                 -Ilimi liyanemba begodu        - Ukusetjenziswa kwelimi        -Ukusetjenziswa kwelimi
                                                    nobujamo.                      lisetjenziswe ngokufaneleko.   okungathuli ihlathululo.        okungakafaneli.
                                                    -Ukusetjenziswa kwelimi        -Ihlelo nesipelinghi            -Ihlelo nesipelinghi           -Ihlelo nesipelinghi
                                                    kusezingeni                    kuneemphoso ezimbalwa.         kuneemphoso ezinengi.           kuneemphoso ezinengi khulu.
                                                    elihle khulu.                  -Kutlanywe kuhle.              - Kutlanywe ngokusezingeni      - Kutlanywe ngokusezingeni
                                                    -Ihlelo nesipelinghi                                          eliphasi.                       eliphasi khulu.
                                                    esinganamphoso.
                                                    -Kutlanywe kuhle khulu.
 ISAKHIWO                                                         5                              4                              3                                2                              0–1
                                                    -Kuvezwe amatshwayo            -Kuvezwe amatshwayo            -Amatshwayo                     -Amaphuzu amanye                  - Amaphuzu afunekako
 Amatshwayo wetheksti.                              nemininingwana                 nemininingwana yesakhiwo       nemininingwana                  anembako                          ayatlhayela.
 Ukwakhiwa kweengaba                                eqakathekileko yesakhiwo       sendaba.                       eveziweko iyakhambelana.        akhona.                           -Ukwakhiwa kwemitjho
 nemitjho.                                          sendaba.                       -Kunokukhambelana okuhle.      -Imitjho neengaba kwakhiwe       -Ukwakhiwa kwemitjho             neengaba kuneemphoso
                                                    - Kunokukhambelana okuhle      -Imitjho neengaba kunikela     kuhle.                          neengaba kuneemphoso.             ezinengi khulu.
                                                    ngokudluleleko kwendaba.       umqondo.                        -Indaba isanikela umqondo.     - Indaba isazwakala kancani.      - Indaba ayinamqondo.
 5 AMAMAKSI                                         - Imitjho kanye neengaba
                                                    kwakheke
                                                    ngendlela ehle
                                                    ngokudluleleko.
 IRENJI YAMAMAKSI                                               43–50                         33–40                           23–30                           13–20                             0–10
ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
-km/hl- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
L-/-st-/-ed- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
Sk-     : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                                  Phendla

### Page 11

IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3
                                           Downloaded from hlayiso.com                    11                                                                    DBE/Febherbari–Matjhi 2015
                                                                                 NSC – Imemorandamu

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI AMADE WOKUTHINTANA WELIMI LEKHAYA [25 AMAMAKSI]
               Iqhinga                         Ngokudluleleko                 Ngokwekghono                    Ngokulingeneko                   Ngokusisekelo                  Ngokungakaneli
 OKUMUNYETHWEKO, UKUHLELA                            13–15                          10–12                             7–9                             4–6                            0–3
 NESAKHIWO                                -Ukuphendula okudluleleko,      -Ukuphendula okuhle khulu      -Ukuphendula okulingeneko        -Ukuphendula ngokusisekelo      -Ukuphendula kutjengisa
                                          okungaphezu kwalokho              nokutjengisa ilwazi elihle   okutjengisa ilwazi lamatshwayo     begodu kutjengisa ilwazi      Ukungabi khona kwelwazi
 -Ukuphendula nemibono.                   okulindelweko.                    lamatshwayo wetheksti.       wetheksti.                       lamatshwayo wetheksti.          lamatshwayo wetheksti.
 -Ukubuthelelwa nokuhleleka               -Imiqondo ehlakaniphileko       -Umtlolo unqophile,            - Akunakudzimelela               -Kunokunqopha okukhona          -Akunakukhambelana
 kwemibono.                               nekhulileko.                    awukaphumi                       nokukhambelana                   kodwana okunengi              kwemiqondo.
 - Umnqopho, abamukelilwazi,              -Ilwazi elingeneleleko          esihlokweni begodu usekelwe    okulingeneko                     kuphambene                      –Imininingwana esekela
 amatshwayo/imithetjhwana kanye           lamatshwayo                     kuhle ngendlela enobukghoni.   kokumunyethweko nemiqondo.       nesihloko.                      isihloko imbalwa.
 nobujamo                                 wetheksti.                      -Kunemininingwana esekela      - Eminye imininingwana           -Imininingwana esekela          -Akakasebenzisi amatshwayo
                                          -Umtlolo unqophile.             isihloko.                      esekela                          isihloko                        nemithetho yesakhiwo.
 15 AMAMAKSI                              -Kunokukhambelana               -Isakhiwo esifaneleko          isihloko iveziwe.                imbalwa.
                                          kokumunyethweko                 kodwana                        - Isakhiwo sifanele              -Imithetho eqakathekileko
                                          nomqondo.                       esinokungakhambelaniko         ngokulingeneko                   yelimi isetjenziswe ngendlela
                                          -Isakhiwo sihleleke kuhle       okuncazana.                    kodwana                          ekungasiyo.
                                          begodu yoke imininingwana                                      kunokungakhambelani.             -Kunobutjhapha
                                          esekela isihloko iveziwe.                                                                       obubonakalako.
                                          -Isakhiwo esifaneleko
                                          nesinembako.
 ILIMI,ISITAYELA KANYE NOKU-                          9–10                            7–8                             5–6                             3–4                            0–2
 EDITHA
                                          -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista,isitayela   - Iphimbo, irejista,isitayela,   -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista,isitayela
                                          nelwazimagama kuwufanela          nelwazimagama kuwufanele       nelwazimagama kuwufanele         nelwazimagama                   nelwazimagama
 -Iphimbo, irejista nesitayela kufanele
                                          khulu umnqopho,                 kuhle                          ngokulingeneko umnqopho,         kuwufanele                      akukhambelani
 umnqopho/umphumela,
                                          abamukelilwazi kanye             umnqopho, abamukelilwazi      abamukelilwazi kanye              kancani umnqopho,               nomnqopho, abamukelilwazi
 abamukelilwazi nobujamo.
                                          nobujamo.                       kanye                          nobujamo.                         abamukelilwazi kanye           kanye nobujamo.
 -Ukusetjenziswa kwelimi kanye
                                          -Ihlelo lisetjenziswe           nobujamo.                      - Kuneemphoso zehlelo            nobujamo.                       -Kuneemphoso ezinengi khulu
 nemithetjhwana.
                                          ngokunembako begodu lihleleke   -Ihlelo lisetjenziswe          kodwana                          -Kuneemphoso zehlelo              ezenza bona ihlathululo
 -Ukukhethwa kwamagama.
                                          kuhle khulu.                    ngokunembako                   azilimazi ihlathululo.           ezenza                          ingazwakali nakancani.
 -Ukusetjenziswa kwamatshwayo
                                          -Akunamphoso.                   begodu lihleleke kuhle.                                         bona ihlathululo ingazwakali.
 wokutlola nesipelinghi.
                                                                          - Akunamphoso ezinengi.
 10 AMAMAKSI

 IRENJI YAMAMAKSI                                    22–25                          17–20                            12–15                           7–10                            0–5

ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
-km-/hl-/sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
L-/st-/- ed- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                       Phendla

### Page 12

IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3
                                    Downloaded from hlayiso.com
                                                      12          DBE/Febherbari–Matjhi 2015
                                             NSC – Imemorandamu

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 13

IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3
                                    Downloaded from hlayiso.com
                                                         13                               DBE/Febherbari–Matjhi 2015
                                                 NSC – Imemorandamu

SV             Thalela isivumelwano         sv               Ikomo zibulewe   Ikomo ibulewe
               esingakatloleki kuhle bese
               utlola sv ngaphezulu

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P1 Feb-March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-feb-march-2015-memo/11ed86db-5328-4f1c-9f16-d0165d704e95) — isiNdebele HL · Memo · 2015 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Feb-March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-feb-march-2015-memo/962b2d5b-a8a4-4ca2-8e9f-e9a14e81a496) — isiNdebele HL · Memo · 2015 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-june-july-2015-memo/50339bd9-fa06-4f28-a6d9-30355fefd76d) — isiNdebele HL · Memo · 2015 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-feb-march-2018-memo/a5ce713e-74e4-4431-806f-2edd185d080b) — isiNdebele HL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-feb-march-2017-memo/ff7b844a-5e62-42c5-a897-157ee1bed67c) — isiNdebele HL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-feb-march-2016-memo/0a59f74e-a900-41a6-acdb-a7809656ccc4) — isiNdebele HL · Memo · 2016 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024/00246279-7fbb-42a6-b345-7871e3abcebc) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024/1e393095-3c2b-4309-9b7e-3169fe9823bd) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024/b9047289-a331-4ff4-b57f-b17d11b29765) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/f3ea631e-f8bb-4906-8a1e-52d1cdab2ca1) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/1e40c5db-87a4-429e-84c4-282c9d3a31ee) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
