# isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2015 Memo

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2015, 14 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-june-july-2015-memo/50339bd9-fa06-4f28-a6d9-30355fefd76d
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2015
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-june-july-2015-memo/50339bd9-fa06-4f28-a6d9-30355fefd76d)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2015 · isindebele. Memorandum, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P3 June July 2015](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-june-july-2015/6f55996d-3425-4cad-aecf-0a208cd0082d) — QP · 2015 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                     SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION

                              ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                    IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                             2015

                                        IMEMORANDAMU

                                                                   IMITLOMELO: 100

                              Imemorandamu le inamakhasi ali-14.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                          Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3              2                                  DBE/2015
                                     SCE – Imemorandamu

ISIGABA A: AMATHEKSTHI WOKUZITLAMELA (AMA-ESEYI)

UMBUZO 1

1.1       I-eseyi ecocako.

          Itjhudu elangehlelako nengeze ngalilibala epilwenami.

          Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka
          kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka
          kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko. Kuqakathekile ukobana
          nanyana umfundi ayisusela ehloko i-eseyakhe kube yi-eseyi ekholwekako.
          Ngokuvamileko umtloli we-eseyi ecocako usebenzisa isikhathi esidlulileko.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa le-eseyi:

          •    Isigaba esisingeniso kufanele simdose/silulubeze umfundi we-eseyi.
          •    I-eseyi ecocako kufanele ikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
          •    I-eseyi ecocako kufanele itlolwe ibe sesikhathini esidlulileko.
          •    Umuntu otshwaya i-eseyi le kufanele alangazelele ukuzwa okulandelako
               bekube sekugcineni.
          •    Ukucoca okuyipumelelo kubonakalisa tjhatjhalazi imizwa efana
               neyokubona, yokuzwa, yokunambitha, yokuthintana nephunga.
          •    I-eseyi enesiphetho esingakajayeleki yihle kunaleyo enesiphetho
               esisepepeneneni begodu esilindelekileko.                                      [50]

1.2       I-eseyi ehlathululako.

          Ngavele ngatjho bona kuzokuba nje.

          Le yi-eseyi lapho umtloli afuze ahlathulule ubujamo obuthileko, umuntu
          othileko nofana indawo ethileko. Njengombana nesihloko sitjho, kufanele
          umtloli we-eseyi le asebenzise amagama ahlathululako khudlwana. Ngale
          kwalokho, umtloli usebenzisa khulu ilimi elisesikhathini sanje.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa le-eseyi:

          •    Otlolako kufanele ayelele ekutheni akhethe isihloko asazi kuhle. Isizathu
               kukobana kuba budisi ukuhlathulula into onganalwazi elipheleleko ngayo.
          •    Otlolako kufanele akhethe ngokuyelela amagama nobujamo
               bokukhuluma.
          •    Amagama asetjenziswa ngotlolako kufanele akhe isithombe esikhanya
               bha.
          •    Otlolako angasebenzisa iinthombe-ngqondo zokubona, zokurhogela,
               zokuzwa, zobumnandi nezokuthinta ukuze zimsize ukwenza
               akuhlathululako kukhanye bha.                                                 [50]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3              3                                  DBE/2015
                                     SCE – Imemorandamu

1.3       I-eseyi ehlathululako.

          Ukuphumelela komuntu kusezandleni zakhe.

          Le yi-eseyi lapho umtloli afuze ahlathulule ubujamo obuthileko, umuntu
          othileko nofana indawo ethileko. Njengombana nesihloko sitjho, kufanele
          umtloli we-eseyi le asebenzise amagama ahlathululako khudlwana. Ngale
          kwalokho, umtloli usebenzisa khulu ilimi elisesikhathini sanje.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa le-eseyi:

          •    Otlolako kufanele ayelele ekutheni akhethe isihloko asazi kuhle. Isizathu
               kukobana kuba budisi ukuhlathulula into onganalwazi elipheleleko ngayo.
          •    Otlolako kufanele akhethe ngokuyelela amagama nobujamo
               bokukhuluma.
          •    Amagama asetjenziswa ngotlolako kufanele akhe isithombe esikhanya
               bha.
          •    Otlolako angasebenzisa iinthombe-ngqondo zokubona, zokurhogela,
               zokuzwa, zobumnandi nezokuthinta ukuze zimsize ukwenza
               akuhlathululako kukhanye bha.                                                 [50]

1.4       I-eseyi evezako/eveza imizwa yomtloli.

          Umzenzi akalilelwa.

          Le yi-eseyi lapho otlolako aba nombono bese unikela imizwakhe. I-eseyi le
          itjhegeza ibuyele emva esehlakalweni esakhe senzeka. Otlolako-ke kulapho
          abeka khona imibonwakhe ngokwenzakalako, abeke tjhatjhalazi okuhle
          neemphoso bese uthatha iinqunto ngokuthi ubona kufanele kwenziweni
          ukutjhugulula ubujamo balokho esikhathini esizako.

          Umhlobo lo weendaba sivame ukuwubona emitlolweni ema-eseyi, la otlolako
          abeka umbonwakhe ngesihloko esithileko. Akutjho bonyana akutjhoko
          kuliqiniso kodwana ngilokho akucabangako ngabantu, ngesintu nofana
          ngepilo nje. Lokho akubekako kuhle kusekelwe ngamaqiniso ukuze
          kungamdondisi loyo ozokufunda i-eseyi leyo. I-eseyi enje ingaveza ukujiya
          kwengqondo yaloyo otlolako begodu abanengi bayithatha njengeqiniso
          lamambala.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa le-eseyi:

          •    I-eseyi evezako iveza imizwa yomtloli.
          •    Imizwa nokuthatheka kwehliziyo kudlala indima eqakatheke khulu
               e-eseyini le.
          •    Ihlangothi elikhulu le-eseyi lingaba ngelihlathululako. Ukuhlathululokhu
               kufanele kukhanye begodu kuveze imizwa nalokho okusengqondweni
               yaloyo otlolako.
          •    Imibono/Imicabango/Imizwa eveziweko kufanele yembule iqiniso
               nendima ethathwa ngotlolako.                                                  [50]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3             4                                   DBE/2015
                                    SCE – Imemorandamu

1.5       I-eseyi emahlangothimabili/emadanisako.

          Ubuhle nobumbi bokufunyanwa kwemali yesondlo sabantwana.

          I-eseyi le ihlobene khulu ne-eseyi ephikisako. Okufanako kukuthi kiyo yomibili
          imihlobo le, otlolako ubeka imibonwakhe. Umehluko okhona kukuthi e-eseyini
          emahlangothimabili otlolako kulindeleke kobana atlole ngemibono yomibili.
          Silindele kobana asivezele ubuhle nobumbi bento atlola ngayo. Okumnandi
          ngomhlobo lo we-eseyi kukobana otlolako utjhiyela ofundako ekutheni
          azikhethele yena isiqunto sokobana ngiliphi ihlangothi abona lingcono
          kunelinye. Umtloli angafinyelela esiphethweni esithileko ekugcineni
          kwe-eseyakhe kodwana imibono evumako nephikako kufanele yethulwe
          ngokulinganako endabeni.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa le-eseyi:

          •      Umtlolo kumele uzwakale begodu ungathathi ihlangothi.
          •      Kumele kuvezwe iintatimende ezizwakala kuhle.
          •      Kilomhlobo we-eseyi otlolako uveza ngobuhle nangobumbi bento
                 ethileko anikelwe yona esihlokweni.
          •      Unikela amaphuzu avumelana nesihloko nalawo aphikisana naso.

          [Otlolako kufanele aveze kokubili, ubuhle nobumbi bokufunyanwa kwemali
          yesondlo sabantwana]                                                               [50]

1.6       I-eseyi ephikisako/ehlangothilinye.

          Umuntu uyazikhethela bona agcine sele asebenzisa iindakamizwa.

          I-eseyi ephikisako ifuna otlolako athome ngokukhetha ihlangothi esihlokweni
          atlola ngaso. Otlolako angakhetha ukuvumelana nesihloko nofana aphikisane
          naso. Umbono womtloli kumele ukhanye kusukela ekuthomeni bekube
          sekugcineni kwe-eseyakhe. I-eseyi le yethula lokho okusengqondweni
          yomtloli.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa le-eseyi:

          •      Otlolako kumele athome ngokuthi akhethe ihlangothi azokutlola ngalo.
          •      Otlolako kumele anikele amaphuzu amanengi anabe ukusekela
                 imibonwakhe.
          •      Otlolako kumele ahlale emaphuzwini NOFANA aphikise isitatimende.
          •      Lomhlobo we-eseyi uphethe imibono yomtloli kwaphela ngalokho
                 kumele iphakamise imibono eqinileko.
          •      Ilimi elinezwelomagama lingahle lithinte imizwa kodwana kumele libe
                 nehlonipho.
          •      Isiphetho kumele sibe sitatimende somtloli esinamandla, esikhanyako
                 nesanelisako.                                                               [50]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3              5                               DBE/2015
                                     SCE – Imemorandamu

1.7       1.7.1        Kilesisithombe umfundi angatlola nanyana ngiwuphi umhlobo we-
                       eseyi. Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo we-eseyi
                       ovezwa ngotlolako bese utshwaya ngokulandela amaphuzu
                       alindeleke ngaphasi kwaloyo mhlobo wendaba ngokuqala
                       kilomhlahlandlela.                                                [50]

          1.7.2        Kilesisithombe umfundi angatlola nanyana ngiwuphi umhlobo we-
                       eseyi. Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo we-eseyi
                       ovezwa ngotlolako bese utshwaya ngokulandela amaphuzu
                       alindeleke ngaphasi kwaloyo mhlobo wendaba ngokuqala
                       kilomhlahlandlela.                                                [50]

                                                          IMITLOMELO YESIGABA A:          50

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                              Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3               6                                   DBE/2015
                                      SCE – Imemorandamu

ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA

UMBUZO 2

2.1       Incwadi yobungani.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa incwadi yobungani:

          •      Kufanele ibe nesiphande sinye, sitlolwe ngokujayelekileko esandleni
                 sokudla. Isiphande sotlolako asibe nelanga elitlolwe ngesiNdebele isib:
                 Janabari/Tjhirhweni ingasi ngesiNgisi.
          •      Itlolelwa umuntu owazekako, kungaba mnganakho, umnakwenu,
                 umzawakho, njll.
          •      Kunesilotjhiso esiphakamisa ibizo lomuntu omtlolelako. Isib. Jabulile,
                 Mma, Baba, njll.
          •      Kufuneka esingenisweni aveze umnqopho wokutlola incwadi leyo
                 ngobufitjhani. Isingeniso singaba mumutjho munye kufika kemithathu
                 ubunengi. Akucocwa iindaba ezinengi lapha.
          •      Kufuneka bona otlolako ahlathulule ngokuzeleko emzimbeni ihloso
                 yokutlola kwakhe incwadi ngamaphuzu azwakalako nakhambisana
                 nesihloko anikelwe sona.
          •      Kumele ibe nesilayeliso; isib. Ubalotjhise boke ekhaya/Ngilotjhisela kibo
                 boke abangaziko ngapho; njll.
          •      Ekugcineni kumele utlole isiphetho, isib. Ngimi umnganakho/Ngimi
                 umntwanakho/Ngimi       umzawakho/Ngimi,       bese   kuthi     ngaphasi
                 kwesiphetho utlole igama lakho. Lokhu kwenzelwa ukobana loyo
                 otlolelweko azi kuhle ukuthi utlolelwe ngubani. Isibongo akufuneki
                 ukobana usitlole ngombana niyazana nabantu obatloleleko.                      [25]

2.2       Incwadi yabakhulu/yomthetho.

          Kilomhlobo wencwadi esiphandeni kungasetjenziswa igama lenyanga
          lesiNdebele nofana lesiNgisi elitlolwe ngokwesiNdebele, isib. Matjhi,
          Febherbari, Janabari, njll. Oyitlolako akukafaneli asebenzise ilimi lendleleni,
          okulilimi elingakavumeleki.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa incwadi yomthetho:

          •      Iba neemphande ezimbili, zitlolwe ngendlela ehle eyamukelekako.
                 Isiphande sokuthoma siba ngesaloyo otlolako, begodu sitlolwa
                 ngesandleni sokudla phezulu. Isiphande sotlolelwako asibi nelanga
                 ekutlolwe ngalo incwadi.
          •      Itlolelwa umuntu othileko onesikhundla ebubulweni elithileko. Ngalokho-
                 ke otlolako kufanele atlole isikhundla saloyo amtlolelako ngaphambi
                 kokutlola isiphande sesibili.
          •      Iba nesilotjhiso esingaphakamisi ibizo lomuntu kodwana esitlolwa
                 ngalindlela: Nomzana/Kosikazi.
          •      Otlolako     kufanele   atlole   isihloko  salokho     atlola   ngakho
                 ngamagabhadlhela. Nawutlole ngamaledere amancani kufanele uthalele
                 isihloko sakho.
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3              7                                 DBE/2015
                                     SCE – Imemorandamu

          •      Esingenisweni kufanele kutlolwe umnqopho/isizathu sokutlola leyo
                 ncwadi.
          •      Iba nomzimba lapha otlolako acoca khona i-eseyakhe.
          •      Iba nesilayeliso.
          •      Esiphethweni iyaveza bona ibuya kubani. Tlola amagamakho nofana
                 iinthomo zamagamakho nesibongo bese uyayitlikitla.                         [25]

2.3       Umlando kamufi.

          Nakutlolwa umlando kamufi, kuthonywa ngesihloko esibonakalako
          esinamagama kamufi apheleleko. Isib. Umlando kaBaphelile Sophy Masilela,
          njll. Ekugcineni kungaphethwa ngomutjho omfitjhani wokumlayelisa,
          njengokuthi: Lala Ngokuthula, Mgwezani Wakokosi, Lala uphumule,
          Mgwezani, nofana ikosi ayikuphe umphumulela wasafuthi, nanyana ngimaphi
          amagama anehlonipho kungaba ziinanazelo zakhe ziyamukeleka.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa umlando kamufi:

          •      Isihloko esinamagama kamufi apheleleko.
          •      Amagamakhe apheleleko.
          •      Ilanga abelethwa ngalo.
          •      Ubelethwa bobani.
          •      Wabelethelwa kuphi (Igama lendawo abelethelwa kiyo).
          •      Imithombo yefundo asele adlule kiyo.
          •      Wazuzani eemfundweni zakhe.
          •      Iindawo asebenze kizo.
          •      Iinkhundla azifumanako.
          •      Ilanga akhambe ngalo ephasini.
          •      Umndenakhe awutjhiyileko ephasini njengomyenakhe nofana ukosikazi,
                 abentwana, ababelethi, iinzukulu zakhe nabanye ahlobana nabo
                 ngokweengazi.                                                              [25]

2.4       I-athikili yephephandaba.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa i-athikili yephephandaba:

          •      Isihloko kufuze sidose ozosifunda begodu silulubeze.
          •      I-athikili kufuze itjengiswe kuhle begodu nemiqaliswayo/iinthombe zibe
                 zihle ngemibala ekhanyako nedosako ekhambelana nayo.
          •      Kufuze ikhulume noyifundako begodu ibe sesitayeleni saloyo oyitlolako.
          •      Isitayela sotlolako singasebenzisa iinthombe-ngqondo, sihlathulule
                 nanyana sibe nezwelo.
          •      Amagama, iindawo, isikhathi, ubujamo nezinye iinsiza zingafakwa ku-
                 athikili.
          •      I-athikili kufuze ivuse ilulubezo njengomkhangiso ikhuthaze
                 abayifundako bona bayifunde.
          •      Iindima akukafuzi bona zibe zide.
          •      Amaledere asetjenzisweko kufuze kube ngilayo azakwamukeleka.               [25]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3               8                                DBE/2015
                                      SCE – Imemorandamu

2.5       Ikulumo-pendulwano.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa ikulumo-pendulwano:

          •      Njengemitlolo yoke kufanele kube khona isingeniso. Esingenisweni
                 kulapho kwethulwa khona indaba ekuzokucocwa ngayo nokobana
                 izokucocwa bobani nendawo lapha izokucocelwa khona.
          •      Akulotjhisanwa kungenwa endabeni zisuka zibekwa.
          •      Amagama walabo abakhulumako atlolwa ngesandleni sesincele, abe
                 mafitjhani nesibongo singasetjenziswa. Akutlolwa litho ngaphasi
                 kwamagama walabo abakhulumako.
          •      Kutlolwa ikholoni emuva kwamagama wabantu abakhulumako.
          •      Amagama aveza imizwa nobujamo balabo abakhulumako akatlolwe
                 afakwe ngaphakathi kweembayana ngemva kwekholoni etlolwe eduze
                 negama lokhulumako nofana laloyo okhulumako.
          •      Ukukhethwa kwamagama kumele kutjengise ukwehlukana kwezinga
                 lalabo abakhulumako. Isib. ubaba nakakhuluma nendodana,
                 umntwana wesikolo nakakhuluma notitjhere.
          •      Ukobana ikulumo-pendulwano ithoma ngesingeniso akutjho bona akube
                 khona isigaba esisiphetho. Isiphetho sendaba siba sekulumeni yabo,
                 kuzwakale bonyana seyiyaphetha.
          •      Ingaphetha ngokobana bazwane nanyana bangezwani kuye ngokobana
                 indaba egade icocwa ikhambe bunjani.                                      [25]

2.6       Ikulumo elungiselelweko.

          Umfundi nangabe utlole ikulumo elungiselelweko, kumele akhumbule
          bonyana    abantu  abafani   ngamasiko,    ngeenkolelo, ngefundo,
          ngabakuthandako nokhunye. Kumele umfundi acabange ukobana
          bazawathanda amaphuzu azowakhuluma emnyanyeni loyo.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa ikulumo elungiselelweko:

          •      Ihloso yekulumo.
          •      Iinhlokwana ezilindeleke ngaphasi kwekulumo elungiselelweko:

                 -    Isihloko >         Kuqakathekile ukobana sibe nokuthi ikulumo
                                         izokwenzelwaphi, ngubani, ngaliphi ilanga
                                         begodu sethule okumumethwe yikulumo.
                 -    Isilotjhiso >      Kumele      ococako    alotjhise     abakhona
                                         ngokulandelana kwabo, abakhulu nabancani,
                                         abalandelanise kuhle ngokweenkhundla zabo
                                         emehlweni womphakathi.
                 -    Isingeniso >       Kumele sidose kodwana sibe sifitjhani senze
                                         kobana balalele.
                 -    Ummongondaba >     Ikulumo ayitlolwe ngokucacileko.
                 -    Isiphetho >        Angarhunyeza ikulumakhe ngokubuyelela
                                         akukhulumileko nofana afake iselela.              [25]

                                                           IMITLOMELO YESIGABA B:          50
                                                                       INANI LOKE:         100

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 9

IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3
                                                Downloaded from hlayiso.com                    9                                                                                       DBE/2015
                                                                                      SCE – Imemorandamu

ISIGABA A: IRUBHRIKHI YOKUTSHWAYA/YOKUHLOLA INDABA/I-ESEYI YELIMI LEKHAYA [50 IMITLOMELO]

TJHEJA:

• Sebenzisa irubhrikhi njalo nawutshwaya indaba yephepha lesi-3, Isigaba A.
• Amamaksi asukela eli-0–50 ahlukaniswe ngamazinga weentlhadlhuli ezi-5.
• Okumunyethweko, iqhinga lokusetjenziswa kwelimi nesitayela, lelo nalelo kghono lesitlhadlhuli lihlukaniswe ngezinga eliphezulu
  neliphasi.
• Isakhiwo asithintwa lizinga eliphezulu namkha eliphasi.

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI]
       Iqhinga                                       Ngokudluleleko                Ngokwekghono                  Ngokulingeneko                  Ngokusisekelo               Ngokungakalingani
 OKUMUNYETHWEKO                                           28–30                          22–24                         16–18                          10–12                            4–6
 NOKUHLELA                                      - Ukuphendula okudluleleko.   -Iimpendulo zihleleke kuhle,   - Ukuphendula okwanelisako.    -Ukuphendula okungakajami      -Ukuphendula okuphume

                            Izinga eliphezulu
                                                -Imiqondo ehlakaniphileko,     zikhambelana khulu begodu     - Imiqondo ekhambelanako        ndawonye.                     endleleni khulu.
 (Ukuphendula)                                   evusa imiqondo netjengisa     zimnandi.                       nekholisako.                 -Imiqondo engakanqophi.        -Imiqondo enganatlha
                                                 ukukhula.                    -Kunobufakazi nokukhula        - Kunokuhleleka okulingeneko   -Ubufakazi obuncani            nengazwakaliko.
 Ukuhleleka kwemiqondo                                                         okubonakalako.                  nokukhambelanako               bokuhleleka                  - Imiqondo engakahleleki
 yokuhlela                                      -Ukuhleleka okudluleleko      -Isingeniso, umzimba             nesihloko, umzimba             nokukhambelana.              nengakhambelaniko.
 Ukulemuka komnqopho,                            nokukhambelana                nesiphetho kuhleleke kuhle      nesiphetho.
 abamukelilwazi nobujamo                         kwesingeniso, umzimba         begodu kuyakhambelana.
                                                 nesiphetho.
 30 AMAMAKSI
                                                          25–27                          19–21                         13–15                            7–9                            0–3
                                                -Ukuphendula okudluleleko     - Ukuphendula okuhlelwe        -Ukuphendula okwanelisako      -Ukuphendula                   -Ukuphendula isihloko

                            Izinga eliphasi
                                                  kodwana kutlhayela            kuhle.                        kodwana okunganatlha.          okungakhambelaniko            akukalingwa nokulingwa.
                                                  amatshwayo wendaba ehle.    - Imiqondo ekarisako           -Imiqondo iyakhambelana         okusezingeni eliphasi.        -Imiqondo engakhambelaniko
                                                -Imiqondo ekhulileko            nekhambelanako.               ngokulingeneko.               -Imiqondo ayikahlangani        nengakafaneli.
                                                  nenokuhlakanipha.           - Kunokuhleleka                -Kunokuhleleka                   begodu ayikanqophi.          -Imiqondo enganatlha
                                                - Kunokuhleleka                 nokukhambelana                nokukhambelana                -Abukho ubufakazi bokuhlela.   nengazwakaliko.
                                                  nokukhambelana                okuhle kwesingeniso,          okulingeneko, kwesingeniso,
                                                  okuhle ngokudluleleko         umzimba nesiphetho.           umzimba nesiphetho.
                                                  kwesingeniso, umzimba
                                                  nesiphetho.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                         Phendla

### Page 10

IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3
                                                    Downloaded from hlayiso.com                     10                                                                                                DBE/2015
                                                                                            SCE – Imemorandamu

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI] (iyaraga)
            Iqhinga                                      Ngokudluleleko                  Ngokwekghono                     Ngokulingeneko                    Ngokusisekelo                  Ngokungakalingani
                                                             14–15                           11–12                             8–9                              5–6                              0–3
 ILIMI, ISITAYELA NOKU-                             -Iphimbo,irejista, isitayela    -Iphimbo, irejista, isitayela    - Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela      -Iphimbo,irejista nesitayela
 EDITHA.                                             kanye nelwazimagama             kanye nelwazimagama               kanye nelwazimagama             kanye nelwazimagama                 ezingakafaneli khulu

                                Izinga eliphezulu
                                                     elifaneleko nelihle             elifanele umnqopho,               elifanele umnqopho,             elingakafaneli umnqopho,            umnqopho,abamukelilwazi
 Iphimbo, irejista, isitayela                        ngokudluleleko, elinemba        abamukelilwazi nobujamo.          abamukelilwazi                  abamukelilwazi nobujamo.            nobujamo.
 nelwazimagama elifanele                             umnqopho, abamukelilwazi       -Ilimi liyanemba begodu            nobujamo.                      -Ukusetjenziswa kwelimi            -Ilwazimagama elitlhayela
 umnqopho, abamukelilwazi                            nobujamo.                        lisetjenziswe ngokufaneleko.   - Ukusetjenziswa kwelimi          okusezingeni eliphasi.             khulu lenza kube budisi
 nobujamo.                                          -Ukusetjenziswa kwelimi         -Ihlelo nesipelinghi               okwethula ihlathululo.         -Ihlelo nesipelinghi                ukuzwisisa itheksthi.
 Ukukhethwa kwamagama,                                kusezingeni elihle              kuneemphoso ezincani.          -Ihlelo nesipelinghi               kuneemphoso ezinengi.            - Ilimi elingazwakaliko.
 ukusetjenziswa kwelimi,                              ngokudluleleko.               - Kutlanywe kuhle.                 kuneemphoso ezinengana.        - Kutlanywe ngokusezingeni          -Ihlelo nesipelinghi
 imithetjhwana, iimphumuzi,                         -Ihlelo nesipelinghi                                             - Kutlanywe ngokusezingeni         eliphasi.                          kuneemphoso ezinengi
 ihlelo nesipelinghi.                                esinganamphoso.                                                   elilingeneko.                                                       khulu.
                                                    -Kutlanywe kuhle                                                                                                                     - Kutlanywe ngokusezingeni
 15 AMAMAKSI                                          ngokudluleleko.                                                                                                                      eliphasi khulu.
                                                                  13                             10                                 7                                4
                                                    -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela    -Iphimbo, irejista, isitayela    -Iphimbo, irejista, isitayela
                                                      kanye nelwazimagama            kanye nelwazimagama              kanye nelwazimagama              kanye nelwazimagama

                                Izinga eliphasi
                                                      elifaneleko nelihle            elifanele umnqopho,              elifanele umnqopho,              elincani nelisezingeni eliphasi
                                                      elinemba umnqopho,             abamukelilwazi nobujamo.         abamukelilwazi nobujamo          elingakafaneli umnqopho,
                                                      abamukelilwazi nobujamo.      -Ilimi liyanemba begodu           ngokulingana.                    abamukelilwazi nobujamo.
                                                    -Ukusetjenziswa kwelimi          lisetjenziswe ngokufaneleko.    - Ukusetjenziswa kwelimi         -Ukusetjenziswa kwelimi
                                                      kusezingeni elihle khulu.     -Ihlelo nesipelinghi               okungathuli ihlathululo.         okungakafaneli.
                                                    -Ihlelo nesipelinghi             kuneemphoso ezimbalwa.           -Ihlelo nesipelinghi            -Ihlelo nesipelinghi
                                                      Esinganamphoso khulu.         -Kutlanywe kuhle.                  kuneemphoso ezinengi.           kuneemphoso ezinengi khulu.
                                                    -Kutlanywe kuhle khulu.                                          - Kutlanywe ngokusezingeni       - Kutlanywe ngokusezingeni
                                                                                                                       eliphasi.                        eliphasi khulu.

 ISAKHIWO                                                          5                              4                                 3                                2                               0–1
                                                    -Kuvezwe amatshwayo             -Kuvezwe amatshwayo              -Amatshwayo                      - Amatshwayo                       - Amatshwayo
 Amatshwayo wetheksthi.                             nemininingwana                   nemininingwana yesakhiwo         nemininingwana                    nemininingwana eminye              anemininingwana efunekako
 Ukwakhiwa kweengaba                                eqakathekileko yesakhiwo         sendaba.                         eveziweko iyakhambelana.          yesakhiwo sendaba ikhona.          ayatlhayela.
 nemitjho.                                          sendaba.                        -Kunokukhambelana okuhle.        -Imitjho neengaba kwakhiwe        -Ukwakhiwa kwemitjho              -Ukwakhiwa kwemitjho
                                                    - Kunokukhambelana okuhle       -Imitjho neengaba kunikela         kuhle.                           neengaba kuneemphoso.             neengaba kuneemphoso
                                                     ngokudluleleko kwendaba.        umqondo.                         -Indaba isanikela umqondo.      - Indaba isazwakala kancani.        ezinengi khulu.
 5 AMAMAKSI                                         - Imitjho kanye neengaba                                                                                                             - Indaba ayinamqondo.
                                                      kwakheke ngendlela ehle
                                                     ngokudluleleko.
 IRENJI YAMAMAKSI                                               43–50                           33–40                            23–30                            13–20                              0–10
ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
-km/hl- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
L-/-st-/-ed- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
Sk-     : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                                       Phendla

### Page 11

IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3
                                           Downloaded from hlayiso.com                    11                                                                                            DBE/2015
                                                                                  SCE – Imemorandamu

ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA WELIMI LEKHAYA [25 AMAMAKSI]
               Iqhinga                         Ngokudluleleko                  Ngokwekghono                    Ngokulingeneko                    Ngokusisekelo                  Ngokungakaneli
 OKUMUNYETHWEKO, UKUHLELA                            13–15                           10–12                              7–9                             4–6                            0–3
 NESAKHIWO                                -Ukuphendula okudluleleko,      -Ukuphendula okuhle khulu       -Ukuphendula okulingeneko         -Ukuphendula ngokusisekelo      -Ukuphendula kutjengisa
                                          okungaphezu kwalokho              nokutjengisa ilwazi elihle    okutjengisa ilwazi lamatshwayo      begodu kutjengisa ilwazi      ukungabi khona kwelwazi
 -Ukuphendula nemibono.                   okulindelweko.                    lamatshwayo wetheksthi.       wetheksthi.                        lamatshwayo wetheksthi.        lamatshwayo wetheksthi.
 -Ukubuthelelwa nokuhleleka               -Imiqondo ehlakaniphileko       -Umtlolo unqophile,             - Akunakudzimelela                -Kunokunqopha okukhona          -Akunakukhambelana
 kwemibono.                               nekhulileko.                    awukaphumi                        nokukhambelana                    kodwana okunengi              kwemiqondo.
 - Umnqopho, abamukelilwazi,              -Ilwazi elingeneleleko          esihlokweni begodu usekelwe     okulingeneko                        kuphambene nesihloko.         –Imininingwana esekela
 amatshwayo/imithetjhwana kanye           lamatshwayo                     kuhle ngendlela enobukghoni.    kokumunyethweko nemiqondo.        -Imininingwana esekela            isihloko imbalwa.
 nobujamo                                 wetheksthi.                     -Kunemininingwana esekela       - Eminye imininingwana             isihloko imbalwa.              -Akakasebenzisi amatshwayo
                                          -Umtlolo unqophile.             isihloko.                       esekela                           -Kunobutjhapha obukhona         nemithetho yesakhiwo.
 15 AMAMAKSI                              -Kunokukhambelana               -Isakhiwo esifaneleko           isihloko iveziwe.                  obubonakalako
                                          kokumunyethweko                 kodwana                         - Isakhiwo sifanele                emithethweni
                                          nomqondo.                       esinokungakhambelaniko          ngokulingeneko                     nematshwayeni wesakhiwo.
                                          -Isakhiwo sihleleke kuhle       okuncazana.                     kodwana
                                          begodu yoke imininingwana                                       kunokungakhambelani.
                                          esekela isihloko iveziwe.
                                          -Isakhiwo esifaneleko
                                          nesinembako.
 ILIMI,ISITAYELA KANYE NOKU-                          9–10                            7–8                               5–6                             3–4                            0–2
 EDITHA
                                          -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela   - Iphimbo, irejista, isitayela,   -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista,isitayela
                                          nelwazimagama kuwufanela          nelwazimagama kuwufanele        nelwazimagama kuwufanele          nelwazimagama                   nelwazimagama
 -Iphimbo, irejista nesitayela kufanele
                                          khulu umnqopho,                 kuhle                           ngokulingeneko umnqopho,          kuwufanele                      akukhambelani
 umnqopho/umphumela,
                                          abamukelilwazi kanye             umnqopho, abamukelilwazi       abamukelilwazi kanye               kancani umnqopho,               nomnqopho, abamukelilwazi
 abamukelilwazi nobujamo.
                                          nobujamo.                       kanye                           nobujamo.                          abamukelilwazi kanye           kanye nobujamo.
 -Ukusetjenziswa kwelimi kanye
                                          -Ihlelo lisetjenziswe           nobujamo.                       - Kuneemphoso zehlelo             nobujamo.                       -Kuneemphoso ezinengi khulu
 nemithetjhwana.
                                          ngokunembako begodu lihleleke   -Ihlelo lisetjenziswe           kodwana                           -Kuneemphoso zehlelo              ezenza bona ihlathululo
 -Ukukhethwa kwamagama.
                                          kuhle khulu.                    ngokunembako                    azilimazi ihlathululo.            ezenza                          ingazwakali nakancani.
 -Ukusetjenziswa kwamatshwayo
                                          -Kuneemphoso ezincani khulu.    begodu lihleleke kuhle.                                           bona ihlathululo ingazwakali.
 wokutlola nesipelinghi.
                                                                          - Akunamphoso ezinengi.
 10 AMAMAKSI

 IRENJI YAMAMAKSI                                    22–25                           17–20                            12–15                            7–10                            0–5

ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
-km-/hl-/sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
L-/st-/- ed- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                         Phendla

### Page 12

IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3
                                    Downloaded from hlayiso.com
                                                     12           DBE/2015
                                             SCE – Imemorandamu

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                  Phendla

### Page 13

IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3
                                    Downloaded from hlayiso.com
                                                     13           DBE/2015
                                             SCE – Imemorandamu

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                  Phendla

### Page 14

IsiNdebele Ilimi Lekhaya (HL)/P3
                                    Downloaded from hlayiso.com
                                                     14           DBE/2015
                                             SCE – Imemorandamu

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P1 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-june-july-2015-memo/61c1e196-ae89-435a-ab65-810100fefbf2) — isiNdebele HL · Memo · 2015 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-june-july-2015-memo/19cb3901-4aa3-49ad-bd20-7e052ae5726b) — isiNdebele HL · Memo · 2015 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Feb-March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-feb-march-2015-memo/0dbe6017-1c10-4e78-85f1-2ce91f265a95) — isiNdebele HL · Memo · 2015 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-may-june-2023-mg/b40b1497-1495-4f5f-9939-4d59d140d8bd) — isiNdebele HL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-may-june-2018-memo/ffe6e6fc-baa4-4c27-b700-f620ccf67566) — isiNdebele HL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-may-june-2017-memo/67b430b9-4b77-4c27-a874-9df861b0406d) — isiNdebele HL · Memo · 2017 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024/00246279-7fbb-42a6-b345-7871e3abcebc) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024/1e393095-3c2b-4309-9b7e-3169fe9823bd) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024/b9047289-a331-4ff4-b57f-b17d11b29765) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/f3ea631e-f8bb-4906-8a1e-52d1cdab2ca1) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/1e40c5db-87a4-429e-84c4-282c9d3a31ee) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
