# isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2017 Memo

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2017, 15 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-may-june-2017-memo/67b430b9-4b77-4c27-a874-9df861b0406d
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 15

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-may-june-2017-memo/67b430b9-4b77-4c27-a874-9df861b0406d)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2017 · isindebele. Memorandum, 15 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P3 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-may-june-2017/997924b5-dffc-440d-af4a-ddb006534235) — QP · 2017 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                              ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                    IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                             2017

                                        IMEMORANDAMU

                                                                   IMITLOMELO: 100

                              Imemorandamu le inamakhasi ali-15.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                          Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3              2                                  DBE/2017
                                     SCE – Imemorandamu

ISIGABA A: AMATHEKSTHI WOKUZITLAMELA (AMA-ESEYI)

Tjheja: Isihloko asingabalwa nakubalwa inani lamagama asetjenzisweko

UMBUZO 1

1.1       I-eseyi ecocako.

          Ngangiqalene nobujamo obumbi khulu.

          Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka
          kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka
          kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko. Kuqakathekile ukobana
          nanyana umfundi ayisusela ehloko i-eseyakhe kube yi-eseyi ekholwekako.
          Ngokuvamileko umtloli we-eseyi ecocako usebenzisa isikhathi esidlulileko.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:

          •    Isigaba esisingeniso kufanele simdose/silulubeze umfundi we-eseyi.
          •    I-eseyi ecocako kufanele ikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
          •    I-eseyi ecocako kufanele itlolwe ibe sesikhathini esidlulileko.
          •    Umuntu otshwaya i-eseyi le kufanele alangazelele ukuzwa okulandelako
               bekube sekugcineni.
          •    Ukucoca okuyipumelelo kubonakalisa tjhatjhalazi imizwa efana
               neyokubona, yokuzwa, yokunambitha, yokuthintana nephunga.
          •    I-eseyi enesiphetho esingakajayeleki yihle kunaleyo enesiphetho
               esisepepeneneni begodu esilindelekileko.                                      [50]

1.2       I-eseyi ehlathululako.

          Ukonakala kwebhoduluko kubangelwa kungatjheji kwabantu.

          Le yi-eseyi lapho umtloli afuze ahlathulule ubujamo obuthileko, umuntu
          othileko nofana indawo ethileko. Njengombana nesihloko sitjho, kufanele
          umtloli we-eseyi le asebenzise amagama ahlathululako khudlwana. Ngale
          kwalokho, umtloli usebenzisa khulu ilimi elisesikhathini sanje.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:

          •    Otlolako kufanele ayelele ekutheni akhethe isihloko asazi kuhle. Isizathu
               kukobana kuba budisi ukuhlathulula into onganalwazi elipheleleko ngayo.
          •    Otlolako kufanele akhethe ngokuyelela amagama nobujamo
               bokukhuluma.
          •    Amagama asetjenziswa ngotlolako kufanele akhe isithombe esikhanya
               bha.
          •    Otlolako angasebenzisa iinthombe-ngqondo zokubona, zokurhogela,
               zokuzwa, zobumnandi nezokuthinta ukuze zimsize ukwenza
               akuhlathululako kukhanye bha.                                                 [50]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                3                               DBE/2017
                                       SCE – Imemorandamu

1.3       I-eseyi evezako/eveza imizwa yomtloli.

          Indlela engazizwa         ngayo   nangihlanganiswa   nombelethami   weengazi
          kokuthoma.

          Le yi-eseyi lapho otlolako aba nombono bese unikela imizwakhe. I-eseyi le
          itjhegeza ibuyele emva esehlakalweni esakhe senzeka. Otlolako-ke kulapho
          abeka khona imibonwakhe ngokwenzakalako, abeke tjhatjhalazi okuhle
          neemphoso bese uthatha iinqunto ngokuthi ubona kufanele kwenziweni
          ukutjhugulula ubujamo balokho esikhathini esizako.

          Umhlobo lo wendaba sivame ukuwubona emitlolweni ema-eseyi, la otlolako
          abeka umbonwakhe ngesihloko esithileko. Akutjho bonyana akutjhoko
          kuliqiniso kodwana ngilokho akucabangako ngabantu, ngesintu nofana
          ngepilo nje. Lokho akubekako kuhle kusekelwe ngamaqiniso ukuze
          kungamdondisi loyo ozokufunda i-eseyi leyo. I-eseyi enje ingaveza ukujiya
          kwengqondo yaloyo otlolako begodu abanengi bayithatha njengeqiniso
          lamambala.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:

          •    I-eseyi evezako iveza imizwa yomtloli.
          •    Imizwa nokuthatheka kwehliziyo kudlala indima eqakatheke khulu
               e-eseyini le.
          •    Ihlangothi elikhulu le-eseyi lingaba ngelihlathululako. Ukuhlathululokhu
               kufanele kukhanye begodu kuveze imizwa nalokho okusengqondweni
               yaloyo otlolako.
          •    Imibono/Imicabango/Imizwa evezweko kufanele yembule iqiniso nendima
               ethathwa ngotlolako.                                                         [50]

1.4       I-eseyi evezako/eveza imizwa yomtloli.

          Izenzo zakhe zazingitjengisa bona uyazikhakhazisa ngami.

          Le yi-eseyi lapho otlolako aba nombono bese unikela imizwakhe. I-eseyi le
          itjhegeza ibuyele emva esehlakalweni esakhe senzeka. Otlolako-ke kulapho
          abeka khona imibonwakhe ngokwenzakalako, abeke tjhatjhalazi okuhle
          neemphoso bese uthatha iinqunto ngokuthi ubona kufanele kwenziweni
          ukutjhugulula ubujamo balokho esikhathini esizako.

          Umhlobo lo wendaba sivame ukuwubona emitlolweni ema-eseyi, la otlolako
          abeka umbonwakhe ngesihloko esithileko. Akutjho bonyana akutjhoko
          kuliqiniso kodwana ngilokho akucabangako ngabantu, ngesintu nofana
          ngepilo nje. Lokho akubekako kuhle kusekelwe ngamaqiniso ukuze
          kungamdondisi loyo ozokufunda i-eseyi leyo. I-eseyi enje ingaveza ukujiya
          kwengqondo yaloyo otlolako begodu abanengi bayithatha njengeqiniso
          lamambala.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3             4                                  DBE/2017
                                    SCE – Imemorandamu

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:

          •    I-eseyi evezako iveza imizwa yomtloli.
          •    Imizwa nokuthatheka kwehliziyo kudlala indima eqakatheke khulu
               e-eseyini le.
          •    Ihlangothi elikhulu le-eseyi lingaba ngelihlathululako. Ukuhlathululokhu
               kufanele kukhanye begodu kuveze imizwa nalokho okusengqondweni
               yaloyo otlolako.
          •    Imibono/Imicabango/Imizwa evezweko kufanele yembule iqiniso nendima
               ethathwa ngotlolako.                                                         [50]

1.5       I-eseyi emahlangothimabili/emadanisako.

          Ubuhle nobumbi bokuthembela khulu eensetjenzisweni zethekhnoloji.

          I-eseyi le ihlobene khulu ne-eseyi ephikisako. Okufanako kukobana kiyo
          yomibili imihlobo le, otlolako ubeka imibonwakhe. Umehluko okhona
          kukobana e-eseyini emahlangothimabili otlolako kulindeleke kobana atlole
          ngemibono yomibili. Silindele kobana asivezele ubuhle nobumbi bento atlola
          ngayo. Okumnandi ngomhlobo lo we-eseyi kukobana otlolako utjhiyela
          ofundako ekutheni azikhethele yena isiqunto sokobana ngiliphi ihlangothi
          abona lingcono kunelinye. Umtloli angafikelela esiphethweni esithileko
          ekugcineni kwe-eseyakhe kodwana imibono evumako nephikako kufanele
          yethulwe ngokulinganako endabeni.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:

          •      Umtlolo kumele uzwakale begodu ungathathi ihlangothi.
          •      Kumele kuvezwe iintatimende ezizwakala kuhle.
          •      Kilomhlobo we-eseyi otlolako uveza ngobuhle nangobumbi bento
                 ethileko anikelwe yona esihlokweni.
          •      Unikela amaphuzu avumelana nesihloko nalawo aphikisana naso.

          [Otlolako kufanele aveze kokubili, ubuhle nobumbi bokuthembela khulu
          eensetjenzisweni zethekhnoloji].                                                  [50]

1.6       I-eseyi ephikisako/ehlangothilinye.

          Abentwana bafanele bathokoze ababelethi babo ngezipho lokha nasele
          baphumelele      eemfundweni zabo.  Vumelana   nofana    uphikisane
          nesitatimendesi.

          I-eseyi ephikisako ifuna otlolako athome ngokukhetha ihlangothi esihlokweni
          atlola ngaso. Otlolako angakhetha ukuvumelana nesihloko nofana aphikisane
          naso. Umbono womtloli kumele ukhanye kusukela ekuthomeni bekube
          sekugcineni kwe-eseyakhe. I-eseyi le yethula lokho okusengqondweni
          yomtloli.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3              5                                DBE/2017
                                     SCE – Imemorandamu

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa le-eseyi:

          •      Otlolako kumele athome ngokuthi akhethe ihlangothi azokutlola ngalo.
          •      Otlolako kumele anikele amaphuzu amanengi anabe ukusekela
                 imibonwakhe.
          •      Otlolako kumele ahlale emaphuzwini NOFANA aphikise isitatimende.
          •      Lomhlobo we-eseyi uphethe imibono yomtloli kwaphela ngalokho
                 kumele iphakamise imibono eqinileko.
          •      Ilimi elinezwelomagama lingahle lithinte imizwa kodwana kumele libe
                 nehlonipho.
          •      Isiphetho kumele sibe sitatimende somtloli esinamandla, esikhanyako
                 nesanelisako.                                                            [50]

1.7       1.7.1 &      Kileziinthombe umfundi angatlola nanyana ngiwuphi umhlobo we-
          1.7.2        eseyi. Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo we-eseyi
                       ovezwa ngotlolako bese utshwaya ngokulandela amaphuzu
                       alindeleke ngaphasi kwaloyo mhlobo wendaba.                        [50]

                                                          IMITLOMELO YESIGABA A:           50

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3               6                                   DBE/2017
                                      SCE – Imemorandamu

ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA

UMBUZO 2

2.1       INCWADI YOBUNGANI

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa incwadi yobungani:

          •      Kufanele ibe nesiphande sinye, sitlolwe ngokujayelekileko esandleni
                 sokudla. Isiphande sotlolako asibe nelanga elitlolwe ngesiNdebele isib:
                 Janabari/Tjhirhweni ingasi ngesiNgisi. Tjheja: Isiphande, isilotjhiso
                 nesiphetho azingabalwa nakubalwa inani lamagama.
          •      Itlolelwa umuntu owazekako, kungaba mnganakho, umnakwenu,
                 umzawakho; njll.
          •      Kunesilotjhiso esiphakamisa ibizo lomuntu omtlolelako; Isib. Jabulile,
                 Mma, Baba; njll.
          •      Kufuneka esingenisweni aveze umnqopho wokutlola incwadi leyo
                 ngobufitjhani. Isingeniso singaba mumutjho munye kufika kemithathu
                 ubunengi. Akucocwa iindaba ezinengi lapha.
          •      Kufuneka bona otlolako ahlathulule ngokuzeleko emzimbeni ihloso
                 yokutlola kwakhe incwadi ngamaphuzu azwakalako nakhambisana
                 nesihloko anikelwe sona.
          •      Kumele ibe nesilayeliso; Isib. Ubalotjhise boke ekhaya/Ngilotjhisela kibo
                 boke abangaziko ngapho; njll.
          •      Ekugcineni kumele utlole isiphetho; Isib. Ngimi umnganakho/Ngimi
                 umntwanakho/Ngimi       umzawakho/Ngimi,       bese   kuthi     ngaphasi
                 kwesiphetho utlole igama lakho. Lokhu kwenzelwa ukobana loyo
                 otlolelweko azi kuhle ukuthi utlolelwe ngubani. Isibongo akufuneki
                 ukobana usitlole ngombana niyazana nabantu obatloleleko.                      [25]

2.2       INCWADI YESINGHONGHOYILO

          Kilomhlobo wencwadi esiphandeni kungasetjenziswa igama lenyanga
          yesiNdebele nofana yesiNgisi etlolwe ngokwesiNdebele; Isib. Matjhi,
          Febherbari, Janabari; njll. Oyitlolako akukafaneli asebenzise ilimi lendleleni,
          okulilimi elingakavumeleki.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa incwadi yomthetho:

          •      Kufanele ibe neemphande ezimbili, zitlolwe ngokujayelekileko.
                 Isiphande sotlolelwako asibi nelanga/idadamu ekutlolwe ngalo incwadi.
          •      Kutlolelwa umuntu othileko onesikhundla ebubulweni elithileko.
                 Ngalokho-ke kufanele otlolako aphakamise isikhundla saloyo
                 amtlolelako ngaphambi kokutlola isiphande sesibili. Tjheja: Iimphande,
                 isilotjhiso, isihloko nesiphetho azingabalwa nakubalwa inani lamagama.
          •      Kunesilotjhiso esingaphakamisi ibizo lomuntu otlolelwako kodwana
                 kutlolwa ukuthi Nomzana nofana Kosikazi.
          •      Kufuneka bona otlolako atlole isihloko salokho atlola ngakho
                 ngamagabhadlhela.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3             7                                 DBE/2017
                                    SCE – Imemorandamu

          •      Esingenisweni kufanele kutlolwe umnqopho/ isizathu sokutlola leyo
                 ncwadi.
          •      Kufuneka bona otlolako ahlathulule kuhle ngokuzeleko lokho akhuluma
                 ngakho.      Kufanele     asebenzise      amagama    afana  nanaka:
                 Ngiyokuthokoza; Ngizokuthaba; Kuzongithabisa.
          •      Iba nomzimba lapha otlolako acoca khona indabakhe.
          •      Iba nesilayeliso.
                 Esiphethweni iyaveza bona ibuya kubani. Tlola amagamakho nofana
                 iinthomo zamagamakho nesibongo bese uyayitlikitla. Kufuneka
                 bengubo baveze bona bendile/batjhadile nofana awa ngokutlola Mm.
                 nofana Kkz. ngemva kokutlikitla incwadi leyo. Lokhu kwenzelwa ukuthi
                 loyo otlolelwako azi kuhle ukuthi utlolelwe ngubani.                      [25]

2.3       UMLANDO KAMUFI

          Nakutlolwa umlando kamufi, kuthonywa ngesihloko esibonakalako
          esinamagama kamufi apheleleko; Isib. Umlando kaBaphelile Sophy Masilela,
          njll. Ekugcineni kungaphethwa ngomutjho omfitjhani wokumlayelisa,
          njengokuthi: Lala Ngokuthula, Mgwezani Wakokosi, Lala uphumule,
          Mgwezani, nofana ikosi ayikuphe umphumulela wasafuthi, nanyana ngimaphi
          amagama anehlonipho kungaba ziinanazelo zakhe ziyamukeleka.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa umlando kamufi:

          •   Isihloko esinamagama kamufi apheleleko.
          •   Amagamakhe apheleleko.
          •   Ilanga abelethwa ngalo.
          •   Indawo abelethelwa kiyo. Tjheja: Akungatlolwa igama lesibhedlela.
          •   Ubelethwa bobani.
          •   Imithombo yefundo asele adlule kiyo.
          •   Akuzuzako eemfundweni zakhe.
          •   Iindawo asebenze kizo.
          •   Iinkhundla azifumanako.
          •   Ilanga akhambe ngalo ephasini.
              Tjheja: Akungatlolwa unobangela wokuhlongakala kwakamufi kodwana
              kungavezwa khunye kwalokhu: webiwe ngunokufa lokha nakakhambe
              ngengozi, uhlongakele ngemva kokugula isikhathi esifitjhani nofana eside
              nakagulileko.
          •   Umndenakhe awutjhiyileko ephasini njengomyenakhe nofana ukosikazi,
              abentwana, ababelethi, iinzukulu zakhe nabanye ahlobana nabo
              ngokweengazi.
              Tjheja: Akungatlolwa amabizo weenini ezitjhiyweko.
          •   Isiphetho akube mumutjho omfitjhani wokumlayelisa nofana iinanazelo
              zakhe.                                                                       [25]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3             8                                   DBE/2017
                                    SCE – Imemorandamu

2.4       IKULUMO-PENDULWANO

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa ikulumo-pendulwano:

          •      Njengemitlolo yoke kufanele kube khona isingeniso. Esingenisweni
                 kulapho kwethulwa khona indaba ekuzokucocwa ngayo nokobana
                 izokucocwa bobani nendawo lapha izokucocelwa khona.
          •      Iba nesakhiwo esifana nesomdlalo.
          •      Akulotjhisanwa kungenwa endabeni zisuka zibekwa.
          •      Amagama walabo abakhulumako atlolwa ngesandleni sesincele, abe
                 mafitjhani nesibongo singasetjenziswa. Akutlolwa litho ngaphasi
                 kwamagama walabo abakhulumako.
          •      Kutlolwa ikholoni emuva kwamagama wabantu abakhulumako.
          •      Amagama aveza imizwa nobujamo balabo abakhulumako akatlolwe
                 afakwe ngaphakathi kweembayana ngemva kwekholoni etlolwe eduze
                 negama lokhulumako nofana laloyo okhulumako.
          •      Lapha kuthoma khona ikulumo yomuntu akuthonywe ngegabhadlhela.
          •      Ukukhethwa kwamagama kumele kutjengise ukwehlukana kwezinga
                 lalabo abakhulumako. Isib. Ubaba nakakhuluma nendodana,
                 umntwana wesikolo nakakhuluma notitjhere.
          •      Ukobana ikulumo-pendulwano ithoma ngesingeniso akutjho bona akube
                 khona isigaba esisiphetho. Isiphetho sendaba siba sekulumeni yabo,
                 kuzwakale bonyana seyiyaphetha.
          •      Ingaphetha ngokobana bazwane nanyana bangezwani kuye ngokobana
                 indaba egade icocwa ikhambe bunjani.                                       [25]

2.5       Irivyu

          Ukuhlolisiswa komtlolo wencwadi nofana wefilimu ngelihlo elihlabako.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa irivyu/ukuhlolisisa:

          Ingaphandle lencwadi/lefilimu
          •    Ibizo lomtloli.
          •    Isihloko sencwadi/sefilimu.
          •    Ibizo lekhamphani egadangisileko.
          •    Inani lemali.
          Ingaphakathi lencwadi/lefilimu
          •    Hlathulula kafitjhani ngendlela umtlolo otlolwe ngayo.
          •    Hlathulula ngokuvezwa kwabalingisi bawo.
          •    Hlathulula ngommongondaba womtlolo lowo.
          •    Hlathulula ngesizinda sawo.
          •    Hlathulula ngomhlobo wejenri.
          •    Tshwaya ngesiphetho sawo.                                                    [25]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3             9                               DBE/2017
                                    SCE – Imemorandamu

2.6       UMBIKO OHLELEKILEKO

          Umbiko ungaba ngento umuntu ayibonileko, ayizwileko kanye nento
          ayenzileko.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutlolwa umbiko ohlelekileko:

          •      Ihloso yombiko kudlulisa ilwazi elithileko.
          •      Amaphuzu kumele abe liqiniso kungabi mbono.
          •      Amaphuzu kumele aphathelane nesihloko.
          •      Ilimi elisetjenziswako kufanele likhambisane naloyo nanyana labo
                 umbiko oqaliswe kibo.
          •      Ukuze umbiko uzwakale kuhle kumele utlolwe ngomuntu wesithathu,
                 okukhulunywa ngaye.
          •      Kumele umbiko ube nesihloko esitjhoko bona umbiko lowo umayelana
                 nani.
          •      Isihloko kumele sibe nebizo lomuntu nanyana abantu umbiko oqaliswe
                 kibo.
          •      Kumele kutlolwe lokho okutholakele erhubhululweni. Nanzi iindlela
                 zokubuthelela ilwazi ezingalandelwa:
                 - Ukucocisana nabonogada besikolweni.
                 - Ukucocisana nohlokokulu wesikolo.
                 - Ukucocisana neensebenzi eziphekako.
                 - Ukucocisana nabototjhere abalawula i-Feeding Scheme.
          •      Kumele kube neemphakamiso.
          •      Kumele kube nesiphetho.
          •      Kumele kube negama nesibongo somuntu otlole umbiko lowo.
          •      Kumele umbiko ube nelanga otlolwe ngalo.
          •      Kumele ekugcineni umbiko utlikitlwe.                                   [25]

                                                         IMITLOMELO YESIGABA B:         50
                                                                     INANI LOKE:        100

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                             Phendla

### Page 10

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
                                                Downloaded from hlayiso.com            10                                                                    DBE/2017
                                                                               SCE – Imemorandamu

ISIGABA A: IRUBHRIKHI YOKUTSHWAYA/YOKUHLOLA INDABA/I-ESEYI YELIMI LEKHAYA [50 IMITLOMELO]

TJHEJA:

• Sebenzisa irubhrikhi njalo nawutshwaya i-eseyi.
• Amamaksi asukela eli-0–50 ahlukaniswe ngamazinga weentlhadlhuli ezi-5.
• Okumunyethweko, iqhinga lokusetjenziswa kwelimi nesitayela, lelo nalelo kghono lesitlhadlhuli lihlukaniswe ngezinga eliphezulu
  neliphasi.
• Isakhiwo asithintwa lizinga eliphezulu namkha eliphasi.

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI]
      Iqhinga                                       Ngokudluleleko            Ngokwekghono          Ngokulingeneko           Ngokusisekelo           Ngokungakalingani
 OKUMUNYETHWEKO                                          28–30                     22–24                  16–18                   10–12                      4–6
 NOKUHLELA                                      -Ukuphendula             -Iimpendulo zihleleke   -Ukuphendula            -Ukuphendula              -Ukuphendula
                                                okudluleleko             kuhle, zikhambelana     okwanelisako            okungakajami              okuphume endleleni

                            Izinga eliphezulu
 (Ukuphendula)                                  -Imiqondo                khulu begodu zimnandi   -Imiqondo               ndawonye                  khulu
 Ukuhleleka kwemiqondo                          ehlakaniphileko, evusa   -Kunobufakazi           ekhambelanako           -Imiqondo                 -Imiqondo enganatlha
 yokuhlela                                      imiqondo netjengisa      nokukhula               nekholisako             engakanqophi              nengazwakaliko
 Ukulemuka komnqopho,                           ukukhula                 okubonakalako           -Kunokuhleleka          -Ubufakazi obuncani       -Imiqondo engakahleleki
 abamukelilwazi                                 -Ukuhleleka              -Isingeniso, umzimba    okulingeneko            bokuhleleka               nengakhambelaniko
 nobujamo                                       okudluleleko             nesiphetho kuhleleke    nokukhambelanako        nokukhambelana
                                                nokukhambelana           kuhle begodu            nesihloko, umzimba
 30 AMAMAKSI                                    kwesingeniso, umzimba    kuyakhambelana          nesiphetho
                                                nesiphetho
                                                         25–27                   19–21                    13–15                    7–9                       0–3
                                                -Ukuphendula             -Ukuphendula            -Ukuphendula            -Ukuphendula              -Ukuphendula isihloko
                                                okudluleleko kodwana     okuhlelwe kuhle         okwanelisako kodwana    okungakhambelaniko        akukalingwa nokulingwa
                                                kutlhayela amatshwayo    -Imiqondo ekarisako     okunganatlha            okusezingeni eliphasi     -Imiqondo

                            Izinga eliphasi
                                                wendaba ehle             nekhambelanako          -Imiqondo               -Imiqondo ayikahlangani   engakhambelaniko
                                                -Imiqondo ekhulileko     -Kunokuhleleka          iyakhambelana           begodu ayikanqophi        nengakafaneli
                                                nenokuhlakanipha         nokukhambelana          ngokulingeneko          -Abukho ubufakazi         -Imiqondo enganatlha
                                                -Kunokuhleleka           okuhle kwesingeniso,    -Kunokuhleleka          bokuhlela                 nengazwakaliko
                                                nokukhambelana           umzimba nesiphetho      nokukhambelana
                                                okuhle ngokudluleleko                            okulingeneko,
                                                kwesingeniso, umzimba                            kwesingeniso, umzimba
                                                nesiphetho                                       nesiphetho

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                             Phendla

### Page 11

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
                                                    Downloaded from hlayiso.com                     11                                                                                             DBE/2017
                                                                                            SCE – Imemorandamu

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA I-ESEYI YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI] (iyaraga)
            Iqhinga                                        Ngokudluleleko                 Ngokwekghono                    Ngokulingeneko                   Ngokusisekelo                  Ngokungakalingani
                                                                 14–15                           11–12                             8–9                             5–6                               0–3
 ILIMI, ISITAYELA NOKU-                             -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela     -Iphimbo, irejista nesitayela
 EDITHA.                                            nelwazimagama elifanele         nelwazimagama elifanele         nelwazimagama elifanele         nelwazimagama                     ezingakafaneli khulu
                                                    ngokudluleleko, elinemba        khulu umnqopho,                 umnqopho, abamukelilwazi        elingakafaneli kancani            umnqopho, abamukelilwazi

                                Izinga eliphezulu
 Iphimbo, irejista, isitayela                       umnqopho, abamukelilwazi        abamukelilwazi nobujamo         nobujamo                        umnqopho, abamukelilwazi          nobujamo
 nelwazimagama elifanele                            nobujamo                        -Ilimi liyanemba begodu         -Ukusetjenziswa kwelimi         nobujamo                          -Ilwazimagama elitlhayela
 umnqopho, abamukelilwazi                           -Ukusetjenziswa kwelimi         lisetjenziswe ngokufaneleko     okwethula ihlathululo           -Ukusetjenziswa kwelimi           khulu lenza kube budisi
 nobujamo                                           kusezingeni elihle              -Ihlelo nesipelinghi            -Ihlelo nesipelinghi            okusezingeni eliphasi             ukuzwisisa itheksthi.
 Ukukhethwa kwamagama,                              ngokudluleleko                  akunamphoso khulu               kuneemphoso ezinengana.         -Ihlelo nesipelinghi              -Ilimi elingazwakaliko
 ukusetjenziswa kwelimi,                            -Ihlelo nesipelinghi            -Kutlanywe kuhle                -Kutlanywe ngokusezingeni       kuneemphoso ezinengi              -Ihlelo nesipelinghi
 imithetjhwana, iimphumuzi,                         esinganamphoso                                                  elilingenek.                    -Kutlanywe ngokusezingeni         kuneemphoso ezinengi khulu
 ihlelo nesipelinghi                                -Kutlanywe kuhle                                                                                eliphasi                          -Kutlanywe ngokusezingeni
                                                    ngokudluleleko                                                                                                                    eliphasi khulu
 15 AMAMAKSI                                                        13                            10                               7                               4
                                                    -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela
                                                    kanye nelwazimagama             kanye nelwazimagama             nelwazimagama elifanele         kanye nelwazimagama

                                Izinga eliphasi
                                                    elifaneleko nelihle elinemba    elifanele umnqopho,             ngokulingeneko umnqopho,        elincani nelisezingeni eliphasi
                                                    umnqopho, abamukelilwazi        abamukelilwazi nobujamo         abamukelilwazi nobujamo.        elingakafaneli umnqopho,
                                                    nobujamo                        -Ilimi liyanemba begodu         -Ukusetjenziswa kwelimi         abamukelilwazi nobujamo.
                                                    -Ukusetjenziswa kwelimi         lisetjenziswe ngokufaneleko     okungathuli ihlathululo         -Ukusetjenziswa kwelimi
                                                    kusezingeni elihle khulu        -Ihlelo nesipelinghi            -Ihlelo nesipelinghi            okungakafaneli
                                                    -Ihlelo nesipelinghi            kuneemphoso ezimbalwa           kuneemphoso ezinengi            -Ihlelo nesipelinghi
                                                    esinganamphoso                  -Kutlanywe kuhle                -Kutlanywe ngokusezingeni       kuneemphoso ezinengi khulu
                                                    -Kutlanywe kuhle khulu                                          eliphasi                        -Kutlanywe ngokusezingeni
                                                                                                                                                    eliphasi khulu
 ISAKHIWO                                                          5                              4                               3                                 2                              0–1
                                                    -Kuvezwe amatshwayo             -Kuvezwe amatshwayo             -Amatshwayo                     -Amaphuzu amanye                  -Amaphuzu afunekako
 Amatshwayo wetheksti.                              nemininingwana                  nemininingwana yesakhiwo        nemininingwana eveziweko        anembako akhona                   ayatlhayela
 Ukwakhiwa kweengaba                                eqakathekileko yesakhiwo        sendaba                         iyakhambelana                   -Ukwakhiwa kwemitjho              -Ukwakhiwa kwemitjho
 nemitjho                                           sendaba                         -Kunokukhambelana okuhle        -Imitjho neengaba kwakhiwe      neengaba kuneemphoso              neengaba kuneemphoso
                                                    -Kunokukhambelana okuhle        -Imitjho neengaba kunikela      kuhle                           -Indaba isazwakala kancani        ezinengi khulu
                                                    ngokudluleleko kwendaba         umqondo                         -Indaba isanikela umqondo                                         -Indaba ayinamqondo
 5 AMAMAKSI                                         -Imitjho kanye neengaba
                                                    kwakheke ngendlela ehle
                                                    ngokudluleleko
 IRENJI YAMAMAKSI                                                43–50                          33–40                           23–30                           13–20                             0–10

ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:

-km/hl- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
L-/-st-/-ed- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
Sk-     : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                                    Phendla

### Page 12

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
                                           Downloaded from hlayiso.com                    12                                                                                           DBE/2017
                                                                                  SCE – Imemorandamu

ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA WELIMI LEKHAYA [25 AMAMAKSI]
               Iqhinga                         Ngokudluleleko                  Ngokwekghono                    Ngokulingeneko                   Ngokusisekelo                  Ngokungakaneli
 OKUMUNYETHWEKO, UKUHLELA                           13–15                            10–12                             7–9                             4–6                             0–3
 NESAKHIWO                                -Ukuphendula okudluleleko,      -Ukuphendula okuhle khulu       -Ukuphendula okulingeneko        -Ukuphendula ngokusisekelo      -Ukuphendula kutjengisa
                                          okungaphezu kwalokho            nokutjengisa ilwazi elihle      okutjengisa ilwazi lamatshwayo   begodu kutjengisa ilwazi        Ukungabi khona kwelwazi
 -Ukuphendula nemibono                    okulindelweko                   lamatshwayo wetheksthi          wetheksthi                       lamatshwayo wetheksthi          lamatshwayo wetheksthi
 -Ukubuthelelwa nokuhleleka               -Imiqondo ehlakaniphileko       -Umtlolo unqophile,             -Akunakudzimelela                -Kunokunqopha okukhona          -Akunakukhambelana
 kwemibono                                nekhulileko                     awukaphumi esihlokweni          nokukhambelana okulingeneko      kodwana okunengi                kwemiqondo
 -Umnqopho, abamukelilwazi,               -Ilwazi elingeneleleko          begodu usekelwe kuhle           kokumunyethweko nemiqondo        kuphambene nesihloko            -Imininingwana esekela
 amatshwayo/imithetjhwana kanye           lamatshwayo wetheksthi          ngendlela enobukghoni           -Eminye imininingwana esekela    -Imininingwana esekela          isihloko imbalwa
 nobujamo                                 -Umtlolo unqophile              -Kunemininingwana esekela       isihloko iveziwe                 isihloko imbalwa                -Akakasebenzisi amatshwayo
                                          -Kunokukhambelana               isihloko                        -Isakhiwo sifanele               -Imithetho eqakathekileko       nemithetho yesakhiwo
 15 AMAMAKSI                              kokumunyethweko nomqondo        -Isakhiwo esifaneleko           ngokulingeneko kodwana           yelimi isetjenziswe ngendlela
                                          -Isakhiwo sihleleke kuhle       kodwana                         kunokungakhambelani              ekungasiyo
                                          begodu yoke imininingwana       Esinokungakhambelaniko                                           -Kunobutjhapha
                                          esekela isihloko iveziwe        okuncazana                                                       obubonakalako
                                          -Isakhiwo esifaneleko
                                          nesinembako
 ILIMI,ISITAYELA KANYE NOKU-                         9–10                              7–8                             5–6                             3–4                             0–2
 EDITHA
                                          -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela,   -Iphimbo, irejista, isitayela   -Iphimbo, irejista, isitayela
                                          nelwazimagama kuwufanela        nelwazimagama kuwufanele        nelwazimagama kuwufanele         nelwazimagama kuwufanele        nelwazimagama
 -Iphimbo, irejista nesitayela kufanele
                                          khulu umnqopho,                 kuhle umnqopho,                 ngokulingeneko umnqopho,         kancani umnqopho,               akukhambelani nomnqopho,
 umnqopho/umphumela,
                                          abamukelilwazi kanye nobujamo   abamukelilwazi kanye            abamukelilwazi kanye             abamukelilwazi kanye            abamukelilwazi kanye
 abamukelilwazi nobujamo
                                          -Ihlelo lisetjenziswe           nobujamo                        nobujamo                         nobujamo                        nobujamo
 -Ukusetjenziswa kwelimi kanye
                                          ngokunembako begodu lihleleke   -Ihlelo lisetjenziswe           -Kuneemphoso zehlelo             -Kuneemphoso zehlelo            -Kuneemphoso ezinengi khulu
 nemithetjhwana
                                          kuhle khulu                     ngokunembako begodu             kodwana azilimazi ihlathululo    ezenza bona ihlathululo         ezenza bona ihlathululo
 -Ukukhethwa kwamagama
                                          -Akunamphoso                    lihleleke kuhle                                                  ingazwakali                     ingazwakali nakancani
 -Ukusetjenziswa kwamatshwayo
                                                                          -Akunamphoso ezinengi
 wokutlola nesipelinghi

 10 AMAMAKSI
 IRENJI YAMAMAKSI                                   22–25                            17–20                            12–15                           7–10                             0–5

ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
-km-/hl-/sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
L-/st-/- ed- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                         Phendla

### Page 13

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
                                    Downloaded from hlayiso.com
                                                     13           DBE/2017
                                             SCE – Imemorandamu

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                  Phendla

### Page 14

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
                                    Downloaded from hlayiso.com
                                                     14           DBE/2017
                                             SCE – Imemorandamu

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                  Phendla

### Page 15

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
                                    Downloaded from hlayiso.com
                                                     15           DBE/Febherbari–Matjhi 2017
                                             SCE – Imemorandamu

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P2 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2017-memo/ebf868aa-8bfa-4a5a-b687-bc5e516ba74e) — isiNdebele HL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2017-memo/efb74e96-7dc4-48c8-92d3-1fed9851206a) — isiNdebele HL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-feb-march-2017-memo/ff7b844a-5e62-42c5-a897-157ee1bed67c) — isiNdebele HL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-may-june-2023-mg/b40b1497-1495-4f5f-9939-4d59d140d8bd) — isiNdebele HL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-may-june-2018-memo/ffe6e6fc-baa4-4c27-b700-f620ccf67566) — isiNdebele HL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-may-june-2016-memo/0c6a7631-8496-4170-af06-4b0d1affd037) — isiNdebele HL · Memo · 2016 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024/00246279-7fbb-42a6-b345-7871e3abcebc) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024/1e393095-3c2b-4309-9b7e-3169fe9823bd) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024/b9047289-a331-4ff4-b57f-b17d11b29765) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/f3ea631e-f8bb-4906-8a1e-52d1cdab2ca1) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/1e40c5db-87a4-429e-84c4-282c9d3a31ee) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
