# isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2018 Memo

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2018, 13 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2018-final-memo/e714b239-5473-467b-b28b-f371f1f4f6c1
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2018-final-memo/e714b239-5473-467b-b28b-f371f1f4f6c1)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · isindebele. Memorandum, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P3 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2018/43d9a578-df9d-416b-8f6c-8362936f77f5) — QP · 2018 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                        IGREYIDI 12

                             ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                    IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                        NOVEMBA 2018

                          UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA

IMITLOMELO: 100

                    Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-13.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                      Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   2                   DBE/Novemba 2018
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA A: AMATHEKSTHI WOKUZITLAMELA (AMA-ESEYI)

Tjheja: Isihloko asingabalwa nakubalwa inani lamagama asetjenzisweko.

UMBUZO 1

1.1       I-eseyi ecocako.

          Ngabona ngalelo langa bona kungcono ukuthemba ilitje kunokuthemba
          umuntu.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa i-eseyi le:

          Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka
          kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka
          kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko. Kuqakathekile ukobana
          nanyana umfundi ayisusela ehloko i-eseyakhe kube yi-eseyi ekholwekako.
          Ngokuvamileko umtloli we-eseyi ecocako usebenzisa isikhathi esidlulileko.        [50]

1.2       I-eseyi ecocako.

          Ikulumakhe yangenza ngazizwa ngidelelekile, benginyazekile.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa i-eseyi le:

          Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka
          kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka
          kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko. Kuqakathekile ukobana
          nanyana umfundi ayisusela ehloko i-eseyakhe kube yi-eseyi ekholwekako.
          Ngokuvamileko umtloli we-eseyi ecocako usebenzisa isikhathi esidlulileko.        [50]

1.3       I-eseyi ehlathululako.

          Indawo ekhethekileko engingathanda ukuhlala kiyo epilwenami.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa i-eseyi le:

          Le yi-eseyi lapho umtloli afuze ahlathulule ubujamo obuthileko, umuntu
          othileko nofana indawo ethileko. Njengombana nesihloko sitjho, kufanele
          umtloli we-eseyi le asebenzise amagama ahlathululako khudlwana. Ngale
          kwalokho, umtloli usebenzisa khulu ilimi elisesikhathini sanje. Otlolako
          kufanele ayelele ekutheni akhethe isihloko asazi kuhle ngombana kuba budisi
          ukuhlathulula into onganalwazi elipheleleko ngayo.                               [50]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   3                       DBE/Novemba 2018
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

1.4       I-eseyi evezako/eveza imizwa yomtloli.

          Okuncani engingakwenza nange nginikelwe                      ithuba   lokobana
          ngitjhugulule iphaseli libe yindawo engcono.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa i-eseyi le:

          Le yi-eseyi lapho otlolako aba nombono bese unikela imizwakhe. I-eseyi le
          itjhegeza ibuyele emva esehlakalweni esakhe senzeka. Otlolako-ke kulapho
          abeka khona imibonwakhe ngokwenzakalako, abeke tjhatjhalazi okuhle
          neemphoso bese uthatha iinqunto ngokobana ubona kufanele kwenziweni
          ukutjhugulula ubujamo balokho esikhathini esizako. Akutjho bonyana
          akutjhoko kuliqiniso kodwana ngilokho akucabangako ngabantu, ngesintu
          nofana ngepilo nje. Lokho akubekako kuhle kusekelwe ngamaqiniso.                     [50]

1.5       I-eseyi emahlangothimabili/emadanisako.
          Ubuhle nobumbi bokuba nabangani abanengi.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa i-eseyi le:
          Indaba le ihlobene khulu ne-eseyi ephikisako. Okufanako kukobana kiyo
          yomibili imihlobo le, otlolako ubeka imibonwakhe. Umehluko okhona
          kukobana e-eseyini emahlangothimabili otlolako kulindeleke kobana atlole
          ngemibono yomibili. Silindele kobana asivezele ubuhle nobumbi bento atlola
          ngayo. Umtloli angafikelela esiphethweni esithileko ekugcineni kwe-eseyakhe
          kodwana imibono evumako nephikako kufanele yethulwe ngokulinganako e-
          eseyini angathathi ihlangothi. Otlolako kufanele aveze kokubili, ubuhle
          nobumbi bokuba nabangani abanengi.                                                   [50]

1.6       I-eseyi ephikisako/ehlangothilinye.
          Imali iyalithenga ithabo. Vumelana nofana uphikisane nesitatimendesi.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa i-eseyi le:
          •      I-eseyi ephikisako ifuna otlolako athome ngokukhetha ihlangothi
                 esihlokweni atlola ngaso. Otlolako angakhetha ukuvumelana nesihloko
                 nofana aphikisane naso. Umbono womtloli kumele ukhanye kusukela
                 ekuthomeni       bekube       sekugcineni    kwe-eseyakhe.     Ilimi
                 elinezwelomagama lingahle lithinte imizwa kodwana kumele libe
                 nehlonipho. Isiphetho kumele sibe sitatimende somtloli esinamandla,
                 esikhanyako nesanelisako.                                                     [50]

1.7       1.7.1-     Kileziinthombe umfundi angatlola nanyana ngiwuphi umhlobo
          1.7.2      we-eseyi. Otshwayako uyeleliswa bona atjheje umhlobo we-eseyi
                     ovezwa ngotlolako bese utshwaya ngokulandela amaphuzu
                     alindeleke ngaphasi kwalowo mhlobo wendaba.                               [50]

                                                                IMITLOMELO YESIGABA A:         50

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3               4                           DBE/Novemba 2018
                                      NSC – Imemorandamu

ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA

UMBUZO 2

2.1       INCWADI YOBUNGANI

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa incwadi yobungani:

          •      Kufanele ibe nesiphande sinye, sitlolwe ngokujayelekileko esandleni
                 sokudla. Isiphande sotlolako asibe nelanga elitlolwe ngesiNdebele isib:
                 Janabari/Tjhirhweni ingasi ngesiNgisi. Tjheja: Isiphande, isilotjhiso
                 nesiphetho azingabalwa nakubalwa inani lamagama.
          •      Itlolelwa umuntu owazekako, kungaba mnganakho, umnakwenu,
                 umzawakho; njll.
          •      Kunesilotjhiso esiphakamisa ibizo lomuntu omtlolelako; Isib. Jabulile,
                 Mma, Baba; njll.
          •      Kufuneka esingenisweni aveze umnqopho wokutlola incwadi leyo
                 ngobufitjhani. Isingeniso singaba mumutjho munye kufika kemithathu
                 ubunengi. Akucocwa iindaba ezinengi lapha.
          •      Kufuneka bona otlolako ahlathulule ngokuzeleko emzimbeni ihloso
                 yokutlola kwakhe incwadi ngamaphuzu azwakalako nakhambisana
                 nesihloko anikelwe sona.
          •      Kumele ibe nesilayeliso; Isib. Ubalotjhise boke ekhaya/Ngilotjhisela kibo
                 boke abangaziko ngapho; njll.
          •      Ekugcineni kumele utlole isiphetho; Isib. Ngimi umnganakho/Ngimi
                 umntwanakho/Ngimi       umzawakho/Ngimi,       bese   kuthi     ngaphasi
                 kwesiphetho utlole igama lakho. Lokhu kwenzelwa ukobana loyo
                 otlolelweko azi kuhle ukuthi utlolelwe ngubani. Isibongo akufuneki
                 ukobana usitlole ngombana niyazana nabantu obatloleleko.                      [25]

2.2       INCWADI YABAKHULU/YANGOKOMTHETHO

          Kilomhlobo wencwadi esiphandeni kungasetjenziswa igama lenyanga
          yesiNdebele nofana yesiNgisi etlolwe ngokwesiNdebele; Isib. Matjhi,
          Febherbari, Janabari; njll. Oyitlolako akukafaneli asebenzise ilimi lendleleni,
          okulilimi elingakavumeleki.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa incwadi yangokomthetho:

          •      Kufanele ibe neemphande ezimbili, zitlolwe ngokujayelekileko.
                 Isiphande sotlolelwako asibi nelanga/idadamu ekutlolwe ngalo incwadi.
          •      Kutlolelwa umuntu othileko onesikhundla ebubulweni elithileko.
                 Ngalokho-ke kufanele otlolako aphakamise isikhundla saloyo
                 amtlolelako ngaphambi kokutlola isiphande sesibili. Tjheja: Iimphande,
                 isilotjhiso, isihloko nesiphetho azingabalwa nakubalwa inani lamagama.
          •      Kunesilotjhiso esingaphakamisi ibizo lomuntu otlolelwako kodwana
                 kutlolwa ukuthi Nomzana nofana Kosikazi.
          •      Kufuneka bona otlolako atlole isihloko salokho atlola ngakho
                 ngamagabhadlhela.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   5                   DBE/Novemba 2018
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

          •      Esingenisweni kufanele kutlolwe umnqopho/isizathu sokutlola leyo
                 ncwadi.
          •      Kufuneka bona otlolako ahlathulule kuhle ngokuzeleko lokho akhuluma
                 ngakho.      Kufanele    asebenzise       amagama       afana nanaka:
                 Ngiyokuthokoza; Ngizokuthaba; Kuzongithabisa.
          •      Iba nomzimba lapha otlolako acoca khona indabakhe.
          •      Iba nesilayeliso.
                 Esiphethweni iyaveza bona ibuya kubani. Tlola amagamakho nofana
                 iinthomo zamagamakho nesibongo bese uyayitlikitla. Kufuneka
                 bengubo baveze bona bendile/batjhadile nofana awa ngokutlola Mm.
                 nofana Kkz. /Ksz. ngemva kokutlikitla incwadi leyo. Lokhu kwenzelwa
                 ukuthi loyo otlolelwako azi kuhle ukuthi utlolelwe ngubani.                [25]

2.3       UMLANDO KAMUFI

          Nakutlolwa umlando kamufi, kuthonywa ngesihloko esibonakalako
          esinamagama kamufi apheleleko; Isib. Umlando kaBaphelile Sophy Masilela,
          njll. Ekugcineni kungaphethwa ngomutjho omfitjhani wokumlayelisa,
          njengokuthi: Lala Ngokuthula, Mgwezani Wakokosi, Lala uphumule,
          Mgwezani, nofana ikosi ayikuphe umphumulela wasafuthi, nanyana ngimaphi
          amagama anehlonipho kungaba ziinanazelo zakhe ziyamukeleka.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa umlando kamufi:

          •   Isihloko esinamagama kamufi apheleleko.
          •   Amagamakhe apheleleko.
          •   Ilanga abelethwa ngalo.
          •   Igama lendawo abelethelwa kiyo. Tjheja: Akungatlolwa igama
              lesibhedlela.
          •   Ubelethwa bobani.
          •   Imithombo yefundo asele adlule kiyo.
          •   Akuzuzako eemfundweni zakhe.
          •   Iindawo asebenze kizo.
          •   Iinkhundla azifumanako.
          •   Ilanga akhambe ngalo ephasini.
              Tjheja: Akungatlolwa unobangela wokuhlongakala kwakamufi kodwana
              kungavezwa khunye kwalokhu: webiwe ngunokufa lokha nakakhambe
              ngengozi, uhlongakele ngemva kokugula isikhathi esifitjhani nofana eside
              nakagulileko.
          •   Umndenakhe awutjhiyileko ephasini njengomyenakhe nofana ukosikazi,
              abentwana, ababelethi, iinzukulu zakhe nabanye ahlobana nabo
              ngokweengazi.
              Tjheja: Akungatlolwa amabizo weenini ezitjhiyweko.
          •   Isiphetho akube mumutjho omfitjhani wokumlayelisa nofana iinanazelo
              zakhe.                                                                        [25]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   6                     DBE/Novemba 2018
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

2.4       I-INTHAVYU

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa i-inthavyu:

          •       Njengemitlolo yoke kufanele kube khona isingeniso. Esingenisweni
                  kulapho kwethulwa khona indaba ekuzokucocwa ngayo nokobana
                  izokucocwa bobani nendawo lapha izokucocelwa khona.
          •       Iba nesakhiwo esifana nesomdlalo.
          •       Akulotjhisanwa kungenwa endabeni zisuka zibekwa.
          •       Amagama walabo abakhulumako atlolwa ngesandleni sesincele, abe
                  mafitjhani nesibongo singasetjenziswa. Akutlolwa litho ngaphasi
                  kwamagama walabo abakhulumako.
          •       Kutlolwa ikholoni emuva kwamagama wabantu abakhulumako.
          •       Amagama aveza imizwa nobujamo balabo abakhulumako akatlolwe
                  afakwe ngaphakathi kweembayana ngemva kwekholoni etlolwe eduze
                  negama lokhulumako nofana laloyo okhulumako.
          •       Lapha kuthoma khona ikulumo yomuntu akuthonywe ngegabhadlhela.
          •       Ukukhethwa kwamagama kumele kutjengise ukwehlukana kwezinga
                  lalabo abakhulumako. Isib. Ubaba nakakhuluma nendodana,
                  umntwana wesikolo nakakhuluma notitjhere.
          •       Ukobana i-inthavyu ithoma ngesingeniso akutjho bona akube khona
                  isigaba esisiphetho. Isiphetho sendaba siba sekulumeni yabo,
                  kuzwakale bonyana seyiyaphetha.                                             [25]

2.5       I-ATHIKILI YEPHEPHANDABA

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa i-athikili yephephandaba:

              •   Isihloko asibe sifitjhani, sidose besilulubeze ozosifunda.
              •   I-athikili kufuze itlowe ngamaphuzu amafitjhani begodu ibe
                  namakholomu. Nakunemigwalo ayibe nemibala emihle, ekhanyako
                  nedosako begodu ekhambelana nesihloko.
              •   Kufuze ibe sesitayeleni saloyo oyitlolako kodwana ikhulume
                  noyifundako.
              •   Isitayela singaba ngesihlathululako, sibe neenthombengqondo begodu
                  senze ofundako abe nekareko.
              •   Amagama,       iindawo,       isikhathi,  ubujamo    nezinye iimfuneko
                  eziqakathekileko kumele zifakwe.
              •   I-athikili kufuze ivuse ikareko njengesikhangiso, ikhuthaze
                  abayifundako bona bayifunde.
              •   Iindima akukafuzi bona zibe zide.
              •   Amagama asetjenzisweko kufuze kube ngilawo azakwamukeleka.                  [25]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   7                       DBE/Novemba 2018
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

2.6       UMBIKO ONGAKAHLELEKI
          Umbiko ungaba ngento umuntu ayibonileko, ayizwileko nofana into
          ayenzileko.
          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa umbiko ongakahleleki:
          •    Ihloso yombiko kudlulisa ilwazi elithileko.
          •    Amaphuzu kumele abe liqiniso kungabi mbono.
          •    Amaphuzu kumele aphathelane nesehlakalo.
          •    Amaphuzu kumele atlolwe abe maphoyinti.
          •    Ilimi elisentjenziswako kufanele likhambisane naloyo nanyana labo
               umbiko oqaliswa kibo.
          •    Ukuze umbiko uzwakale kuhle kumele utlolwe ngomuntu wesithathu,
               okukhulunywa ngaye.
          •    Kumele umbiko ube nesihloko esitjhoko bona umbiko umayelana nani.
          •    Kumele kube nesiphetho.
          •    Kumele kube neemphakamiso (nakutlhogekako).
          •    Kumele umbiko ube nelanga otlolwe ngalo.
          •    Kumele ekugcineni umbiko utlikitlwe.                                            [25]

                                                                IMITLOMELO YESIGABA B:         50
                                                                            INANI LOKE:        100

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 8

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
                                                Downloaded from hlayiso.com               8                                                                 DBE/Novemba 2018
                                                                           NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA A: IRUBHRIKHI YOKUTSHWAYA/YOKUHLOLA INDABA/I-ESEYI YELIMI LEKHAYA [50 IMITLOMELO]

TJHEJA:

• Sebenzisa irubhrikhi njalo nawutshwaya i-eseyi.
• Amamaksi asukela eli-0–50 ahlukaniswe ngamazinga weentlhadlhuli ezi-5.
• Okumunyethweko, iqhinga lokusetjenziswa kwelimi nesitayela, lelo nalelo kghono lesitlhadlhuli lihlukaniswe ngezinga eliphezulu
  neliphasi.
• Isakhiwo asithintwa lizinga eliphezulu namkha eliphasi.

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI]
       Iqhinga                                        Ngokudluleleko             Ngokwekghono              Ngokulingeneko             Ngokusisekelo            Ngokungakalingani
 OKUMUNYETHWEKO                                           28–30                       22–24                     16–18                     10–12                        4–6
 NOKUHLELA                                      -   Ukuphendula            -   Ukuphendula okuhle      -   Ukuphendula           -   Ukuphendula             -  Ukuphendula
                                                    okudluleleko.              khulu.                      okwanelisako.             okungakajami               okuphume endleleni

                            Izinga eliphezulu
 (Ukuphendula)                                  -   Imiqondo               -   Kunobufakazi            -   Imiqondo                  ndawonye.                  khulu.
 Ukuhleleka kwemiqondo                              ehlakaniphileko            nokukhula kwendaba          ekhambelanako         -   Imiqondo                -  Imiqondo enganatlha
 yokuhlela.                                         netjengisa ukukhula.       okubonakalako               nekholisako.              engakanqophi.              nengazwakaliko.
 Ukulemuka komnqopho,                           -    Ukuhleleka                nokumnandi.             -   Kunokuhleleka         -   Ubufakazi obuncani      -  Imiqondo
 abamukelilwazi nobujamo.                            okudluleleko          -   Ukuhleleka okuhle           nokukhambelana            bokuhleleka                ebuyabuyelelweko.
                                                     nokukhambelana            nokukhambelana              okulingeneko              nokukhambelana          -  Imiqondo
 30 AMAMAKSI                                         kwesingeniso,             kwesingeniso, umzimba       kwesingeniso,             kwesingeniso,              engakahleleki
                                                     umzimba nesiphetho.       nesiphetho.                 umzimba nesiphetho.       umzimba nesiphetho.        nengakhambelaniko.

                                                         25–27                       19–21                      13–15                       7–9                        0–3
                                                -   Ukuphendula            -   Ukuphendula okuhle.     -   Ukuphendula           -   Ukuphendula             -   Ukuphendula isihloko
                                                    okudluleleko           -   Imiqondo ekarisako          okwanelisako              okungakhambelaniko          akukalingwa
                                                    kodwana kutlhayela         nekhambelanako.             kodwana                   nokusezingeni               nokulingwa.
                                                    amatshwayo             -   Kunokuhleleka               okunganatlha.             eliphasi.               -   Imiqondo

                            Izinga eliphasi
                                                    wendaba ehle.              nokukhambelana          -   Imiqondo izwakala     -   Imiqondo                    engakhambelaniko
                                                -   Imiqondo ekhulileko        kwesingeniso, umzimba       heyikhambelana            ayikahlangani               nengakafaneli.
                                                    nenokuhlakanipha.          nesiphetho.                 ngokulingeneko.           begodu ayikanqophi.     -   Imiqondo enganatlha
                                                -   Kunokuhleleka                                      -   Kunokuhleleka         -   Kunokuhleleka               nengazwakaliko.
                                                    nokukhambelana                                         nokukhambelana            okungakhambelani
                                                    okuhle                                             -   kwesingeniso,             nesingeniso, umzimba
                                                    kwesingeniso                                           umzimba nesiphetho.       nesiphetho.
                                                    kwesingeniso,
                                                    umzimba nesiphetho.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                      Phendla

### Page 9

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
                                                        Downloaded from hlayiso.com                   9                                                                                    DBE/Novemba 2018
                                                                                       NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI] (iyaraga)
            Iqhinga                                      Ngokudluleleko                     Ngokwekghono                  Ngokulingeneko                      Ngokusisekelo                      Ngokungakalingani
                                                             14–15                              11–12                          8–9                                5–6                                  0–3
 ILIMI, ISITAYELA NOKU-                             -   Iphimbo, irejista, isitayela    -   Iphimbo, irejista,       -   Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista, isitayela     - Iphimbo, irejista nesitayela
 EDITHA.                                                nelwazimagama elifaneleko           isitayela                    nelwazimagama                      nelwazimagama                      ezingakafaneli khulu
                                                        nelihle ngokudluleleko,             nelwazimagama                elifanele umnqopho,                elingakafaneli umnqopho,           umnqopho, abamukelilwazi

                                Izinga eliphezulu
 Iphimbo, irejista, isitayela                           elinemba umnqopho,                  elifanele umnqopho,          abamukelilwazi                     abamukelilwazi nobujamo.           nobujamo.
 nelwazimagama elifanele                                abamukelilwazi nobujamo.            abamukelilwazi               nobujamo                       -   Ukusetjenziswa kwelimi           - Ilwazimagama elitlhayela
 umnqopho, abamukelilwazi                           -   Ukusetjenziswa kwelimi              nobujamo.                    ngokulingeneko.                    okusezingeni eliphasi.             khulu lenza kube budisi
 nobujamo.                                              kusezingeni elihle              -   Ilimi liyanemba          -   Ukusetjenziswa kwelimi         -   Ihlelo nesipelinghi                ukuzwisisa itheksthi.
 Ukukhethwa kwamagama,                                  ngokudluleleko.                     belisetjenziswe kuhle.       okwethula ihlathululo.             kuneemphoso ezinengi             - Ilimi elingazwakaliko.
 ukusetjenziswa kwelimi,                            -   Ihlelo nesipelinghi             -   Ihlelo nesipelinghi      -   Ihlelo nesipelinghi                khulukhulu.                       -Ihlelo nesipelinghi
 imithetjhwana, iimphumuzi,                             esinganamphoso khulu (0-            akunamphoso khulu,           kuneemphoso ezinengi           -   Kutlanywe ngokusezingeni           kuneemphoso ezinengi
 ihlelo nesipelinghi.                                   4).                                 zimbalwa (10-14).            (20 kuya phezulu).                 eliphasi khulukhulu.               khulu ngokudluleleko.
                                                    -   Kutlanywe kuhle                 -   Kutlanywe kuhle          -   Kutlanywe                                                           - Abukho ubufakazi
 15 AMAMAKSI                                            ngokudluleleko.                     khulu.                       ngokusezingeni                                                         bokutlama
                                                                                                                         elilingeneko.
                                                                  13                                10                              7                                  4
                                                    -   Iphimbo, irejista, isitayela    -    Iphimbo, irejista,      -   Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista, isitayela
                                                        nelwazimagama                        isitayela                   nelwazimagama                      nelwazimagama
                                                        elifaneleko nelihle                  nelwazimagama               elifanele umnqopho,                elincani nelisezingeni

                                Izinga eliphasi
                                                        elinemba umnqopho,                   elifanele                   abamukelilwazi                     eliphasi
                                                        abamukelilwazi nobujamo.             umnqopho,                   nobujamo.                          elingakafaneli umnqopho,
                                                    -   Ukusetjenziswa kwelimi               abamukelilwazi          -   Ukusetjenziswa kwelimi             abamukelilwazi nobujamo.
                                                        kusezingeni elihle khulu.            nobujamo.                   okungathuli ihlathululo.       -   Ukusetjenziswa kwelimi
                                                    -   Ihlelo nesipelinghi             -    Ilimi liyanemba         -   Ihlelo nesipelinghi                okungakafaneli.
                                                        esinganamphoso ezinengi              belisetjenziswe             kuneemphoso ezinengi           -   Ihlelo nesipelinghi
                                                        (5-9).                               ngokufaneleko.              khulu (20 kuya phezulu).           kuneemphoso ezinengi
                                                    -   Kutlanywe ngokudluleleko.       -    Ihlelo nesipelinghi     -   Kutlanywe                          khulukhulu.
                                                                                             kuneemphoso                 ngokusezingeni                 -   Kutlanywe ngokusezingeni
                                                                                             ezinengana (15-19).         eliphasi.                          eliphasi ngokudluleleko.
                                                                                        -    Kutlanywe kuhle.
 ISAKHIWO                                                         5                                 4                               3                                  2                                   0–1
                                                    -   Kuvezwe amatshwayo              -    Amatshwayo              -   Amatshwayo                     -   Amatshwayo                       -    Amatshwayo
 Amatshwayo wetheksthi.                                 nemininingwana                       nemininingwana              nemininingwana                     neminye imininingwana                 nemininingwana
 Ukwakhiwa kweengaba                                    eqakatheke                           evezweko                    kuvezwe ngokulingeneko.            yesakhiwo sendaba kuvezwe             efunekako
 nemitjho.                                              ngokudluleleko                       kukhambelana            -   Kunokukhambelana                   ngokusisekelo.                        kuyatlhayela.
                                                        ngesakhiwo sendaba.                  kuhle.                      okulingeneko kwendaba.         -   Ukwakheka kwemitjho              -    Ukwakhiwa kwemitjho
                                                    -   Kunokukhambelana okuhle         -    Kunokukhambelana        -   Imitjho neengaba kwakheke          neengaba kuneemphoso.                 neengaba kuneemphoso
 5 AMAMAKSI                                             ngokudluleleko kwendaba.             okuhle kwendaba.            ngokulingeneko.                -   Indaba isazwakala kancani.            ezinengi khulu.
                                                    -   Imitjho neengaba                -    Imitjho neengaba        -   Indaba isanikela                                                    -    Indaba ayinamqondo.
                                                        kwakheke ngendlela ehle              kwakheke ngendlela          umqondo.
                                                        ngokudluleleko.                      ehle khulu.

ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
 -km-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi), L--: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi), Sk-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                                        Phendla

### Page 10

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
                                              Downloaded from hlayiso.com                  10                                                                               DBE/Novemba 2018
                                                                             NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA WELIMI LEKHAYA [25 AMAMAKSI]

               Iqhinga                         Ngokudluleleko                     Ngokwekghono                      Ngokulingeneko                     Ngokusisekelo            Ngokungakaneli
 OKUMUNYETHWEKO, UKUHLELA                            13–15                               10–12                               7–9                            4–6                         0–3
 NESAKHIWO                                -   Ukuphendula                    -   Ukuphendula okuhle             -   Ukuphendula                    -   Ukuphendula          -   Ukuphendula kutjengisa
                                              okudluleleko,                      okutjengisa ilwazi elihle          okulingeneko                       ngokusisekelo            ukungabi khona
 -Ukuphendula nemibono.                       okungaphezu kwalokho               lamatshwayo wetheksthi.            okutjengisa ilwazi                 okutjengisa ilwazi       kwelwazi lamatshwayo
 -Ukubuthelelwa nokuhleleka                   okulindelweko.                 -   Umtlolo unqophile,                 lamatshwayo wetheksthi.            lamatshwayo              wetheksthi.
 kwemibono.                               -   Imiqondo ehlakaniphileko           awukaphumi                     -   Akunakudzimelela                   wetheksthi.          -   Akunakukhambelana
 - Umnqopho, abamukelilwazi,                  nekhulileko.                       esihlokweni begodu                 nokukhambelana                 -   Kunokunqopha             kwemiqondo.
 amatshwayo/imithetjhwana kanye           -   Ilwazi elingeneleleko              usekelwe kuhle ngendlela           okulingeneko                       okukhona kodwana     -   Imininingwana esekela
 nobujamo                                     lamatshwayo                        enobukghoni.                       kokumunyethweko                    okunengi                 isihloko imbalwa
                                              wetheksthi.                    -   Kunemininingwana esekela           nemiqondo.                         kuphambene               khulukhulu.
 15 AMAMAKSI                              -   Umtlolo unqophile.                 isihloko.                      -   Eminye imininingwana               nesihloko.           -   Akakasebenzisi
                                          -   Kunokukhambelana               -   Isakhiwo esifaneleko               esekela isihloko               -   Imininingwana            amatshwayo
                                              kokumunyethweko                    kodwana                            iveziwe.                           esekela                  nemithetho yesakhiwo.
                                              nomqondo.                          esinokungakhambelaniko         -   Isakhiwo sifanele                  isihloko imbalwa.
                                          -   Isakhiwo sihleleke kuhle           okuncazana.                        ngokulingeneko                 -   Kunobutjhapha
                                              ngokudluleleko, yoke                                                  kodwana                            obukhona
                                              imininingwana esekela                                                 kunokungakhambelani.               obubonakalako
                                              isihloko iveziwe.                                                                                        emithethweni
                                          -   Isakhiwo esifaneleko                                                                                     nematshwayeni
                                              nesinembako.                                                                                             wesakhiwo.
 ILIMI, ISITAYELA KANYE NOKU-                         9–10                                7–8                                5–6                            3–4                         0–2
 EDITHA
                                          -   Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista,   -   Iphimbo, irejista, isitayela
                                              nelwazimagama                      nelwazimagama                      nelwazimagama                      isitayela                nelwazimagama
 -Iphimbo, irejista nesitayela kufanele
                                              kuwufanele kuhle khulu             kuwufanele kuhle                   kuwufanele                         nelwazimagama            akukhambelani
 umnqopho/umphumela,
                                              umnqopho, abamukelilwazi           umnqopho, abamukelilwazi           ngokulingeneko                     kuwufanele               nomnqopho,
 abamukelilwazi nobujamo.
                                              nobujamo.                          nobujamo.                          umnqopho,                          kancani umnqopho,        abamukelilwazi
 -Ukusetjenziswa kwelimi kanye
                                          -   Ihlelo lisetjenziswe           -   Ihlelo lisetjenziswe               abamukelilwazi                     abamukelilwazi           nobujamo.
 nemithetjhwana.
                                              ngokunembako                       ngokunembako                       nobujamo.                          nobujamo.            -   Kuneemphoso ezinengi
 -Ukukhethwa kwamagama.
                                              belihleleke kuhle khulu.           belihleleke kuhle.             -   Kuneemphoso zehlelo            -   Kuneemphoso              khulu ezenza bona
 -Ukusetjenziswa kwamatshwayo
                                          -   Kuneemphoso ezincani           -   Akunamphoso ezinengi.              kodwana azilimazi                  zehlelo ezenza           ihlathululo ingazwakali
 wokutlola nesipelinghi.
                                              khulu.                                                                ihlathululo.                       bona ihlathululo         nakancani.
 10 AMAMAKSI                                                                                                                                           ingazwakali.

ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
-km-/sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
 L- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                          Phendla

### Page 11

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
                                    Downloaded from hlayiso.com
                                                         11                   DBE/Novemba 2018
                                           NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 12

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
                                    Downloaded from hlayiso.com
                                                         12                   DBE/Novemba 2018
                                           NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 13

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
                                    Downloaded from hlayiso.com
                                                         13                   DBE/Novemba 2018
                                           NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2018-final-memo/66b8ad3a-eda8-42ea-8908-7c74059cd11c) — isiNdebele HL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2018-final-memo/2fb380b3-a319-4eff-ad0e-0e0513d343af) — isiNdebele HL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-may-june-2018-memo/ffe6e6fc-baa4-4c27-b700-f620ccf67566) — isiNdebele HL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-feb-march-2018-memo/a5ce713e-74e4-4431-806f-2edd185d080b) — isiNdebele HL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2023-mg/1714b0dc-91a5-466c-ad68-5576f7ffeaec) — isiNdebele HL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2021-mg/7889de83-fea9-458d-b3fb-29ef53e563f3) — isiNdebele HL · Memo · 2021 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024/00246279-7fbb-42a6-b345-7871e3abcebc) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024/1e393095-3c2b-4309-9b7e-3169fe9823bd) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024/b9047289-a331-4ff4-b57f-b17d11b29765) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/f3ea631e-f8bb-4906-8a1e-52d1cdab2ca1) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/1e40c5db-87a4-429e-84c4-282c9d3a31ee) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
