# isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2019 Memo

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2019, 13 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2019-memo/8bfa6458-acfd-48de-8115-7569717a3f57
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2019
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2019-memo/8bfa6458-acfd-48de-8115-7569717a3f57)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2019 · isindebele. Memorandum, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P3 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2019/639c325b-f55d-4732-a8c0-2bf7e4a9e4af) — QP · 2019 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                        IGREYIDI 12

                             ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                    IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                        NOVEMBA 2019

                         UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA

IMITLOMELO: 100

                     Umhlahlandlela wokutshaya lo unamakhasi ali-13.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                      Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   2                   DBE/Novemba 2019
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA A: AMATHEKSTHI WOKUZITLAMELA (AMA-ESEYI)
UMBUZO 1

TJHEJA:

• Kiwo woke amatheksthi yelela inani lamagama aphakanyisweko. I-eseyi
  ephathelene nesithombe ayinikelwe isihloko esiyifaneleko.
• Indlela otlolako arhumutjhe ngayo isihloko ifanele yamukelwe nanyana ihluka
  kunaleyo elindelwe ngotshwayako ikani nayikhambisana nesihloko.

1.1       Ngathana bekungasuye ngangingekho lapha ngikhona namhlanjesi.

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:
          •   Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka
              kuye, akhe wasibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso.
              Kuyenzeka kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko.
              (TJHEJA: I-eseyi le kungenzeka kube ngecocako/ ngeveza imizwa
              bucoca).
          •   Ohlolwako kulindeleke bona acoce bekahlathulule indlela umuntu lo
              abelisizo nofana amfake emrarweni ngayo epilwenakhe ukuze abe
              sebujameni akibo namhlanje.
          •   Ohlolwako kulindeleke bona atlole indaba ibe sesikhathini esidlulileko
              beyikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
          •   Kufanele ohlolwako asebenzise amagama abeka tjhatjhalazi bonyana
              ngikuphi akwenzelwe mumuntu akhuluma ngaye esihlokwenesi nokobana
              ukuba khona komuntu lo epilwenakhe kuthethe ipilwakhe kwayibeka kiliphi
              izinga.
          •   Yamukela i-eseyi eveza amaphuzu abhamba nofana afihlakeleko
              ngesihlokwesi.                                                              [50]

1.2       Ngangithoma ukububona ubuhle obungaka.
          I-eseyi le kungengeka kube ngehlathululako/ ngecocako.
          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:
          •    Le yi-eseyi lapho umtloli afuze anabe khudlwana, acoce ngobujamo
               obuthileko, umuntu othileko nofana indawo ethileko.
          •    Ohlolwako kulindeleke bona ahlathulule ubuhle angakhange
               khekabubone epilwenakhe soloko kwaba nguye nofana ubuhle athoma
               ukububona soloko kwaba nguye.
          •    Ohlolwako kulindeleke bona atlole indaba ibe sesikhathini esidlulileko
               beyikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
          •    Kufanele ohlolwako asebenzise amagama azokubeka tjhatjhalazi nofana
               azokubeka kukhanye bha indlela ubuhle akhuluma ngabo bungayo,
               amagama azokubuka ubuhle akhuluma ngabo.
          •    Yamukela i-eseyi eveza amaphuzu abhamba nofana afihlakeleko
               ngesihlokwesi.                                                             [50]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   3                   DBE/Novemba 2019
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

1.3       Ikhambo engizimisele ukulikhamba ngemva kokuphumelela iinhlahlubo
          zami zomnyaka ophezulu lo.
          I-eseyi le kungenzeka ibe ngeveza imizwa/ehlathululako.
          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:
          •    Ohlolwako akaveze imizwakhe nokuthatheka kwehliziyo ngesihloko
               anikelwe sona.
          •    Ohlolwako akaveze ngekhambo azimisele ukulithatha nakaphumelela
               eenhlahlubeni zakhe zomnyaka ophezulu lo.
          •    Ihlangothi elikhulu le-eseyi akube ngeliveza imizwa nofana ukwenaba
               khudlwana ngalokho okusengqondwenakhe ngesihlokwesi.
          •    Okuqakatheke khulu ngesihlokwesi kukobana ohlolwako kufanele aveze
               bona ngiliphi igadango azolithatha nofana izinto azozenza ngemva
               kokuphumelela kwakhe eenhlahlubeni zomnyaka lo.
          •    Kilesisihloko silindele ukubona umfundi akhuluma ngesihlokwesi aveza
               izehlakalo ezibhamba nofana akhuluma ngekhambo lepilo mazombe
               nekuyihlathululo efihlakeleko.                                             [50]

1.4       Ubuhle nobumbi bokusetjenziswa kweenthuthi zomphakathi.

          I-eseyi emahlangothimabili

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

          •    Ohlolwako kulindeleke bona aveze tjhatjhalazi amaphuzu amahle
               namambi ngokusetjenziswa kweenthuthi zomphakathi.
          •    Okuqakathekileko nge-eseyi le kukobana ohlolwako kulindeleke bona
               azwakale begodu angathathi ihlangothi, anikele amaphuzu amahle
               namambi ngesihlokwesi.                                                     [50]

1.5       Abomaliledinini bangezinye zeensetjenziswa zokufunda nokufundisa
          amalanga la, njeke abafundi bafanele bavunyelwe bona beze nabo
          ngeenkolweni. Vumelana nofana uphikisane nesitatimendesi.

          I-eseyi ehlangothilinye
          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

          •    Ohlolwako kulindeleke bona athome ngokobana akhethe ihlangothi
               azokutlola ngalo, aveze indlela abomaliledinini abalisizo ngayo
               ngehlangothini lokufunda nokufundisa nofana aphikisane nesitatimende
               aveze ubumbi obulethwa kuphathwa kwabomaliledinini bafundi
               ngeenkolweni.
          •    Kuqakathekile bona ohlolwako anikele amaphuzu asekela imibonwakhe
               nakavumelana nofana aphikisana nesitatimendesi kufikela ekupheleni
               kwendabakhe.                                                               [50]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   4                       DBE/Novemba 2019
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

1.6       1.6.1 –      •   Ohlolwako angakhetha nanyana ngimuphi umhlobo we-eseyi
          1.6.3            afuna ukutlola ngawo. Kungaba yi-eseyi ecocako,
                           ehlathululako, eveza imizwa, emahlangothimabili nofana
                           ehlangothilinye.
                       •   Kuqakathekile bona ohlolwako aqinisekise bonyana indabakhe
                           nesithombe ziyakhambelana.
                       •   Ohlolwako angacoca ngemibono ebhamba nofana aveze
                           imibono efihlakeleko ngesithombe asikhethileko.                    [50]

                                                                 IMITLOMELO YESIGABA A:        50

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   5                   DBE/Novemba 2019
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA
UMBUZO 2
2.1       INCWADI YOBUNGANI.
          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa incwadi yobungani:
          •   Iba nesiphande sinye, sitlolwe ngesandleni sokudla. Isiphande sotlolako
              siba nelanga elitlolwe ngesiNdebele isib: Janabari/Tjhirhweni ingasi
              ngesiNgisi. Tjheja: Isiphande, isilotjhiso nesiphetho azingabalwa
              nakubalwa inani lamagama.
          •   Itlolelwa umuntu owazekako, kungaba mnganakho, umnakwenu,
              umzawakho; njll.
          •   Isilotjhiso asiphakamise ibizo lomuntu omtlolelako. Isib; Jabulile, Mma,
              Baba; njll.
          •   Esingenisweni akuvele umnqopho wokutlola incwadi leyo ngobufitjhani.
              Isingeniso singaba mumutjho munye kufika kemithathu ubunengi.
              Akucocwa iindaba ezinengi.
          •   Ohlolwako akahlathulule khudlwana emzimbeni amaphuzu akhambisana
              nomnqopho awuveze esingenisweni.
          •   Iba nesilayeliso. Isib. Ubalotjhise boke ekhaya/Ngilotjhisela kibo boke
              abangaziko ngapho; njll.
          •   Iba nesiphetho. Isib. Ngimi umnganakho/Ngimi umntwanakho/Ngimi
              umzawakho/Ngimi, bese kuthi ngaphasi kwesiphetho utlole igama lakho.
              Lokhu kwenzelwa ukobana loyo otlolelweko azi kuhle bonyana utlolelwe
              ngubani. Isibongo akufuneki ukobana usitlole ngombana niyazana
              ninomuntu omtlolelako.                                                       [25]
2.2       INCWADI YOMTHETHO/YABAKHULU
          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa incwadi yomthetho/yabakhulu:
          •   Iba neemphande ezimbili, zitlolwe ngokujayelekileko. Isiphande
              sotlolelwako asibi nelanga/idadamu ekutlolwe ngalo incwadi. Tjheja:
              Iimphande, isilotjhiso, isihloko nesiphetho azingabalwa lokha nakubalwa
              inani lamagama.
          •   Itlolelwa umuntu othileko onesikhundla esithileko. Ngalokho-ke kufanele
              otlolako aphakamise isikhundla saloyo amtlolelako ngaphambi kokutlola
              isiphande sesibili.
          •   Iba nesilotjhiso esingaphakamisi ibizo lomuntu otlolelwako kodwana
              kutlolwa bona Nomzana nofana Kosikazi.
          •   Isihloko salokho atlola ngakho sitlolwa ngamagabhadlhela.
          •   Esingenisweni kufanele kutlolwe umnqopho/isizathu sokutlola leyo ncwadi.
          •   Ohlolwako kulindeleke bona ahlathulule ngokuzeleko lokho akhuluma
              ngakho emzimbeni. Iba nomzimba lapha otlolako acoca khona indabakhe.
          •   Iba nesilayeliso. Kulindeleke bona asebenzise amagama afana nanaka:
              Ngiyokuthokoza; Ngizokuthaba; Kuzongithabisa.
          •   Iba nesiphetho esiveza bona ibuya kubani. Utlola amagamakhe nofana
              iinthomo zamagamakhe nesibongo bese uyayitlikitla. Kulindeleke bona
              bengubo baveze bona bendile/batjhadile nofana awa ngokutlola
              Mm./Kkz./Ksz. ngemva kokutlikitla incwadi leyo. Lokhu kwenzelwa
              ukobana loyo otlolelwako azi kuhle bona utlolelwe ngubani.                   [25]
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   6                    DBE/Novemba 2019
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

2.3       UMLANDO KAMUFI
          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa umlando kamufi:
          •    Uba nesihloko esinamagama kamufi apheleleko.
          •    Amagamakhe apheleleko.
          •    Ilanga abelethwa ngalo.
          •    Igama lendawo abelethelwa kiyo. Tjheja: Akungatlolwa igama
               lesibhedlela.
          •    Ubelethwa bobani.
          •    Imithombo yefundo asele adlule kiyo.
          •    Akuzuzako eemfundweni zakhe.
          •    Iindawo asebenze kizo.
          •    Iinkhundla azifumanako.
          •    Ilanga akhambe ngalo ephasini.
               Tjheja: Akungatlolwa unobangela wokuhlongakala kwakamufi kodwana
               kungavezwa khunye kwalokhu: webiwe ngunokufa lokha nakakhambe
               ngengozi, uhlongakele ngemva kokugula isikhathi esifitjhani nofana eside
               nakagulileko.
          •    Umndenakhe awutjhiyileko ephasini njengomyenakhe nofana ukosikazi,
               abentwana, ababelethi, iinzukulu zakhe nabanye ahlobana nabo
               ngokweengazi.
               Tjheja: Akungatlolwa amabizo weenini ezitjhiyweko.
          •    Isiphetho akube mumutjho omfitjhani wokumlayelisa nofana iinanazelo
               zakhe.                                                                       [25]

2.4       IKULUMO-PENDULWANO
          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa Ikulumo-pendulwano:
          •    Iba nesihlokwana esifakwa ngeembayaneni esihlathulula indawo,
               amabizo wabantu abakhulumako nalokho abakhuluma ngakho.
          •    Amagama walabo abakhulumako atlolwa ngesandleni sesincele, abe
               mafitjhani nesibongo singasetjenziswa. Akutlolwa litho ngaphasi
               kwamagama walabo abakhulumako.
          •    Kutlolwa ikholoni emuva kwamagama wabantu abakhulumako.
          •    Imizwa yabakhulumako ayifakwe ngeembayaneni ngaphambi kwegama
               laloyo okhulumako.
          •    Isiphetho sendaba siba sekulumeni yabo, kuzwakale bona seyiyaphetha.
          Amaphuzu alindelekileko ngesihloko:
          • Ukufundela endaweni enganatjhada.
          • Ukuhlela iimfundo nesikhathi sakho.
          • Ukufunda ngeenqhema.
          • Ukuzinikela isikhathi sokuphumula
          Tjheja: Abafundi bangaveza namanye amaphuzu angakavezwa ngehla.                   [25]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   7                       DBE/Novemba 2019
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

2.5       UMBIKO ONGAKAHLELEKI

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa umbiko ongakahleleki:

          Ohlolwako akaveze okulandelako:
          • Akadlulise ilwazi elithileko.
          • Amaphuzu abe liqiniso, kungabi mibono.
          • Amaphuzu aphathelane nesihloko/nalokho akubone kusenzeka
             ngamehlo.
          • Amaphuzu atlolwe ngamaphoyinti.
          • Ilimi elisetjenziswako kulindeleke bona likhambisane naloyo nanyana
             labo umbiko oqaliswe kibo.
          • Akatlole umbiko njengomuntu wesithathu okukhulunywa ngaye.
          • Isihloko kumele sibe nebizo lomuntu nanyana abantu umbiko oqaliswe
             kibo.
          • Iba nesiphetho.

          Amaphuzu alindelekileko ngesihloko:

          •   Indawo ebebalinde kiyo iinkhwelo.
          •   Isisusa senturhu.
          •   Ukulandelana kweengameko, njengokuthi ngubani othome wabetha
              omunye, kuze njani bekufike lapha omunye athola khona ukulimala, njll.
          Tjheja: Abafundi bangaveza namanye amaphuzu angakavezwa ngehla.                     [25]

2.6       I-ATHIKILI YEPHEPHANDABA

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa i-athikili yephephandaba:

          •   Ohlolwako akatlole isihloko esidosa besilulubeze ofundako.
          •   Ohlolwako    kulindeleke     bona    atlole   i-athikilakhe ayihlukanise
              ngamakholomu. Lokhu kuzokusiza ukobana ingabi nesakhiwo esifana
              nese-eseyi nofana ibe nesakhiwo sesikhangiso.
          •   Kufuze ikhulume noyifundako begodu ibe sesitayeleni saloyo oyitlolako.
          •   Amagama, iindawo, isikhathi, ubujamo nezinye iinsiza zingafakwa ku-
              athikili.
          •   Iindima akukafuzi bona zibe zide.
          •   Amaledere asetjenzisweko kufuze kube ngilayo azakwamukeleka.

          Amaphuzu alindelekileko ngesihloko:

          • Bangagagadlhelwa.
          • Bangathunjwa bayokuthengisiswa ngedini.
          • Bangalinyazwa.
          • Bangabulawa.
          Tjheja: Abafundi bangaveza namanye amaphuzu angakavezwa ngehla.                     [25]

                                                                IMITLOMELO YESIGABA B:        50
                                                                            INANI LOKE:       100

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 8

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
                                                Downloaded from hlayiso.com                8                                                                 DBE/Novemba 2019
                                                                            NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA A: IRUBHRIKHI YOKUTSHWAYA/YOKUHLOLA INDABA/I-ESEYI YELIMI LEKHAYA [50 IMITLOMELO]

TJHEJA:
• Sebenzisa irubhrikhi njalo nawutshwaya i-eseyi.
• Amamaksi asukela eli-0–50 ahlukaniswe ngamazinga weentlhadlhuli ezi-5.
• Okumunyethweko, iqhinga lokusetjenziswa kwelimi nesitayela, lelo nalelo kghono lesitlhadlhuli lihlukaniswe ngezinga eliphezulu
  neliphasi.
• Isakhiwo asithintwa lizinga eliphezulu namkha eliphasi.
IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI]

       Iqhinga                                        Ngokudluleleko              Ngokwekghono               Ngokulingeneko            Ngokusisekelo              Ngokungakalingani
 OKUMUNYETHWEKO                                           28–30                        22–24                      16–18                    10–12                          4–6
 NOKUHLELA                                      -   Ukuphendula             -   Ukuphendula okuhle      - Ukuphendula             -   Ukuphendula             -    Ukuphendula
                                                    okudluleleko.               khulu.                    okwanelisako.               okungakajami                 okuphume endleleni

                            Izinga eliphezulu
 (Ukuphendula)                                  -   Imiqondo                -   Kunobufakazi            - Imiqondo                    ndawonye.                    khulu.
 Ukuhleleka kwemiqondo                              ehlakaniphileko,            nokukhula kwendaba        ekhambelanako           -   Imiqondo                -    Imiqondo enganatlha
 yokuhlela.                                         evusa imiqondo              okubonakalako             nekholisako.                engakanqophi.                nengazwakaliko.
 Ukulemuka komnqopho,                               netjengisa ukukhula.        okumnandi.              - Kunokuhleleka           -   Ubufakazi obuncani      -    Imiqondo
 abamukelilwazi nobujamo.                       -    Ukuhleleka             -   Ukuhleleka okuhle         nokukhambelana              bokuhleleka                  ebuyabuyelelweko.
                                                     okudluleleko               khulu nokukhambelana      okulingeneko                nokukhambelana          -    Imiqondo
 30 AMAMAKSI                                         nokukhambelana             kwesingeniso, umzimba     kwesingeniso,               kwesingeniso,                engakahleleki
                                                     kwesingeniso,              nesiphetho.               umzimba nesiphetho.         umzimba nesiphetho.          nengakhambelaniko.
                                                     umzimba nesiphetho.
                                                          25–27                       19–21                      13–15                       7–9                         0–3
                                                -    Ukuphendula            -   Ukuphendula okuhle.     -   Ukuphendula           -   Ukuphendula             -    Ukuphendula isihloko
                                                     okudluleleko           -   Imiqondo ekarisako          okwanelisako              okungakhambelaniko           akukalingwa
                                                     kodwana kutlhayela         nekhambelanako.             kodwana                   nokusezingeni                nokulingwa.

                            Izinga eliphasi
                                                     amatshwayo             -   Kunokuhleleka               okunganatlha.             eliphasi.               -    Imiqondo
                                                     wendaba ehle.              nokukhambelana          -   Imiqondo izwakala/    -   Imiqondo                     engakhambelaniko
                                                -    Imiqondo ekhulileko        okuhle kwesingeniso,        ikhambelana               ayikahlangani                nengakafaneli.
                                                     nenokuhlakanipha.          umzimba nesiphetho.         ngokulingeneko.           begodu ayikanqophi.     -    Imiqondo enganatlha
                                                -    Kunokuhleleka                                      -   Kunokuhleleka         -   Kunokuhleleka                nengazwakaliko.
                                                     nokukhambelana                                         nokukhambelana            okungakhambelani
                                                     okuhle kwesingeniso,                                   okulingeneko              nesingeniso, umzimba
                                                     umzimba nesiphetho.                                    kwesingeniso,             nesiphetho.
                                                                                                            umzimba nesiphetho.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                        Phendla

### Page 9

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
                                                         Downloaded from hlayiso.com                  9                                                                                 DBE/Novemba 2019
                                                                                       NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

          Iqhinga                                          Ngokudluleleko                  Ngokwekghono                    Ngokulingeneko                      Ngokusisekelo                    Ngokungakalingani
                                                               14–15                           11–12                            8–9                                5–6                                0–3
 ILIMI, ISITAYELA                                   -   Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista,        -    Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista, isitayela   - Iphimbo, irejista nesitayela
 NOKU-EDITHA.                                           nelwazimagama elifaneleko          isitayela nelwazimagama        nelwazimagama                      nelwazimagama                    ezingakafaneli khulu

                                Izinga eliphezulu
                                                        nelihle ngokudluleleko,            elifanele umnqopho,            elifanele umnqopho,                elingakafaneli umnqopho,         umnqopho, abamukelilwazi
 Iphimbo, irejista, isitayela                           elinemba umnqopho,                 abamukelilwazi                 abamukelilwazi                     abamukelilwazi nobujamo.         nobujamo.
 nelwazimagama elifanele                                abamukelilwazi nobujamo.           nobujamo.                      nobujamo.                      -   Ukusetjenziswa kwelimi         - Ilwazimagama elitlhayela
 umnqopho,                                          -   Ukusetjenziswa kwelimi         -   Ilimi liyanemba           -    Ukusetjenziswa kwelimi             okusezingeni eliphasi.           khulu lenza kube budisi
 abamukelilwazi                                         kusezingeni elihle                 belisetjenziswe kuhle.         okwethula ihlathululo.         -   Ihlelo nesipelinghi              ukuzwisisa itheksthi.
 nobujamo.                                              ngokudluleleko.                -   Ihlelo nesipelinghi       -    Ihlelo nesipelinghi                kuneemphoso ezinengi           - Ilimi elingazwakaliko.
 Ukukhethwa                                         -   Ihlelo nesipelinghi                akunamphoso khulu,             kuneemphoso ezinengi               khulukhulu.                     -Ihlelo nesipelinghi
 kwamagama,                                             esinganamphoso khulu (0-4).        zimbalwa (10-14).              (20 kuya phezulu).             -   Kutlanywe ngokusezingeni         kuneemphoso ezinengi
 ukusetjenziswa kwelimi,                            -   Kutlanywe kuhle                -   Kutlanywe kuhle khulu.    -    Kutlanywe ngokusezingeni           eliphasi khulukhulu.             khulu ngokudluleleko.
 imithetjhwana,                                         ngokudluleleko.                                                   elilingeneko.                                                     - Kutlanywe ngokusezingeni
 iimphumuzi, ihlelo                                                                                                                                                                           eliphasi ngokudluleleko.
 nesipelinghi.                                                     13                              10                                7                                 4
 15 AMAMAKSI                                        -   Iphimbo, irejista, isitayela   -    Iphimbo, irejista,       - Iphimbo, irejista, isitayela      -   Iphimbo, irejista, isitayela
                                                        nelwazimagama                       isitayela                  nelwazimagama                         nelwazimagama
                                                        elifaneleko nelihle                 nelwazimagama              elifanele umnqopho,                   elincani nelisezingeni

                                Izinga eliphasi
                                                        elinemba umnqopho,                  elifanele umnqopho,        abamukelilwazi                        eliphasi
                                                        abamukelilwazi nobujamo.            abamukelilwazi             nobujamo                              elingakafaneli umnqopho,
                                                    -   Ukusetjenziswa kwelimi              nobujamo.                  ngokulingeneko.                       abamukelilwazi nobujamo.
                                                        kusezingeni elihle khulu.      -    Ilimi liyanemba          - Ukusetjenziswa kwelimi            -   Ukusetjenziswa kwelimi
                                                    -   Ihlelo nesipelinghi                 belisetjenziswe            okungathuli ihlathululo.              okungakafaneli.
                                                        esinganamphoso ezinengi             ngokufaneleko.            -Ihlelo nesipelinghi               -   Ihlelo nesipelinghi
                                                        (5-9).                         -    Ihlelo nesipelinghi        kuneemphoso ezinengi                  kuneemphoso ezinengi
                                                    -   Kutlanywe ngokudluleleko.           kuneemphoso                khulu (20                             khulukhulu.
                                                                                            ezinengana (15-19).        kuya phezulu).                    -   Kutlanywe ngokusezingeni
                                                                                       -    Kutlanywe kuhle.         - Kutlanywe ngokusezingeni              eliphasi khulukhulu.
                                                                                                                       eliphasi.
 ISAKHIWO                                                           5                               4                                3                                 2                                  0–1
                                                    -   Kuvezwe amatshwayo             -    Amatshwayo               -    Amatshwayo                     -   Amatshwayo                     -    Amatshwayo
 Amatshwayo wetheksthi.                                 nemininingwana eqakatheke           nemininingwana                nemininingwana                     neminye imininingwana               nemininingwana efunekako
 Ukwakhiwa kweengaba                                    ngokudluleleko ngesakhiwo           evezweko                      kuvezwe ngokulingeneko.            yesakhiwo sendaba                   kuyatlhayela.
 nemitjho.                                              sendaba.                            kukhambelana kuhle       -    Kunokukhambelana                   kuvezwe ngokusisekelo.         -    Ukwakhiwa kwemitjho
                                                    -   Kunokukhambelana okuhle        -    Kunokukhambelana              okulingeneko kwendaba.         -   Ukwakheka kwemitjho                 neengaba kuneemphoso
                                                        ngokudluleleko kwendaba.            okuhle kwendaba.         -    Imitjho neengaba kwakheke          neengaba kuneemphoso.               ezinengi khulu.
 5 AMAMAKSI                                         -   Imitjho neengaba               -    Imitjho neengaba              ngokulingeneko.                -   Indaba isazwakala              -    Indaba ayinamqondo.
                                                        kwakheke ngendlela ehle             kwakheke ngendlela       -    Indaba isanikela                   kancani.
                                                        ngokudluleleko.                     ehle.                         umqondo.

ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
Km-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi), L-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi), Sk-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                                       Phendla

### Page 10

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
                                          Downloaded from hlayiso.com               10                                                                        DBE/Novemba 2019
                                                                      NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

      ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA
      IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA WELIMI LEKHAYA [25 AMAMAKSI]
      Iqhinga                       Ngokudluleleko                    Ngokwekghono                      Ngokulingeneko                     Ngokusisekelo                  Ngokungakaneli
OKUMUNYETHWEKO,                           13–15                            10–12                               7–9                               4–6                             0–3
UKUHLELA                  -   Ukuphendula okudluleleko,      -   Ukuphendula okuhle             -   Ukuphendula okulingeneko       -   Ukuphendula                    -    Ukuphendula
NESAKHIWO                     okungaphezu kwalokho               okutjengisa ilwazi elihle          okutjengisa ilwazi                 ngokusisekelo                       kutjengisa
                              okulindelweko.                     lamatshwayo wetheksthi.            lamatshwayo wetheksthi.            okutjengisa ilwazi                  ukungabi khona
-Ukuphendula nemibono.    -   Imiqondo ehlakaniphileko       -   Umtlolo unqophile,             -   Akunakudzimelela                   lamatshwayo wetheksthi.             kwelwazi
-Ukubuthelelwa                nekhulileko.                       awukaphumi                         nokukhambelana                 -   Kunokunqopha okukhona               lamatshwayo
nokuhleleka kwemibono.    -   Ilwazi elingeneleleko              esihlokweni begodu                 okulingeneko                       kodwana okunengi                    wetheksthi.
- Umnqopho,                   lamatshwayo                        usekelwe kuhle ngendlela           kokumunyethweko                    kuphambene nesihloko.          -    Akunakukhambel
abamukelilwazi,               wetheksthi.                        enobukghoni.                       nemiqondo.                     -   Imininingwana esekela               ana kwemiqondo.
amatshwayo/imithetjhwa    -   Umtlolo unqophile.             -   Kunemininingwana esekela       -   Eminye imininingwana               isihloko imbalwa.              -    Imininingwana
na kanye nobujamo         -   Kunokukhambelana                   isihloko.                          esekela isihloko iveziwe.      -   Kunobutjhapha                       esekela
                              kokumunyethweko                -   Isakhiwo esifaneleko           -   Isakhiwo sifanele                  obukhona                            isihloko imbalwa
15 AMAMAKSI                   nomqondo.                          kodwana                            ngokulingeneko                     obubonakalako                       khulukhulu.
                          -   Isakhiwo sihleleke kuhle           esinokungakhambelaniko             kodwana kunokungakha-              emithethweni                   -    Akakasebenzisi
                              ngokudluleleko, yoke               okuncazana.                        mbelani.                           nematshwayeni                       amatshwayo
                              imininingwana esekela                                                                                    wesakhiwo.                          nemithetho
                              isihloko iveziwe.                                                                                                                            yesakhiwo.
                          -   Isakhiwo esifaneleko
                              nesinembako.
ILIMI, ISITAYELA                           9–10                              7–8                               5–6                               3–4                             0–2
KANYE NOKU-EDITHA         -   Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista, isitayela   -    Iphimbo, irejista,
                              nelwazimagama kuwufanele           nelwazimagama                      nelwazimagama kuwufanele           nelwazimagama                       isitayela
-Iphimbo, irejista            kuhle khulu umnqopho,              kuwufanele kuhle                   ngokulingeneko umnqopho,           kuwufanele                          nelwazimagama
nesitayela kufanele           abamukelilwazi nobujamo.           umnqopho, abamukelilwazi           abamukelilwazi nobujamo.           kancani umnqopho,                   akukhambelani
umnqopho/umphumela,       -   Ihlelo lisetjenziswe               nobujamo.                      -   Kuneemphoso zehlelo                abamukelilwazi                      nomnqopho,
abamukelilwazi                ngokunembako belihleleke       -   Ihlelo lisetjenziswe               kodwana azilimazi                  nobujamo.                           abamukelilwazi
nobujamo.                     kuhle khulu.                       ngokunembako                       ihlathululo.                   -   Kuneemphoso zehlelo                 nobujamo.
-Ukusetjenziswa kwelimi   -   Kuneemphoso ezincani               belihleleke kuhle.                                                    ezenza bona ihlathululo        -    Kuneemphoso
kanye nemithetjhwana.         khulu                          -   Akunamphoso ezinengi.                                                 Ingazwakali.                        ezinengi khulu
-Ukukhethwa                                                                                                                                                                ezenza bona
kwamagama.                                                                                                                                                                 ihlathululo
-Ukusetjenziswa                                                                                                                                                            ingazwakali
kwamatshwayo wokutlola                                                                                                                                                     nakancani.
nesipelinghi.             -   0-4 yeemphoso                  - 9-11 yeemphoso tlomelisa=8       - 15 ukuya phezulu yeemphoso
                              tlomelisa=10                   - 12-14yeemphoso tlomelisa=7         tlomelisa=5/6
10 AMAMAKSI               -   5-9 yeemphoso tlomelisa =9                                          Kuye ngokobana zingangani

      ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
      Km-/Sk- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
      L- : (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

      Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                    Phendla

### Page 11

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
                                    Downloaded from hlayiso.com
                                                         11                   DBE/Novemba 2019
                                           NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 12

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
                                    Downloaded from hlayiso.com
                                                         12                   DBE/Novemba 2019
                                           NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 13

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
                                    Downloaded from hlayiso.com
                                                         13                   DBE/Novemba 2019
                                           NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P3 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2023-mg/1714b0dc-91a5-466c-ad68-5576f7ffeaec) — isiNdebele HL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2021-mg/7889de83-fea9-458d-b3fb-29ef53e563f3) — isiNdebele HL · Memo · 2021 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2018-final-memo/e714b239-5473-467b-b28b-f371f1f4f6c1) — isiNdebele HL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2017-memo/efb74e96-7dc4-48c8-92d3-1fed9851206a) — isiNdebele HL · Memo · 2017 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2019/77325662-2952-42cb-afc9-bdba1284c27b) — isiNdebele HL · QP · 2019 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2019/b24bbf08-e99c-4b02-b986-cca5cd4bd71c) — isiNdebele HL · QP · 2019 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024/00246279-7fbb-42a6-b345-7871e3abcebc) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024/1e393095-3c2b-4309-9b7e-3169fe9823bd) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024/b9047289-a331-4ff4-b57f-b17d11b29765) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/f3ea631e-f8bb-4906-8a1e-52d1cdab2ca1) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/1e40c5db-87a4-429e-84c4-282c9d3a31ee) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
