# isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2021 Memo

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2021, 14 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2021-mg/7889de83-fea9-458d-b3fb-29ef53e563f3
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2021
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2021 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2021-mg/7889de83-fea9-458d-b3fb-29ef53e563f3)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2021 · isindebele. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P3 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2021/5d173890-9527-4347-b463-fb7e682cd2e1) — QP · 2021 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                        IGREYIDI 12

                             ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                    IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                        NOVEMBA 2021

                          UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA

IMITLOMELO: 100

                    Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-14.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                      Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   2                    DBE/Novemba 2021
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA A: AMATHEKSTHI WOKUZITLAMELA (AMA-ESEYI)

UMBUZO 1

TJHEJA:

     Kiwo woke amatheksthi yelela inani lamagama aphakanyisweko. I-eseyi
      ephathelene nesithombe ayinikelwe isihloko esiyifaneleko.
     Indlela otlolako arhumutjhe ngayo isihloko ifanele yamukelwe nanyana ihluka
      kunaleyo elindelwe ngotshwayako ikani nayikhambisana nesihloko.

1.1        Ngathana ngatjelwa kusese nesikhathi ngendaba le.

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

              Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka
               kuye, akhe asibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso.
               Kuyenzeka kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko.
               (TJHEJA: I-eseyi le kungenzeka kube ngecocako/ngeveza imizwa
               bucoca).
              Ohlolwako kulindeleke bona acoce bekahlathulule indaba leyo athi
               ngathana watjelwa yona kusese nesikhathi okungenzeka kube yindaba
               emnandi, erarako, ethusako nofana ezwisa ubuhlungu.
              Kufanele kuvele ukuqakatheka kwendaba le emuntwini ethulwa kuye.
              Ohlolwako kulindeleke bona atlole indaba ibe sesikhathini esidlulileko
               beyikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
              Kufanele ohlolwako asebenzise amagama abeka tjhatjhalazi koke lokho
               ebekafisa ukobana ngathana watjelwa khona ngilabobantu ebekufanele
               bamtjele indaba le.
              Yamukela i-eseyi eveza amaphuzu abhamba nofana afihlakeleko
               ngesihlokwesi.                                                                [50]
1.2        Ngazibona kwangathi ngikhethekile hlangana nabanye abantu.

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

              Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka
               kuye, akhe asibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso.
               Kuyenzeka kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko.
               (TJHEJA: I-eseyi le kungenzeka kube ngecocako/ngeveza imizwa
               bucoca/ngehlathululako).
              Ohlolwako kulindeleke bona acoce bekahlathulule bona ngiziphi izinto
               ezamenza bona azibone kwangathi ukhethekile hlangana nabanye
               abantu.
              Ohlolwako kulindeleke bona atlole indaba ibe sesikhathini esidlulileko
               beyikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
              Kufanele ohlolwako asebenzise amagama abeka tjhatjhalazi izinto
               ezamenza bona azibone kwangathi ukhethekile hlangana nabanye
               abantu.
              Yamukela i-eseyi eveza amaphuzu abhamba nofana afihlakeleko
               ngesihlokwesi.                                                                [50]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                  Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   3                   DBE/Novemba 2021
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

1.3       Ubuhlungu bokuthweswa umlandu ongawaziko.

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

             Le yi-eseyi lapho umtloli afuze anabe khudlwana, acoce ngobuhlungu
              abuzwako ngokuthweswa umlandu angawaziko.
              (TJHEJA:      I-eseyi  le    kungenzeka    kube    ngehlathululako/
              ngecocako/ngeveza imizwa bucoca).
             Ohlolwako kulindeleke bona ahlathulule ubuhlungu abuzwako
              ngokuthweswa umlandu angawaziko.
             Ohlolwako kulindeleke bona atlole indaba ibe sesikhathini esidlulileko
              beyikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
             Kufanele ohlolwako asebenzise amagama azokubeka tjhatjhalazi nofana
              azokubeka kukhanye bha bona ngiwuphi umlandu angawaziko athweswa
              wona nomthelela owalethwa mlandu lo epilwenakhe.
             Yamukela i-eseyi eveza amaphuzu abhamba nofana afihlakeleko
              ngesihlokwesi.                                                               [50]

1.4       Ubujamo engikhulele ngaphasi kwabo bangenza bona ngikhethe
          phakathi kokuya eyunivesithi nokuyokufuna umsebenzi.

          I-eseyi le kungenzeka ibe.

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

             Ohlolwako akaveze imizwakhe nokuthatheka kwehliziyo ngesihloko
              anikelwe sona.
              (TJHEJA: I-eseyi le kungenzeka kube ngeveza imizwa /ehlathululako).
             Ohlolwako akaveze tjhatjhalazi imizwakhe ngobujamo akhulele ngaphasi
              kwabo nobamenza bona akhethe phakathi kokuya eyunivesithi
              nokuyokufuna umsebenzi.
             Ihlangothi elikhulu le-eseyi akube ngeliveza imizwa nofana ukwenaba
              khudlwana ngalokho okusengqondwenakhe ngesihlokwesi.
             Okuqakatheke khulu ngesihlokwesi kukobana ohlolwako kufanele enabe
              khudlwana ngobujamobu bekaveze nokobana wafika bunjani esiquntwini
              asithathako sokuyokufuna umsebenzi nofana sokuya eyunivesithi.
             Kilendaba silindele ukubona umfundi akhuluma ngesihlokwesi aveza
              izehlakalo ezibhamba nofana amazizwakhe ngobujamo azithola akibo
              lobo.                                                                        [50]

1.5       Imiphumela elethwe kuqinteliswa kwamakhambo                  ngonobangela
          wengogwana ye-Covid 19 enarheni yeSewula Afrika.
          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:
             Ohlolwako kulindeleke bona aveze tjhatjhalazi imithelela emihle nemimbi
              (emahlangothimabili)/emimbi nofana emihle (i-eseyi ehlangothilinye)
              elethwe kuqinteliswa kwamakhambo ngonobangela wengogwana ye-
              Covid 19 eSewula Afrika.
              TJHEJA: I-eseyi le kungaba ngemahlangothimabili/ngehlangothilinye.
             Okuqakathekileko nge-eseyi le kukobana ohlolwako kulindeleke bona
              azwakale anikela amaphuzu amahle namambi ngesihlokwesi.                      [50]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   4                       DBE/Novemba 2021
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

1.6       Ithando lamalanga la lidzimelele khulu ezintweni eziphathekako.

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

           Ohlolwako kulindeleke bona athome ngokobana akhethe ihlangothi
            azokutlola ngalo, aveze izinto eziphathekako ezibufakazi bokobana ithando
            lamalanga la lidzimelele kizo nofana aveze umbono ophikisana nokobana
            ithando lamalanga la lidzimelele ezintweni eziphathekako.
            TJHEJA: I-eseyi ehlangothilinye.
           Kuqakathekile bona ohlolwako anikele amaphuzu asekela imibonwakhe
            nakavumelana nofana aphikisana nesitatimendesi kufikela ekupheleni
            kwendabakhe.                                                                        [50]

1.7       1.7.1-       Ohlolwako angakhetha nanyana ngimuphi umhlobo we-eseyi
          1.7.2         afuna ukutlola ngawo. Kungaba yi-eseyi ecocako, ehlathululako,
                        eveza imizwa, emahlangothimabili nofana ehlangothilinye.
                       Kuqakathekile bona ohlolwako aqinisekise bonyana indabakhe
                        nesithombe ziyakhambelana.
                       Ohlolwako angacoca ngemibono ebhamba nofana aveze imibono
                        efihlakeleko ngesithombe asikhethileko.                                [50]

                                                                IMITLOMELO YESIGABA A:         50

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   5                       DBE/Novemba 2021
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA

UMBUZO 2

2.1       INCWADI YOBUNGANI
          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa incwadi yobungani:
                Iba nesiphande sinye, sitlolwe ngesandleni sokudla. Isiphande sotlolako
                 siba nelanga elitlolwe ngesiNdebele isib: KuJanabari/KuTjhirhweni
                 inyanga ayingatlolwa ngesiNgisi. Umfundi otlole inyanga ngenomboro
                 akatlonyeliswe/ayingathathwa njengephoso.
                 Tjheja: Isiphande, isilotjhiso nesiphetho azingabalwa nakubalwa inani
                 lamagama.
                Itlolelwa umuntu owazekako, kungaba mnganakho, umnakwenu,
                 umzawakho, umalumakho, abazali bakho; njll.
                Isilotjhiso asiphakamise ibizo lomuntu omtlolelako. Isib. Jabulile, Mma,
                 Baba; njll.
                Esingenisweni      akuvele     umnqopho     wokutlola    incwadi     leyo
                 ngobufitjhani Tjheja: Umnqopho awuvele njengombana uvelile
                 ephepheni lemibuzo.
                Isingeniso singaba mumutjho munye kufika kemithathu ubunengi.
                 Akucocwa iindaba ezinengi.
                Ohlolwako       akahlathulule    khudlwana     emzimbeni      amaphuzu
                 akhambisana nomnqopho awuveze esingenisweni.
                Iba nesilayeliso. Isib. Ubalotjhise boke ekhaya/Ngilotjhisela kibo boke
                 abangaziko ngapho; njll.
                Iba nesiphetho. Isib. Ngimi umnganakho/Ngimi umntwanakho/Ngimi
                 umzawakho/Ngimi, bese kuthi ngaphasi kwesiphetho utlole igama
                 lakho. Lokhu kwenzelwa ukobana loyo otlolelweko azi kuhle bonyana
                 utlolelwe ngubani. Isibongo akufuneki ukobana usitlole ngombana
                 niyazana ninomuntu omtloleko.                                                 [25]

2.2       UMLANDO KAMUFI

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa umlando kamufi:

          1. Uba nesihloko esinamagama kamufi apheleleko.
          2. Amagamakhe apheleleko.
          3. Ilanga abelethwa ngalo.
          4. Igama lendawo abelethelwa kiyo. Tjheja: Akungatlolwa igama
              lesibhedlela.
          5. Ubelethwa bobani.
          6. Imithombo yefundo asele adlule kiyo.
          7. Akuzuzako eemfundweni zakhe.
          8. Iindawo asebenze kizo.
          9. Iinkhundla azifumanako.
          10. Ilanga akhambe ngalo ephasini.
              Tjheja: Akungatlolwa unobangela wokuhlongakala kwakamufi kodwana
              kungavezwa khunye kwalokhu: webiwe ngunokufa lokha nakakhambe
              ngengozi, uhlongakele ngemva kokugula isikhathi esifitjhani nofana eside
              nakagulileko.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   6                   DBE/Novemba 2021
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

          11. Umndenakhe awutjhiyileko ephasini njengomyenakhe nofana ukosikazi,
              abentwana, ababelethi, iinzukulu zakhe nabanye ahlobana nabo
              ngokweengazi.

              Tjheja: Akungatlolwa amabizo weenini ezitjhiyweko.
          12. Isiphetho akube mumutjho omfitjhani wokumlayelisa nofana iinanazelo
              zakhe.                                                                       [25]

2.3       I-INTHAVYU

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa i-inthavyu:

              Iba nesihlokwana esifakwa ngeembayaneni esihlathulula indawo,
               amabizo wabantu abakhulumako nalokho abakhuluma ngakho.
              Amagama walabo abakhulumako atlolwa ngesandleni sesincele, abe
               mafitjhani nesibongo singasetjenziswa. Akutlolwa litho ngaphasi
               kwamagama walabo abakhulumako.
              Kutlolwa ikholoni emva kwamagama wabantu abakhulumako.
              Imizwa nemisikinyeko yabakhulumako ayifakwe ngeembayaneni
               ngaphambi kwegama laloyo okhulumako.
              Isiphetho sendaba siba sekulumeni yabo, kuzwakale bona seyiyaphetha.

          Amaphuzu alindeleke ngesihlokwesi:

           Ukufika komhleli wephephandaba lomphakathi.
           Amahlelo eniwasebenzisako esikolweni nanisiza bona niphumelele.
           Indima edlalwa botitjhere/bafundisi nabentwana besikolo.
           Indima edlalwa babelethi.
          Tjheja: Abafundi bangaveza namanye amaphuzu angakavezwa ngehla.                  [25]

2.4       I-AJENDA NAMAMINITHI WOMHLANGANO

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa i-ajenda:
           Iba nesikhathi, indawo nelanga okuzokubanjwa ngalo umhlangano.

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa amaminithi womhlangano:

             Aba sesikhathini esidlulileko.
             Aveza iimphakamiso neenqunto ezithethweko.
             Amagama walabo abathule iimphakamiso nabasekelileko angatlolwa.
             Ayatlikitlwa ekugcineni.
              TJHEJA: Umfundi otlole i-ajenda YODWA akanikelwe imitlomelo
              engaba li-0-3 kwaphela kokumunyethweko. Umfundi otlole
              amaminithi WODWA akanikelwe imitlomelo engaba li-10 – 12
              kwaphela kokumunyethweko.                                                    [25]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   7                   DBE/Novemba 2021
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

2.5       IKHARIKHYULAMU VITHAYE NENCWADI EMKHAMBISANI

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa ikharikhyulamu vithaye:

             Iba nomlando womuntu ngobufitjhani.
             Ihlathulula imininingwana yakhe yoke njengemikhakha akhe aba lilunga
              layo, imisebenzi akhe ayenza, imininingwana yabantu abangathintwa
              ukufakaza ngaye, njll.

          Nakhu okumele kutjhejwe nakutshwaywa incwadi emkhambisani:

            Iba neemphande ezimbili ezitlolwa ngokujayelekileko, isiphande sotlolako
             siba ngesandleni sokudla, siba nelanga elitlolwe ngesiNdebele isib:
             KuJanabari/KuTjhirhweni inyanga ayingatlolwa ngesiNgisi. Umfundi otlole
             inyanga ngenomboro akatlonyeliswe/ayingathathwa njengephoso.
           Isiphande sotlolelwako asibi nelanga/idadamu ekutlolwe ngalo incwadi.
             Tjheja: Iimphande, isilotjhiso, isihloko nesiphetho azingabalwa lokha
             nakubalwa inani lamagama.
           Itlolelwa umuntu othileko onesikhundla esithileko. Ngalokho-ke kufanele
             otlolako aphakamise isikhundla saloyo amtlolelako ngaphambi kokutlola
             isiphande sesibili.
           Otlolako akaveze umnyango/ihlangano/iziko nofana isikolo, njll.
             esenganyelwe mumuntu otlolelwako.
           Iba nesilotjhiso esingaphakamisi ibizo lomuntu otlolelwako kodwana
             kutlolwa bona Nomzana (Nom.)/Kosikazi (Kkz.)/Kosazana (Ksz.).
           Isihloko salokho otlola ngakho sitlolwa ngamagabhadlhela nofana
             nasitlolwe ngamagama amancani sithalelwe.
           Esingenisweni kufanele kutlolwe umnqopho/isizathu sokutlola leyo ncwadi.
           Ohlolwako       kulindeleke    bona    ahlathulule   ngendima     eyodwa
             irhuluphelo/isizathu sokufaka isibawo somsebenzi lo emzimbeni. Ireferensi
             nofana inomboro yesibawo somsebenzi kulindeleke bona ivezwe.
           Iba nesilayeliso. Kulindeleke bona asebenzise amagama afana nanaka:
             Ngiyokuthokoza, Ngizokuthaba, Kuzongithabisa.
           Iba nesiphetho esiveza bona ibuya kubani. Tlola amagamakho apheleleko
             /iinthomo zamagamakho nesibongo bese uyayitlikitla. Kulindeleke bona
             bengubo baveze bona bendile/batjhadile nofana awa ngokutlola Mm.
             nofana Kkz. /Ksz. ngemva kokutlikitla incwadi leyo. Lokhu kwenzelwa
             ukobana loyo otlolelwako azi kuhle bona utlolelwe ngubani.
          TJHEJA: Umfundi otlole i-CV YODWA angakatloli incwadi emkhambisani
          akanikelwe imitlomelo engaba li-10 – 12 kokumunyethweko. Umfundi
          otlole incwadi emkhambisani YODWA akanikelwe imitlomelo engaba mi-
          4 – 6 kokumunyethweko.                                                            [25]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   8                       DBE/Novemba 2021
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

2.6       I-ATHIKILI YEPHEPHANDABA
          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa i-athikili yephephandaba:

                 Isihloko kufuze sidose ozosifunda begodu silulubeze.
                 I-athikili kumele itlowe ihlukaniswe ngamakholomu. Lokhu kuzokusiza
                  ukobana ingabi nesakhiwo esifana nese-eseyi nofana ibe nesakhiwo
                  sesikhangiso.
                 I-athikili kufuze itjengiswe kuhle begodu nemiqaliswayo/iinthombe zibe
                  zihle ngemibala ekhanyako nedosako ekhambelana nayo.
                 Kufuze ikhulume noyifundako begodu ibe sesitayeleni saloyo
                  oyitlolako.
                 Isitayela sotlolako singasebenzisa iinthombengqondo, sihlathulule
                  nanyana sibe nezwelo.
                 Kufanele itlolwe igama lomuntu oyitlolileko, indawo, isikhathi, ubujamo
                  nezinye iinsiza zingafakwa ku-athikili.
                 I-athikili kufuze ivuse ilulubezo njengesikhangiso ikhuthaze
                  abayifundako bona bayifunde.
                 Iindima akukafuzi bona zibe zide.
                 Amaledere asetjenzisweko kufuze kube ngilawo azakwamukeleka.                 [25]

                                                                IMITLOMELO YESIGABA B:         50
                                                                            INANI LOKE:        100

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 9

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
                                                 Downloaded from hlayiso.com                9                                                                 DBE/Novemba 2021
                                                                             NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA A: IRUBHRIKHI YOKUTSHWAYA/YOKUHLOLA INDABA/I-ESEYI YELIMI LEKHAYA [50 IMITLOMELO]

TJHEJA:
 Sebenzisa irubhrikhi njalo nawutshwaya i-eseyi.
 Amamaksi asukela eli-0–50 ahlukaniswe ngamazinga weentlhadlhuli ezi-5.
 Okumunyethweko, iqhinga lokusetjenziswa kwelimi nesitayela, lelo nalelo kghono lesitlhadlhuli lihlukaniswe ngezinga eliphezulu
  neliphasi.
 Isakhiwo asithintwa lizinga eliphezulu namkha eliphasi.

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI]

       Iqhinga                                         Ngokudluleleko              Ngokwekghono              Ngokulingeneko             Ngokusisekelo              Ngokungakalingani
 OKUMUNYETHWEKO                                            28–30                        22–24                     16–18                     10–12                          4–6
 NOKUHLELA                                       -   Ukuphendula             -   Ukuphendula okuhle      -   Ukuphendula           -   Ukuphendula             -    Ukuphendula
                                                     okudluleleko.               khulu.                      okwanelisako.             okungakajami                 okuphume endleleni

                             Izinga eliphezulu
 (Ukuphendula)                                   -   Imiqondo                -   Kunobufakazi            -   Imiqondo                  ndawonye.                    khulu.
 Ukuhleleka kwemiqondo                               ehlakaniphileko,            nokukhula kwendaba          ekhambelanako         -   Imiqondo                -    Imiqondo enganatlha
 yokuhlela.                                          evusa imiqondo              okubonakalako               nekholisako.              engakanqophi.                nengazwakaliko.
 Ukulemuka komnqopho,                                netjengisa ukukhula.        nokumnandi.             -   Kunokuhleleka         -   Ubufakazi obuncani      -    Imiqondo
 abamukelilwazi nobujamo.                        -    Ukuhleleka             -   Ukuhleleka okuhle           nokukhambelana            bokuhleleka                  ebuyabuyelelweko.
                                                      okudluleleko               khulu nokukhambelana        okulingeneko              nokukhambelana          -    Imiqondo
 30 AMAMAKSI                                          nokukhambelana             kwesingeniso, umzimba       kwesingeniso,             kwesingeniso,                engakahleleki
                                                      kwesingeniso,              nesiphetho.                 umzimba nesiphetho.       umzimba nesiphetho.          nengakhambelaniko.
                                                      umzimba nesiphetho.
                                                           25–27                       19–21                      13–15                       7–9                         0–3
                                                 -    Ukuphendula            -   Ukuphendula okuhle.     -   Ukuphendula           -   Ukuphendula             -    Ukuphendula isihloko
                                                      okudluleleko           -   Imiqondo ekarisako          okwanelisako              okungakhambelaniko           akukalingwa

                             Izinga eliphasi
                                                      kodwana kutlhayela         nekhambelanako.             kodwana                   nokusezingeni                nokulingwa.
                                                      amatshwayo             -   Kunokuhleleka               okunganatlha.             eliphasi.               -    Imiqondo
                                                      wendaba ehle.              nokukhambelana          -   Imiqondo izwakala/    -   Imiqondo                     engakhambelaniko
                                                 -    Imiqondo ekhulileko        okuhle kwesingeniso,        ikhambelana               ayikahlangani                nengakafaneli.
                                                      nenokuhlakanipha.          umzimba nesiphetho.         ngokulingeneko.           begodu ayikanqophi.     -    Imiqondo enganatlha
                                                 -    Kunokuhleleka                                      -   Kunokuhleleka         -   Kunokuhleleka                nengazwakaliko.
                                                      nokukhambelana                                         nokukhambelana            okungakhambelani
                                                      okuhle kwesingeniso,                               -   kwesingeniso,             nesingeniso, umzimba
                                                      umzimba nesiphetho.                                    umzimba nesiphetho.       nesiphetho.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                         Phendla

### Page 10

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
                                                        Downloaded from hlayiso.com                  10                                                                                    DBE/Novemba 2021
                                                                                       NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI] (iyaraga)
            Iqhinga                                      Ngokudluleleko                     Ngokwekghono                  Ngokulingeneko                      Ngokusisekelo                      Ngokungakalingani
                                                             14–15                              11–12                          8–9                                5–6                                  0–3
 ILIMI, ISITAYELA NOKU-                             -   Iphimbo, irejista, isitayela    -   Iphimbo, irejista,       -   Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista, isitayela     - Iphimbo, irejista nesitayela
 EDITHA.                                                nelwazimagama elifaneleko           isitayela                    nelwazimagama                      nelwazimagama                      ezingakafaneli khulu
                                                        nelihle ngokudluleleko,             nelwazimagama                elifanele umnqopho,                elingakafaneli umnqopho,           umnqopho, abamukelilwazi

                                Izinga eliphezulu
 Iphimbo, irejista, isitayela                           elinemba umnqopho,                  elifanele umnqopho,          abamukelilwazi                     abamukelilwazi nobujamo.           nobujamo.
 nelwazimagama elifanele                                abamukelilwazi nobujamo.            abamukelilwazi               nobujamo                       -   Ukusetjenziswa kwelimi           - Ilwazimagama elitlhayela
 umnqopho, abamukelilwazi                           -   Ukusetjenziswa kwelimi              nobujamo.                    ngokulingeneko.                    okusezingeni eliphasi.             khulu lenza kube budisi
 nobujamo.                                              kusezingeni elihle              -   Ilimi liyanemba          -   Ukusetjenziswa kwelimi         -   Ihlelo nesipelinghi                ukuzwisisa itheksthi.
 Ukukhethwa kwamagama,                                  ngokudluleleko.                     belisetjenziswe kuhle.       okwethula ihlathululo.             kuneemphoso ezinengi             - Ilimi elingazwakaliko.
 ukusetjenziswa kwelimi,                            -   Ihlelo nesipelinghi             -   Ihlelo nesipelinghi      -   Ihlelo nesipelinghi                khulukhulu.                       -Ihlelo nesipelinghi
 imithetjhwana, iimphumuzi,                             esinganamphoso khulu (0-            akunamphoso khulu,           kuneemphoso ezinengi           -   Kutlanywe ngokusezingeni           kuneemphoso ezinengi
 ihlelo nesipelinghi.                                   2).                                 zimbalwa (5-9).              (15-19).                           eliphasi khulukhulu.               khulu ngokudluleleko.
                                                    -   Kutlanywe kuhle                 -   Kutlanywe kuhle          -   Kutlanywe                                                           - Kutlanywe ngokusezingeni
 15 AMAMAKSI                                            ngokudluleleko.                     khulu.                       ngokusezingeni                                                        eliphasi ngokudlulelelko.
                                                                                                                         elilingeneko.
                                                                  13                                10                              7                                  4
                                                    -   Iphimbo, irejista, isitayela    -    Iphimbo, irejista,      -   Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista, isitayela
                                                        nelwazimagama                        isitayela                   nelwazimagama                      nelwazimagama
                                                        elifaneleko nelihle                  nelwazimagama               elifanele umnqopho,                elincani nelisezingeni

                                Izinga eliphasi
                                                        elinemba umnqopho,                   elifanele                   abamukelilwazi                     eliphasi
                                                        abamukelilwazi nobujamo.             umnqopho,                   nobujamo                           elingakafaneli umnqopho,
                                                    -   Ukusetjenziswa kwelimi               abamukelilwazi              ngokulingeneko.                    abamukelilwazi nobujamo.
                                                        kusezingeni elihle khulu.            nobujamo.               -   Ukusetjenziswa kwelimi         -   Ukusetjenziswa kwelimi
                                                    -   Ihlelo nesipelinghi             -    Ilimi liyanemba             okungathuli ihlathululo.           okungakafaneli.
                                                        esinganamphoso ezinengi              belisetjenziswe         -   Ihlelo nesipelinghi            -   Ihlelo nesipelinghi
                                                        (3-4).                               ngokufaneleko.              kuneemphoso ezinengi               kuneemphoso ezinengi
                                                    -   Kutlanywe                       -    Ihlelo nesipelinghi         khulu (20 kuya phezulu).           khulukhulu.
                                                        ngokudluleleko.                      kuneemphoso             -   Kutlanywe                      -   Kutlanywe ngokusezingeni
                                                                                             ezinengana (10-14).         ngokusezingeni                     eliphasi khulukhulu.
                                                                                        -    Kutlanywe kuhle.            eliphasi.
 ISAKHIWO                                                         5                                 4                               3                                  2                                  0–1
                                                    -   Kuvezwe amatshwayo              -    Amatshwayo              -   Amatshwayo                     -   Amatshwayo                       -    Amatshwayo
 Amatshwayo wetheksthi.                                 nemininingwana eqakatheke            nemininingwana              nemininingwana                     neminye imininingwana                 nemininingwana
 Ukwakhiwa kweengaba                                    ngokudluleleko ngesakhiwo            evezweko                    kuvezwe ngokulingeneko.            yesakhiwo sendaba kuvezwe             efunekako
 nemitjho.                                              sendaba.                             kukhambelana            -   Kunokukhambelana                   ngokusisekelo.                        kuyatlhayela.
                                                    -   Kunokukhambelana okuhle              kuhle.                      okulingeneko kwendaba.         -   Ukwakheka        kwemitjho       -    Ukwakhiwa kwemitjho
                                                        ngokudluleleko kwendaba.        -    Kunokukhambelana        -   Imitjho neengaba kwakheke          neengaba kuneemphoso.                 neengaba kuneemphoso
 5 AMAMAKSI                                         -   Imitjho neengaba                     okuhle kwendaba.            ngokulingeneko.                -   Indaba isazwakala kancani.            ezinengi khulu.
                                                        kwakheke ngendlela ehle         -    Imitjho neengaba        -   Indaba           isanikela                                          -    Indaba ayinamqondo.
                                                        ngokudluleleko.                      kwakheke ngendlela          umqondo.
                                                                                             ehle.

ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
 Km-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi), L--: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi), Sk-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                                        Phendla

### Page 11

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
                                     Downloaded from hlayiso.com                      11                                                                                DBE/Novemba 2021
                                                                        NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA
IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA WELIMI LEKHAYA [25 AMAMAKSI]

           Iqhinga                    Ngokudluleleko                        Ngokwekghono                      Ngokulingeneko                    Ngokusisekelo               Ngokungakaneli
 OKUMUNYETHWEKO,                            13–15                                 10–12                               7–9                             4–6                         0–3
 UKUHLELA NESAKHIWO              -   Ukuphendula okudluleleko,      -     Ukuphendula okuhle             -   Ukuphendula                    -    Ukuphendula            -   Ukuphendula kutjengisa
                                     okungaphezu kwalokho                 okutjengisa ilwazi elihle          okulingeneko                        ngokusisekelo              ukungabi khona
 -Ukuphendula nemibono.              okulindelweko.                       lamatshwayo wetheksthi.            okutjengisa ilwazi                  okutjengisa ilwazi         kwelwazi lamatshwayo
 -Ukubuthelelwa nokuhleleka      -   Imiqondo ehlakaniphileko       -     Umtlolo unqophile,                 lamatshwayo wetheksthi.             lamatshwayo                wetheksthi.
  kwemibono.                         nekhulileko.                         awukaphumi                     -   Akunakudzimelela                    wetheksthi.            -   Akunakukhambelana
 -Umnqopho, abamukelilwazi,          Ilwazi elingeneleleko                esihlokweni begodu                 nokukhambelana                 -    Kunokunqopha               kwemiqondo.
  amatshwayo/imithetjhwana           lamatshwayo wetheksthi.              usekelwe kuhle ngendlela           okulingeneko                        okukhona kodwana       -   Imininingwana esekela
  kanye nobujamo                 -   Umtlolo unqophile.                   enobukghoni.                       kokumunyethweko                     okunengi                   isihloko imbalwa
                                 -   Kunokukhambelana               -     Kunemininingwana esekela           nemiqondo.                          kuphambene                 khulukhulu.
 15 AMAMAKSI                         kokumunyethweko                      isihloko.                      -   Eminye imininingwana                nesihloko.             -   Akakasebenzisi
                                     nomqondo.                      -     Isakhiwo esifaneleko kodwana       esekela isihloko iveziwe.      -    Imininingwana              amatshwayo
                                 -   Isakhiwo sihleleke kuhle             esinokungakhambelaniko         -   Isakhiwo sifanele                   esekela                    nemithetho yesakhiwo.
                                     ngokudluleleko, yoke                 okuncazana.                        ngokulingeneko                      isihloko imbalwa.
                                     imininingwana esekela                                                   kodwana                        -    Kunobutjhapha
                                     isihloko iveziwe.                                                       kunokungakhambelani.                obukhona
                                 -   Isakhiwo esifaneleko                                                                                        obubonakalako
                                     nesinembako.                                                                                                emithethweni
                                                                                                                                                 nematshwayweni
                                                                                                                                                 wesakhiwo.
 ILIMI, ISITAYELA KANYE                      9–10                                   7–8                               5–6                             3–4                         0–2
 NOKU-EDITHA
                                 -   Iphimbo, irejista, isitayela   -     Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista, isitayela   -    Iphimbo, irejista,     -   Iphimbo, irejista,
 -Iphimbo, irejista nesitayela       nelwazimagama                        nelwazimagama kuwufanele           nelwazimagama                       isitayela                  isitayela
 kufanele                            kuwufanele kuhle khulu               kuhle umnqopho,                    kuwufanele                          nelwazimagama              nelwazimagama
  umnqopho/umphumela,                umnqopho, abamukelilwazi             abamukelilwazi nobujamo.           ngokulingeneko                      kuwufanele                 akukhambelani
  abamukelilwazi nobujamo.           nobujamo.                      -     Ihlelo lisetjenziswe               umnqopho, abamukelilwazi            kancani umnqopho,          nomnqopho,
 -Ukusetjenziswa kwelimi kanye   -   Ihlelo lisetjenziswe                 ngokunembako                       nobujamo.                           abamukelilwazi             abamukelilwazi
  nemithetjhwana.                    ngokunembako belihleleke             belihleleke kuhle.             -   Kuneemphoso zehlelo                 nobujamo.                  nobujamo.
 -Ukukhethwa kwamagama.              kuhle khulu.                   -     Akunamphoso ezinengi.              kodwana azilimazi              -    Kuneemphoso            -   Kuneemphoso
 -Ukusetjenziswa kwamatshwayo    -   Kuneemphoso ezincani                                                    ihlathululo.                        zehlelo ezenza             ezinengi khulu ezenza
  wokutlola nesipelinghi.            khulu.                                                                                                      bona ihlathululo           bona ihlathululo
                                                                                                                                                 ingazwakali.               ingazwakali
 10 AMAMAKSI                                                                                                                                                                nakancani.
                                 -   0-2 yeemphoso                  -     5-10 yeemphoso tlomelisa=8     -   12-15 yeemphoso                -    20 ukuya phezulu
                                     tlomelisa=10                   -     10-11 yeemphoso tlomelisa=7        tlomelisa=6                         tlomelisa 3 nofana 4
                                 -   3-4 yeemphoso tlomelisa=9                                           -   16- 19 yeemphoso                    kuye ngokobana
                                                                                                             tlomelisa=5                         iimphoso
                                                                                                                                                 zingangani.
ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
Km-/Sk-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
 L-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                   Phendla

### Page 12

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
                                    Downloaded from hlayiso.com
                                                         12                   DBE/Novemba 2021
                                           NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 13

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
                                    Downloaded from hlayiso.com
                                                         13                   DBE/Novemba 2021
                                           NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 14

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3
                                    Downloaded from hlayiso.com
                                                         14                   DBE/Novemba 2021
                                           NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2021-mg/395ec0a7-47a9-4a5b-b427-6643d45c0e1d) — isiNdebele HL · Memo · 2021 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2021-mg/525e4382-b91c-4f14-bb89-4e60f9c77dee) — isiNdebele HL · Memo · 2021 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2023-mg/1714b0dc-91a5-466c-ad68-5576f7ffeaec) — isiNdebele HL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2019-memo/8bfa6458-acfd-48de-8115-7569717a3f57) — isiNdebele HL · Memo · 2019 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2018-final-memo/e714b239-5473-467b-b28b-f371f1f4f6c1) — isiNdebele HL · Memo · 2018 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2017-memo/efb74e96-7dc4-48c8-92d3-1fed9851206a) — isiNdebele HL · Memo · 2017 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024/00246279-7fbb-42a6-b345-7871e3abcebc) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024/1e393095-3c2b-4309-9b7e-3169fe9823bd) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024/b9047289-a331-4ff4-b57f-b17d11b29765) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/f3ea631e-f8bb-4906-8a1e-52d1cdab2ca1) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/1e40c5db-87a4-429e-84c4-282c9d3a31ee) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
