# isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2023, 13 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2023-mg/1714b0dc-91a5-466c-ad68-5576f7ffeaec
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2023-mg/1714b0dc-91a5-466c-ad68-5576f7ffeaec)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · isindebele. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2023/414fee3d-528c-4795-9c7d-01a7f982835a) — QP · 2023 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                        IGREYIDI 12

                             ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                    IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                        NOVEMBA 2023

                          UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA

IMITLOMELO: 100

                    Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-13.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                      Phendla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   2                     DBE/Novemba 2023
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA A: AMATHEKSTHI WOKUZITLAMELA (AMA-ESEYI)

UMBUZO 1

TJHEJA:

     Kiwo woke amatheksthi yelela inani lamagama aphakanyisweko. I-eseyi
      ephathelene nesithombe ayinikelwe isihloko esiyifaneleko.
     Indlela otlolako arhumutjhe ngayo isihloko ifanele yamukelwe nanyana ihluka
      kunaleyo elindelwe ngotshwayako ikani nayikhambisana nesihloko.

1.1        Isizo elikhulu engekhe ngalikhohlwa nengalifumana simahla.

           TJHEJA: I-eseyi le kungenzeka kube ngecocako/ngeveza imizwa
           bucoca.

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

              Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka
               kuye, akhe asibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso.
               Kuyenzeka kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko.
              Ohlolwako kulindeleke bona acoce bekahlathulule isizo elikhulu engekhe
               alikhohlwa nalifumana simahla.
              Ohlolwako kulindeleke bona atlole indaba ibe sesikhathini esidlulileko
               beyikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
              Kufanele ohlolwako asebenzise amagama abeka tjhatjhalazi loke isizo
               alifumana simahla nengekhe alikhohlwa.
              Yamukela i-eseyi eveza amaphuzu abhamba nofana afihlakeleko
               ngesihlokwesi.                                                                 [50]

1.2        Iintjhijilo engahlangabezana nazo nezangihlakaniphisako epilweni.

           TJHEJA: I-eseyi le kungenzeka kube ngecocako/ngeveza imizwa
           bucoca/ngehlathululako.

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

              Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka
               kuye, akhe asibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso.
               Kuyenzeka kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko.
              Ohlolwako kulindeleke bona atlole indaba ibe sesikhathini esidlulileko
               beyikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
              Ohlolwako kulindeleke bona acoce bekahlathulule iintjhijilo ahlangabezana
               nazo nezamenza bona ahlakaniphe epilweni.
              Kufanele ohlolwako asebenzise amagama aveza tjhatjhalazi zoke iintjhijilo
               ahlangabezana nazo nezamenza bona ahlakaniphe epilweni.
              Yamukela i-eseyi eveza amaphuzu abhamba nofana afihlakeleko
               ngesihlokwesi.                                                                 [50]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   3                              DBE/Novemba 2023
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

1.3       Ngalemuka ngemva kwesikhathi ipilwami seyonakele.

          TJHEJA: I-eseyi le kungenzeka kube ngeveza imizwa/ehlathululako.

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

             Ohlolwako akaveze imizwakhe nokuthatheka kwehliziyo ngesihloko
              anikelwe sona.
             Ohlolwako akaveze tjhatjhalazi izinto ezamenza bona alemuke ngemva
              kwesikhathi ipilwakhe sele yonakele.
             Ihlangothi elikhulu le-eseyi akube ngeliveza imizwa nofana ukwenaba
              khudlwana ngalokho okusengqondwenakhe ngesihlokwesi.
             Okuqakatheke khulu ngesihlokwesi kukobana ohlolwako kufanele
              anabe khudlwana ngezinto/ngobujamo obamenza walemuka ngemva
              kwesikhathi ipilwakhe sele yonakele.
             Kilendaba silindele ukubona umfundi akhuluma ngesihlokwesi aveza
              izehlakalo ezibhamba nofana amazizwakhe ngobujamo azithola akibo.                       [50]

1.4       Iinkundla zokuthintana           zenza    ipilo   ibe   lula   zibuye    zibe   mraro
          emaphilweni wabantu.

          TJHEJA: I-eseyi le kungaba ngemahlangothimabili/ngehlangothilinye.

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

             Ohlolwako kulindeleke bona aveze tjhatjhalazi imithelela emihle nemimbi
              (emahlangothimabili)/emimbi nofana emihle (i-eseyi ehlangothilinye)
              elethwa kusetjenziswa kweenkundla zokuthintana.
             Okuqakathekileko nge-eseyi le kukobana ohlolwako kulindeleke bona
              azwakale anikela amaphuzu ngehlangothi alikhethileko nofana anikele
              amaphuzu ngamahlangothi womabili, okungaba ngelihle nofana elimbi.                      [50]

1.5       Indlela umuntu aziphatha ngayo ihlathulula ngcono bona ukhule
          bunjani. Vumelana nofana uphikisane nesitatimendesi.

          TJHEJA: I-eseyi le ngehlangothilinye.

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

             Ohlolwako kulindeleke bona athome ngokobana akhethe ihlangothi
              azokutlola ngalo, aveze izinto eziphathekako ezibufakazi bokobana
              nangambala indlela umuntu aziphatha ngayo ihlathulula ngcono bona
              ukhule bunjani nofana aveze izinto eziphathekako ezibufakazi bokobana
              indlela umuntu aziphatha ngayo ayihlathululi bona umuntu ukhule bunjani.
             Kuqakathekile bona ohlolwako anikele amaphuzu asekela imibonwakhe
              nakavumelana nofana aphikisana nesitatimendesi kufikela ekupheleni
              kwendabakhe.                                                                            [50]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                           Phendla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   4                       DBE/Novemba 2023
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

1.6        Ohlolwako angakhetha nanyana ngimuphi umhlobo we-eseyi afuna ukutlola
            ngawo. Kungaba yi-eseyi ecocako, ehlathululako, eveza imizwa,
            emahlangothimabili nofana ehlangothilinye.
           Kuqakathekile bona ohlolwako aqinisekise bonyana indabakhe nesithombe
            ziyakhambelana.
           Ohlolwako angacoca ngemibono ebhamba nofana aveze imibono
            efihlakeleko ngesithombe asikhethileko.                                            [50]

1.7        Ohlolwako angakhetha nanyana ngimuphi umhlobo we-eseyi afuna ukutlola
            ngawo. Kungaba yi-eseyi ecocako, ehlathululako, eveza imizwa,
            emahlangothimabili nofana ehlangothilinye.
           Kuqakathekile bona ohlolwako aqinisekise bonyana indabakhe nesithombe
            ziyakhambelana.
           Ohlolwako angacoca ngemibono ebhamba nofana aveze imibono
            efihlakeleko ngesithombe asikhethileko.                                            [50]

1.8        Ohlolwako angakhetha nanyana ngimuphi umhlobo we-eseyi afuna ukutlola
            ngawo. Kungaba yi-eseyi ecocako, ehlathululako, eveza imizwa,
            emahlangothimabili nofana ehlangothilinye.
           Kuqakathekile bona ohlolwako aqinisekise bonyana indabakhe nesithombe
            ziyakhambelana.
           Ohlolwako angacoca ngemibono ebhamba nofana aveze imibono
            efihlakeleko ngesithombe asikhethileko.                                            [50]

                                                                IMITLOMELO YESIGABA A:         50

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                    Phendla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   5                             DBE/Novemba 2023
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA

UMBUZO 2

2.1       INCWADI YOBUNGANI

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa incwadi yobungani:
                Iba nesiphande sinye, sitlolwe ngesandleni sokudla. Isiphande sotlolako
                 siba nelanga elitlolwe ngesiNdebele isib: Janabari/Tjhirhweni ingasi
                 ngesiNgisi. Tjheja: Isiphande, isilotjhiso nesiphetho azingabalwa
                 nakubalwa inani lamagama.
                Tjheja:         Umfundi        otlole      inyanga         ngenomboro
                 akatlonyeliswe/ayingathathwa njengephoso. Isib. 12/06/2023.
                Itlolelwa umuntu owazekako, kungaba mnganakho, umnakwenu,
                 umzawakho; njll.
                Isilotjhiso asiphakamise ibizo lomuntu omtlolelako. Isib. Jabulile, Mma,
                 Baba; njll.
                Esingenisweni      akuvele    umnqopho      wokutlola    incwadi     leyo
                 ngobufitjhani.
                Isingeniso singaba mumutjho munye kufika kemithathu ubunengi.
                 Akucocwa iindaba ezinengi.
                Ohlolwako       akahlathulule    khudlwana    emzimbeni       amaphuzu
                 akhambisana nomnqopho awuveze esingenisweni.
                Iba nesilayeliso. Isib. Ubalotjhise boke ekhaya/Ngilotjhisela kibo boke
                 abangaziko ngapho; njll.
                Iba nesiphetho. Isib. Ngimi umnganakho/Ngimi umntwanakho/Ngimi
                 umzawakho/Ngimi, bese kuthi ngaphasi kwesiphetho utlole igama
                 lakho. Lokhu kwenzelwa ukobana loyo otlolelweko azi kuhle bonyana
                 utlolelwe ngubani. Isibongo akufuneki ukobana usitlole ngombana
                 niyazana ninomuntu omtloleleko.                                                    [25]

2.2       INCWADI YABAKHULU/YANGOKOMTHETHO

          Nakhu   okuqakathekileko               nakutshwaywa          incwadi     yabakhulu/
          yangokomthetho:

             Iba neemphande ezimbili, ezitlolwa ngokujayelekileko. Isiphande
              sotlolelwako asibi nelanga/idadamu ekutlolwe ngalo incwadi. Tjheja:
              iimphande, isilotjhiso, isihloko nesiphetho azingabalwa lokha nakubalwa
              inani lamagama.
             Tjheja:        Umfundi           otlole      inyanga       ngenomboro
              akatlonyeliswe/ayingathathwa njengephoso. Isib. 12/06/2023.
             Itlolelwa umuntu othileko onesikhundla esithileko. Ngalokho-ke kufanele
              otlolako aphakamise isikhundla saloyo amtlolelako ngaphambi kokutlola
              isiphande sesibili.
             Iba nesilotjhiso esingaphakamisi ibizo lomuntu otlolelwako kodwana
              kutlolwa bona Nomzana nofana Kosikazi.
             Isihloko salokho otlola ngakho sitlolwa ngamagabhadlhela nofana sitlolwe
              ngamagama amancani bese siyathalelwa.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                         Phendla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   6                   DBE/Novemba 2023
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

             Esingenisweni kufanele kutlolwe umnqopho/isizathu sokutlola leyo ncwadi
              njengombana unjalo ephepheni lemibuzo.
             Iba nesilayeliso. Kulindeleke bona asebenzise amagama afana nanaka:
              Ngiyokuthokoza, Ngizokuthaba, Kuzongithabisa.
             Iba nesiphetho esiveza bona ibuya kubani. Otlolako kulindeleke bona
              atlole amagamakhe nofana iinthomo zamagamakhe nesibongo sakhe
              bese     uyayitlikitla. Kulindeleke  bona    bengubo    baveze     bona
              bendile/batjhadile nofana awa ngokutlola Mm. nofana Kkz. /Ksz. ngemva
              kokutlikitla incwadi leyo. Lokhu kwenzelwa ukobana loyo otlolelwako azi
              kuhle bona utlolelwe ngubani.                                                 [25]

2.3       UMLANDO KAMUFI

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa umlando kamufi:

             Uba nesihloko esinamagama kamufi apheleleko.
             Amagamakhe apheleleko.
             Ilanga abelethwa ngalo.
             Igama lendawo abelethelwa kiyo. Tjheja: Akungatlolwa igama
              lesibhedlela.
             Ubelethwa bobani.
             Imithombo yefundo asele adlule kiyo.
             Akuzuzako eemfundweni zakhe.
             Iindawo asebenze kizo.
             Iinkhundla azifumanako.
             Ilanga akhambe ngalo ephasini.
              Tjheja: Akungatlolwa unobangela wokuhlongakala kwakamufi kodwana
              kungavezwa khunye kwalokhu: webiwe ngunokufa lokha nakakhambe
              ngengozi, uhlongakele ngemva kokugula isikhathi esifitjhani nofana eside
              nakagulileko.
             Umndenakhe awutjhiyileko ephasini njengomyenakhe nofana ukosikazi,
              abentwana, ababelethi, iinzukulu zakhe nabanye ahlobana nabo
              ngokweengazi.
              Tjheja: Akungatlolwa amabizo weenini ezitjhiyweko.
             Isiphetho akube mumutjho omfitjhani wokumlayelisa nofana iinanazelo
              zakhe.                                                                        [25]

2.4       I-INTHAVYU

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa i-inthavyu:

              Iba nesethulo/nesingeniso esifakwa ngeembayaneni esihlathulula
               indawo, isikhathi, amabizo wabantu abakhulumako nalokho abakhuluma
               ngakho.
              Amagama walabo abakhulumako atlolwa ngesandleni sesincele, abe
               mafitjhani nesibongo singasetjenziswa. Akutlolwa litho ngaphasi
               kwamagama walabo abakhulumako.
              Kutlolwa ikholoni emva kwamagama wabantu abakhulumako.
              Imizwa nemisikinyeko yabakhulumako ayifakwe ngeembayaneni
               ngaphambi kwegama laloyo okhulumako.
              Isiphetho sendaba siba sekulumeni yabo, kuzwakale bona seyiyaphetha.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   7                        DBE/Novemba 2023
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

          Amaphuzu alindeleke ngesihlokwesi:

            Ubude besikhathi ebegade kucinywe ngaso igezi.
            Iintjhijilo ezalethwa kucinywa kwegezi isikhathi eside.
            Okungenziwa ukukhandela ubujamo bokungabi negezi.
            Okungenziwa ukukhandela ukoniwa kwepahla lokha nakutjhagalwako.
            Indima ekumele idlalwe makhansela emiphakathini ngesikhathi u-Eskom
             acime igezi.
           Ukuvikeleka kwamakhansela weendawo.
          Tjheja: Abafundi bangaveza namanye amaphuzu angakavezwa ngehla.                        [25]

2.5       IKULUMO EHLELEKILEKO
          •   Iveza ihloso yekulumo.
          •   Itlolwa ngeendima.
          •   Nanzi iinhlokwana ezilindeleke ngaphasi kwekulumo ehlelekileko:
           Isihloko >                 Kuqakathekile ukobana sibe nendawo lapho ikulumo
                                       izokwenzeka khona, izokwenziwa ngubani, ngaliphi
                                       ilanga begodu sethule okumunyethwe yikulumo.
          •   Isilotjhiso >            Kumele ococako alotjhise abakhona ngokulandelana
                                       kwabo, abakhulu nabancani, abalamanise kuhle
                                       ngokweenkhundla zabo emehlweni womphakathi.
          •   Isingeniso >             Kumele sidose kodwana sibe sifitjhani senze kobana
                                       balalele.
          •   Ummongondaba>            Ikulumo ayitlolwe ngokucacileko, ibe nemitjho
                                       emifitjhani    enemiqondo      elula   beyisebenzise
                                       neembonelo ezijayelekileko. Awube magama akhiwe
                                       kuhle kugegedwe ukubuyelela amagama khulu
                                       /ngokudluleleko ngombana kulahlekisa ihlathululo
                                       yamambala (amatlitjhe).
          Isiphetho >                  Siqakathekile begodu sisirhunyezo salokho esele
                                       kukhulunyiwe, asifake iselela.                            [25]

2.6       I-AJENDA NAMAMINITHI WOMHLANGANO

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa i-ajenda:
           Iba nesikhathi, indawo nelanga okuzokubanjwa ngalo umhlangano.

          Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa amaminithi womhlangano:

             Aba sesikhathini esidlulileko.
             Aveza iimphakamiso neenqunto ezithethweko.
             Amagama walabo abathule iimphakamiso nabasekelileko angatlolwa.
             Ayatlikitlwa ekugcineni.

          TJHEJA: Umfundi otlole i-ajenda YODWA akanikelwe imitlomelo engaba
          li-0-3 kwaphela kokumunyethweko. Umfundi otlole amaminithi WODWA
          akanikelwe imitlomelo engaba li-10–12-kwaphela kokumunyethweko.                        [25]

                                                                 IMITLOMELO YESIGABA B:          50
                                                                             INANI LOKE:         100
Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                                                            8                                                                 DBE/Novemba 2023
                                                                             NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA A: IRUBHRIKHI YOKUTSHWAYA/YOKUHLOLA INDABA/I-ESEYI YELIMI LEKHAYA [50 IMITLOMELO]

TJHEJA:
 Sebenzisa irubhrikhi njalo nawutshwaya i-eseyi.
 Amamaksi asukela eli-0–50 ahlukaniswe ngamazinga weentlhadlhuli ezi-5.
 Okumunyethweko, iqhinga lokusetjenziswa kwelimi nesitayela, lelo nalelo kghono lesitlhadlhuli lihlukaniswe ngezinga eliphezulu
  neliphasi.
 Isakhiwo asithintwa lizinga eliphezulu namkha eliphasi.

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI]

       Iqhinga                                         Ngokudluleleko              Ngokwekghono              Ngokulingeneko             Ngokusisekelo              Ngokungakalingani
 OKUMUNYETHWEKO                                            28–30                        22–24                     16–18                     10–12                          4–6
 NOKUHLELA                                       -   Ukuphendula             -   Ukuphendula okuhle      -   Ukuphendula           -   Ukuphendula             -    Ukuphendula
                                                     okudluleleko.               khulu.                      okwanelisako.             okungakajami                 okuphume endleleni

                             Izinga eliphezulu
 (Ukuphendula)                                   -   Imiqondo                -   Kunobufakazi            -   Imiqondo                  ndawonye.                    khulu.
 Ukuhleleka kwemiqondo                               ehlakaniphileko,            nokukhula kwendaba          ekhambelanako         -   Imiqondo                -    Imiqondo enganatlha
 yokuhlela.                                          evusa imiqondo              okubonakalako               nekholisako.              engakanqophi.                nengazwakaliko.
 Ukulemuka komnqopho,                                netjengisa ukukhula.        nokumnandi.             -   Kunokuhleleka         -   Ubufakazi obuncani      -    Imiqondo
 abamukelilwazi nobujamo.                        -    Ukuhleleka             -   Ukuhleleka okuhle           nokukhambelana            bokuhleleka                  ebuyabuyelelweko.
                                                      okudluleleko               khulu nokukhambelana        okulingeneko              nokukhambelana          -    Imiqondo
 30 AMAMAKSI                                          nokukhambelana             kwesingeniso, umzimba       kwesingeniso,             kwesingeniso,                engakahleleki
                                                      kwesingeniso,              nesiphetho.                 umzimba nesiphetho.       umzimba nesiphetho.          nengakhambelaniko.
                                                      umzimba nesiphetho.
                                                           25–27                       19–21                      13–15                       7–9                         0–3
                                                 -    Ukuphendula            -   Ukuphendula okuhle.     -   Ukuphendula           -   Ukuphendula             -    Ukuphendula isihloko
                                                      okudluleleko           -   Imiqondo ekarisako          okwanelisako              okungakhambelaniko           akukalingwa

                             Izinga eliphasi
                                                      kodwana kutlhayela         nekhambelanako.             kodwana                   nokusezingeni                nokulingwa.
                                                      amatshwayo             -   Kunokuhleleka               okunganatlha.             eliphasi.               -    Imiqondo
                                                      wendaba ehle.              nokukhambelana          -   Imiqondo izwakala/    -   Imiqondo                     engakhambelaniko
                                                 -    Imiqondo ekhulileko        okuhle kwesingeniso,        ikhambelana               ayikahlangani                nengakafaneli.
                                                      nenokuhlakanipha.          umzimba nesiphetho.         ngokulingeneko.           begodu ayikanqophi.     -    Imiqondo enganatlha
                                                 -    Kunokuhleleka                                      -   Kunokuhleleka         -   Kunokuhleleka                nengazwakaliko.
                                                      nokukhambelana                                         nokukhambelana            okungakhambelani
                                                      okuhle kwesingeniso,                               -   kwesingeniso,             nesingeniso, umzimba
                                                      umzimba nesiphetho.                                    umzimba nesiphetho.       nesiphetho.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                         Phendla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                                                                      9                                                                                    DBE/Novemba 2023
                                                                                       NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI] (iyaraga)
            Iqhinga                                      Ngokudluleleko                     Ngokwekghono                  Ngokulingeneko                      Ngokusisekelo                      Ngokungakalingani
                                                             14–15                              11–12                          8–9                                5–6                                  0–3
 ILIMI, ISITAYELA NOKU-                             -   Iphimbo, irejista, isitayela    -   Iphimbo, irejista,       -   Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista, isitayela     - Iphimbo, irejista nesitayela
 EDITHA.                                                nelwazimagama elifaneleko           isitayela                    nelwazimagama                      nelwazimagama                      ezingakafaneli khulu
                                                        nelihle ngokudluleleko,             nelwazimagama                elifanele umnqopho,                elingakafaneli umnqopho,           umnqopho, abamukelilwazi

                                Izinga eliphezulu
 Iphimbo, irejista, isitayela                           elinemba umnqopho,                  elifanele umnqopho,          abamukelilwazi                     abamukelilwazi nobujamo.           nobujamo.
 nelwazimagama elifanele                                abamukelilwazi nobujamo.            abamukelilwazi               nobujamo                       -   Ukusetjenziswa kwelimi           - Ilwazimagama elitlhayela
 umnqopho, abamukelilwazi                           -   Ukusetjenziswa kwelimi              nobujamo.                    ngokulingeneko.                    okusezingeni eliphasi.             khulu lenza kube budisi
 nobujamo.                                              kusezingeni elihle              -   Ilimi liyanemba          -   Ukusetjenziswa kwelimi         -   Ihlelo nesipelinghi                ukuzwisisa itheksthi.
 Ukukhethwa kwamagama,                                  ngokudluleleko.                     belisetjenziswe kuhle.       okwethula ihlathululo.             kuneemphoso ezinengi             - Ilimi elingazwakaliko.
 ukusetjenziswa kwelimi,                            -   Ihlelo nesipelinghi             -   Ihlelo nesipelinghi      -   Ihlelo nesipelinghi                khulukhulu.                       -Ihlelo nesipelinghi
 imithetjhwana, iimphumuzi,                             esinganamphoso khulu (0-            akunamphoso khulu,           kuneemphoso ezinengi           -   Kutlanywe ngokusezingeni           kuneemphoso ezinengi
 ihlelo nesipelinghi.                                   2).                                 zimbalwa (5-9).              (15-19)                            eliphasi khulukhulu.               khulu ngokudluleleko.
                                                    -   Kutlanywe kuhle                 -   Kutlanywe kuhle          -   Kutlanywe                                                           - Kutlanywe ngokusezingeni
 15 AMAMAKSI                                            ngokudluleleko.                     khulu.                       ngokusezingeni                                                        eliphasi ngokudluleleko.
                                                                                                                         elilingeneko.
                                                                  13                                10                              7                                  4
                                                    -   Iphimbo, irejista, isitayela    -    Iphimbo, irejista,      -   Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista, isitayela
                                                        nelwazimagama                        isitayela                   nelwazimagama                      nelwazimagama
                                                        elifaneleko nelihle                  nelwazimagama               elifanele umnqopho,                elincani nelisezingeni

                                Izinga eliphasi
                                                        elinemba umnqopho,                   elifanele                   abamukelilwazi                     eliphasi
                                                        abamukelilwazi nobujamo.             umnqopho,                   nobujamo                           elingakafaneli umnqopho,
                                                    -   Ukusetjenziswa kwelimi               abamukelilwazi              ngokulingeneko.                    abamukelilwazi nobujamo.
                                                        kusezingeni elihle khulu.            nobujamo.               -   Ukusetjenziswa kwelimi         -   Ukusetjenziswa kwelimi
                                                    -   Ihlelo nesipelinghi             -    Ilimi liyanemba             okungathuli ihlathululo.           okungakafaneli.
                                                        esinganamphoso ezinengi              belisetjenziswe         -   Ihlelo nesipelinghi            -   Ihlelo nesipelinghi
                                                        (3-4).                               ngokufaneleko.              kuneemphoso ezinengi               kuneemphoso ezinengi
                                                    -   Kutlanywe ngokudluleleko.       -    Ihlelo nesipelinghi         khulu (20 kuya phezulu).           khulukhulu.
                                                                                             kuneemphoso             -   Kutlanywe                      -   Kutlanywe ngokusezingeni
                                                                                             ezinengana (10 -14).        ngokusezingeni                     eliphasi khulukhulu.
                                                                                        -    Kutlanywe kuhle.            eliphasi.
 ISAKHIWO                                                         5                                 4                               3                                  2                                  0–1
                                                    -   Kuvezwe amatshwayo              -    Amatshwayo              -   Amatshwayo                     -   Amatshwayo                       -    Amatshwayo
 Amatshwayo wetheksthi.                                 nemininingwana                       nemininingwana              nemininingwana                     neminye imininingwana                 nemininingwana
 Ukwakhiwa kweengaba                                    eqakatheke                           evezweko                    kuvezwe ngokulingeneko.            yesakhiwo sendaba kuvezwe             efunekako
 nemitjho.                                              ngokudluleleko                       kukhambelana            -   Kunokukhambelana                   ngokusisekelo.                        kuyatlhayela.
                                                        ngesakhiwo sendaba.                  kuhle.                      okulingeneko kwendaba.         -   Ukwakheka        kwemitjho       -    Ukwakhiwa kwemitjho
                                                    -   Kunokukhambelana okuhle         -    Kunokukhambelana        -   Imitjho neengaba kwakheke          neengaba kuneemphoso.                 neengaba kuneemphoso
 5 AMAMAKSI                                             ngokudluleleko kwendaba.             okuhle kwendaba.            ngokulingeneko.                -   Indaba isazwakala kancani.            ezinengi khulu.
                                                    -   Imitjho neengaba                -    Imitjho neengaba        -   Indaba           isanikela                                          -    Indaba ayinamqondo.
                                                        kwakheke ngendlela ehle              kwakheke ngendlela          umqondo.
                                                        ngokudluleleko.                      ehle.

ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
 Km-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi), L--: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi), Sk-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                                        Phendla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                                                      10                                                                                DBE/Novemba 2023
                                                                        NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA
IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA WELIMI LEKHAYA [25 AMAMAKSI]

           Iqhinga                    Ngokudluleleko                        Ngokwekghono                      Ngokulingeneko                    Ngokusisekelo               Ngokungakaneli
 OKUMUNYETHWEKO,                            13–15                                 10–12                               7–9                             4–6                         0–3
 UKUHLELA NESAKHIWO              -   Ukuphendula okudluleleko,      -     Ukuphendula okuhle             -   Ukuphendula                    -    Ukuphendula            -   Ukuphendula kutjengisa
                                     okungaphezu kwalokho                 okutjengisa ilwazi elihle          okulingeneko                        ngokusisekelo              ukungabi khona
 -Ukuphendula nemibono.              okulindelweko.                       lamatshwayo wetheksthi.            okutjengisa ilwazi                  okutjengisa ilwazi         kwelwazi lamatshwayo
 -Ukubuthelelwa nokuhleleka      -   Imiqondo ehlakaniphileko       -     Umtlolo unqophile,                 lamatshwayo wetheksthi.             lamatshwayo                wetheksthi.
  kwemibono.                         nekhulileko.                         awukaphumi                     -   Akunakudzimelela                    wetheksthi.            -   Akunakukhambelana
 -Umnqopho, abamukelilwazi,          Ilwazi elingeneleleko                esihlokweni begodu                 nokukhambelana                 -    Kunokunqopha               kwemiqondo.
  amatshwayo/imithetjhwana           lamatshwayo wetheksthi.              usekelwe kuhle ngendlela           okulingeneko                        okukhona kodwana       -   Imininingwana esekela
 Kanye                           -   Umtlolo unqophile.                   enobukghoni.                       kokumunyethweko                     okunengi                   isihloko imbalwa
  nobujamo                       -   Kunokukhambelana               -     Kunemininingwana esekela           nemiqondo.                          kuphambene                 khulukhulu.
                                     kokumunyethweko                      isihloko.                      -   Eminye imininingwana                nesihloko.             -   Akakasebenzisi
 15 AMAMAKSI                         nomqondo.                      -     Isakhiwo esifaneleko kodwana       esekela isihloko iveziwe.      -    Imininingwana              amatshwayo
                                 -   Isakhiwo sihleleke kuhle             esinokungakhambelaniko         -   Isakhiwo sifanele                   esekela                    nemithetho yesakhiwo.
                                     ngokudluleleko, yoke                 okuncazana.                        ngokulingeneko                      isihloko imbalwa.
                                     imininingwana esekela                                                   kodwana                        -    Kunobutjhapha
                                     isihloko iveziwe.                                                       kunokungakhambelani.                obukhona
                                 -   Isakhiwo esifaneleko                                                                                        obubonakalako
                                     nesinembako.                                                                                                emithethweni
                                                                                                                                                 nematshwayweni
                                                                                                                                                 wesakhiwo.
 ILIMI, ISITAYELA KANYE                      9–10                                   7–8                               5–6                             3–4                         0–2
 NOKU-EDITHA
                                 -   Iphimbo, irejista, isitayela   -     Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista, isitayela   -    Iphimbo, irejista,     -   Iphimbo, irejista,
                                     nelwazimagama                        nelwazimagama kuwufanele           nelwazimagama                       isitayela                  isitayela
 -Iphimbo, irejista nesitayela
                                     kuwufanele kuhle khulu               kuhle umnqopho,                    kuwufanele                          nelwazimagama              nelwazimagama
 kufanele
                                     umnqopho, abamukelilwazi             abamukelilwazi nobujamo.           ngokulingeneko                      kuwufanele                 akukhambelani
  umnqopho/umphumela,
                                     nobujamo.                      -     Ihlelo lisetjenziswe               umnqopho, abamukelilwazi            kancani umnqopho,          nomnqopho,
  abamukelilwazi nobujamo.
                                 -   Ihlelo lisetjenziswe                 ngokunembako                       nobujamo.                           abamukelilwazi             abamukelilwazi
 -Ukusetjenziswa kwelimi kanye
                                     ngokunembako belihleleke             belihleleke kuhle.             -   Kuneemphoso zehlelo                 nobujamo.                  nobujamo.
  nemithetjhwana.
                                     kuhle khulu.                   -     Akunamphoso ezinengi.              kodwana azilimazi              -    Kuneemphoso            -   Kuneemphoso
 -Ukukhethwa kwamagama.
                                 -   Kuneemphoso ezincani                                                    ihlathululo.                        zehlelo ezenza             ezinengi khulu ezenza
 -Ukusetjenziswa kwamatshwayo
                                     khulu.                                                                                                      bona ihlathululo           bona ihlathululo
  wokutlola nesipelinghi.
                                                                                                                                                 ingazwakali.               ingazwakali
                                                                                                                                                                            nakancani.
 10 AMAMAKSI                     -   0–2 yeemphoso                  -     5–9 yeemphoso tlomelisa=8      -   12–15 yeemphoso                -    20 ukuya phezulu
                                     Tlomelisa=10                   -     10–11 yeemphoso tlomelisa=7        tlomelisa=6                         tlomelisa 3 nofana 4
                                 -   3–4 yeemphoso tlomelisa=9                                           -   16-19 yeemphoso
                                                                                                             tlomelisa=5

ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
Km-/Sk-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
 L-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                   Phendla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   11                   DBE/Novemba 2023
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   12                   DBE/Novemba 2023
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   13                   DBE/Novemba 2023
                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2023-mg/a0f81bee-17cb-40bc-b127-276e1f7e03d0) — isiNdebele HL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2023-mg/c5c0465e-5e4b-447c-a78d-5dc101ca36e5) — isiNdebele HL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-may-june-2023-mg/b40b1497-1495-4f5f-9939-4d59d140d8bd) — isiNdebele HL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2021-mg/7889de83-fea9-458d-b3fb-29ef53e563f3) — isiNdebele HL · Memo · 2021 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2019-memo/8bfa6458-acfd-48de-8115-7569717a3f57) — isiNdebele HL · Memo · 2019 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2018-final-memo/e714b239-5473-467b-b28b-f371f1f4f6c1) — isiNdebele HL · Memo · 2018 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024/00246279-7fbb-42a6-b345-7871e3abcebc) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024/1e393095-3c2b-4309-9b7e-3169fe9823bd) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024/b9047289-a331-4ff4-b57f-b17d11b29765) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/f3ea631e-f8bb-4906-8a1e-52d1cdab2ca1) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/1e40c5db-87a4-429e-84c4-282c9d3a31ee) — QP · 2024 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
