# isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 November 2024 NSC Memo

> Grade 12 isiNdebele HL Paper 3 memorandum from the November 2024 NSC, 15 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024-mg/65f7950d-ccc9-482e-b011-465dfd9eb653
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiNdebele HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isindebele
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: November 2024 NSC
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 15

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiNdebele HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isindebele-hl) › [isiNdebele HL Grade 12 Paper 3 November 2024 NSC Memo](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024-mg/65f7950d-ccc9-482e-b011-465dfd9eb653)

## About this document

Isindebele Hl · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · isindebele. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiNdebele HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2024/b9047289-a331-4ff4-b57f-b17d11b29765) — QP · 2024 · isiNdebele

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                        IGREYIDI 12

                             ISINDEBELE ILIMI LEKHAYA (HL)

                                    IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                        NOVEMBA 2024

                          UMHLAHLANDLELA WOKUTSHWAYA

IMITLOMELO: 100

                    Umhlahlandlela wokutshwaya lo unamakhasi ali-15.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                      Phendla

### Page 2

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   2                    DBE/Novemba 2024
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

 ISIGABA A: AMATHEKSTHI WOKUZITLAMELA (AMA-ESEYI)

 UMBUZO 1

 TJHEJA:

 •     Kiwo woke amatheksthi yelela inani lamagama aphakanyisweko. I-eseyi
       ephathelene nesithombe ayinikelwe isihloko esiyifaneleko.
 •     Indlela otlolako arhumutjhe ngayo isihloko ifanele yamukelwe nanyana ihluka
       kunaleyo elindelwe ngotshwayako ikani nayikhambisana nesihloko.

 1.1        Lesi sisehlakalo esangenza ngalemuka bona kuqakatheke kangangani
            ukulibalela umuntu

            Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

            •   Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka
                kuye, akhe asibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka
                kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko.
                (TJHEJA: I-eseyi le kungenzeka kube ngecocako/ngeveza imizwa
                bucoca).
            •   Ohlolwako kulindeleke bona acoce bekahlathulule isehlakalo/isiga
                esenzekako nesamenza bona alemuke ukuqakatheka kokulibalela
                omunye umuntu.
            •   Ohlolwako kulindeleke bona atlole indaba ibe sesikhathini esidlulileko
                beyikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
            •   Kufanele ohlolwako asebenzise amagama abeka tjhatjhalazi koke
                okwenzakalako okwamlemukisako bona kuqakathekile ukulibalela umuntu.
            •   Yamukela i-eseyi eveza amaphuzu abhamba nofana afihlakeleko
                ngesihlokwesi.                                                              [50]

 1.2        Budlelwano bami nabentwana bakwethu obungifikise lapha ngikhona
            namhlanje

            Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

            •   Le yi-eseyi lapho umtloli ademba ngesehlakalo esithileko esakhe senzeka
                kuye, akhe asibona senzeka komunye nofana acocelwa ngaso. Kuyenzeka
                kokhunye umtloli atlole i-eseyi ayisusele ehloko.
                (TJHEJA: I-eseyi le kungenzeka kube ngecocako/ngeveza imizwa
                bucoca).
            •   Ohlolwako kulindeleke bona acoce bekahlathulule bona ngobunjani
                ubudlelwano anabo nabentwana bakwabo.
            •   Ohlolwako kulindeleke bona atlole indaba ibe sesikhathini esidlulileko
                beyikholwakale nanyana kungeyokuzitlamela.
            •   Kufanele ohlolwako asebenzise amagama abeka tjhatjhalazi ubudlelwano
                obuhle nofana obumbi obukhona phakathi kwakhe nabentwana bakwabo
                nebumenze wafika lapha akhona namhlanjesi.
            •   Yamukela i-eseyi eveza amaphuzu abhamba nofana afihlakeleko
                ngesihlokwesi.                                                              [50]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                 Phendla

### Page 3

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   3                       DBE/Novemba 2024
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

 1.3       Umlingisi engimthandako nengifisa ukufana naye

           I-eseyi le kungenzeka kube ngehlathululako/ngecocako.

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

           •    Le yi-eseyi lapho umtloli afuze anabe khudlwana, acoce ngendlela athanda
                ngayo            umlingisi           wakumabonakude/wenoveli/womdlalo
                ofundwako/wemrhatjhweni/weenkundleni zokuthintana/utitjhere afuna
                ukufana naye ngelinye ilanga.
           •    Ohlolwako kulindeleke bona ahlathulule imizwa yakhe ngomlingisi
                amthandako nafisa ukufana naye lo.
           •    Ohlolwako kulindeleke bona atlole indaba ibe sesikhathini esifaneleko; isib:
                isikhathi esadlulako, esidlulileko nesanje beyikholwakale nanyana
                kungeyokuzitlamela.
           •    Kufanele ohlolwako asebenzise amagama azokubeka tjhatjhalazi nofana
                azokubeka kukhanye bha bona uzizwa bunjani ngomlingisi lo.
           •    Yamukela i-eseyi eveza amaphuzu abhamba nofana afihlakeleko
                ngesihlokwesi.                                                                  [50]

 1.4       Itjhuguluko epilwenami lalethwa kuhlangana naye

           I-eseyi le kungenzeka kube ngeveza imizwa/ehlathululako/ngecocako

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

           •    Ohlolwako akaveze imizwakhe nokuthatheka kwehliziyo ngesihloko
                anikelwe sona.
           •    Ohlolwako      akaveze     tjhatjhalazi imizwakhe    ngokwenzakalako
                nakahlangana nomuntu acoca ngaye lo nekwatjhugulula ipilwakhe.
           •    Ihlangothi elikhulu le-eseyi akube ngeliveza imizwa nofana ukwenaba
                khudlwana ngalokho okusengqondwenakhe ngesihlokwesi.
           •    Okuqakatheke khulu ngesihlokwesi kukobana ohlolwako kufanele enabe
                khudlwana ngezinto ezenzakalako epilwenakhe nakaqeda ukuhlangana
                nomuntu acoca ngaye lo nezenza bona ipilwakhe itjhuguluke.
           •    Kilendaba silindele ukubona umfundi akhuluma ngesihlokwesi aveza
                izehlakalo ezibhamba nofana aveza amazizwakhe ngobujamobo azithola
                akibo.                                                                          [50]

 1.5        Sisenzo esihle ukobana ababelethi bakukhethele ibizelo kodwana kuba
            neentjhijilo lokha nasele ungaphakathi kwalo

            I-eseyi le kungenzeka              kube     ngemahlangothimabili/ngehlangothi
            linye/ngethatha ihlangothi

            Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

            •   Ohlolwako kulindeleke bona aveze tjhatjhalazi imithelela emihle
                nemimbi/emihle nofana emimbi elethwa kukhethelwa babelethi ibizelo.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                     Phendla

### Page 4

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   4                       DBE/Novemba 2024
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

            •   Okuqakathekileko nge-eseyi le kukobana ohlolwako kulindeleke bona
                azwakale anikela amaphuzu ngehlangothi alikhethileko nofana anikele
                amaphuzu ngamahlangothi womabili, okungaba ngelihle nofana elimbi
                ngemiphumela yokukhethelwa babelethi ibizelo.
            •   Yamukela ihlathululo ebhamba nefihlakeleko ngesihlokwesi.                     [50]

 1.6       Kukhulela emndenini otlhagako okungakwenza bona uphumelele epilweni.
           Vumelana nofana uphikisane nesitatimendesi.

           I-eseyi ehlangothilinye.

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa le-eseyi:

           •    Ohlolwako kulindeleke bona athome ngokobana akhethe ihlangothi
                azokutlola ngalo bese aveze bona ukukhulela emndenini otlhagako
                kungakwenza bona uphumelele epilweni nofana kungakwenza bona
                ungaphumeleli.
           •    Kuqakathekile bona ohlolwako anikele amaphuzu asekela imibonwakhe
                nakavumelana nofana aphikisana nesitatimendesi kufikela ekupheleni
                kwendabakhe.                                                                   [50]

 1.7       •    Ohlolwako angakhetha nanyana ngimuphi umhlobo we-eseyi afuna ukutlola
                ngawo. Kungaba yi-eseyi ecocako, ehlathululako, eveza imizwa,
                emahlangothimabili nofana ehlangothilinye.
           •    Kuqakathekile bona ohlolwako aqinisekise bonyana indabakhe nesithombe
                ziyakhambelana.
           •    Ohlolwako angacoca ngemibono ebhamba nofana aveze imibono
                efihlakeleko ngesithombe asikhethileko.                                       [50]

 1.8       •    Ohlolwako angakhetha nanyana ngimuphi umhlobo we-eseyi afuna ukutlola
                ngawo. Kungaba yi-eseyi ecocako, ehlathululako, eveza imizwa,
                emahlangothimabili nofana ehlangothilinye.
           •    Kuqakathekile bona ohlolwako aqinisekise bonyana indabakhe nesithombe
                ziyakhambelana.
           •    Ohlolwako angacoca ngemibono ebhamba nofana aveze imibono
                efihlakeleko ngesithombe asikhethileko.                                       [50]

                                                                 IMITLOMELO YESIGABA A:       50

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 5

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   5                             DBE/Novemba 2024
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

 ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA

 UMBUZO 2

 2.1       I-IMEYILI ENGAKAHLELEKI

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa i-imeyili engakahleleki:

           •    Iba nesiphande se-imeyili yaloyo othumela umlayezo.
           •    Iba nesiphande se-imeyili yaloyo othunyelwa umlayezo.
           •    Iba nesihloko esirhunyeza ummongo we-imeyili leyo.
           •    Iba nesilotjhiso esiligama laloyo i-imeyili enqotjhiswe kuye.
           •    Iba nesingeniso esiveza umnqopho wokutlola i-imeyili leyo.
           •    Iba nomzimba omumethe umlayezo/iindaba ngokupheleleko.
           •    Iba nomutjho olayelisako.
           •    Iba negama laloyo othumele i-imeyili ekugcineni.

           Amaphuzu alindeleke ngesihlokwesi:
           • Ipilo ephilwa bafundi eZikweni eliPhakemeko lezeFundo.
           • Iintjhijilo umfundi ahlangabezana nazo eemfundweni zakhe.                              [25]

 2.2       INCWADI YABAKHULU/YANGOKOMTHETHO

           Nakhu   okuqakathekileko               nakutshwaywa         incwadi      yabakhulu/
           yangokomthetho:

           •    Iba neemphande ezimbili, ezitlolwa ngokujayelekileko. Isiphande
                sotlolelwako asibi nelanga/idadamu ekutlolwe ngalo incwadi. Tjheja:
                iimphande, isilotjhiso, isihloko nesiphetho azingabalwa lokha nakubalwa
                inani lamagama.
           •    Itlolelwa umuntu othileko onesikhundla esithileko. Ngalokho-ke kufanele
                otlolako aphakamise isikhundla saloyo amtlolelako ngaphambi kokutlola
                isiphande sesibili.
           •    Iba nesilotjhiso esingaphakamisi ibizo lomuntu otlolelwako kodwana
                kutlolwa bona Nomzana, Kosikazi nofana Kosazana.
           •    Isihloko salokho otlola ngakho sitlolwa ngamagabhadlhela nofana sitlolwe
                ngamagama amancani bese siyathalelwa.
           •    Esingenisweni kufanele kutlolwe umnqopho/isizathu sokutlola incwadi leyo
                njengombana unjalo ephepheni lemibuzo.
           •    Iba nomzimba ohlathululako ngokunabileko ukobona kubayini afanele
                asizwe ngemali ayibawako leyo.
           •    Iba nesilayeliso. Kulindeleke bona asebenzise amagama afana nanaka:
                Ngiyokuthokoza, Ngizokuthaba, Kuzongithabisa.
           •    Iba nesiphetho esiveza bona ibuya kubani. Otlolako kulindeleke bona atlole
                amagamakhe nofana iinthomo zamagamakhe nesibongo sakhe bese
                uyayitlikitla. Kulindeleke bona bengubo baveze bona bendile/batjhadile
                nofana awa ngokutlola Mm. nofana Kkz./Ksz. ngemva kokutlikitla incwadi
                leyo. Lokhu kwenzelwa ukobana loyo otlolelwako azi kuhle bona utlolelwe
                ngubani.                                                                            [25]

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                         Phendla

### Page 6

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   6                   DBE/Novemba 2024
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

 2.3       UMLANDO KAMUFI

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa umlando kamufi:

           •    Uba nesihloko esinamagama kamufi apheleleko.
           •    Amagamakhe apheleleko.
           •    Ilanga abelethwa ngalo.
           •    Igama lendawo abelethelwa kiyo. Tjheja: Akungatlolwa igama lesibhedlela.
           •    Ubelethwa bobani.
           •    Imithombo yefundo asele adlule kiyo.
           •    Akuzuzako eemfundweni zakhe.
           •    Iindawo asebenze kizo.
           •    Iinkhundla azifumanako.
           •    Ilanga akhambe ngalo ephasini.
                Tjheja: Akungatlolwa unobangela wokuhlongakala kwakamufi kodwana
                kungavezwa khunye kwalokhu: webiwe ngunokufa lokha nakakhambe
                ngengozi, uhlongakele ngemva kokugula isikhathi esifitjhani nofana eside
                nakagulileko.
           •    Umndenakhe awutjhiyileko ephasini njengomyenakhe nofana ukosikazi,
                abentwana, ababelethi, iinzukulu zakhe nabanye ahlobana nabo
                ngokweengazi.
                Tjheja: Akungatlolwa amabizo weenini ezitjhiyweko.
           •    Isiphetho akube mumutjho omfitjhani wokumlayelisa nofana iinanazelo
                zakhe.                                                                     [25]

 2.4       IKULUMO-PENDULWANO

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa ikulumo-pendulwano:

           •    Njengemitlolo yoke kufanele kube khona isingeniso. Esethulweni kulapho
                kwethulwa khona indaba ekuzokucocwa ngayo nokobana izokucocwa bobani
                nendawo lapha izokucocelwa khona.
           •    Akulotjhisanwa kungenwa endabeni zisuka zibekwa.
           •    Amagama walabo abakhulumako atlolwa ngesandleni sesincele, abe
                mafitjhani nesibongo singasetjenziswa. Akutlolwa litho ngaphasi
                kwamagama walabo abakhulumako.
           •    Kutlolwa ikholoni emuva kwamagama wabantu abakhulumako.
           •    Amagama aveza imizwa nobujamo balabo abakhulumako akatlolwe afakwe
                ngaphakathi kweembayana ngemva kwekholoni etlolwe eduze negama
                lokhulumako nofana laloyo okhulumako.
           •    Ukukhethwa kwamagama kumele kutjengise ukwehlukana kwezinga lalabo
                abakhulumako.
                Isib: ubaba nakakhuluma nendodana, umntwana wesikolo nakakhuluma
                notitjhere, njll.
           •    Ukobana ikulumo-pendulwano ithoma ngesethulo akutjho bona akube khona
                isigaba esisiphetho. Isiphetho sendaba siba sekulumeni yabo, kuzwakale
                bonyana seyiyaphetha.
           •    Ingaphetha ngokobana bazwane nanyana bangezwani kuye ngokobana
                indaba egade icocwa ikhambe bunjani.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                Phendla

### Page 7

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   7                         DBE/Novemba 2024
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

           Amaphuzu alindeleke ngesihlokwesi:
              • Izenzo zabentwanaba zokusela utjwala, ukubhema igwayi nokubhema i-
                  Hubbly.
              • Ubungozi abantwana ekukhulunywa ngabo laba abangazifumana bakibo
                  ngezenzo zabo zokusela utjwala, ukubhema igwayi nokubhema i-hubbly.
              • Okungenziwa ukulungisa ubujamobo.
           Tjheja: Esethulweni umfundi nakaveze izinto ezimbili kezintathu ezilindelekileko
           akatlonyeliswe imitlomelo yesethulo epheleleko.
                                                                                                 [25]

 2.5       IKULUMO ENGAKAHLELEKI

           •    Iveza ihloso yekulumo.
           •    Itlolwa ngeendima.
           •    Nanzi iinhlokwana ezilindeleke ngaphasi kwekulumo engakahleleki:
           Isihloko >                Kuqakathekile ukobana sibe nokobana ikulumo
                                     izokwenzelwaphi, ngubani, ngaliphi ilanga begodu
                                     sethule okumunyethwe yikulumo.
           Isilotjhiso >             Kumele ococako alotjhise abakhona ngokulandelana
                                     kwabo, abakhulu nabancani, abalamanise kuhle
                                     ngokweenkhundla zabo emehlweni womphakathi.
           Isingeniso >              Kumele sidose kodwana sibe sifitjhani senze kobana
                                     balalele.
           Ummongondaba>             Ikulumo ayitlolwe ngokucacileko, ibe nemitjho emifitjhani
                                     enemiqondo       elula    beyisebenzise     neembonelo
                                     ezijayelekileko.   Awube      magama     akhiwe    kuhle
                                     kubalekelwe ukubuyelela amagama athileko kanengi/
                                     ngokudluleleko     ngombana     kulahlekisa   ihlathululo
                                     yamambala (amatlitjhe).
           Isiphetho >               Siqakathekile begodu sisirhunyezo salokho esele
                                     kukhulunyiwe, asifake iselela.

           Tjheja: Esethulweni umfundi nakaveze izinto ezimbili kezintathu ezilindelekileko
           akatlonyeliswe imitlomelo yesethulo epheleleko.                                       [25]
 2.6       I-ATHIKILI YEPHEPHANDABA

           Nakhu okuqakathekileko nakutshwaywa i-athikili yephephandaba:

           •    Isihloko kufuze sidose ozosifunda begodu silulubeze.
           •    I-athikili kumele itlowe ihlukaniswe ngamakholomu. Lokhu kuzokusiza
                ukobana ingabi nesakhiwo esifana nese-eseyi nofana ibe nesakhiwo
                sesikhangiso.
           •    I-athikili kufuze itjengiswe kuhle begodu nemiqaliswayo/iinthombe zibe zihle
                ngemibala ekhanyako nedosako ekhambelana nayo.
           •    Kufuze ikhulume noyifundako begodu ibe sesitayeleni saloyo oyitlolako.
           •    Isitayela sotlolako singasebenzisa iinthombengqondo, sihlathulule nanyana
                sibe nezwelo.
           •    Kufanele itlolwe igama lomuntu oyitlolileko, indawo, isikhathi, ilanga,
                ubujamo nezinye iinsiza zingafakwa ku-athikili.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                      Phendla

### Page 8

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                   8                       DBE/Novemba 2024
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

           •    I-athikili kufuze ivuse ilulubezo njengesikhangiso ikhuthaze abayifundako
                bona bayifunde.
           •    Iindima akukafuzi bona zibe zide.
           •    Amaledere asetjenzisweko kufuze kube ngilawo azakwamukeleka.                  [25]

                                                                 IMITLOMELO YESIGABA B:       50
                                                                             INANI LOKE:      100

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                   Phendla

### Page 9

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                                                             9                                                                DBE/Novemba 2024
                                                                              NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA A: IRUBHRIKHI YOKUTSHWAYA/YOKUHLOLA INDABA/I-ESEYI YELIMI LEKHAYA [50 IMITLOMELO]

TJHEJA:
• Sebenzisa irubhrikhi njalo nawutshwaya i-eseyi.
• Amamaksi asukela eli-0–50 ahlukaniswe ngamazinga weentlhadlhuli ezi-5.
• Okumunyethweko, iqhinga lokusetjenziswa kwelimi nesitayela, lelo nalelo kghono lesitlhadlhuli lihlukaniswe ngezinga eliphezulu
  neliphasi.
• Isakhiwo asithintwa lizinga eliphezulu namkha eliphasi.

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI]

        Iqhinga                                         Ngokudluleleko              Ngokwekghono              Ngokulingeneko             Ngokusisekelo              Ngokungakalingani
  OKUMUNYETHWEKO                                            28–30                        22–24                     16–18                     10–12                          4–6
  NOKUHLELA                                       -   Ukuphendula             -   Ukuphendula okuhle      -   Ukuphendula           -   Ukuphendula             -    Ukuphendula
                                                      okudluleleko.               khulu.                      okwanelisako.             okungakajami                 okuphume endleleni

                              Izinga eliphezulu
  (Ukuphendula)                                   -   Imiqondo                -   Kunobufakazi            -   Imiqondo                  ndawonye.                    khulu.
  Ukuhleleka kwemiqondo                               ehlakaniphileko,            nokukhula kwendaba          ekhambelanako         -   Imiqondo                -    Imiqondo enganatlha
  yokuhlela.                                          evusa imiqondo              okubonakalako               nekholisako.              engakanqophi.                nengazwakaliko.
  Ukulemuka komnqopho,                                netjengisa ukukhula.        nokumnandi.             -   Kunokuhleleka         -   Ubufakazi obuncani      -    Imiqondo
  abamukelilwazi nobujamo.                        -    Ukuhleleka             -   Ukuhleleka okuhle           nokukhambelana            bokuhleleka                  ebuyabuyelelweko.
                                                       okudluleleko               khulu nokukhambelana        okulingeneko              nokukhambelana          -    Imiqondo
  30 AMAMAKSI                                          nokukhambelana             kwesingeniso, umzimba       kwesingeniso,             kwesingeniso,                engakahleleki
                                                       kwesingeniso,              nesiphetho.                 umzimba nesiphetho.       umzimba nesiphetho.          nengakhambelaniko.
                                                       umzimba nesiphetho.
                                                            25–27                       19–21                      13–15                       7–9                         0–3
                                                  -    Ukuphendula            -   Ukuphendula okuhle.     -   Ukuphendula           -   Ukuphendula             -    Ukuphendula isihloko
                                                       okudluleleko           -   Imiqondo ekarisako          okwanelisako              okungakhambelaniko           akukalingwa

                              Izinga eliphasi
                                                       kodwana kutlhayela         nekhambelanako.             kodwana                   nokusezingeni                nokulingwa.
                                                       amatshwayo             -   Kunokuhleleka               okunganatlha.             eliphasi.               -    Imiqondo
                                                       wendaba ehle.              nokukhambelana          -   Imiqondo izwakala/    -   Imiqondo                     engakhambelaniko
                                                  -    Imiqondo ekhulileko        okuhle kwesingeniso,        ikhambelana               ayikahlangani                nengakafaneli.
                                                       nenokuhlakanipha.          umzimba nesiphetho.         ngokulingeneko.           begodu ayikanqophi.     -    Imiqondo enganatlha
                                                  -    Kunokuhleleka                                      -   Kunokuhleleka         -   Kunokuhleleka                nengazwakaliko.
                                                       nokukhambelana                                         nokukhambelana            okungakhambelani
                                                       okuhle kwesingeniso,                               -   kwesingeniso,             nesingeniso, umzimba
                                                       umzimba nesiphetho.                                    umzimba nesiphetho.       nesiphetho.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                         Phendla

### Page 10

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                                                                  10                                                                                  DBE/Novemba 2024
                                                                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA INDABA YELIMI LEKHAYA [50 AMAMAKSI] (iyaraga)
             Iqhinga                                      Ngokudluleleko                    Ngokwekghono                  Ngokulingeneko                      Ngokusisekelo                    Ngokungakalingani
                                                              14–15                             11–12                          8–9                                5–6                                0–3
  ILIMI, ISITAYELA NOKU-                             -   Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista,       -   Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista, isitayela   - Iphimbo, irejista nesitayela
  EDITHA.                                                nelwazimagama elifaneleko          isitayela                    nelwazimagama                      nelwazimagama                    ezingakafaneli khulu
                                                         nelihle ngokudluleleko,            nelwazimagama                elifanele umnqopho,                elingakafaneli umnqopho,         umnqopho, abamukelilwazi

                                 Izinga eliphezulu
  Iphimbo, irejista, isitayela                           elinemba umnqopho,                 elifanele umnqopho,          abamukelilwazi                     abamukelilwazi nobujamo.         nobujamo.
  nelwazimagama elifanele                                abamukelilwazi nobujamo.           abamukelilwazi               nobujamo                       -   Ukusetjenziswa kwelimi         - Ilwazimagama elitlhayela
  umnqopho, abamukelilwazi                           -   Ukusetjenziswa kwelimi             nobujamo.                    ngokulingeneko.                    okusezingeni eliphasi.           khulu lenza kube budisi
  nobujamo.                                              kusezingeni elihle             -   Ilimi liyanemba          -   Ukusetjenziswa kwelimi         -   Ihlelo nesipelinghi              ukuzwisisa itheksthi.
  Ukukhethwa kwamagama,                                  ngokudluleleko.                    belisetjenziswe kuhle.       okwethula ihlathululo.             kuneemphoso ezinengi           - Ilimi elingazwakaliko.
  ukusetjenziswa kwelimi,                            -   Ihlelo nesipelinghi            -   Ihlelo nesipelinghi      -   Ihlelo nesipelinghi                khulukhulu.                     -Ihlelo nesipelinghi
  imithetjhwana, iimphumuzi,                             esinganamphoso khulu (0-           akunamphoso khulu,           kuneemphoso ezinengi           -   Kutlanywe ngokusezingeni         kuneemphoso ezinengi
  ihlelo nesipelinghi.                                   2).                                zimbalwa (5-9).              (15-19).                           eliphasi khulukhulu.             khulu ngokudluleleko.
                                                     -   Kutlanywe kuhle                -   Kutlanywe kuhle          -   Kutlanywe                                                         - Kutlanywe ngokusezingeni
  15 AMAMAKSI                                            ngokudluleleko.                    khulu.                       ngokusezingeni                                                      eliphasi ngokudlulelelko.
                                                                                                                         elilingeneko.
                                                                   13                               10                              7                                  4
                                                     -   Iphimbo, irejista, isitayela   -    Iphimbo, irejista,      -   Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista, isitayela
                                                         nelwazimagama                       isitayela                   nelwazimagama                      nelwazimagama
                                                         elifaneleko nelihle                 nelwazimagama               elifanele umnqopho,                elincani nelisezingeni

                                 Izinga eliphasi
                                                         elinemba umnqopho,                  elifanele                   abamukelilwazi                     eliphasi
                                                         abamukelilwazi nobujamo.            umnqopho,                   nobujamo                           elingakafaneli umnqopho,
                                                     -   Ukusetjenziswa kwelimi              abamukelilwazi              ngokulingeneko.                    abamukelilwazi nobujamo.
                                                         kusezingeni elihle khulu.           nobujamo.               -   Ukusetjenziswa kwelimi         -   Ukusetjenziswa kwelimi
                                                     -   Ihlelo nesipelinghi            -    Ilimi liyanemba             okungathuli ihlathululo.           okungakafaneli.
                                                         esinganamphoso ezinengi             belisetjenziswe         -   Ihlelo nesipelinghi            -   Ihlelo nesipelinghi
                                                         (3-4).                              ngokufaneleko.              kuneemphoso ezinengi               kuneemphoso ezinengi
                                                     -   Kutlanywe ngokudluleleko.      -    Ihlelo nesipelinghi         khulu (20 kuya phezulu).           khulukhulu.
                                                                                             kuneemphoso             -   Kutlanywe                      -   Kutlanywe ngokusezingeni
                                                                                             ezinengana (10-14).         ngokusezingeni                     eliphasi khulukhulu.
                                                                                        -    Kutlanywe kuhle.            eliphasi.
  ISAKHIWO                                                         5                                4                               3                                  2                                0–1
                                                     -   Kuvezwe amatshwayo             -    Amatshwayo              -   Amatshwayo                     -   Amatshwayo                     -    Amatshwayo
  Amatshwayo wetheksthi.                                 nemininingwana                      nemininingwana              nemininingwana                     neminye imininingwana               nemininingwana
  Ukwakhiwa kweengaba                                    eqakatheke                          evezweko                    kuvezwe ngokulingeneko.            yesakhiwo sendaba kuvezwe           efunekako
  nemitjho.                                              ngokudluleleko                      kukhambelana            -   Kunokukhambelana                   ngokusisekelo.                      kuyatlhayela.
                                                         ngesakhiwo sendaba.                 kuhle.                      okulingeneko kwendaba.         -   Ukwakheka        kwemitjho     -    Ukwakhiwa kwemitjho
                                                     -   Kunokukhambelana okuhle        -    Kunokukhambelana        -   Imitjho neengaba kwakheke          neengaba kuneemphoso.               neengaba kuneemphoso
  5 AMAMAKSI                                             ngokudluleleko kwendaba.            okuhle kwendaba.            ngokulingeneko.                -   Indaba isazwakala kancani.          ezinengi khulu.
                                                     -   Imitjho neengaba               -    Imitjho neengaba        -   Indaba           isanikela                                        -    Indaba ayinamqondo.
                                                         kwakheke ngendlela ehle             kwakheke ngendlela          umqondo.
                                                         ngokudluleleko.                     ehle.

ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
 Km-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi), L--: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi), Sk-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                                                    Phendla

### Page 11

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                                                   11                                                                                DBE/Novemba 2024
                                                                     NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ISIGABA B: AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA
IRUBHRIKHI YOKUHLOLA AMATHEKSTHI WOKUTHINTANA WELIMI LEKHAYA [25 AMAMAKSI]

            Iqhinga                     Ngokudluleleko                     Ngokwekghono                      Ngokulingeneko                    Ngokusisekelo              Ngokungakaneli
  OKUMUNYETHWEKO,                             13–15                             10–12                                7–9                             4–6                        0–3
  UKUHLELA NESAKHIWO              -   Ukuphendula okudluleleko,      -   Ukuphendula okuhle             -   Ukuphendula                    -    Ukuphendula           -   Ukuphendula kutjengisa
                                      okungaphezu kwalokho               okutjengisa ilwazi elihle          okulingeneko                        ngokusisekelo             ukungabi khona
  -Ukuphendula nemibono.              okulindelweko.                     lamatshwayo wetheksthi.            okutjengisa ilwazi                  okutjengisa ilwazi        kwelwazi lamatshwayo
  -Ukubuthelelwa nokuhleleka      -   Imiqondo ehlakaniphileko       -   Umtlolo unqophile,                 lamatshwayo wetheksthi.             lamatshwayo               wetheksthi.
   kwemibono.                         nekhulileko.                       awukaphumi                     -   Akunakudzimelela                    wetheksthi.           -   Akunakukhambelana
  -Umnqopho, abamukelilwazi,          Ilwazi elingeneleleko              esihlokweni begodu                 nokukhambelana                 -    Kunokunqopha              kwemiqondo.
   amatshwayo/imithetjhwana           lamatshwayo wetheksthi.            usekelwe kuhle ngendlela           okulingeneko                        okukhona kodwana      -   Imininingwana esekela
  Kanye                           -   Umtlolo unqophile.                 enobukghoni.                       kokumunyethweko                     okunengi                  isihloko imbalwa
   nobujamo                       -   Kunokukhambelana               -   Kunemininingwana esekela           nemiqondo.                          kuphambene                khulukhulu.
                                      kokumunyethweko                    isihloko.                      -   Eminye imininingwana                nesihloko.            -   Akakasebenzisi
  15 AMAMAKSI                         nomqondo.                      -   Isakhiwo esifaneleko               esekela isihloko iveziwe.      -    Imininingwana             amatshwayo
                                  -   Isakhiwo sihleleke kuhle           kodwana                        -   Isakhiwo sifanele                   esekela                   nemithetho yesakhiwo.
                                      ngokudluleleko, yoke               esinokungakhambelaniko             ngokulingeneko                      isihloko imbalwa.
                                      imininingwana esekela              okuncazana.                        kodwana                        -    Kunobutjhapha
                                      isihloko iveziwe.                                                     kunokungakhambelani.                obukhona
                                  -   Isakhiwo esifaneleko                                                                                      obubonakalako
                                      nesinembako.                                                                                              emithethweni
                                                                                                                                                nematshwayweni
                                                                                                                                                wesakhiwo.
  ILIMI, ISITAYELA KANYE                      9–10                                7–8                                5–6                             3–4                        0–2
  NOKU-EDITHA
                                  -   Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista, isitayela   -   Iphimbo, irejista, isitayela   -    Iphimbo, irejista,    -   Iphimbo, irejista,
                                      nelwazimagama kuwufanele           nelwazimagama kuwufanele           nelwazimagama                       isitayela                 isitayela
  -Iphimbo, irejista nesitayela
                                      kuhle khulu umnqopho,              kuhle umnqopho,                    kuwufanele                          nelwazimagama             nelwazimagama
  kufanele
                                      abamukelilwazi nobujamo.           abamukelilwazi nobujamo.           ngokulingeneko                      kuwufanele                akukhambelani
   umnqopho/umphumela,
                                  -   Ihlelo lisetjenziswe           -   Ihlelo lisetjenziswe               umnqopho, abamukelilwazi            kancani umnqopho,         nomnqopho,
   abamukelilwazi nobujamo.
                                      ngokunembako belihleleke           ngokunembako                       nobujamo.                           abamukelilwazi            abamukelilwazi
  -Ukusetjenziswa kwelimi kanye
                                      kuhle khulu.                       belihleleke kuhle.             -   Kuneemphoso zehlelo                 nobujamo.                 nobujamo.
   nemithetjhwana.
                                  -   Kuneemphoso ezincani           -   Akunamphoso ezinengi.              kodwana azilimazi              -    Kuneemphoso           -   Kuneemphoso
  -Ukukhethwa kwamagama.
                                      khulu.                                                                ihlathululo.                        zehlelo ezenza            ezinengi khulu ezenza
  -Ukusetjenziswa kwamatshwayo
                                                                                                                                                bona ihlathululo          bona ihlathululo
   wokutlola nesipelinghi.
                                                                                                                                                ingazwakali.              ingazwakali
                                                                                                                                                                          nakancani.
  10 AMAMAKSI                     -   0-2 yeemphoso tlomelisa=10     -   5-9 yemphoso tlomelisa=8       -   12-15 yeemphoso                -    20 ukuya phezulu      -
                                  -   3-4 yeemphoso tlomelisa=9      -   10-11 yeemphoso                    tlomelisa=6                         tlomelisa-3/5 kuye
                                                                         tlomelisa=7                    -   16-19 yeemphoso                     ngokobana iimphoso
                                                                                                            tlomelisa=5                         zingangani

ISITJENGISO SOKWABIWA KWEMITLOMELO:
Km-/Sk-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)
 L-: (Tlola umtlomelo otholwe mfundi)

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                                                                                               Phendla

### Page 12

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                           12                                          DBE/Novemba 2024
                                             NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

ANNEXURE A

TJHEJA: Abatshwayako abatjheje okulandelako nabatshwaya amatheksthi wokuthintana.

Kubonakele bona abafundi abanengi babethela mthalazeni inani lamagama ekufanele balifinyelele nabatlola amatheksthi
wokuthintana. Lokho kwenze bona amaLunga wePhanela ye-DBE, UMALUSI nojamele iCurriculum e-DBE bathathe iinqunto
ezilandelako ukwenzela bona boke abatshwaya amatheksthi la bawatshwaye ngokufanako:

    •   Umfundi otlole inani lamagama ama-80 kufika kelima-99 uzokudoselwa umtlomelo o-1 kokumumethweko.
    •   Umfundi otlole inani lamagama angaphasi kwama-80 uzokudoselwa imitlomelo emi-2 kokumumethweko.

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                                                               Phendla

### Page 13

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                  13                   DBE/Novemba 2024
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 14

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                  14                   DBE/Novemba 2024
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe                                               Phendla

### Page 15

IsiNdebele ILimi LeKhaya (HL)/P3                  15                   DBE/Novemba 2024
                                    NSC – Umhlahlandlela wokutshwaya

Ilungelo lokukhuphela lifunjethwe

## Related documents

- [IsiNdebele HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-nov-2024/00246279-7fbb-42a6-b345-7871e3abcebc) — isiNdebele HL · QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-nov-2024/1e393095-3c2b-4309-9b7e-3169fe9823bd) — isiNdebele HL · QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-isindebele/aa7e037a-5e71-478a-93f2-df5b86c468ce) — isiNdebele HL · QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-may-june-2023-mg/b40b1497-1495-4f5f-9939-4d59d140d8bd) — isiNdebele HL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2023-mg/1714b0dc-91a5-466c-ad68-5576f7ffeaec) — isiNdebele HL · Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P3 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p3-nov-2021-mg/7889de83-fea9-458d-b3fb-29ef53e563f3) — isiNdebele HL · Memo · 2021 · isiNdebele

## More from Grade 12 isiNdebele HL

- [Gr 12 IsiNdebele HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isindebele-hl-atp-2023-24/2ea235bf-ab30-4098-851e-c42dd73dc0c3) — ATP
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-1-isindebele/f3ea631e-f8bb-4906-8a1e-52d1cdab2ca1) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isindebele-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isindebele/1e40c5db-87a4-429e-84c4-282c9d3a31ee) — QP · 2024 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2023-mg/9507e1b4-42ec-497c-a823-0e9be86e9615) — Memo · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p1-may-june-2023/8a0e2fb4-1283-434e-b100-2b24d0c1548e) — QP · 2023 · isiNdebele
- [IsiNdebele HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isindebele-hl-p2-may-june-2023/4bb74702-107a-4f18-8e5a-bd6fd3903a66) — QP · 2023 · isiNdebele

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
