# isiXhosa FAL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2013 QP

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 1 question paper from the Supplementary Exams 2013, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2013/9c45adcd-3f49-4b7e-ad8c-ae0f7c190016
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2013
- Exam period: Supplementary Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2013 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2013/9c45adcd-3f49-4b7e-ad8c-ae0f7c190016)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · Supplementary Exams · 2013 · isixhosa. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                               IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                              FEBRUWARI/MATSHI 2013

AMANQAKU: 80

IXESHA: 2 iiyure

                              Olu viwo lunamaphepha ali-13.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    2           DBE/Februwari–Matshi 2013
                                                    NSC

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Eli phepha lemibuzo linamaCANDELO AMATHATHU:

         ICANDELO A:        Uvavanyo lokuqonda            (30)
         ICANDELO B:        Isishwankathelo               (10)
         ICANDELO C:        Ulwimi                        (40)

2.       Funda YONKE imiyalelo ngononophelo.

3.       Phendula YONKE imibuzo.

4.       Krwela umgca ekupheleni kwecandelo NGALINYE.

5.       Qala icandelo NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

6.       Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola
         esetyenzisiweyo kwiphepha lemibuzo.

7.       Shiya umgca emva kwempendulo NGANYE.

8.       Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

9.       Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    3          DBE/Februwari–Matshi 2013
                                                    NSC

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

UMBUZO 1

1.1      Funda esi sicatshulwa uze uphendule imibuzo elandelayo

         ISICATSHULWA A

                                   TYALA UMTHI UKUZE UPHILE
         1       Minyaka le kwiveki yokuqala kuSeptemba kuvuyiswana nokutyalwa
                 kwemithi. Aphakamile amalungiselelo kulo nyaka kuba kuthunyelwe
                 abathunywa abavela kwiindawo ngeendawo ukuza kumela iingingqi
                 zabo kwintlanganiso yePhondo yotyalo lwemithi. Isithethi esiphambili
                 nguMphathiswa wezoLimo nezeMihlaba kwintetho yakhe emongo
                 wayo othi, 'Tyala umthi ukuze uphile.'

         2       UMphathiswa uthethe ngongcoliseko lomoya esiwuphefumlayo
                 obangelwa yimisi emnyama thsu ephuma kwizithuthi, kwimizi-mveliso,
                 ukutshiswa kwamadlelo, iinkqwithelo nothuli olubangelwa yimbalela,
                 iziqhushumbisi nogqabhuko-dubulo lomhlaba kunye neenyikima
                 ezitsho ngelifukazi elimnyama lomsi osigulisayo. Oku kubangela
                 uphazamiseko olukhulu ekuphefumleni kwethu. Kuthi kukhokelele
                 kwizifo ezifana nezifuba, amehlo abuhlungu nomhlaza wemiphunga.
                 Olu ngcoliseko alwaneli nje ukonzakalisa impilo yabantu kuphela,
                 luyiphazamisa kakhulu nemo yezulu.

         3       Ungcoliseko lwamanzi yeyona ngozi yoluntu jikelele. Amashumi
                 amabini abantu aswelekile eBhayi, amathathu wona asesibhedlele,
                 ayahambisa, ayagabha. Intsusa kukusela amanzi kumlambo
                 okufutshane namatyotyombe abo kanti kugqabhuke indawo yelindle
                 yehlela kulo mlambo. Kubalulekile ukuba kwenziwe iindawo
                 ezikhuselekileyo ekumpontshelwa nekugcinwa kuzo ukungcola ukuze
                 zithi zakugqabhuka zingayichaphazeli nganto impilo yethu sihlale
                 sikhuselekile.

         4       UMphathiswa ubethelele inxaxheba ekufuneka ithathwe ngabahlali
                 ekuqinisekiseni ukuba iindawo abakha kuzo amanzi zikhuselekile.
                 Zininzi izifo ezidalwa kukusebenzisa amanzi amdaka. Icebo linye
                 kukuwabilisa amanzi phambi kokuba uwasebenzise, kungenjalo galela
                 amacephe amabini ejikhi kuma-25 eelitha zamanzi uwayeke alale
                 ubusuku bonke phambi kokuwasebenzisa.

         5       Kwiindawo ezingenamithi uba mkhulu umonakalo owenziwa
                 zizandyondyo zeemvula minyaka le. Kuthi emva kwemvula kusale
                 kuthe natya-natya konke okukhukuliswe zezo mvula. Nalapha abahlali
                 banendima enkulu ekufuneka beyidlalile. KuCofimvaba kukhukuliseke
                 imizi engamashumi amathathu. Kushiyeke izigede neentsizi. Naxa
                 kunjalo abantu basindile akukho wenzakeleyo. Kwiilali ezingqongwe
                 yimithi emide umonakalo awukho mkhulu. Eminye imithi ilala ngecala,
                 iingcambu zivele ngaphandle, loo nto yophule amandla emvula
                 okugqithela ezindlwini.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    4                DBE/Februwari–Matshi 2013
                                                    NSC

         6       Ingxolo eyenziwa ziinqwelo-moya ingakumbi kwiingingqi ezikufutshane
                 nezikhululo zazo inegalelo elikhulu ekuguleni ngeendlebe koluntu
                 lwaloo ngingqi. Kufumaniseka ukuba kwinani labantu abahlala
                 kufutshane nezikhululo zeenqwelo-moya abaninzi babo bakhathazwa
                 kukugula ngeendlebe. Uthe ke uMphathiswa weli Sebe wajikeleza
                 zonke izikhululo zeli ekhokele amaphulo okutyalwa kwemithi
                 yompayina. Umpayina ngowona mthi mde nokhula ngokukhawuleza
                 ukogqitha yonke eminy'imithi, yaye awunandawo itheni, ukhula kuyo
                 yonke indawo.

         7       Uvale ngelithi kuyafumaniseka ukuba eyona ndlela ilula nenokwenziwa
                 nangubani ukuthintela ezi ngxaki azixelileyo, lutyalo lwemithi
                 kwiingingqi ezisingqongileyo. Imithi yona iyakwazi ukuyifunxa le
                 mimoya imdaka, iyigcine ze ngamagqabi ayo ikhuphe i-oksijini le
                 siyifunayo ukuze siphefumle kakuhle. Ndizive ndisithi kanti sigula
                 kangaka nje, abanye bade bafe phambi kwexesha, iyeza lilapha
                 kuth'ezandleni? Unotshe! Asinakufa uncedo lukuthi.

         8       Uqhuba athi, eminye imithi isetyenziswa ekwenzeni amaplanga
                 asetyenziswa kwimizi-mveliso yeefenitshala, izixhobo zokwakha, iipali,
                 njalo njalo. Kwakhona, ikwakhusela abantu, izilwanyana nezityalo
                 ngokwenza imithunzi futhi, inciphisa nokutsitsa kwamanzi asuka
                 emhlabeni ngenxa yobushushu belanga. Iingcambu zayo zidlala indima
                 enkulu ekukhuseleni nasekubambeni umhlaba ungakhukuliswa
                 ziimvula ezinkulu. Kwindibano enkulu eyayiseRhawutini ngowama-
                 2002, iThe World Summit on Sustainable Development (WSSD), onke
                 amazwe ehlabathi emka ezibophelele kweli phulo. Soyiswa njani thina
                 utyebe unje owethu umhlaba?

                 Mawethu! Ikhwelo lityala, masincedisane nokuphila kwethu, sixhase
         9       ngakumbi eli phulo lotyalo lwemithi. Ngokwenza njalo siphucula
                 iindawo esihlala kuzo thina, imfuyo nezityalo. Ngokutyala imithi sifaka
                 isandla ekukhuliseni ezoqoqosho zeli lizwe lethu kuba kukho nale
                 isetyenziswa kwimizi-mveliso imithi.
                                                          [Icatshulwe kuMasikhanyise, yahlelwa]

         Jonga kumhlathi 1

         1.1.1       Yeyiphi iveki ekuvuyiswana ngayo nokutyalwa kwemithi?                          (1)

         1.1.2       Chonga ibinzana elibonisa ukuba olu suku lokuqatshelwa kotyalo
                     lwemithi lubakho qho ngonyaka.                                                 (1)

         1.1.3       Abathunywa abavela kwiindawo ngeendawo bathunyelwe ukuba
                     beze kwenzani?                                                                 (1)

         1.1.4       Ibingubani isithethi esiphambili sosuku kule ntlanganiso?                      (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    5               DBE/Februwari–Matshi 2013
                                                    NSC

         Jonga kumhlathi 2

         1.1.5       Caphula isivakalisi esibonisa ukuba ngaphandle kokonzakalisa
                     impilo yabantu, ungcoliseko luchaphazela nemo yezulu.                        (1)

         1.1.6       Umoya ongcolileyo wenza sigule yintoni?                                      (1)

         Jonga kumhlathi 3

         1.1.7       Yintoni isiphumo sokusela amanzi amdaka?                                     (2)

         1.1.8       Yintoni unobangela wokusweleka kwabantu abangamashumi
                     amabini eBhayi?                                                              (1)

         1.1.9       Kubaluleke ngantoni ukwenziwa kweendawo ezikhuselekileyo
                     zokumpontshelwa nokugcinwa kokungcola?                                       (1)

         Jonga kumhlathi 5

         1.1.10      Thelekisa ukhuseleko lweendawo ezingenamithi kunye nezinemithi
                     kwizandyondyo zeemvula.                                                      (2)

         1.1.11      Cacisa okuthethwa sesi sivakalisi silandelayo.

                     Konke ebekungaphakathi kushiyeke kuthe natya natya kwezo
                     ndawo bezinezindlu.                                                          (1)

         1.1.12      Imithi ayiloncedo ekulondolozeni          umhlaba.   Yinyani   okanye
                     bubuxoki. Xhasa impendulo yakho.                                             (2)

         1.1.13      Xela ukuba ukhukuliseko         lwemizi    engama-30    kuCofimvaba
                     lubangelwe yintoni?                                                          (1)

         Jonga kumhlathi 6

         1.1.14      Wenze ntoni uMphathiswa ukuzama ukukhusela abantu kwingxolo
                     yeenqwelo-moya?                                                              (1)

         Ungajongi kumhlathi

         1.1.15      Imithi inegalelo njani ekukhuliseni uqoqosho lweli lizwe?                    (1)

         1.1.16      Kubaluleke ngantoni ukufundisa abantu ngotyalo lwemithi?                     (2)

         1.1.17      Kulindeleke ukuba baza kwenza ntoni abantu emva kokujikeleza
                     koMphathiswa ekwiphulo lokutyalwa kwemithi?                                  (2)

         1.1.18      Ithetha ntoni into yokujikeleza koMphathiswa ngaye?                          (2)

         1.1.19      Chaza okuthethwa leli binzana apha kwisicatshulwa:

                     Unotshe! Asinakufa uncedo lukuthi.                                           (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    6         DBE/Februwari–Matshi 2013
                                                    NSC

1.2      Jonga lo mfanekiso wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

         ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO

         1.2.1       Khetha impendulo echanekileyo.

                     A    Umntu oguqileyo uyacaphuka.
                     B    Umntu oguqileyo akakwazi ukuma ngeenyawo zombini.
                     C    Umntu oguqileyo uyacenga.                                         (1)

         1.2.2       Ukuguqa kwale ndoda phambi kwentombi           kunika    owuphi
                     umfanekiso ngqondweni kulo mfanekiso?                                  (1)

         1.2.3       Athetha ukuthini amaqam amabini avela kule ntombi?                     (1)

         1.2.4       Indlela intombi ewusebenzise ngayo umzimba wayo idlulisa wuphi
                     umyalezo?                                                              (2)

                                                          AMANQAKU ECANDELO A:              30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    7         DBE/Februwari–Matshi 2013
                                                    NSC

ICANDELO B: ISISHWANKATHELO

UMBUZO 2

Uza kukhetha ikhondo ofuna ukulilandela wakupasa ibanga le-12. Wenza uphando
ngemisebenzi yamapolisa, kuba unomdla kulo msebenzi.

Funda esi sicatshulwa silandelayo, uze usishwankathele ngokwemo yokudwelisa
iingongoma oza kuziqaphela ngeli khondo. Landela le miyalelo xa ushwankathela:

IMIYALELO

1.       Chonga iingongoma eziphambili ezisi-7 ungadluli kumagama angama-60.
2.       Nombola izivakalisi zakho ukusuka kwi-1 ukuya kwisi-7.
3.       Qaphela indlela echanekileyo yokusetyenziswa kolwimi, iimpawu zobhalo
         nococeko.
4.       Ubude bomthamo wesishwankathelo mabungadluli kumagama angama-60.
5.       Kunyanzelekile ukuba ulibhale ngokuchanekileyo inani lamagama
         owasebenzisileyo ngezantsi kwesishwankathelo.

                       IMISEBENZI YAMAPOLISA KAMASIPALA

Kuninzi okwenziwayo kulo msebenzi. Yinyaniso emsulwa ukuba umsebenzi
wobupolisa eMzantsi Afrika ufuna isibindi nokuzinikela. Kodwa lo msebenzi unomvuzo
xa ungumntu owaneliswa kukwazi ukuba unika uluntu inkonzo engundoqo. Xa ulipolisa
likaMasipala wesixeko wenza imisebenzi eyahlukeneyo esusela ekuncedeni umntwana
olahlekileyo afumane abazali bakhe kuse ekuleqeni izikrelemnqa ezihlutha iibhegi
zabantu nasekulamleni oonoteksi abalwayo!

'Oko kwabakho idemokhrasi kweli abantu bayawathanda amapolisa. Bathanda
iyunifomu nomsebenzi wawo. Ngumsebenzi ohlonitshwayo nonqwenelwayo ngabantu
abaninzi. Ngaphandle kokuthintel'ulwaphulo mthetho lwemihla ngemihla, amapolisa
kaMasipala enza nemisebenzi ethile engenziwayo ngamapolisa eSA Police Services,
njengokulawula ukuhamba kweemoto nokwenza abantu bathobele imithetho
kaMasipala.

Ayasebenzisana namapolisa eSAPS ngokuwanika abarhanelwa ababambileyo ukuze
kuphandwe amatyala abo baze batshutshiswe. UConstable Nokuthula Mthethwa
waqala ukusebenza kwiMetro Police ngo-1997 eyiTraffic Warden. Uthi uyakuthanda
ukupatrola. Abantu bacinga ukuba umsebenzi wamapolisa kukubamba abantu, kanti
sikwanceda uluntu,' utshilo. USajini Wiseman Mchunu uqale ukuphangela kwiMetro
Police ngo-1998.

Sinxiba iivesti ezingangenwa yimbumbulu, sinikwe nemipu kwaye luyakhawuleza
uncedo xa sisengxakini. USajini Mchunu uyaziphucula ngokwenza isidanga
somthetho. Uthi, 'Kuyadinisa ukupatrola. Nditshayisa ndidinwe ndiyimfe kube kufuneka
ndifik'ekhaya ndifunde kodwa kona ngumsebenzi omnandi kwaye nabantu
endiphangela nabo ungathi silusapho. Abantu bayathanda ukusibona, ingakumbi
abantwana bayayithanda iyunifomu yamapolisa!' Luxhomile ulwaphulo-mthetho nenani
leengozi zendlela eMzantsi Afrika kwaye omabini la mapolisa akhe azifumane
ekwindawo ekuhle ingozi ehambis'umzimba kuyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     8                DBE/Februwari–Matshi 2013
                                                     NSC

'Ekuqaleni babungehli ubuthongo emva kokubona ingozi embi, ingakumbi xa bekukho
nabantwana kuyo. Kodwa ethubeni uyakuqhela ukubona iingozi,' utshilo uConstable
Mthethwa naye ongumama. USajini Mchunu uthi uphelisa uxinzelelo lwengqondo
ngokuya kujima kwindawo yokujima yabasebenzi.

                                              [Icatshulwe kwiBONA, Janyuwari 2007 yaza yahlelwa]

                                                               AMANQAKU ECANDELO B:                   10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    9                   DBE/Februwari–Matshi 2013
                                                    NSC

ICANDELO C: ULWIMI

UMBUZO 3

ISIBHENGEZO-NTENGISO

Funda esi sibhengezo silandelayo uze uphendule imibuzo esekwe kuso.

                         JAYIVELA
                      UMCULO WAKHO
              Ifowuni yomculo yakwaStarrex
              ngeR899.

              Khawuleza zimbalwa eziseleyo

              Itsho ngoncuthu maZangwa!

                                                          [Ithathwe kwi-intanethi yahlelwa]

3.1      Yeyiphi le nkampani ithengisayo apha?                                                          (1)

3.2      Chonga ibinzana elinolwimi olulumkisayo.                                                       (1)

3.3      Chaza okwenzekayo kwesi sibhengezo-ntengiso seselfowuni.                                       (2)

3.4      Iiselfowuni zidlala eyiphi indima kuluntu?                                                     (2)

3.5      Esi sibhengezo sijoliswe koobani? Nika isizathu sempendulo yakho.                              (2)

3.6      Kutheni iselfowuni ibekwe ngaphambili abantu bebekwe ngemva?                                   (2)
                                                                                                        [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                  Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    10               DBE/Februwari–Matshi 2013
                                                    NSC

UMBUZO 4

OKUBONWAYO: IKHATHUNI

Jonga le khathuni ilandelayo uze uphendule imibuzo.

                                             IKHEFI                LIGEZA
                                                                LALE GLOBAL
                                                                WARMING ELI!

                             UMHLABA
                             UYAPHELA

4.1      Kutheni lo mntu uphakathi emele ihlabathi engamelanga umntu?                              (2)

4.2      Ibonisa ntoni intshukumo yenenekazi elinxibe iindondo, elithetha kwiselula
         yalo kule nto ithethwayo yokuba umhlaba uyaphela?                                         (1)

4.3      Chaza imbonakalo yamadoda amabini aphethe iisutikhesi.                                    (2)

4.4      Le ndlela ithetha ngayo enye indoda kula madoda mabini ibonisa ntoni
         ngayo?                                                                                    (1)

4.5      Iphulo lalo mntu         alibanga    yimpumelelo.   Ngqina     oku   ngokwalapha
         kwikhathuni.                                                                              (2)

4.6      La magama alandelayo, 'umhlaba no ligeza' asetyenziswe njani apha
         kwikhathuni?                                                                              (2)
                                                                                                   [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    11              DBE/Februwari–Matshi 2013
                                                    NSC

UMBUZO 5

5.1      ITEKISI

                          BANDIGROGRISA NGOKUBIZA AMAPOLISA

         Ndaqesha imoto iintsuku ezingama-45 kwaBudget Car Rental eSandton,
         ndaza    ndafumana umnxeba       ongandonwabisanga     entlanganisweni.
         Bandifowunela bendixelela ukuba abakafumani ntlawulo, sekudlule iintsuku
         ezintandathu, bendigrogrisa ngokundibizela amapolisa ukuba andiyibuyisi
         imoto yabo.

         Ndothuka kakhulu, kuba ndandihlawula ngexesha. Kwiveki ephambi kwaloo
         mnxeba, utata wagqiba kwelokuhlawula ngokwakhe. Utata walibala
         ukuhlawula. Njengokuba ndazihlawulela iintsuku ezingama-39, ndothuswa
         kukuba bandiphathe njengesikrelemnqa.

         Bandifowunela kwakhona ukuba ndibuyise imoto. Ndabaxelela ukuba ndiza
         kuyibuyisa ukuphuma kwentlanganiso. Ndakufika, ndabachazela ukuba
         bendingazi ukuba akuhlawulwanga kwaye andiyithandanga indlela abenze
         ngayo. Saxambulisana ndemka apho ndiphazamisekile. Bathi, baye
         basebenzise izilumkiso eziluqilima xa kungabhatalwanga ukukhusela
         okukokwabo nokuqiniseka ukuba kuyabuya. Xa imoto inganengozi okanye
         ibiwe, kufuneka oyiqashileyo ayihlawule okanye ayithenge.

                                                          [Icatshulwe kwiBona yaza yahlelwa]

         5.1.1       Xela ukuba isenzi u-'ndaqesha' esibhalwe ngqindilili kumgca
                     wokuqala kwisicatshulwa sikweliphi ixesha?                                   (1)

         5.1.2       Chonga igama elisisihlomelo kwesi sivakalisi:

                     Ndafumana umnxeba ongandonwabisanga entlanganisweni.                         (1)

         5.1.3       Isimamva u-anga kwigama, 'andiyithandanga' esibhalwe ngqindilili
                     sibonisa ntoni?                                                              (1)

         5.1.4       Bhala isivakalisi usebenzisa isenzi esikwisibiyeli sibe kwisixando
                     sokwenzela:

                     Utata (hlawula) unyana imoto.                                                (1)

         5.1.5       Xela ukuba igama elikrwelelwe umgca kwesi sivakalisi singezantsi
                     lenze msebenzi mni?

                     'Kwaye sekudlule iintsuku ezintandathu.'

                     A    Sisibaluli
                     B    Sisiphawuli
                     C    Sisimnini                                                               (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     12               DBE/Februwari–Matshi 2013
                                                     NSC

         5.1.6       Guqula le ntetho ibe kwingxelo-ntetho:

                     'Ndikhetha ukuhlawula ngokwam', utsho utata.

                     Qala ngolu hlobo: Utata uthi ...                                               (1)

         5.1.7       Sebenzisa isinye kwesi sivakalisi:

                     Bathi,  baye    basebenzise           izilumkiso      eziluqilima     xa
                     kungabhatalwanga.                                                              (1)

         5.1.8       Sebenzisa isihlanganisi        ukwenza   ezi   zivakalisi   zibini   zibe
                     sisivakalisi esinye.

                     Bandifowunela kwakhona. Ndiyibhatele imoto. (nangona)                          (1)

         5.1.9       Bhala igama elikwisicatshulwa elithetha umntu owenza izinto
                     ezingalunganga nezingenabunyani njengokuphanga abantu izinto
                     zabo.                                                                          (1)

         5.1.10      Sikoluphi uhlobo isenzi esithi, 'Buyisa imoto!'                                (1)

         5.1.11      Lungisa esi sivakalisi sifundeke ngendlela echanekileyo:

                     loo ukuba ngetyala kuyaxoxisa ndafunda mini ukuthenga                          (2)

         5.1.12      Isimamva u-ana sisetyenziselwe ntoni kweli gama likrwelelwe
                     umgca?

                     Saxambulisana ndemka apho ndiphazamisekile.                                    (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    13            DBE/Februwari–Matshi 2013
                                                    NSC

5.2      UMFANEKISO

         Jonga lo mfanekiso uze uphendule imibuzo elandelayo:

         5.2.1       Guqula esi sivakalisi sibe ngumbuzo.

                     Inkosikazi imi ngeenyawo.                                                 (1)
         5.2.2       Bhala esi sivakalisi silandelayo uqale ngegama elikrwelwe umgca.

                     Indoda ifunda iphephandaba.                                               (1)
         5.2.3       Gqibezela esi sivakalisi ngokufakela isifanekiso-zwi.

                     Xa umbane ucimile kuba mnyama ....                                        (1)
         5.2.4       Sebenzisa igama – 'ubumnyama' kwizivakalisi ezibini ubonise
                     ukuba lineentsingiselo ezahlukeneyo.                                      (2)
         5.2.5       Bhala igatya eliyintloko nelayamileyo kwesi sivakalisi silandelayo:

                     Umzekelo: Abafundi bahambile kwakusasa ukuya esikolweni.

                     Impendulo: A: Abafundi bahambile ukuya esikolweni. Igatya
                                   eliyintloko
                                B: kwakusasa. Igatya elayamileyo.

                     Utata ufunda ngokuhlwa iphephandaba lakhe.                                (1)
                                                                                               [20]
                                                            AMANQAKU ECANDELO C:               40
                                                               AMANQAKU EWONKE:                80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2018/b091e25e-cc7e-43ed-81d7-24d7e11431ea) — isiXhosa FAL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2015](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2015/5b0c8b63-1dff-4ac0-9811-df2db4cbbb4f) — isiXhosa FAL · QP · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2018-memo/544a2c6f-acc4-4ccf-b5a6-a4052f8802f4) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2016-memo/f7652bab-58c3-494b-9626-5e61c9995d71) — isiXhosa FAL · Memo · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2015-memo/8b98c93b-eee6-48d0-b518-f548ca6961e4) — isiXhosa FAL · Memo · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa+FAL+P2+Nov+2013](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2013/b4bee6b6-5288-44aa-882f-d370561566c7) — isiXhosa FAL · QP · 2013 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-gr12-memo-sept-2025-watermark/9129edfc-7f89-491a-88fb-23270581f911) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2025-watermark/854a529e-2cc7-4f28-b2d3-f7735c0d615c) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025-mg/6858023a-bdef-4e8f-a091-79d94e109d28) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025-mg/e6f77f14-fd5e-4415-9cd4-23e671adcb30) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2024/4c02fe41-62c6-462b-aa2a-9c6efd2e97ba) — Memo · 2024
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept-2024/b9606eda-21f0-469e-bf5d-ffb2f9da1ea1) — Memo · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
