# isiXhosa FAL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2016 QP

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 1 question paper from the Supplementary Exams 2016, 15 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2016/bcf9024f-e4b5-414c-b620-314437af7168
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: Supplementary Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 15

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2016 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2016/bcf9024f-e4b5-414c-b620-314437af7168)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · Supplementary Exams · 2016 · isixhosa. Question paper, 15 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2016-memo/f7652bab-58c3-494b-9626-5e61c9995d71) — Memo · 2016 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                              IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                              FEBRUWARI/MATSHI 2016

AMANQAKU: 80

IXESHA: Iiyure 2

                              Olu viwo lunamaphepha ali-15.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    2          DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Eli phepha lemibuzo linamaCANDELO AMATHATHU angala:

         ICANDELO A:        Uvavanyo lokuqonda                          (30)
         ICANDELO B:        Ushwankathelo                               (10)
         ICANDELO C:        Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi     (40)

2.       Phendula YONKE imibuzo.

3.       Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

4.       Krwela umgca ekupheleni KWECANDELO NGALINYE.

5.       Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola
         esetyenzisiweyo kwiphepha lemibuzo.

6.       Shiya umgca emva kwempendulo NGANYE.

7.       Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

8.       Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha:

         ICANDELO A:         Imizuzu 50
         ICANDELO B:         Imizuzu 30
         ICANDELO C:         Imizuzu 40

9.       Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    3              DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

UMBUZO 1

1.1      Funda esi sicatshulwa uze uphendule imibuzo elandelayo.

         ISICATSHULWA A

                                YINGQEQESHO YAKHE KALOKU

         1           UDingezweni, wabonakalisa intlakanipho ade noyise amncome
                     ngenxa      yokukhawuleza     ekucingeni.     Ingqondo    yakhe
                     yayikrelekrele ngendlela engathethekiyo ngaphandle kwesimilo
                     esasibonakala       ukuba         siyaxengaxenga         ngenxa
                     yokungaqeqesheki. Uthe akuba sexabisweni uyise wamfaka 5
                     esikolweni. Waba ngathi unomdla ngeentsukwana zokuqala
                     kodwa kwaya kwacaca ukuba akazimiselanga kuya phi.
                     Esikolweni    wayexabise     ukudlala     nokuqhula    ngaphezu
                     kwezifundo. Ubonise wabonisa utitshalakazi waphawula ukuba
                     uDingezweni uva kunye neegusha. Lwaqala uswazi lwasiqhela 10
                     isikhumba sakhe, saqala isikolo sasibi kuye.

         2           'Ndiyambona la titshalakazi uyakhetha. Mna undibetha ngaphezu
                     kwabanye,' ngenye imini wavakala esitsho ebhekisa kuyise.
                     Wayezingela icebo lokuphuma kuloo 'mfeketho' isisikolo, ngabula
                     yena. 'Zinjalo ezi titshalakazi, zinjalo. Uyabona ngenye imini, imini 15
                     inye, ndihle apha nemvubu yam, ndikhe ndizivise le nto
                     ziyenza ebantwaneni bethu. Ukubethe ndawoni?' kutsho
                     uNyubatyha ehlala esuka ngumsindo. 'Apha eluzitsheni, tata',
                     emva kwethuba efuna indawo abethwe kuyo, uphendule watsho
                     uDingezweni.                                                          20

         3           'Ngxe, nto zakuthi, makhe nam ndiphose igada kule ntetho
                     yamaNgxongo phambi kokuba nityatyadule. Mna andiboni
                     mpazamo ekubeni utitshalakazi amve ngoswazi uDingezweni xa
                     angevayo esikolweni. Uswazi liyeza. Kuzo zonke izinto eziphaya
                     esikolweni akukho ithwele iziqhamo njengoswazi. Uswazi 25
                     namhlanje lumele ukuba nelunda ngumsebenzi walo. Uswazi
                     luzele abefundisi, iititshala, iitoliki, ababhali, oogqirha
                     namagqwetha. Bonke abalunyamezelayo uswazi abayi
                     kudaniswa, banomvuzo ongathethekiyo, kodwa abaluchasileyo
                     isiphelo sabo kukuzisola bebile xhopho kwingqatsini yelanga. 30
                     Ngaphaya koko mandiphethe ngelithi, 'Ngxongo, musa ukuthetha
                     ngeetitshala ebantwaneni ezibafundisayo, wena Dingezweni uze
                     ube ugqibele ukuza kuthetha ngotitshalakazi apha, uyandiva?'
                     utsho efuthekile uMaMfene. Yaphela apho le ngxoxo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      4                 DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                      NSC

         4           'Wayetshilo utata. Nanku umama eyawaphinda eyona le nto. 35
                     Umama lo!' watsho esiya kuphuma ngomnyango. Waqala
                     ngokumana ezigulisa engayi esikolweni, athi ukuba unina
                     umnyanzele ukuba aye uyise alwe esithi uyabona ukuba
                     uMaMfene wenza unothanda ngoDingezweni kanti yena akafuni
                     owakhe umntwana ayokufela esikolweni ngathi akanawabo. 40
                     Kancinane uDingezweni wamana ebeka esi nesiya isizathu
                     ephumelela, wada akafuna nokusibona isikolo. Watsho unina
                     wancama kuba naxa wayezama ukwakha nje, kwelinye icala
                     uNyubatyha wayeququzela nolugxa ediliza.

         5           'Hlala namhlanje, mfo wam, kuyana. Hlala namhlanje, 45
                     kuyabanda. Hlala namhlanje akuphilanga.' Nango ke amazwi
                     kaNyubatyha awamtyhefayo uDingezweni wasiyeka isikolo,
                     waphuma engekaphumeleli nencwadi yabaqalayo. Laphela
                     ithemba kunina kodwa uyise wayengakhathali kuya phi, kuba
                     ngokutsho kwakhe, uDingezweni wayekwazi ukuyibhala incwadi 50
                     ibuye. Wesuka wangenwa ngumkhwa wokuphembelela abanye
                     esithi isikolo yimfeketho, yena uyinkwenkwe endala akanakube
                     ebethwa ngumfazi. Ewe wayeyiyo kodwa kukho nto
                     wayengayiqondi - wayekhasela eziko ngokosana.

         6           Wathi akuba mdala, kanye xa ayinkwenkwe eqala ukuthi rhwe 55
                     ngodevu, wawathabatha ngamandla amagunya ezandleni
                     zoyisekazi noyise. Iindwendwe zazincinwa nguye imvelaphi
                     nemicimbi yewabo eyiqala ade ayokuyiphetha eyedwa. Into
                     ayithethileyo ibingawi phantsi kuyise.

         7           Wayesilwa elwile nabazali bakhe, khona yena nonina 60
                     babeyinyoka nesele. Ngamhlana uthile kwaxabana unina noyise
                     ngokufundiswa kwabantwana ababesalekela uDingezweni -
                     uYese noSelina. Le ngxabano yabangwa kukusuka uNyubatyha
                     ale ukuba bayokufunda eMvethoba. Unina wayesiwa evuka
                     ezama ukubanika imfundo, ilifa elalahlwa nguDingezweni 65
                     elwagcibeni. Wawushiya umzi wakhe esiya kusebenzela imfundo
                     yabo bantwana edolophini eMvethoba.

         8           Impilo yakhe yaphuka yamandundu elapho kwanyanzeleka
                     ukuba abashiye apho abantwana bakhe abuyele eMnandizonka.
                     Akuzange kube ntsuku zatywala ebuyile kwamkhulela kwamosela 70
                     ukufa. Yavakala ihlabela iculo layo ibanjwe ziintambo zokufa loo
                     ntombi kaNelani. Wathi akuba etshilo wavakala esithi,
                     'Ndibizeleni utata kaYese', iculo elibeke esifubeni sakhe. Weza
                     uNyubatyha iingqondo ngathi akasenazo enezadyenge
                     zeenyembezi         emehlweni.         Ukufa       akunankathalo 75
                     ngabathandanayo! UNomalanga wamjonga ngamehlo anothando
                     njengenja ibungezelela umniniyo, wabamba isandla sakhe
                     sokunene wasiphuza.

                                [Sithathwe kwincwadi ethi, UDingezweni: PT Mtuze, p. 20–23 saze
                                                                           salungiselelwa uviwo]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                  Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    5             DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

         Jonga kumhlathi 1

         1.1.1       Wabonakalisa ntoni uDingezweni ukuze anconywe nguyise?                     (1)

         1.1.2       Kukuthini ukuxengaxenga kwesimilo ngokwalo mhlathi?                        (1)

         1.1.3       Khetha eyona mpendulo ichanekileyo kwezi zingezantsi: Izinto
                     eziMBINI awayezixabise ngaphezu kwezifundo uDingezweni
                     esikolweni:

                     A    Kukudlala nokubhala.
                     B    Kukutya nokudlala.
                     C    Kukudlala nokuthamba.
                     D    Kukudlala nokuqhula.                                                  (1)

         Jonga kumhlathi 2

         1.1.4       Bhala esi sivakalisi singezantsi ngamazwi akho.

                     Wayezingela icebo lokuphuma kuloo 'mfeketho' isisikolo, ngabula
                     yena.                                                                      (1)

         Jonga kumhlathi 3

         1.1.5       Ngokwalo mhlathi, lunyanisile uluvo lokuba uswazi liyeza? Xhasa
                     impendulo yakho.                                                           (2)

         1.1.6       Chaza umahluko phakathi kwabantu abalunyamezelayo uswazi
                     nabo baluchasileyo ngokwalo mhlathi?                                       (2)

         1.1.7       Caphula igama eliNYE elibonisa ukuba wayenomsindo uMaMfene
                     kulo mhlathi.                                                              (1)

         Jonga kumhlathi 4

         1.1.8       Sebenzisa igama 'uyise' kwisivakalisi esinye njengesenzi ukuze
                     kuvele intsingiselo eyahlukileyo kule ikwisicatshulwa.                     (1)

         1.1.9       Bhala iqhalo elithetha into enye nesivakalisi esibhalwe ngqindilili.
                     Liqale ngolu hlobo (Inkqayi ...                                            (1)

         Jonga kumhlathi 5

         1.1.10      Nika izizathu zibe ziBINI ezazibekwa nguyise kaDingezweni xa
                     efuna angayi esikolweni.                                                   (2)

         1.1.11      Bhala isibizo esakhiwe kuso isichazi 'awamtyhefayo.'                       (1)

         1.1.12      Nika intsingiselo yeli binzana lilandelayo.

                     '... wayekhasela eziko ngokosana.'                                         (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      6                 DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                      NSC

         Jonga kumhlathi 6

         1.1.13      Caphula ngokuchanekileyo ibinzana elibonisa ukuba uDingezweni
                     wayengemdalanga kuyaphi.                                                         (1)

         Jonga kumhlathi 7

         1.1.14      Matanisa isenzo         esikuKholam        A    kunye     nomenzi    waso
                     okuKholam B.

                               KHOLAM A                            KHOLAM B
                     (a)   Wayesilwa elwile nabazali        A USelina
                           bakhe.
                                                            B UDingezweni
                     (b)   Wawushiya umzi waya
                           kusebenzela abantwana            C UMaMfene
                           bakhe.
                                                                                         (2 x 1)      (2)

         1.1.15      Yabangelwa         yintoni     ingxabano       phakathi   kukaNyubatyha
                     noMaMfene?                                                                       (2)

         Jonga kumhlathi 8

         1.1.16      Ngubani ELINYE igama lale ntombi kaNelani?                                       (1)

         1.1.17      Caphula ngokuchanekileyo isivakalisi esithetha ukuba wagula
                     wabhubha engahlalanga thuba lide efikile eMnandizonka.                           (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     7               DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                     NSC

1.2      Funda lo mfanekiso ungezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

         ISICATSHULWA B: UVAVANYO LOKUQONDA: OKUBONWAYO

                               [Uthathwe kwiwww.davegranlund.com waze walungiselelwa uviwo]

         1.2.1       Nika iindlela      eziMBINI    umntwana      abonisa     ngazo    ukuba
                     ukhathazekile.                                                                 (2)

         1.2.2       Xela izinto zibe MBINI ezenziwa ngumama kulo mfanekiso.                        (2)

         1.2.3       Loluphi uvakalelo oluvezwa yinkangeleko yobuso bukamama?
                     Xhasa impendulo yakho.                                                         (2)

                                                              AMANQAKU ECANDELO A:                  30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    8         DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2

Funda esi sicatshulwa silandelayo, uze wenze isishwankathelo ubonise iindidi zabantu
abanolwazi olungephi. Shwankathela ngokwemo yokudwelisa iingongoma. Landela le
miyalelo xa ushwankathela:

1.       Chonga iingongoma eziphambili ezisi-7 ubude bungadluli kuma-70 amagama.
2.       Zidwelise ngendlela ehambelanayo, ngamazwi akho ungawulahlanga
         umxholo.
3.       Bhala     inani   lamagama      owasebenzisileyo    kwizibiyeli  ezantsi
         kwesishwankathelo.
4.       Upelo, iimpawu zobhalo nokusetyenziswa kolwimi maluchaneke.

ISICATSHULWA C

                                   ULWAZI OLUNGEPHI

Uninzi lwabantu bakuthi bazibona besazi izinto abangazaziyo, abazicingela ukuba
bayazazi kanti kumnyama kubo. Bangaqatshelwa ngolu hlobo:

Bakho abathi bazi yonke into eyenziwa apho bangazange babeke nemicondo yabo
khona. Wumbi womva esazi konke okwenziwa ecaweni okanye zonke iindlela
ngeendlela zalapho enkonzweni, kodwa akazange aye apho okanye engazange
akholelwe nakulo Sombawo ubhedeshwayo.

Bakho abacinga ukuba bazi imizi yabantu ade wumbi azi nendlela le kuphilwa ngayo,
maxa wambi azi yonke into ephathelele kweso sibini sitshatileyo nentsapho yaso, noxa
engazange abe ngowenani nje apho.

Bakho abazi ngamasiko athile bengazange noxa bengazange bawenza bade bacinge
ukuba bayazi, noxa bengazi. Ingxaki omnye umve elihlasela isiko lomnye, ebonisa
ukulicekisa nokunyanyeka kwalo, kodwa uyise wayelenzelwe kuqala.

Bakho abazi ngeentsana zabantu ade wumbi ange ungene ngaphakathi kwingqiqo
yomnye, wagqobhozela wayibona ubume bayo, ambone nobuthathaka balowo, ade
abone nokuba akasoze abe nto ebomini bakhe, noxa angakhange athathe nxaxheba
nje ekudalweni kwakhe.

Bakho ke nabo bathi bafundile abanakuxelelwa nto bani, batsho bezigasa ngemfundo
abanayo bengaqondi phofu ukuba abazi. Kuye kuthi ngomhla osisidenge
bakhwankqiswe abantu zizinto ezenziwa sisifundiswa eso kuba kaloku besizibizele
ngokwaso ukupopolwa onke amanyathelo aso.

Ungabona nabantwana bebaleka isikolo, benyanzelwa ngemfundo ngetshova
ngabazali neetitshala, bekhetha ukubhaca bashiye amakhaya abo, kodwa bakufika
ezweni abafuni kubonwa njengezinto ezingazi nto.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     9                 DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                     NSC

Abanye bade bathenge izatifikethi, bambi bakhethe ukuziba ze bazifote koomashini
zikhuphe imifanekiso yazo, le bathi bacime amagama abaniniyo kuyo, ze babhale
awabo.

       [Sithathwe kwincwadi ethi, Amaqhekezana ethu: NV Mkonto p. 9–11 saze salungiselelwa uviwo]

                                                               AMANQAKU ECANDELO B:                   10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1       10                DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                       NSC

ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

UMBUZO 3

Funda esi sibhengezo-ntengiso uze uphendule imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA D: ISIBHENGEZO-NTENGISO

                [Sithathwe kwiBona: Agasti 2013, iphepha 7 saze salungiselelwa uviwo]

3.1      Kuthengiswa eyiphi imveliso kwesi sibhengezo-ntengiso?                                          (1)

3.2      Khetha eyona njongo ichanekileyo yokusetyenziswa kwesivakalisi, 'IDove
         ifuna wena', kwesi sibhengezo-ntengiso.

         A        Kukucingela abathengi.
         B        Kukuqhatha abathengi.
         C        Kukucalucalula abathengi.
         D        Kukugunyazisa abathengi.                                                               (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                   Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    11            DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

3.3      Caphula isivakalisi esisetyenziselwe ukudlulisa umyalezo othi, yakufika le
         sepha amaqhakuva ayaphela.                                                              (1)

3.4      Xela izinto zibe        MBINI     ezenziwa   yikhrim   ekule   sepha    emntwini
         oyisebenzisayo.                                                                         (2)

3.5      Lusetyenziswe njani ulwimi kwezi zivakalisi zikwisibhengezo-ntengiso,

         'Unamaqhakuva? Unolusu oluxwebileyo?'                                                   (2)

3.6      Xela umsebenzi owenziwa sisimamva esikrwelelwe umgca ngaphantsi kwesi
         sivakalisi, 'Isepha iDove iyacocisisa.'                                                 (1)

3.7      Yintoni injongo yokusetyenziswa komfanekiso wenenekazi kwesi sibhengezo-
         ntengiso?                                                                               (2)
                                                                                                 [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     12                DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                     NSC

UMBUZO 4: IKHATHUNI

Funda le khathuni uze uphendule imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA E

                        [Ithathwe kwiBONA Janyuwari 2009: iphepha 99 yaze yalungiselelwa uviwo]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      13                DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                      NSC

4.1      Ngubani igama lomzobi wale khathuni?                                                           (1)

4.2      Bhala ngemo ende igama 'Nyak'omtsha' elikwisakhelo soku-1.                                     (1)

4.3      Ulusebenzise njani umzobi uphawu lokhuzo kwintetho kaStix kwisakhelo
         sesi-3?                                                                                        (1)

4.4      Khetha impendulo echanekileyo. Umbuzo kaRasta othi, 'Intoni? kwisakhelo
         sesi-5 ubonisa ukuba:

         A       Umangalisiwe
         B       Ucaphukile
         C       Wothukile
         D       Uyavuya                                                                                (1)

4.5      Loluphi uvakalelo oluvezwa yinkangeleko yobuso bukaChiskop?                                    (2)

4.6      Ingaba kulungile okanye akulunganga ukuba uShoti abize uChiskop inkawu?
         Xhasa impendulo yakho.                                                                         (2)

4.7      Bhala intetho kaChiskop ekwisakhelo sesi-5 ngendlela echanekileyo yentetho
         ngqo.                                                                                          (2)
                                                                                                        [10]

UMBUZO 5: IPROZI

5.1      Funda esi sicatshulwa uze uphendule imibuzo ebuzwe kuso.

         ISICATSHULWA F

                                  AMAVA OMFO KAMHLAMBELI

         Okunene ke umfo kaMhlambeli waxhabasha wenjenjeya ukusinga kwelozwe,
         waya kugaleleka kwinkomponi yasedonderkop kuloo magqagala
         aseRustenburg. Wayecinga ukuba uza kufika athobe umhlaba ohofo-hofo
         kodwa kwathi kungekomi namathe ewuvile umthwalo wedyokhwe
         yasemgodini lanqum'inqatha ezisola ngokushiya imfuyo yakowabo. Imihla
         ngemihla      wayephum'izithukuthuku   ezantsi   emathunjini    omhlaba
         epheth'ifotsholo, elayish'amatye exabiso, indyebo yelizwe. Ubunzima
         bengolovane babuvakala kabuhlungu, bumthe nzilikithi emagxeni kude kuthi
         ncilikithi engqondweni. Kwakusithi akutshayisa emsebenzini abone
         oomabhalana befake amaqhina, bengqawuza ukuphuma eziofisini,
         anqwenele ukuba ngomnye wabo koko ngelishwa akazang'angene
         kumnyango wesikolo okokoko wazalwa, wawuphepha iimeko zisavuma.

         Ewe, wayeneminqweno loo mfo wakwaMhlambeli kuba kwakukodwa nokuthi
         akwaba ebengusobugqi awenze ngemilingo umsebenzi wakhe koko
         wayengenandlela yakuluzalisekisa olo langazelelo.

             [Ithathwe kwincwadi ethi, Ingwe Emabalabala, 1982, p. 34–35 yaze yalungiselelwa uviwo]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                  Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    14             DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

         5.1.1       Bhala amagama AMABINI akrwelelwe umgca                     ngaphantsi
                     ngendlela echanekileyo ngokwemigaqo yobhalo.                                 (2)

         5.1.2       Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli. Isenzi esibhalwe
                     ngqindilili kwesi sivakalisi silandelayo: (sikwixesha elizayo/
                     sikwixesha eladlulayo.)

                     Wayecinga ukuba uza kufika athobe umhlaba ohofo-hofo.                        (1)

         5.1.3       Sisetyenziswe njani isifanekisozwi kwisivakalisi esingezantsi?

                     ... kude kuthi ncilikithi engqondweni.                                       (2)

         5.1.4       Xela udidi lwesihlomelo         esikrwelelwe    umgca      ngaphantsi
                     kwisivakalisi esingezantsi.

                     Ubunzima bengolovane babuvakala kabuhlungu.                                  (1)

         5.1.5       Sebenzisa igama, 'akutshayisa' kwesinye isivakalisi esiya kubonisa
                     ukuba linentsingiselo eyahlukileyo kule ikwisivakalisi esingezantsi

                     Kwakusithi akutshayisa emsebenzini ...                                       (2)

         5.1.6       Khetha igama elibolekwe kolunye ulwimi             kwesi    sivakalisi
                     singezantsi uze uxele nolwimi olubolekwe kulo.

                     Kwakusithi akutshayisa emsebenzini abone oomabhalana befake
                     amaqhina, bengqawuza ukuphuma eziofisini.                                    (2)

         5.1.7       Bhala isichasi segama elibhalwe ngqindilili.

                     ... koko ngelishwa akazang'angene kumnyango wesikolo.                        (1)

         5.1.8       Dibanisa ezi zivakalisi zibe sisivakalisi esinye ngokusebenzisa
                     isihlanganisi esikwizibiyeli.

                     Umfo kaMhlambeli wayesebenza nzima                emgodini.      Umfo
                     kaMhlambeli wayengafundanga. (kuba)                                          (1)

         5.1.9       Bhala kwakhona esi sivakalisi ngendlela echanekileyo.

                     (Wayenqwenwa) ukuba ngomnye wabo koko akazang' angene
                     kumnyango wesikolo.                                                          (1)

         5.1.10      Khetha kwizibiyeli umsebenzi wesibizo esinomgca ngaphantsi
                     kwesi sivakalisi esingezantsi. (siyintloko/siyinjongosenzi)

                     Ulindikhaya wabhaqa umfo.                                                    (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    15                     DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

5.2      Funda esi sicatshulwa uze uphendule imibuzo ebuzwe kuso.

         ISICATSHULWA G: UMFANEKISO

                                                    IVicks VapoRub
                                                    isebenza
                                                    ngephanyazo, iphelisa
                                                    ukhohlokhohlo ivule
                                                    imimpunga, yenze
                                                    kube lula
                                                    nokuphefumla.

                                    [Uthathwe kwiwww.vaporub.co.za waze walungiselelwa uviwo]

         5.2.1       Xela umsebenzi wezakhi ezikrwelelwe umgca ngaphantsi kwesi
                     sivakalisi singezantsi:

                     Utata uthambisa umntwana ngeVicks Vaporub.                                         (3)

         5.2.2       Khetha isivakalisi esichanekileyo kwezi zingezantsi.

                     A    Umntwana utya ubhontsi.
                     B    Umntwana ubhontsi utya.
                     C    Umntwana itya ubhontsi.
                     D    Umntwana batya ubhontsi.                                                      (1)

         5.2.3       Nika isithethantonye segama elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwesi
                     sivakalisi silandelayo.

                     IVicks VapoRub isebenza ngephanyazo.                                               (1)

         5.2.4       Lungisa igama elibhalwe ngqindilili kwesi sivakalisi singezantsi
                     libizeke kakuhle.

                     IVicks VapoRub ivula imimpunga.                                                    (1)
                                                                                                        [20]

                                                                AMANQAKU ECANDELO C:                    40
                                                                   AMANQAKU EWONKE:                     80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P2 Feb-March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-feb-march-2016/4f5f4604-2ed9-4259-8e2f-c03bd960aac8) — isiXhosa FAL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Feb-March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-feb-march-2016/9df6a4f6-a923-43a1-bea0-5e8394e44742) — isiXhosa FAL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2018/b091e25e-cc7e-43ed-81d7-24d7e11431ea) — isiXhosa FAL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2015](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2015/5b0c8b63-1dff-4ac0-9811-df2db4cbbb4f) — isiXhosa FAL · QP · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Feb-March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-feb-march-2016-memo/1949979e-0f85-41b3-87dc-0ad7862ee6e8) — isiXhosa FAL · Memo · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2016-memo/a9d302a1-3166-4152-9105-5698a944090a) — isiXhosa FAL · Memo · 2016 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-gr12-memo-sept-2025-watermark/9129edfc-7f89-491a-88fb-23270581f911) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2025-watermark/854a529e-2cc7-4f28-b2d3-f7735c0d615c) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025-mg/6858023a-bdef-4e8f-a091-79d94e109d28) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025-mg/e6f77f14-fd5e-4415-9cd4-23e671adcb30) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2024/4c02fe41-62c6-462b-aa2a-9c6efd2e97ba) — Memo · 2024
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept-2024/b9606eda-21f0-469e-bf5d-ffb2f9da1ea1) — Memo · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
