# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 Supplementary Exams 2017 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 1 memorandum from the Supplementary Exams 2017, 9 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2017-memo/e91b3257-451a-4ce6-b6b4-da108fc48c8a
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: Supplementary Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 9

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 Supplementary Exams 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2017-memo/e91b3257-451a-4ce6-b6b4-da108fc48c8a)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · Supplementary Exams · 2017 · isixhosa. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                       NATIONAL
                                  SENIOR CERTIFICATE

                                         IBANGA 12

        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                                IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                               FEBRUWARI/MATSHI 2017

                                         IMEMORANDAM

AMANQAKU: 80

                            Le memorandam inamaphepha ali-9.

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      2            DBE/Februwari–Matshi 2017
                                               NSC – Imemorandam

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

UMBUZO 1

Ukumakisha uvavanyo lokuqonda

1.        Ngenxa yokuba kugxininiswa kwingqiqo, upelo olungachanekanga neziphene
          zolwimi kwiimpendulo mazingohlwaywa ngaphandle kokuba ezo ziphene
          zitshintsha    intsingiselo/ingqiqo. (Kuseyimfuneko   ukuba    iziphene
          zibonakaliswe.)

2.        Ukuba umviwa usebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi olungelulo
          olu luviwayo, musa ukuwananza loo magama, kwaye ukuba impendulo
          isavakala ilungile, sukunika sohlwayo. Ukanti ke, ukuba igama elisuka
          kolunye ulwimi lisetyenzisiwe kwitekisi kwaye liyayincedisa impendulo, oku
          kuyakwamkeleka.

3.        Ngokubhekiselele kwimibuzo emalunga nokuthatha icala uze uzixhase,
          akukho     manqaku       anikwayo     kwiimpendulo       ezingu-EWE/HAYI,
          noNDIYAVUMELANA/ANDIVUMELANI.             Isizathu/Ukunika      ubungqina/
          nokuxhasa zizo ezimele ukunikwa ingqwalasela.

4.        Akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu-YINYANISO/BUBUXOKI,
          noYINYANI/LULUVO. Ukunika isizathu/Ukunika ubungqina/ukuxhasa kukona
          makuthathelwe ingqalelo.

5.        Xa impendulo efunwayo iligama elinye, aze umviwa anike impendulo esi -
          sivakalisi esipheleleyo, oku makumakishwe nje ngokuchanekileyo kuphela xa
          igama elichanekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi/ligqanyisiwe.

6.        Xa kufunwa iimpendulo ezimbini/ezintathu/iingongoma ezimbini kwezintathu,
          aze umviwa anike ezingaphaya kweziqingqiweyo kumyalelo, makisha
          kuphela isibini okanye isithathu sokuqala ngokuhambelana nombuzo.

7.        Kwamkele     ukwahluka   kwendlela          yokubeka     impendulo    okudalwa
          kukusetyenziswa kweelwimi zengingqi.

8.        Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
          ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/
          OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      3                DBE/Februwari–Matshi 2017
                                               NSC – Imemorandam

1.1       ISICATSHULWA A

          1.1.1      Kuthiwa iyahlola.√                                                               (1)

          1.1.2      Zinyanzelekile ukuba ziye esiphelweni.√                                          (1)

          1.1.3      nezifileyo√                                                                      (1)

          1.1.4      Akukho      sakhiwo        awayekhe           asigqibe     kungakhange
                     kuxanjuliswane.√√                                                                (2)

          1.1.5      Kukucengwa ukuba azilumle kuloo mkhwa.√                                          (1)

          1.1.6      Kuphambi kokuba kuxhonywe iindonga.√                                             (1)

          1.1.7      Isandla esihle√                                                                  (1)
          1.1.8      Ngamaqhinga.√                                                                    (1)

          1.1.9      Wayebaqamangela ngokukhokhelisa ukuhlawulwa kwemali ebizwa
                     ukuba yideposit.√                                                                (1)

          1.1.10     Lisisaci.√                                                                       (1)

          1.1.11     'Yayivalela kuzo imfuyo xa izulu lisibekele'.√                                   (1)

          1.1.12     Into eyenziwe ayagqitywa inako ukujikwa yenziwe enye into
                     ebingamiselwanga ekuqaleni.√√                                                    (2)

          1.1.13     Sasingalunganga kuba aba bantwana bebeba lilifa lentsini koogxa
                     babo.√√                                                                          (2)

          1.1.14     Izifundo zoMthetho√/ezoQoqosho√/ezobuNtatheli√/ezoLimo √

                     [Nasiphi isibini kwezi.]                                                         (2)
          1.1.15     akahlalanga.√/uxhwarhe        ngempundu           enye√/ngeli      xesha
                     esalaqaza√

                     [Nasiphi isibini kwezi.]                                                         (2)
          1.1.16     Ngokuthi umntu athathe isigqibo sokuba nantoni na ayiqalileyo
                     ayigqibe kuba imizekelo esetyenzisiweyo apha ibonisa isihlava
                     nebala elibi kumntu ongazigqibiyo izinto aziqalileyo.√√

                     [Nayiphi na impendulo echanekileyo.]                                             (2)

          1.1.17     Yedlelelela ngokwesini. √√                                                       (2)
                                                                                                      [24]

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      4            DBE/Februwari–Matshi 2017
                                               NSC – Imemorandam

1.2       ISICATSHULWA B

          1.2.1      A√/A ukuzimisela√/ukuzimisela.√                                              (1)

          1.2.2      Ngumnqwazi.√                                                                 (1)

          1.2.3      Yintombazana√ nenkwenkwe√                                                    (2)

          1.2.4      Utitshala   yibhulorho       yokuwelisela     abafundi     kwikamva
                     eliqaqambileyo.√√                                                            (2)
                                                                                                  [6]

                                                             AMANQAKU ECANDELO A:                 30

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      5           DBE/Februwari–Matshi 2017
                                               NSC – Imemorandam

ICANDELO B: USHWANKATHELO
UMBUZO 2

Ukumakisha ushwankathelo

Ushwankathelo malumakishwe ngolu hlobo:

   Ulwabiwo-manqaku

    o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Inqaku elinye ngengongoma nganye).
    o Amanqaku ama-3 olwimi.
    o Amanqaku ewonke: 10

Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi engacaphulanga ngqo.

    o 1–3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1.
    o 4–5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2.
    o 6–7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3.

   Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi ecaphule ngqo.

    o 6–7 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanganikwa NALINYE inqaku
      kwawolwimi.
    o 1–5 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanikwe inqaku lolwimi LIBE LINYE.

QAPHELA

   Ifomathi:

    o Nokuba isishwankathelo asilandelanga fomathi echanekileyo makanganyityelwa
      manqaku umviwa.

   Ubalo-magama:

    o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise ukuba alidlulanga kuma-60 inani
      lamagama asetyenzisiweyo.

    o   Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
        lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
        ngokungachanekanga.

    o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ugqibezele isivakalisi eso inani
      lamagama eliqingqiweyo liphela kuso ungayihoyi intsalela yesishwankathelo
      sakhe.

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      6              DBE/Februwari–Matshi 2017
                                               NSC – Imemorandam

IINGONGOMA EZICATSHULWE NGQO                                  IINGONGOMA
                                                              EZISHWANKATHELWEYO
1. 'Indawo yokuqala ekufuneka iqwalaselwe entombini           1. Kufuneka intombi enembeko
   sisimilo nokuzola. Ukuba asikho isimilo emntwini               ethobekileyo kuba
   usuka afane nqwa nehagu. Sithi sakudingeka                     ukungabikho kwezo zinto
   kuvele ezinye izinto ezinjengekratshi, ukuziphatha             kuyawuchaphazela umzi
   kakubi, njalo njalo. Umfazi ongenaso isimilo                   wonke.
   usisiqalekiso emzini wakhe uphela'.
2. 'Indawo yesibini, yingqondo yakhe ukuba injani na,         2.   Kufuneka ukuba
   uyakwazi na ukuyibona into entle nembi. Ukuba                   abenengqondo yokukwazi
   ingqondo yakhe ikrele-krele woba ngumfazi                       ukwahlula okuhle nokubi.
   olungileyo, nokwaziyo nalapha emzini wakhe
   ukudibanisa imihlambi eyalanayo.'
3. 'Enye indawo ekufuneka ingadingeki emfazini                3.   Kufuneka umfazi akhuthale
   kukukhuthala. Intle into yokuba umfazi acoceke,                 abe lihomba elingawonqeniyo
   umzi ube mhle, apheke umzi ube shushu ngenxa                    umsebenzi ukuze umzi uhlale
   yakhe. Uthi ukuba ulixelegu, umhambi abone                      ucocekile.
   kwangezindlu nebala, ngathi akuhlali bantu.
   Akungena      endlwini   ufika   kumdaka     umfazi
   kwanentsapho nendlu ngokwayo. Yiyo le nto
   inkuthalo kufuneka ingadingeki emntwini oza
   kwenda.'
4. 'Ubuhle nabo bunendawana obungena kuyo, kuba               4.   Ubuhle nabo buyafuneka
   nabani na akanako ukuzeka intombi engxolisiweyo                 ukuze akwazi ukumkhomba
   nangenakuyikhomba phakathi kwabantu.'                           umfazi.
5. 'Kuyafuneka abe noqoqosho, angadyiwazi imali,              5.   Kufuneka umfazi onoqoqosho
   athi xa ukutya bekusele ngezolo angakulahli enze                ongadyiwaziyo olondoloza
   olunye udidi lokutya ngako'                                     imali.
6 'Kwimihla        ekhoyo       nemfundo     kufuneka         6.   Imfundo kule mihla iyafuneka
   ingadingekanga emfazini, nokuba asiyomfundo                     nangona ingeyona nto
   iphakamileyo.     Asiyonkqubela     phambili   into             iphambili nje.
   yokuzeka iqaba elingazange liwubone umnyango
   wesikolo. Abanye ke basuke bacinge ukuba
   ukufunda yiyona nto iphambili ukanti ke yenye
   yezinto ezifunekayo'.
7. 'Inyameko nayo ibalulekile. Intombi efika emzini           7.   Inyameko nayo ibalulekile
   kufuneka ifunde izimo zabantu efikele kubo. Oku                 ingakumbi xa efika
   akwenzeki ngexeshana elifutshane. Njengoko
   sendikhe ndathi akukho nzwana ingenasiphako,
   kunzima ukuba umfazi abenazo zonke iimpawu
   ezilungileyo.   Kodwa      ubukhulu   becala    ezi
   zikhankanyiweyo zezona zingundoqo.'
                                                                               [57 amagama]

QAPHELA:             Izifinyezi okanye ii-akhronim mazingasetyenziswa kodwa ukuba
                     zithe     zavela  kushwankathelo   mazibalwe    ngokwamagama
                     eziwameleyo.                                                                   [10]

                                                             AMANQAKU ECANDELO B:                   10

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      7           DBE/Februwari–Matshi 2017
                                               NSC – Imemorandam

ICANDELO C: ULWIMI

Ukumakisha iCandelo C

1.        Upelo
           Iimpendulo         ezingoogama-nye/eziligama     elinye   mazimakishwe
              njengezichanekileyo nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba
              isiphene silahla intsingiselo efunwayo yegama.
           Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga luya
              kohlwaywa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
           Xa uvavanyo lujoliswe kwisifinyezo, impendulo iya kwamkeleka xa ifakwe
              iimpawu zobhalo ngokuchanekileyo.

          Izakhi zezivakalisi kufuneka zichaneke kwaye zisetyenziswe kwizivakalisi
          ezipheleleyo/njengoko umbuzo uyalela.

          Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
          ZOMBINI unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/
          OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo njengechanekileyo.

UMBUZO 3

3.1       Simply Chicken.√                                                                       (1)

3.2       Kubantu abatya nabathanda izidlo ezenziwe ngenyama yenkuku.√                           (1)

3.3       Kukuxela umzi-mveliso ekwenziwe kuwo imveliso leyo.√                                   (1)

3.4       'Azisayi kukuphoxa nanini!'√                                                           (1)

3.5       Yi Smoked Mini Viennas'.√/ziiviyena √                                                  (1)

3.6       Ungathumela i'sms'√ okanye unxibelelane ngeimeyile√.                                   (2)

3.7       Uyahambelana kuba ngokwesi sibhengezo- ntengiso ezi viyena zilungele
          umphako wesikolo.√√                                                                    (2)

3.8       C√/C Kukucacisa isenzi√/Kukucacisa isenzi.√                                            (1)
                                                                                                 [10]

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      8              DBE/Februwari–Matshi 2017
                                               NSC – Imemorandam

UMBUZO 4

4.1       Kuyaphekwa√ kukho isitovu√ kukho nefriji.√

          [Nasiphi na isibini kwezi.]                                                               (2)

4.2       Isipayisi.√                                                                               (1)

4.3       B√/B yokubonisa              ukunqumama   kwesithethi.√/yokubonisa   ukunqumama
          kwesithethi.√                                                                             (1)

4.4       Kwisakhelo sokuqala uLizo ubukele uNana epheka kwesesithathu uyapheka
          eyedwa.√ √                                                                                (2)

4.5       Sisivakalisi.√                                                                            (1)

4.6       Ibonakalisa ukuzisola.√                                                                   (1)

4.7       Ngumyalezo othi ukuthetha asikokwenza.√√/Ukululamela ukuthatha imiyalelo
          kunzima. √√

          [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                                          (2)
                                                                                                    [10]

UMBUZO 5

5.1       5.1.1         Sisikhuzo√                                                                  (1)

          5.1.2         Sisiyaleli.√                                                                (1)
          5.1.3         Ndiyinkwenkwe yakho.√                                                       (1)
          5.1.4         isandla√                                                                    (1)

          5.1.5         leyo√                                                                       (1)

          5.1.6         … musa √ukundijonga …√                                                      (2)

          5.1.7         Ligama lendawo.√                                                            (1)

          5.1.8         Sisibaluli.√                                                                (1)

          5.1.9         C√/C Sisetyenziswe sandulelwa yimo emfutshane             ka   'thi'√/
                        Sisetyenziswe sandulelwa yimo emfutshane ka 'thi'.                          (1)

          5.1.10        Eya√/ebheka.√                                                               (1)

          5.1.11        UGxakhweni wambuza uLanga ukuba kanene wadlula nini umguyo
                        wakhe.√√                                                                    (2)

          5.1.12        ULanga uloliwe nguMiya kuba iinyawo zakhe bezinentsente.√/
                        uMiya uloliwe engqondweni.√

                        [Nayiphi na impendulo echanekileyo.]                                        (1)

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      9           DBE/Februwari–Matshi 2017
                                               NSC – Imemorandam

5.2       5.2.1      ukucwangcisela.√                                                          (1)

          5.2.2      ukuze.√                                                                   (1)

          5.2.3      Abazali     nabantwana         bayahleka.√√/Abazali     nabantwana
                     bayavuya.√√

                     [Nayiphi na impendulo echanekileyo.]                                      (2)

          5.2.4      Ukucwangcisela ingomso kuza√ neziphumo ezihle√.                           (2)
                                                                                               [20]

                                                             AMANQAKU ECANDELO C:              40
                                                                AMANQAKU EWONKE:               80

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P3 Feb-March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-feb-march-2017-memo/53f6a87b-9b07-4564-8877-907f3526782e) — isiXhosa FAL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2018-memo/544a2c6f-acc4-4ccf-b5a6-a4052f8802f4) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2016-memo/f7652bab-58c3-494b-9626-5e61c9995d71) — isiXhosa FAL · Memo · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2015-memo/8b98c93b-eee6-48d0-b518-f548ca6961e4) — isiXhosa FAL · Memo · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2017/fa6ae230-f3e2-4d82-946e-e0145c3d0060) — isiXhosa FAL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2017/c385c5ff-9cf9-44cc-94b3-ae62c158445d) — isiXhosa FAL · QP · 2017 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
