# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June Exams 2016 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 1 memorandum from the NSC June Exams 2016, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2016-memo/0b8cbd2c-237e-4633-ad89-6d6f7aede364
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: NSC June Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June Exams 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2016-memo/0b8cbd2c-237e-4633-ad89-6d6f7aede364)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC June Exams · 2016 · isixhosa. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                  SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                                IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                           2016

                                        IMEMORANDAM

                                                              AMANQAKU: 80

                           Le memorandam inamaphepha asi-8.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                           Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     2                           DBE/2016
                                              SCE – Imemorandam

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

UMBUZO 1

Ukumakisha uvavanyo lokuqonda

1.       Ngenxa yokuba kugxininiswa kwingqiqo, upelo olungachanekanga neziphene
         zolwimi kwiimpendulo mazingohlwaywa ngaphandle kokuba ezo ziphene
         zitshintsha   intsingiselo/ingqiqo. (Kuseyimfuneko    ukuba    iziphene
         zibonakaliswe.)

2.       Ukuba umviwa usebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi olungelulo
         olu luviwayo, musa ukuwananza loo magama, kwaye ukuba impendulo
         isavakala ilungile, sukunika sohlwayo. Ukanti ke, ukuba igama elisuka
         kolunye ulwimi lisetyenzisiwe kwitekisi kwaye liyayincedisa impendulo, oku
         kuyakwamkeleka.

3.       Ngokubhekiselele kwimibuzo emalunga nokuthatha icala uze uzixhase,
         akukho    manqaku       anikwayo     kwiimpendulo     ezingu-EWE/HAYI,
         noNDIYAVUMELANA/ANDIVUMELANI.            Isizathu/Ukunika    ubungqina/
         nokuxhasa zizo ezimele ukunikwa ingqwalasela.

4.       Akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu-YINYANISO/BUBUXOKI,
         noYINYANI/LULUVO. Ukunika isizathu/ukunika ubungqina/ukuxhasa kukona
         makuthathelwe ingqalelo.

5.       Xa impendulo efunwayo iligama elinye, aze umviwa anike impendulo esi-
         sivakalisi esipheleleyo, oku makumakishwe nje ngokuchanekileyo kuphela xa
         igama elichanekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi/ligqanyisiwe.

6.       Xa kufunwa iimpendulo ezimbini/ezintathu/iingongoma ezimbini kwezintathu,
         aze umviwa anike ezingaphaya kweziqingqiweyo kumyalelo, makisha kuphela
         isibini okanye isithathu sokuqala ngokuhambelana nombuzo.

7.       Kwamkele     ukwahluka   kwendlela          yokubeka     impendulo   okudalwa
         kukusetyenziswa kweelwimi zengingqi.

8.       Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
         ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/
         OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     3                             DBE/2016
                                              SCE – Imemorandam

1.1      ISICATSHULWA A

         1.1.1       Impahla ehambayo√/izilimo√/iziqhamo√/ isivuno.√

                     [Nayiphi enye kwezi.]                                                       (1)

         1.1.2       ... umntu ngamnye wayeyihlonele into yomnye umntu.√                         (1)

         1.1.3       Kuxhaphake.√                                                                (1)

         1.1.4       Kukuba kulo lonke ihlabathi namhlanje ulutsha lukhula lusazi
                     ukubaluleka kokutshixwa.√                                                   (1)

         1.1.5       IRome nayo yindawo esebenzisa izitshixo ezininzi√/AsiyoNew York
                     yodwa efaka izitshixo ezininzi ezingcangweni naseRome
                     ziyafakwa√/iRome iyabandakanyeka kwiindawo ezifaka izitshixo
                     ezininzi ezingcangweni.√                                                    (1)

         1.1.6       B/ukutshixa        ngezitshixo   ezininzi√/B√/ukutshixa   ngezitshixo
                     ezininzi √                                                                  (1)

         1.1.7       Kukuba akusekho mzi ungasisebenzisiyo isitshixo.√                           (1)

         1.1.8       Ubhekisa kwisibizo iintsimbi.√                                              (1)

         1.1.9       ezithile.√                                                                  (1)

         1.1.10      ... zimtshise afele kuloo ndawo.√√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                            (2)

         1.1.11      Abantu√/Isintu√/Ubuntu√/Umntu√                                              (1)

         1.1.12      Banqika iifestile neengcango√/basebenzisa imipu            badubule
                     izitshixo√/bavula ngezitshixo abazenze ngokwabo.√

                     [Nasiphi isibini kwezi.]                                                    (2)

         1.1.13      Ukutshixa akuniki lukhuseleko lupheleleyo√√/zonke iinzame
                     ezenziwayo    zokhuseleko    azibathinteli  ngokupheleleyo
                     abaqhekezi.√√                                                               (2)

         1.1.14      Akazange aluvule ngasitshixo nangasixhobo usebenzise icebo
                     leYogi awalifunda emaNdiyeni.√                                              (1)

         1.1.15      idume.√                                                                     (1)

         1.1.16      Ubuncinci      ngokwenani√/ukuba              mbalwa√/azininzanga√/
                     ziyanqaphazeka.√                                                            (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     4                           DBE/2016
                                              SCE – Imemorandam

         1.1.17      Sisaci.√                                                                  (1)

         1.1.18      Unyanisile, kuba       akukho     nto   enokwenziwa    ngaphandle
                     komninimzi.√√

                                                   OKANYE

                     Akanyanisanga,       kule     mihla     umninimzi     nomnikazimzi
                     bayalingana.√√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                          (2)

         1.1.19      Isitshixo asiniki lukhuseleko lupheleleyo√√/Ukhuseleko lutya imali
                     eninzi√√/Isitshixo ayisiso esi kuvalwa ngaso ucango kuphela zikho
                     nezinye iindlela ekuvalwa ngazo.√√/Kule mihla ukhuseleko lwakho           (2)
                     lishishini komnye umntu.√√                                                [24]

1.2      ISICATSHULWA B

         1.2.1       Umama uyapheka, umntwana 1 utsala umama umkhombisa
                     kumabonakude.√√                                                           (2)

         1.2.2       Ngumphunga√/Ngumophu.√                                                    (1)

         1.2.3       Kungokuba uyangxola√/Uyakhwaza√/Uthethela phezulu.√                       (1)

         1.2.4       Kukubonisa ukuba oomama banoxanduva lokwenza imisebenzi
                     emininzi ngaxeshanye emakhaya.√√                                          (2)
                                                                                               [6]

                                                             AMANQAKU ECANDELO A:              30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     5                     DBE/2016
                                              SCE – Imemorandam

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2

Ukumakisha ushwankathelo

Ushwankathelo malumakishwe ngolu hlobo:

•   Ulwabiwo-manqaku

    o   Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Inqaku elinye ngengongoma
        nganye).
    o   Amanqaku ama-3 olwimi.
    o   Amanqaku ewonke: 10

•   Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi engacaphulanga ngqo.

    o   1–3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1.
    o   4–5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2.
    o   6–7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3.

•   Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi ecaphule ngqo.

    o   6–7 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanganikwa NALINYE inqaku
        kwawolwimi.
    o   1–5 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanikwe inqaku lolwimi LIBE LINYE.

QAPHELA

•   Ubalo-magama:

    o   Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise ukuba alidlulanga kuma-60
        inani lamagama asetyenzisiweyo.
    o   Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
        lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
        ngokungachanekanga.
    o   Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ugqibezele isivakalisi eso inani
        lamagama eliqingqiweyo liphela kuso ungayihoyi intsalela yesishwankathelo
        sakhe.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     6                      DBE/2016
                                              SCE – Imemorandam

     IINGONGOMA EZICATSHULWE NGQO                  IINGONGOMA
                                                   EZISHWANKATHELWEYO
1.   'Ukubhala oku yinto ebaluleke kakhulu.     1. Ukubhala phantsi bubungqina
     Into ebhaliweyo ihlala ihleli ngonaphakade    obuhlala unaphakade, kunezinto
     ngaphezu kwento ethethwe ngomlomo.'           ezithethwe ngomlomo.
2.   'Ukubhala bubugqi obuvinjwe zonke          2. Kwizidalwa zonke ngabantu
     izidalwa zehlabathi, banikwa umntu, nto       bodwa abanikwe ubuchule
     ke leyo, ecacisa ukuthi ukubhala yenye        bokubhala, yenye yezinto
     yezinto ezibonakalisa ukuphakama              ezibenze babakhulu.
     kwesidalwa esingumntu kwindalo yaso.'
3.   'Namhlanje zonke iinkalo zobom zifuna      3. Kule mihla ukubhala kufuneka
     umntu okwaziyo ukubhala.'                     kwiindawo zonke yiyo loo nto
                                                   nabadala befunda ukubhala.
4.   'Ukubhala incwadi kuko okwenza ukuba       4. Ukubhala kwenza sikwazi
     izihlobo zethu nezizalwane zisoloko           ukunxibelelana nesibathandayo
     zisemehlweni noxa singaziboni ngeliso         bekude bange balapha kufutshane.
     lenyama.'
5.   'Ngokubhalelana iincwadi sithi sibe nakho 5. Ukubhalelana konga imali kuba
     ukuthetha izinto siphendulane, side           niyaphendulana ngeeleta
     sifikelele esigqibeni singadanga              ningadanga nahambelana.
     sathabatha nkxamleko yokudleka mali
     sisiya kubonana ubuso ngobuso.'
6.   'Ungathi ukuze ukuqonde ukubaluleka        6. Ngokubhalelana uyakwazi
     kwabo ubugqi bokukwazi ukubhala ufune         ukunxibelelana neendawo ezikude,
     umsebenzi.'                                   de ufumane nezinto ezilulutho
                                                   ebomini ezifana nomsebenzi.
7.   'Ngenxa yokubhala sazi zonke iintlanga     7. Kwenza sazane futhi sazi
     ezisehlabathini. Sifunda amaphepha-           nokuqhubeka kwamanye amazwe
     ndaba sive izinto ezenzeka phesheya           ngomzuzwana kwenzekile.
     kolwandle.'

[Naziphi iingongoma ezisixhenxe kwezi.]

[161 amagama]                                                        [69 amagama]

QAPHELA: Izifinyezi okanye ii-akhronim mazingasetyenziswa kodwa ukuba zithe
         zavela kushwankathelo mazibalwe ngokwamagama eziwameleyo.                        [10]

                                                            AMANQAKU ECANDELO B:          10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     7                                DBE/2016
                                              SCE – Imemorandam

ICANDELO C: ULWIMI

Ukumakisha iCandelo C

1.       Upelo

         •    Iimpendulo      ezingoogama-nye/eziligama       elinye   mazimakishwe
              njengezichanekileyo nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba
              isiphene silahla intsingiselo efunwayo yegama.
         •    Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga luya
              kohlwaywa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
         •    Xa uvavanyo lujoliswe kwisifinyezo, impendulo iya kwamkeleka xa ifakwe
              iimpawu zobhalo ngokuchanekileyo.

2.       Izakhi zezivakalisi kufuneka zichaneke kwaye zisetyenziswe kwizivakalisi
         ezipheleleyo/njengoko umbuzo uyalela.

3.       Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
         ZOMBINI unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/
         OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo njengechanekileyo.

UMBUZO 3

3.1      Yiti iFreshpak Rooibos.√                                                                 (1)

3.2      Isilelwe wena ngobuchule. √                                                              (1)

3.3      Kubantu abathanda iti√/Kubantu abakhathalele impilo yabo.√                               (1)

3.4      Ukutsala umdla wabathengi ukuze bayithenge imveliso.√                                    (1)

3.5      C√/C/Ngumbuzo-buciko√/Ngumbuzo-buciko.√                                                  (1)

3.6      Zinceda ngokuphelisa umoya otyhefa umzimba.√                                             (1)

3.7      Liqhatha abathengi√√/Lenze ukuba abathengi bayithembe le mveliso.√√                      (2)

3.8      Zenzelwe ukubanceda, kuba zibazisa ngezinto ezikhoyo kwimakethi.√√

                                             OKANYE

         Azenzelwanga kubanceda           koko    abathengi       baphela   bechitha    imali
         abangenayo.√√

         [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                                         (2)
                                                                                                  [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     8                          DBE/2016
                                              SCE – Imemorandam

UMBUZO 4

4.1      Yidonki.√                                                                          (1)

4.2      Yekani.√/ Nyanisekani.√                                                            (1)

4.3      Kukukhalazela ukuthengiswa kwenyama yedonki.√√/ kukulwela amalungelo
         abathengi benyama.√√                                                               (2)

4.4      Kukho iintlanga ezahlukileyo, abantu abadala nabezini ezahlukileyo.√√              (2)

4.5      Siyayifuna eyedonki inyama.√                                                       (1)

4.6      Ngokwenza umqhankqalazi wesi-4 athi nqa kukubandakanyeka kwedonki
         nangokwendlela ayijonge ngayo idonki.√√                                            (2)

4.7      B√/B Bonke baqumbile√/Bonke baqumbile √                                            (1)
                                                                                            [10]

UMBUZO 5

5.1      5.1.1       Sisenzi.√                                                              (1)

         5.1.2       Sisihlomelo sendawo√/sisalathandawo √                                  (1)

         5.1.3       Bona√/aba√/bonke√yona√/ leyo√                                          (2)

         5.1.4       Ndifike utata ebhinqe ngebhanti yesikhumba.√√

                     [Nasiphi isivakalisi esichanekileyo siya kwamkeleka.]                  (2)

         5.1.5       Abantu baza kuhlala√ phantsi ukubonisa ukuba abazi kuhamba.√           (2)

         5.1.6       Libinzana√/Awunasivisa.√                                               (2)

         5.1.7       emihlanu.√                                                             (1)

         5.1.8       I√ngqonyela yamapolisa yaya ebantwini.√                                (2)

         5.1.9       Isakhi sokuzenza.√                                                     (1)

5.2      5.2.1       Utata uthi uyaluthanda uhambo.√√                                       (2)

         5.2.2       Kubalulekile ukuba umntu abonwabele ubomi.√√/ Kubalulekile
                     ukuba umntu onwabele ubomi√√                                           (2)

         5.2.3       Uya phi umntu?√√/Waya phi umntu? √√                                    (2)
                                                                                            [20]

                                                            AMANQAKU ECANDELO C:            40
                                                               AMANQAKU EWONKE:             80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2016-memo/a9d302a1-3166-4152-9105-5698a944090a) — isiXhosa FAL · Memo · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2016-memo/f7652bab-58c3-494b-9626-5e61c9995d71) — isiXhosa FAL · Memo · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2018-memo/596f3554-050c-45ad-bc50-c3b4270b2fb3) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2019/7015d609-f209-4a57-88c2-af120116c696) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2018/179e0ff2-83e4-4277-8119-c7c3347c03c2) — isiXhosa FAL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2016-memo/55e5a015-bb17-4b42-87d3-9de55fe4f122) — isiXhosa FAL · Memo · 2016 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
