# isiXhosa FAL Grade 12 P1 NSC June Exams 2016 Question Paper

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 1 question paper from the NSC June Exams 2016, 14 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2016/0e1d54d1-e827-4854-b799-98e5679003ff
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: NSC June Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P1 NSC June Exams 2016 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2016/0e1d54d1-e827-4854-b799-98e5679003ff)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC June Exams · 2016 · isixhosa. Question paper, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                  SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                                IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                           2016

                                                              AMANQAKU: 80

                                                              IXESHA: Iiyure 2

                              Olu viwo lunamaphepha ali-14.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                             Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    2                     DBE/2016
                                                    SCE

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Eli phepha lemibuzo linamaCANDELO AMATHATHU angala:

         ICANDELO A:         Uvavanyo lokuqonda                        (30)
         ICANDELO B:         Ushwankathelo                             (10)
         ICANDELO C:         Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi   (40)

2.       Phendula YONKE imibuzo.

3.       Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

4.       Krwela umgca ekupheleni KWECANDELO NGALINYE.

5.       Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola
         esetyenzisiweyo kwiphepha lemibuzo.

6.       Shiya umgca emva kwempendulo NGANYE.

7.       Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

8.       Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha:

         ICANDELO A:         Imizuzu 50
         ICANDELO B:         Imizuzu 30
         ICANDELO C:         Imizuzu 40

9.       Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    3                         DBE/2016
                                                    SCE

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

UMBUZO 1

1.1      Funda esi sicatshulwa singezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

         ISICATSHULWA A

                                             ISITSHIXO

         1        Abantu bakudala babengayiboni imfuneko yokutshixa kuba umntu
                  ngamnye wayeyihlonele into yomnye umntu. Ukuba uhamba
                  emlimandleleni wentsimi kaNantsi kwakunganyali ukubona isikofolo
                  esikhedame sada sagqola kuba sashiywa ngexesha ekwakukofolwa
                  ngalo. Wodibana naso xa kuvunwa oko sasikulaa ndawo sasishiywe 5
                  kuyo. Phofu loo nto ayithethi kuthi amasela ayengekho. Ayekho,
                  ikakhulu esiba impahla ehambayo mhlawumbi izilimo neziqhamo.
                  Ukuba aboniwe ngakumbi lawo empahla ayebulawa okanye
                  abanjwe. Kodwa kuyo yonke loo nto akukho mntu wakha wacinga
                  ukutshixa iintlanti. Umntu wayethabatha uhambo olude iintsuku 10
                  okanye iiveki ezininzi kodwa engatshixanga ezindlwini.

         2        Ulutsha lwanamhlanje into enjalo lungayikholelwa nzima kuba kulo
                  lonke ihlabathi namhlanje lukhula lusazi ukubaluleka kokutshixwa
                  ukwenzela ukuba impahla yomzi ikhuseleke emaseleni. Ezidolophini
                  ezinkulu abaninimzi bafaka nokuba zine izitshixo ezingcangweni 15
                  zangaphambili. Ziindawo ezinjengoomaNew York ezo, kanti
                  nakomaRome zifakwa nokuba zithathu ngaphambili.

         3        Oku kuqamangela kwakukade kusenziwa ngabantu abazizityebi
                  baze bona abo bangenazinto, bangamahlwempu, bangazikhathazi
                  nganto. Kodwa kule mihla kutshixa wonke umntu kuba amasela 20
                  anamhlanje akakhethi kwaye akakhathali nokuba umntu
                  sisikhwabakazi esisweleyo. Ukuba loo nto yakhe inye uyishiye
                  engayitshixelanga wofika ingekho.

         4        Amashishini enza iziqamangelo ayahlutha, kuba akusekho mzi
                  ungasisebenzisiyo isitshixo. Ngaphezu koko kwenziwa nezi ntsimbi 25
                  zifakwa ezifestileni nasemnyango zokuqhiwulela amasela. Kanti
                  kweminye imizi nasezindaweni ezinamashishini, kukwakho
                  neentambo ezisetelwe ukuba zithi kwakuchukunyiswa indawo ethile
                  lisela zisuke zitsaleke kutsho kukhale intsimbi evusa umninimzi.

         5        Kwezinye iindawo apho kugcinwa nokuba ngamatye anqabileyo, 30
                  okanye ezivenkileni ezithile, kuhlala kuvulwe iintambo zikagesi
                  ezijikelezileyo ezithi zakuchukunyiswa zimbambe lowo omele apho.
                  Bathi abakha baya eJamani, oluya donga lwaziwa ngokwahlula laa
                  dolophu inkulu yaseBerlin, linazo ezi ntambo ukwenzela ukuba
                  kungabikho mntu ugwencela kolu donga aqabelele kwelinye icala 35
                  ngaphandle kwemvume.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     4                                 DBE/2016
                                                     SCE

         6        Ingaba ke uluntu luziva lukhuselekile kuwo onke la malinge
                  okutshixa emakhayeni nakwezinye esezichatshazelwe? Ngalo lonke
                  ixesha kukhula ubundlobongela ezidolophini nasemaphandleni,
                  akukho namnye umntu okhuseleke kwaphela. Abaqhekezi xa 40
                  sebezimisele ukungena abakhathalele zitshixo.

         7        Bayakwazi ukuzivula izitshixo ezininzi. Abangenabuchule bakuvula
                  zitshixo, basuka banqike iifestile neengcango bangene. Abanye
                  bayayisebenzisa nemipu ethile badubule izitshixo kungekho ngxolo
                  ibhekele phi, basebenzise neentsimbi ezithile abazenza ngokwabo 45
                  bangene. Olu hlobo lwenziwa xa kuvulwa iisefu ezigcina iimali. Kanti
                  ke bakhona abasuka bavule ngezitshixo abazenze ngokwabo
                  ekuthiwa zizi 'keleton'.

         8        Ibali elimangalisayo endakhe ndaliva mayela nokuvulwa
                  kwezitshixo, lelomnye umfo owayengusomashishini. Suka ngenye 50
                  imini alibale izitshixo zomnyango weshishini ngaphakathi azitshixele.
                  Onke amalinge okuzama ukuvula enziwa ancanywa. Kuvakala
                  ukuba wasebenzisa icebo awakhe walifundiswa ngamaNdiya xa
                  wayesenza iYogi. Uthi owayehamba naye nowayesebenza kwakweli
                  shishini lakhe wasuka lo mfo walubamba ucango wacimela ethe 55
                  cwaka ngoku komntu onyameleyo. Wayimilisela ingqondo isithuba
                  eside engathethi lwasuka lwavuleka ucango engasebenzisanga
                  sitshixo.

         9        Abaqhekezi beenqwelo mafutha bangamachule ekuvuleni iifestile
                  neengcango zemoto. Bayakwazi ukuthi imoto itshixiwe, basuke 60
                  baqhawule iingcingo ezithile babuye bazidibanise ngohlobo lwabo
                  idume imoto. Wothi umnumzana esalele engalibali imoto eyitshixile,
                  avuke ingekho.

         10       Xa kungekho ndawo ikhuselekileyo icebo yintoni? Abanye abantu
                  banenkolo yokuba into engcono kukubalekela kwindawo apho 65
                  kungazi kufuneka zitshixo. Iphi ke loo ndawo? Enyanisweni zisekho
                  iindawandawana apho kungekho luqhekezo lungakanani kodwa ezi
                  ndawo zicutheke kakhulu. Ubundlobongela bungxamele ukushiya
                  amehlo kwiHlabathi liphela.

         11       Kwakhona eli gama lithi sitshixo lisetyenziswa ngokufanekiswa 70
                  kwemo yesitshixo nomntu. Siqinisekile ukuba ukhe uve xa kusithiwa
                  umninimzi sisitshixo sekhaya. Loo nto ithetha ukuthi ulisango
                  ekungenwa ngalo kweli khaya ekuthi livalwe okanye litshixwe.

                     [Sicatshulwe kwincwadi, Iphulo, nguKS Bongela, amaphepha-27–29 sahlelwa]

         Jonga kumhlathi 1

         1.1.1       Nika into ibe NYE ebidla ngokubiwa ngamasela ngexesha
                     lakudala.                                                                       (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    5                                  DBE/2016
                                                    SCE

         1.1.2       Caphula ngokuchanekileyo ibinzana elithetha into enye neli:

                     ... wonke umntu wayeyihloniphile into engeyoyakhe.                            (1)

         1.1.3       Igama 'ikakhulu' elibhalwe ngqindilili, ngokwakwisicatshulwa
                     lithetha, (kunqabile/ngamaxesha athile/kuxhaphake).                           (1)

         Jonga kumhlathi 2

         1.1.4       Kutheni lunokuyikholelwa nzima ulutsha lwanamhlanje into yokuba
                     kwakungatshixwa kudala?                                                       (1)

         1.1.5       Siphuhlisa ntoni isakhi u-na esibhalwe ngqindilili kwesi sivakalisi
                     singezantsi?

                     'Ziindawo ezinjengoomaNew York ezo, kanti nakomaRome zifakwa
                     nokuba zithathu.'                                                             (1)

         Jonga kumhlathi 3

         1.1.6       Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo: Igama elithi
                     'Ukuqamangela' ngokomxholo walo mhlathi lithetha ...

                     A    ukutshixa ucango lungatshixeki.
                     B    ukutshixa ngezitshixo ezininzi.
                     C    ukutshixa ngesitshixo esinye.
                     D    ukuvala ungalutshixi ucango.                                             (1)

         Jonga kumhlathi 4

         1.1.7       Xela isizathu sokuhlutha kwamashishini enza iziqamangelo.                     (1)

         1.1.8       Chaza ukuba ubhekisa kwintoni u 'zi-' obhalwe ngqindilili
                     kwisivakalisi esingezantsi.

                     '... kwenziwa nezi ntsimbi zifakwa ezifestileni nasemnyango
                     zokuqhiwulela amasela.'                                                       (1)

         Jonga kumhlathi 5

         1.1.9       Chonga igama kwisivakalisi esingezantsi elibonisa ukuba asizizo
                     zonke iivenkile ezihlala zivule iintambo zikagesi ezijikelezileyo.

                     '... ezivenkileni ezithile, kuhlala kuvulwe iintambo zikagesi …'              (1)

         1.1.10      Bhala ngokutsha eli binzana lilandelayo usebenzise amazwi akho.

                     '... zimbambe omele apho.'                                                    (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    6                             DBE/2016
                                                    SCE

         Jonga kumhlathi 6

         1.1.11      Nika isibizo esingcambunye nesibizo 'uluntu'.                              (1)

         Jonga kumhlathi 7

         1.1.12      Xela iindlela zibe MBINI ezisetyenziswa ngabaqhekezi ukungena
                     ezindlwini ngokwalo mhlathi.                                               (2)

         1.1.13      Cacisa uluvo oluqulethwe ngulo mhlathi.                                    (2)

         Jonga kumhlathi 8

         1.1.14      Yahluke njani indlela usomashishini awaluvula ngayo ucango
                     kweziya zikhankanywe kumhlathi wesi-7?                                     (1)

         Jonga kumhlathi 9

         1.1.15      Chonga igama elithetha into enye negama 'igqume'.                          (1)

         Jonga kumhlathi 10

         1.1.16      Nika intsingiselo eziswa kukusetyenziswa kuka-'ana' kwigama
                     'iindawandawana' kwisivakalisi esingezantsi.

                     'Enyanisweni zisekho iindawandawana apho kungekho luqhekezo
                     lungakanani kodwa ezi ndawo zicutheke kakhulu.'                            (1)

         1.1.17      Xela ukuba ibinzana elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwisivakalisi
                     esingezantsi sisaci okanye liqhalo.

                     'Ubundlobongela       bungxamele     ukushiya   amehlo   kwiHlabathi
                     liphela.'                                                                  (1)

         Jonga kumhlathi 11

         1.1.18      Ingaba unyanisile umbhali xa athi umninimzi sisitshixo sekhaya?
                     Xhasa impendulo yakho.                                                     (2)

         Kwitekisi yonke

         1.1.19      Myalezo mni odluliswa sesi sicatshulwa?                                    (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     7                                  DBE/2016
                                                     SCE

1.2      Funda lo mfanekiso ungezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

         ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO

                                            [Ucatshulwe ku-Windows Live Photo Gallery wahlelwa]

         1.2.1       Chaza okuqhubeka kulo mfanekiso.                                                 (2)

         1.2.2       Yintoni ebonisa ukuba into esembizeni ishushu?                                   (1)

         1.2.3       Kutheni uvuleke kakhulu umlomo womntu ongumama?                                  (1)

         1.2.4       Yintoni injongo yalo mfanekiso?                                                  (2)

                                                              AMANQAKU ECANDELO A:                    30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    8                           DBE/2016
                                                    SCE

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2

Funda esi sicatshulwa silandelayo, ze usishwankathele unike iingongoma
ezingokubaluleka kokubhala. Shwankathela ngokwemo yokudwelisa iingongoma.
Landela le miyalelo xa ushwankathela:

1.       Chonga iingongoma eziphambili ezisi-7 ubude bungadluli kuma-70 amagama.
2.       Zidwelise ngendlela ehambelanayo, ngamazwi akho ungawulahlanga
         umxholo.
3.       Bhala     inani   lamagama      owasebenzisileyo    kwizibiyeli  ezantsi
         kwesishwankathelo.
4.       Upelo, iimpawu zobhalo nokusetyenziswa kolwimi maluchaneke.

ISICATSHULWA C

                              UKUBALULEKA KOKUBHALA

Ukubhala oku yinto ebaluleke kakhulu. Into ebhaliweyo ihlala ihleli ngonaphakade
ngaphezu kwento ethethwe ngomlomo. Ungamva umntu xa afuna ukukhanyela
izigqibo enanizenzile esithi, 'sasingabambanga siba.' Xa atshoyo ke uthetha ukuthi
izigqibo zenu anizanga nazibhala phantsi.

Ukubhala bubugqi obuvinjwe zonke izidalwa zehlabathi, banikwa umntu, nto ke leyo,
ecacisa ukuthi ukubhala yenye yezinto ezibonakalisa ukuphakama kwesidalwa
esingumntu kwindalo yaso. Kuzo zonke izifundo emhlabeni sifumanise ukuba ukubhala
kwabaluleka endulo, kusabalulekile nanamhla. Imbali ithi kwaqala kwafundiswa
ukubhala, ukubala nokufunda.

Namhlanje zonke iinkalo zobom zifuna umntu okwaziyo ukubhala. Kule mihla
ungabona ixhego likhokhoba lingazanga laya esikolweni, kodwa ufumanise ukuba
liyakwazi ukubhala igama lalo. Yintoni unobangela? Lithe noxa lingazange laya
esikolweni lakubona ukubaluleka kokukwazi ukubhala. Lathabatha inkxamleko yokuba
lifundiswe oku kokubhala igama lalo.

Ukubonakalisa ukubaluleka kokukwazi ukubhala, ndoqala ndithi gqaba-gqaba
ngokubhala incwadi. Ukubhala incwadi kuko okwenza ukuba izihlobo zethu
nezizalwane zisoloko zisemehlweni noxa singaziboni ngeliso lenyama. Uthi
wakumkhumbula umhlobo wakho, okanye unqwenela ukuthetha nayiphi na into
enxulumene nobuhlobo benu ukhwele ephepheni umbhalele. Akufumana incwadi
evela kuwe uziva exolile emphefumlweni.

Ngokubhalelana iincwadi sithi sibe nakho ukuthetha izinto siphendulane, side sifikelele
esigqibeni singadanga sathabatha nkxamleko yokudleka mali sisiya kubonana ubuso
ngobuso.

Ungathi ukuze ukuqonde ukubaluleka kwabo ubugqi bokukwazi ukubhala ufune
umsebenzi. UseMpumalanga, eThekwini, eKapa uyakwazi ukubhalela eRhawutini
ufune umsebenzi, uyaphendula umnini-msebenzi ekumemela kudliwano ndlebe.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    9                                 DBE/2016
                                                    SCE

Ngenxa yokubhala sazi zonke iintlanga ezisehlabathini. Sifunda amaphepha-ndaba
sive izinto ezenzeka phesheya kolwandle koomaMelika,kooma-Asiya, eMpumalanga
nezinye iindawo ezikude ngexesha elingephi.

             [Sicatshulwe kwincwadi Imitha yelanga, nguWK Thamsanqa, amaphepha 37–40 sahlelwa]

                                                             AMANQAKU ECANDELO B:                   10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     10                                   DBE/2016
                                                     SCE

ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

UMBUZO 3

Funda esi sibhengezo-ntengiso uze uphendule imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA D: ISIBHENGEZO-NTENGISO

                                 [Icatshulwe kwiBONA kaJulayi 2015; Iphepha-89 yahlelwa]

3.1      Xela igama lemveliso ethengiswa kwesi sibhengezo-ntengiso.                                   (1)

3.2      Nika isilogani sesi sibhengezo-ntengiso.                                                     (1)

3.3      Sijoliswe koobani esi sibhengezo-ntengiso?                                                   (1)

3.4      Yintoni injongo yokusetyenziswa kwemifanekiso kwesi sibhengezo-ntengiso?                     (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      11                                    DBE/2016
                                                      SCE

3.5      Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo.                      Sisiphi    isixhobo
         sokuthengisa esisetyenziswe kwisivakalisi esingezantsi?

         'Ubusazi na ukuba iRooibos Tea ikwenza uzive usempilweni?'

         A       Sisifaniso
         B       Sisikweko
         C       Ngumbuzo-buciko
         D       Nguvumephika                                                                             (1)

3.6      Ziluncedo ngantoni izithako ezifumaneka kule mveliso?                                            (1)

3.7      Chaza ukuba lenze msebenzi mni ibinzana, 'akuyi koyiswa nto' kwesi
         sibhengezo-ntengiso.                                                                             (2)

3.8      Ingaba izibhengezo-ntengiso          zenzelwe       ukunceda      abathengi?        Xhasa
         impendulo yakho.                                                                                 (2)
                                                                                                          [10]

UMBUZO 4: IKHATHUNI

Funda le khathuni uze uphendule imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA E

                                                    [Icatshulwe kwi-www.zapiro.cartoons, yahlelwa]

4.1      Xela igama lesilwanyana esithabatha inxaxheba kolu qhankqalazo.                                  (1)

4.2      Chonga isiyaleli kwizikhalazo zabaqhankqalazi.                                                   (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                    Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     12                                 DBE/2016
                                                     SCE

4.3      Bhala injongo yolu qhankqalazo.                                                              (2)

4.4      Nika ubungqina bokuba uqhankqalazo luxhaswe luluntu ngokubanzi.                              (2)

4.5      Guqula isikhalazo sedonki sibe kwimo evumayo.                                                (1)

4.6      Chaza indlela asenze ngayo isihlekiso umzobi wale khathuni.                                  (2)

4.7      Khetha impendulo echanekileyo kwezi zingezantsi. Kubonakala njani
         ukukhathazeka kwinkangeleko yobuso babaqhankqalazi?

         A       Bonke bancumile.
         B       Bonke baqumbile.
         C       Bonke bayahleka.
         D       Bonke bayalila.                                                                      (1)
                                                                                                      [10]

UMBUZO 5: IPROZI

5.1      Funda esi sicatshulwa uze uphendule imibuzo ebuzwe kuso.

         ISICATSHULWA F

                                        ISIQALO SESIPHELO

         Kwelasentla kwisixekokazi esikhulu saseGoli, apho uKK wayegqityelwe
         evalelwe khona, izihlwele zabantu zenza umngcelele zafunza esikhululweni
         samapolisa ziye kuwaxelela ukuba makavuse uKK. Othethayo uthi abantu
         yayinguMbo noMxesibe. Ababebakhokele bafika bacela ukuthetha
         nengqonyela yesikhululo eyasuka yona yathuma omnye isithi ezo zihlwele
         zinikwa imizuzu emihlanu ukuba zichithakale okanye ziya kuyibona into
         ebhinqe ngayo.

         Abantu bahlala phantsi ukubonisa ukuba akukho apho bayayo de kuze
         kuthethwa nabo. Ithe yakuphela imizuzu emihlanu, kwabonwa ngelori enkulu
         iphuma apha esikhululweni ihlehla umva, yaxela ibhokhwe igudla udonga
         ukuza ebantwini. Yakuba kude kufutshane lwavuleka ucango lwangasemva,
         yaqhuma ilopisi, yangumbambamba. Babesithi bephakama abantu
         ngelokusaba, babe besiwa waca. Umpu ozitshintshelayo wawubageca
         ngokungathi yirhengqe inqunqa iindiza.

                  [Sicatshulwe kwincwadi, Ukhozi Olumaphiko, nguN. Saule; Iphepha 54-55 yahlelwa]

         5.1.1       Xela isigaba sentetho segama elibhalwe ngqindilili kwesi sivakalisi
                     singezantsi.

                     Izihlwele zifunza esikhululweni samapolisa.                                      (1)

         5.1.2       Chaza ukuba luluphi udidi lwesihlomelo esikrwelelwe umgca
                     ngaphantsi kwisicatshulwa.                                                       (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     13                            DBE/2016
                                                     SCE

         5.1.3       Bhala izimelabizo endaweni yezibizo             ezikrwelelwe   umgca
                     ngaphantsi kwisivakalisi esingezantsi.

                     Abantu bafika bacela ingqonyela yesikhululo.                                (2)

         5.1.4       Bhala isivakalisi esichanekileyo usebenzise isenzi 'ebhinqe' linike
                     enye intsingiselo ngaphandle kwale ikwisicatshulwa.                         (2)

         5.1.5       Guqula esi sivakalisi silandelayo sibe kwixesha elizayo.

                     Abantu bahlala phantsi ukubonisa ukuba abahambi.                            (2)

         5.1.6       Xela ukuba lo mzekelo ukrwelelwe umgca ngaphantsi ngezantsi
                     libinzana okanye sisivakalisi. Xhasa impendulo yakho.

                     Umpu ozitshintshelayo          wawubageca   ngokungathi    yirhengqe
                     inqunqa iindiza.                                                            (2)

         5.1.7       Khetha isichazi kwesi sivakalisi silandelayo.

                     Yathi yakuphela imizuzu emihlanu badutyulwa.                                (1)

         5.1.8       Faka iimpawu zobhalo ezichanekileyo kwesi sivakalisi silandelayo.

                     ingqonyela yamapolisa yaya ebantwini                                        (2)

         5.1.9       Xela isakhi esikrwelelwe umgca ngaphantsi kwisivakalisi
                     esingezantsi.

                     Umpu ozitshintshelayo wawubageca                                            (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    14                                DBE/2016
                                                    SCE

5.2      Funda lo mfanekiso uze uphendule imibuzo elandelayo.

         ISICATSHULWA G: UMFANEKISO

                               [Ucatshulwe kwiBONA, Janyuwari 2015; Iphepha 46 wahlelwa]

         5.2.1       Bhala esi sivakalisi sibe kwingxelo-ntetho.

                     Ndiyaluthanda uhambo, utsho utata.                                           (2)

         5.2.2       Lungisa igama elikwizibiyeli ukuze esi sivakalisi silandelayo
                     sichaneke.

                     Kubalulekile ukuba umntu (-nwabe) ubomi.                                     (2)

         5.2.3       Bhala kwakhona esi sivakalisi silandelelayo ngokuchanekileyo sibe
                     kwisinye.

                     Baya phi abantu?                                                             (2)
                                                                                                  [20]

                                                              AMANQAKU ECANDELO C:                40
                                                                 AMANQAKU EWONKE:                 80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2019/7015d609-f209-4a57-88c2-af120116c696) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2018/179e0ff2-83e4-4277-8119-c7c3347c03c2) — isiXhosa FAL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2016-memo/a9d302a1-3166-4152-9105-5698a944090a) — isiXhosa FAL · Memo · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2016-memo/f7652bab-58c3-494b-9626-5e61c9995d71) — isiXhosa FAL · Memo · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2018-memo/596f3554-050c-45ad-bc50-c3b4270b2fb3) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2016/8826b7b5-f1d1-44f5-9232-5769c31cabb5) — isiXhosa FAL · QP · 2016 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-gr12-memo-sept-2025-watermark/9129edfc-7f89-491a-88fb-23270581f911) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2025-watermark/854a529e-2cc7-4f28-b2d3-f7735c0d615c) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025-mg/6858023a-bdef-4e8f-a091-79d94e109d28) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025-mg/e6f77f14-fd5e-4415-9cd4-23e671adcb30) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2024/4c02fe41-62c6-462b-aa2a-9c6efd2e97ba) — Memo · 2024
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept-2024/b9606eda-21f0-469e-bf5d-ffb2f9da1ea1) — Memo · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
