# isiXhosa FAL Grade 12 P1 Amended SC June Exams 2017 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 1 memorandum from the Amended SC June Exams 2017, 9 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2017-memo/37424698-eaf4-4d26-b818-4b77806b8e5b
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: Amended SC June Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 9

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P1 Amended SC June Exams 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2017-memo/37424698-eaf4-4d26-b818-4b77806b8e5b)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · Amended SC June Exams · 2017 · isixhosa. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2017/fa6ae230-f3e2-4d82-946e-e0145c3d0060) — QP · 2017 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                  SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                                IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                        IMEMORANDAM

                                           2017

                                                              AMANQAKU: 80

                           Le memorandam inamaphepha ali-9.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                           Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     2                           DBE/2017
                                              SCE – Imemorandam

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

UMBUZO 1

Ukumakisha uvavanyo lokuqonda

1.       Ngenxa yokuba kugxininiswa kwingqiqo, upelo olungachanekanga neziphene
         zolwimi kwiimpendulo mazingohlwaywa ngaphandle kokuba ezo ziphene
         zitshintsha   intsingiselo/ingqiqo. (Kuseyimfuneko    ukuba    iziphene
         zibonakaliswe.)

2.       Ukuba umviwa usebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi olungelulo
         olu luviwayo, musa ukuwananza loo magama, kwaye ukuba impendulo
         isavakala ilungile, sukunika sohlwayo. Ukanti ke, ukuba igama elisuka
         kolunye ulwimi lisetyenzisiwe kwitekisi kwaye liyayincedisa impendulo, oku
         kuyakwamkeleka.

3.       Ngokubhekiselele kwimibuzo emalunga nokuthatha icala uze uzixhase,
         akukho    manqaku       anikwayo     kwiimpendulo     ezingu-EWE/HAYI,
         noNDIYAVUMELANA/ANDIVUMELANI.            Isizathu/Ukunika    ubungqina/
         nokuxhasa zizo ezimele ukunikwa ingqwalasela.

4.       Akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu-YINYANISO/BUBUXOKI,
         noYINYANI/LULUVO. Ukunika isizathu/ukunika ubungqina/ukuxhasa kukona
         makuthathelwe ingqalelo.

5.       Xa impendulo efunwayo iligama elinye, aze umviwa anike impendulo esi-
         sivakalisi esipheleleyo, oku makumakishwe nje ngokuchanekileyo kuphela xa
         igama elichanekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi/ligqanyisiwe.

6.       Xa kufunwa iimpendulo ezimbini/ezintathu/iingongoma ezimbini kwezintathu,
         aze umviwa anike ezingaphaya kweziqingqiweyo kumyalelo, makisha kuphela
         isibini okanye isithathu sokuqala ngokuhambelana nombuzo.

7.       Kwamkele     ukwahluka   kwendlela          yokubeka     impendulo   okudalwa
         kukusetyenziswa kweelwimi zengingqi.

8.       Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
         ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/
         OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1           3                    DBE/2017
                                                    SCE – Imemorandam

1.1      ISICATSHULWA A

         1.1.1       Nendlu eyakhiwe ngokugqibeleleyo ngebhongo kodwa umniniyo
                     athi noko igqibelele abe efuna ukuyilungisa.√                              (1)

         1.1.2.      Sesokuyinika ubuhle.√                                                      (1)

         1.1.3.      A√/A walatha ukuba into ibonakala ngathi inganjalo.√/ walatha
                     ukuba into ibonakala ngathi inganjalo.√                                    (1)

         1.1.4       Ingcinga yokuba inkalo kalwazi ayigqibeki.√√                               (2)

         1.1.5       Ubom ukuba ndiphinde ndifunde enye into ngoku.√

                     [Nasiphi na isivakalisi esichanekileyo]                                    (1)

         1.1.6       Kwilizwi lomntu.√                                                          (1)

         1.1.7       Unyamezelo√/inkuthalo√/inkathalo√/ukuzimisela okugqibeleleyo.√

                     [Nasiphi isibini kwezi]                                                    (2)

         1.1.8       Akuncedi ukuthi, kuba ubona ubani efundele into ethile, uze uthi
                     nawe uza kwenjenjalo, ungakhange ube ubuqhutywe nto kuba uza
                     kuphelelwa esithubeni.√√                                                   (2)

         1.1.9       Kukuzixelela ukuba uza kuzincama√/ ukuncama izinto
                     azixabisileyo abekade ezenza√/ukunyaniseka esiqwini sakhe√/
                     ukungadlali ngexesha lakhe nelabanye abantu√/azinikezele
                     wonke.√

                     [Nasiphi isibini kwezi.]                                                   (2)

         1.1.10      Luluvo kuba akukho bungqina buphathekayo boku koko umbhali
                     uvakalisa uluvo lwakhe.√√                                                  (2)

         1.1.11      ngesithatha√esimfimfithekayo.√                                             (2)

         1.1.12      Obokuba nangona zikhanyisa kakhulu kodwa zinobungozi
                     bokuphandla emehlweni.√√                                                   (2)

         1.1.13.     Intsingiselo yokuba asingabo bonke ootitshala abayekisa
                     abantwana isikolo.√                                                        (1)

         1.1.14      Lolokuba ngabongikazi noogqirha ababulala abantu ngabom. √                 (1)

         1.1.15      Kungokuba ayekholelwa ukuba ijika iguqule izimilo zabantwana
                     kangangokuba abafundileyo babekhanyela abazali kunye
                     namakhaya abaphuma kuwo.√√                                                 (2)

         1.1.16      Ngumhlathi wesibini.√                                                      (1)
                                                                                                [24]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1           4                DBE/2017
                                                    SCE – Imemorandam

1.2      ISICATSHULWA B

         1.2.1       Yimbiza√/Licephe√/Imela.√

                     [Nasiphi isibini kwezi]                                                (2)

         1.2.2       Bonwabile √/kuba bobabini bancumile.√                                  (2)

         1.2.3       Uvule iimpumlo umlomo uwuvalile.√                                      (1)

         1.2.4       Ngokuba eli khondo linamathuba amaninzi okunyusa uqoqosho
                     lwelizwe√/Ngokuba wonke umntu uza kuba nosapho ekufuneka
                     ukuba alutyise ngokufanelekileyo√/Ngokuba kungalondoloza imali
                     yokuqesha abantu bokupheka ekhaya.√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                       (1)
                                                                                            [6]

                                                            AMANQAKU ECANDELO A:            30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1           5               DBE/2017
                                                    SCE – Imemorandam

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2

Ukumakisha ushwankathelo

Ushwankathelo malumakishwe ngolu hlobo:

•   Ulwabiwo-manqaku

    o   Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Inqaku elinye ngengongoma
        nganye).
    o   Amanqaku ama-3 olwimi.
    o   Amanqaku ewonke: 10

•   Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi engacaphulanga ngqo.

    o   1–3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1.
    o   4–5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2.
    o   6–7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3.

•   Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi ecaphule ngqo.

    o   6–7 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanganikwa NALINYE inqaku
        kwawolwimi.
    o   1–5 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanikwe inqaku lolwimi LIBE LINYE.

QAPHELA

•   Ubalo-magama:

    o   Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise ukuba alidlulanga kuma-70
        inani lamagama asetyenzisiweyo.
    o   Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
        lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
        ngokungachanekanga.
    o   Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ugqibezele isivakalisi eso inani
        lamagama eliqingqiweyo liphela kuso ungayihoyi intsalela yesishwankathelo
        sakhe.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1           6                      DBE/2017
                                                    SCE – Imemorandam

       IINGONGOMA EZICATSHULWE NGQO                           IINGONGOMA
                                                              EZISHWANKATHELWEYO
1.     Abantu abakwimisebenzi ezizigxina, abaziyo       1.    Abakwimisebenzi    esisigxina
       ukuba abanakukhutshwa kuyo ngaphandle                  imali bangayigcina kwiindawo
       kokuba bazonele bona ngokwabo bamelwe                  ezisika ixesha ukuze ibe
       kukulondoloza imali kwezi ndawo ziyisikela             nenzala.
       ixesha imali ezinjengeeBuilding Society,
       iiInsurance,
2.     Abantu abakwimisebenzi esengaphelayo,            2.    Abakwizingxungxo
       nezingxungxu bamele ukulondoloza imali                 bangayigcina imali kwiindawo
       ePosini, eBhankini, nakwezinye iindawo                 ezingenamiqathango
       ezingasiki xesha, ezithi zingabuzi ukuba               yokuvalela inyanga nenyanga.
       kutheni na lento ungahlawulanga kwinyanga
       efileyo.
3.     Enye indlela yoqoqosho yephathelele              3.    Ukulondoloza    ixesha    konga
       kwiXesha, eli wathi umLungu ukuthetha                  imali.
       ngalo, "Ixesha yimali". Siyazi sonke ukuba
       ixesha       esilityesheleyo     namhlanje
       asalisebenzisa alisayi kuze libuye, limkile
       nje limkile.
4.     Kulungile ukwenza umsebenzi wasekhaya            4.    Kukongela imali ukuzenzela
       phambi kokuba uye kwisixelengo somhla                  umsebenzi wekhaya phambi
       nezolo, nokubuyela kwakuwo ukuphuma                    kokuphangela      mihla       le
       kwakho ekuxelengeni.                                   endaweni            yokuqesha
                                                              abasebenzi.
5.     Kule mihla yeebhasi neemoto kukwalungile 5.            Kuyalondoloza ukuhlawula itikiti
       ukuhlawula itikiti uye kufika kwangoko                 lebhasi kunokubandeza imali
       ekhaya     usebenze       imisebenzi     yakho         uhambe      ngenyawo      ufike
       lingekatshoni ilanga kunokonga imali ubethe            udiniwe     ude     uyiqeshele
       ngezikaTshiwo            ufike         ekhaya          imisebenzi yekhaya.
       sel’ungenakusebenza.
6.     Impilo     yenye        yezinto      ezimelwe 6.       Ukulondolozwa        kwempilo
       kukulondolozwa, kuba ukwaphuka kwayo                   kuqoqosha      imali     kuba
       kukulahleka      kwazo       zonke     iindlela        kuthintela   izifo    ebeziya
       zoqoqosho.      Kungoko      umLungu       athi,       kunyangwa ngemali eninzi.
       "Ukuthintela          isifo         kubhetele
       kunokusinyanga".
7.     Asiloqoqosho         ukupheka           ukutya 7.      Kuyalondoloza        ukupheka
       okungaphaya kwabantu bekhaya, okuya                    ukutya      okwanele     inani
       kuthi kusale kube sekuphoswa ezihagwini                lamalungu osapho kunokulahla
       okanye ezinkukwini ezinako okwazo ukutya.              okushiyekileyo.
[Naziphi iingongoma ezisixhenxe kwezi.]

[145 amagama]                                                             [67 amagama]

QAPHELA: Izifinyezi okanye ii-akhronim mazingasetyenziswa kodwa ukuba zithe
         zavela kushwankathelo mazibalwe ngokwamagama eziwameleyo.                                [10]

                                                             AMANQAKU ECANDELO B:                 10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1           7              DBE/2017
                                                    SCE – Imemorandam

ICANDELO C: ULWIMI

Ukumakisha iCandelo C

1.       Upelo
         • Iimpendulo       ezingoogama-nye/eziligama      elinye   mazimakishwe
            njengezichanekileyo nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba
            isiphene silahla intsingiselo efunwayo yegama.
         • Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga luya
            kohlwaywa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
         • Xa uvavanyo lujoliswe kwisifinyezo, impendulo iya kwamkeleka xa ifakwe
            iimpawu zobhalo ngokuchanekileyo.

2.       Izakhi zezivakalisi kufuneka zichaneke kwaye zisetyenziswe kwizivakalisi
         ezipheleleyo/njengoko umbuzo uyalela.

3.       Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
         ZOMBINI unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/
         OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo njengechanekileyo.

UMBUZO 3

3.1      Ziitshipsi √ nesiselo.√                                                          (2)

3.2      Kubantu abalambe ngoku√/ kubantu abafuna ukonga imali√/kubantu
         abaseluhambeni abangenaxesha lakupheka√/kubantu abafuna ukutenda
         abanye      kwiivenkile    zokutya√/kubantu  abathanda    ukutya
         okukhawulezileyo√/kwiikumkani.√                                                  (1)

3.3      KwaBC's kulapho siphekela khona iikumkani.√                                      (1)

3.4      B√/B ebandakanyekile kobu bukumkani√/ebandakanyekile kobu bukumkani.√            (1)

3.5      Ikhombo yebhega.√                                                                (1)

3.6      Akulunganga kuba konakalisa impilo yomntu.√√

                                                Okanye

         Kulungile kuba konga ixesha lokupheka.√√

         [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                                 (2)

3.7      Sinempembelelo yokwenza ungxamo kubathengi√√/Siqweqwedisa abathengi
         ukuba bayokuthenga. √√                                                           (2)
                                                                                          [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1           8                DBE/2017
                                                    SCE – Imemorandam

UMBUZO 4

4.1      Ngumntwana nomama wakhe√/ngunyana nonina.√                                         (1)

4.2      Umenze ubuso bakhe bajijeka√/waneke izandla eme ngendlela ebonisa
         ukubamba umzimba.√                                                                 (1)

4.3      Ngokuba kwesokuqala uthwele izandla entloko kanti kwesesibini ude
         wachopha eqinisekisa ngokuphatha nangezandla.√√                                    (2)

4.4      Mntwana√ wam.√                                                                     (2)

4.5      vuxa.√                                                                             (1)

4.6      B√/B yokwenza ukuba uSqu athathe icala likanina ngokweengcinga√/
         yokwenza ukuba uSqu athathe icala likanina ngokweengcinga.√                        (1)

4.7      Akathethi nto inye kuba uSqu le ayinxibileyo inde kuba eyitebhisile, abe
         umama ecinga ukuba yibhulukhwe ende le ayinxibileyo uSqu.√√                        (2)
                                                                                            [10]

UMBUZO 5

5.1      5.1.1       Ingcambu.√                                                             (1)

         5.1.2       Kungokuba uTurfloop ligama lendawo.√                                   (1)

         5.1.3       (a) Ndikhulise- uhlobo lokuqhubeka. √
                     (b) Ndiphile- uhlobo lolandelelwano. √                                 (2)

         5.1.4       Utata wakhe wathi ku√Bosaletsi eso√ sigqibo sakhe√ noko ngathi
                     sasibuthuntu.√                                                         (4)

         5.1.5       Ubeke indlebe.√√                                                       (2)

         5.1.6       Sibonisa ukuba isenzo senziwa ngumntu ekuthethwa ngaye.√√              (2)

         5.1.7       Sisibaluli.√                                                           (1)

         5.1.8       Bobabini abazange baye edyunivesithi √/Umama notata abazange
                     baye edyunivesithi.√                                                   (1)

5.2      5.2.1       Idolo likaZola ligruzukile.√                                           (1)

         5.2.2       Cocani√abantwana√/benu.√

                     [Nasiphina isibini kwezi]                                              (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     9                    DBE/2017
                                              SCE – Imemorandam

         5.2.3       Musa ukuhlala usempilweni.√                                      (1)

         5.2.4       Umama uwe ngedolo wacelela unyana wakhe impilo kuMdali.√√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                 (2)
                                                                                      [20]

                                                            AMANQAKU ECANDELO C:      40
                                                               AMANQAKU EWONKE:       80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2017-memo/121227d8-b537-4331-aeae-310859d099b3) — isiXhosa FAL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2017-memo/b5f0f566-6218-4ad4-98e0-0edd6af8df29) — isiXhosa FAL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2017/0c913826-b5fb-4884-b44c-b32150c954cb) — isiXhosa FAL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2017/c385c5ff-9cf9-44cc-94b3-ae62c158445d) — isiXhosa FAL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Feb-March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-feb-march-2017-memo/53f6a87b-9b07-4564-8877-907f3526782e) — isiXhosa FAL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2022-mg/a38bf92b-14af-42c8-83f2-6bb25849ab30) — isiXhosa FAL · Memo · 2022 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
