# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June Exams 2019 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 1 memorandum from the NSC June Exams 2019, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2019-memo/5d52b89d-9866-494f-bbd3-f565bc7808ed
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2019
- Exam period: NSC June Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June Exams 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2019-memo/5d52b89d-9866-494f-bbd3-f565bc7808ed)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC June Exams · 2019 · isixhosa. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2019/7015d609-f209-4a57-88c2-af120116c696) — QP · 2019 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

             SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
         NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                                IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                              2019

                              ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

                                                                    AMANQAKU: 80

                    Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha asi-8.

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                  Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      2                             DBE/2019
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

UMBUZO 1

Ukumakisha uvavanyo lokuqonda

1.       Ngenxa yokuba kugxininiswa kwingqiqo, upelo olungachanekanga neziphene
         zolwimi kwiimpendulo mazingohlwaywa ngaphandle kokuba ezo ziphene
         zitshintsha   intsingiselo/ingqiqo. (Kuseyimfuneko    ukuba    iziphene
         zibonakaliswe.)

2.       Ukuba umviwa usebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi olungelulo
         olu luviwayo, musa ukuwananza loo magama, kwaye ukuba impendulo
         isavakala ilungile, sukunika sohlwayo. Ukanti ke, ukuba igama elisuka
         kolunye ulwimi lisetyenzisiwe kwitekisi kwaye liyayincedisa impendulo, oku
         kuyakwamkeleka.

3.       Ngokubhekiselele kwimibuzo emalunga nokuthatha icala uze uzixhase,
         akukho    manqaku       anikwayo     kwiimpendulo     ezingu-EWE/HAYI,
         noNDIYAVUMELANA/ANDIVUMELANI.            Isizathu/Ukunika    ubungqina/
         nokuxhasa zizo ezimele ukunikwa ingqwalasela.

4.       Akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu-YINYANISO/BUBUXOKI,
         noYINYANI/LULUVO. Ukunika isizathu/ukunika ubungqina/ukuxhasa kukona
         makuthathelwe ingqalelo.

5.       Xa impendulo efunwayo iligama elinye, aze umviwa anike impendulo esi-
         sivakalisi esipheleleyo, oku makumakishwe nje ngokuchanekileyo kuphela xa
         igama elichanekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi/ligqanyisiwe.

6.       Xa kufunwa iimpendulo ezimbini/ezintathu/iingongoma ezimbini kwezintathu,
         aze umviwa anike ezingaphaya kweziqingqiweyo kumyalelo, makisha kuphela
         isibini okanye isithathu sokuqala ngokuhambelana nombuzo.

7.       Kwamkele     ukwahluka   kwendlela            yokubeka      impendulo   okudalwa
         kukusetyenziswa kweelwimi zengingqi.

8.       Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
         ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/
         OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                             Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      3                       DBE/2019
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

1.1      ISICATSHULWA A

         1.1.1     Ngokuba lelinye lamazwe amahle.√                                         (1)

         1.1.2.    Ukuba abemi beli bangade baye kwamanye amazwe ngeenjongo
                   zokukhenketha koko baqwalasele ukwahluka okumangalisayo eli
                   lizwe elinako.√                                                          (1)

         1.1.3     YiGarden Route√/nguMntla Koloni√/yiMpumalanga.√
                   (Nayiphi enye kwezi.)                                                    (1)

         1.1.4.    Ivumela ukuba angasebenzisi mali ininzi.√                                (1)

         1.1.5     Kungokuba kwilizwe laseMelika uyakwazi ukuthi nge-Visa enye
                   ukhenkethele amazwana ayo amaninzi kanti eyamazwe
                   anjengeThailand i-Visa isebenziseka kwilizwe elinye kuphela.√√           (2)

         1.1.6     D√/D yidola√/yidola.√                                                    (1)

         1.1.7     Elona thuba lilungileyo abantu abanokukhenketha ngalo kuxa
                   kungeyoholide kuba amaxabiso ayehla.√√                                   (2)

         1.1.8     Eyokuba uzenzela ngokwakhe ukuba avakalelwe ngolo hlobo.√√               (2)

         1.1.9     Lolokuba abakhenkethi babenakho ukuhlawula naziphi iindleko
                   ezinxulumene nokhenketho ngezavenge√/lolokuba umkhenkethi
                   angahlawuli imali eninzi ngexesha elinye kwiindleko zokhenketho. √
                   (Nayiphi kwezi.)                                                         (1)

         1.1.10    Kukumana ubeka iziqanaqwana zemali ide iphelele √                        (1)

         1.1.11    Kuba lo mqathango udlelelela abantu abaneminyaka engaphezu
                   kwama-44√√/kuba abantu abaneminyaka engaphezu kwama-44
                   abanikwa mathuba.√√
                   (Nayiphi kwezi.)                                                         (2)

         1.1.12    Kukunikeza ngamandla akho kwinkonzo ethile ungajonganga
                   ntlawulo√√/kukusebenza ungajonganga ntlawulo. √√                         (2)

         1.1.13    Ithuba lokukhenketha ihlabathi lingunobangela wokufumana
                   amava√√/ukuxhamla kumava kusisiphumo sokukhenketha. √√                   (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                       Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      4                       DBE/2019
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

         1.1.14    (a) (ii) √/Sky Scanner.√

                   (b) (iv) √/Airbnb.√

                   (c) (i) √/Google Maps√                                                   (3)

         1.1.15    Lungaluncedo kuba isicatshulwa siqulethe ulwazi oluxhobisayo
                   malunga nokhenketho.√√

                                                   OKANYE

                   Lungangabiluncedo kuba abanye abakhenkethi             abanamdla
                   wakufunda ngazingcombolo zanto.√√
                   (Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.)                         (2)

1.2      ISICATSHULWA B

         1.2.1     Yeyokuba abantwana/abantu abavumelekanga ukungena kule
                   ndawo√√/         ukutshaya         kuyingozi        empilweni
                   yabantwana/yabantu√√/ukutshaya kubulala abantwana/abantu.√√              (2)

         1.2.2     Ngokwenza izigarethi zibekwimo yabantu.√√                                (2)

         1.2.3     Sesokuba makungatshaywa icuba phakathi kwabantwana.√√
                   (Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.)                         (2)

                                                              AMANQAKU ECANDELO A:          30

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                       Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      5                      DBE/2019
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2

Ukumakisha ushwankathelo

Ukumakisha isishwankathelo kusekwe ekugqaleni iingongoma ezingundoqo.

Ushwankathelo malumakishwe ngolu hlobo:

•   Ulwabiwo-manqaku

    o   Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Inqaku elinye ngengongoma
        nganye).
    o   Amanqaku ama-3 olwimi.
    o   Amanqaku ewonke: 10

•   Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi engacaphulanga ngqo.

    o 1–3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1.
    o 4–5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2.
    o 6–7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3.

•   Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi ecaphule ngqo.

    o   6–7 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanganikwa NALINYE inqaku
        kwawolwimi.
    o   1–5 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanikwe inqaku lolwimi LIBE LINYE.

QAPHELA

•   Ubalo-magama:

    o   Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise ukuba alidlulanga kuma-70
        inani lamagama asetyenzisiweyo.
    o   Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
        lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
        ngokungachanekanga.
    o   Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ugqibezele isivakalisi eso inani
        lamagama eliqingqiweyo liphela kuso ungayihoyi intsalela yesishwankathelo
        sakhe.

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                      Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      6                              DBE/2019
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

      IINGONGOMA EZICATSHULWE NGQO                                IINGONGOMA
                                                                  EZISHWANKATHELWEYO
1.    'Iwebhusayithi inceda abantu, ngakumbi 1.                   Iwebhusayithi izisela abantu
      abafikayo endaweni, ukuba bazifumane lula                   ulwazi ngamashishini akwezo
      iinkcukacha zamashishini abawafunayo.'                      ndawo bakuzo.
2.    'Iwebhusayithi iyaliqaqambisa ishishini lakho 2.            Iwebhusayithi ilazisa
      kuba inika abathengi iinkcukacha ezizeleyo                  ngokupheleleyo ishishini lakho
      ngalo kwaye zifikelela lula kubo.'                          kubathengi ngendlela elula.
3.    'Unxibelelwano      ngewebhusayithi    luhlala 3.           Abathengi bazifumana
      luvulekile ngamaxesha onke ukuphendula                      ngamaxesha onke iimpendulo
      imibuzo ngeshishini.'                                       zemibuzo abanayo ngeshishini.

4.    'Iwebhusayithi ikutsalela abathengi abathi            4.    Iwebhusayithi ikuzisela abathengi
      beqhagamshelana             neshishini       babe           abeza sele beneenjongo
      sebesithathile isigqibo sokulixuma.'                        zokuthenga.
5.    'Iwebhusayithi     yeshishini     inceda    ukuba     5.    Ukufumana ulwazi oluphambili
      abathengi bakuthembe kuba zivela zonke                      ngobume beshishini kudala
      iinkcukacha        ezibalulekileyo       ngobume            intembeko kubathengi.
      beshishini.'
6.    'Kukuthatha         ithutyana       elingangeyure     6.    Kuthatha ixesha elifutshane
      ukutshintsha zonke iinkcukacha zeshishini                   ukufaka iinkcukacha ezintsha
      lakho kwiwebhusayithi, xa kuthelekiswa                      ngeshishini lakho
      nezinye iindlela zokubhengeza.'                             kwiwebhusayithi.
7.    'Iwebhusayithi ifikelela kuninzi lwabantu             7.    Iwebhusayithi yeyona ndlela
      ehlabathini jikelele ngentlawulo engephi                    ibhengeza ishishini lakho
      kunokusebenzisa ezinye iindlela                             ngentlawulo encinci kubantu
      zokubhengeza.'                                              abaninzi kwihlabathi lonke.

[Naziphi iingongoma ezisixhenxe kwezi.]

[83 amagama]                                                                [60 amagama]

QAPHELA: Izifinyezi okanye ii-akhronim mazingasetyenziswa kodwa ukuba zithe
         zavela kushwankathelo mazibalwe ngokwamagama eziwameleyo.                                 [10]

                                                              AMANQAKU ECANDELO B:                 10

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                              Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      7                      DBE/2019
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

Ukumakisha ICANDELO C

1.       Upelo
         • Iimpendulo       ezingoogama-nye/eziligama      elinye   mazimakishwe
            njengezichanekileyo nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba
            isiphene silahla intsingiselo efunwayo yegama.
         • Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga luya
            kohlwaywa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
         • Xa uvavanyo lujoliswe kwisifinyezo, impendulo iya kwamkeleka xa ifakwe
            iimpawu zobhalo ngokuchanekileyo.

2.       Izakhi zezivakalisi kufuneka zichaneke kwaye zisetyenziswe kwizivakalisi
         ezipheleleyo/njengoko umbuzo uyalela.

3.       Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
         ZOMBINI unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/
         OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo njengechanekileyo.

UMBUZO 3

3.1      Kusasa.√                                                                          (1)

3.2      100% Perfectly balanced.√                                                         (1)

3.3      Kwiivenkile eziphambili zokutya eMzantsi Afrika.√                                 (1)

3.4      Ntingela emajukujukwini ...√√                                                     (2)

3.5      D√/D inezakhamzimba ozidingayo√/inezakhamzimba ozidingayo.√                       (1)

3.6      Kukubonisa     ukuba    ikuthatha     ikubeke    kwinqanaba eliphezulu
         ngokwasempilweni√√/kukubonisa ukuba xa uyitya umelana neemeko zonke
         zosuku.√√
         (Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.)                                  (2)

3.7      Umnini-mveliso kuba nguye ofumana inzuzo ngokuthengwa kwayo.√√

                                              OKANYE

         Umthengi kuba utsho azi banzi ngale mveliso malunga noncedo lwayo
         nendawo efumaneka kuyo√√/inazo zonke izakha-mzimba.√√
         (Nayiphi impendulo echanekileyo exhasayo iya kwamkeleka.)                         (2)
                                                                                           [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                      Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      8                            DBE/2019
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

UMBUZO 4

4.1      Kuphandle√/kusecaleni kwendlu√/bahleli kwiveranda.√                                   (1)

4.2      Kukuba utatomkhulu ugone umakhulu√√/umjonge ngothando.√√                              (2)

4.3      Utatomkhulu uthetha ngenyanga le ibasesibhakabhakeni lakutshona ilanga√
         kanti umhakhulu uthetha ngenyanga le iyeyonyaka yenziwa ziiveki.√                     (2)

4.4      D√/D Ukothuka√/Ukothuka.√                                                             (1)

4.5      Intsingiselo yolwimi ivakala xa uwuvile umxholo elisetyenziswe kuwo
         igama√√/ ulwimi lutyebile, igama liyakwazi ukuba neentsingiselo                       (2)
         ezahlukileyo.√√

4.6      Ndiyavumelana kuba umhakhulu uyayicingela into yokuba utatomkhulu
         uncoma amazinyo kaNomso abe yena utatomkhulu engathethi loo nto.√√
                                              OKANYE
         Andivumelani kuba umhakhulu akawevanga amagama asetyenzisiweyo.√√
         (Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.)                                      (2)
                                                                                               [10]

UMBUZO 5

5.1      5.1.1     Yaqokelelwa imali msinyane zema izindlu zesikolo.√√                         (2)

         5.1.2     Neethoyilethi.√                                                             (1)

         5.1.3     Sisibaluli.√                                                                (1)

         5.1.4     Mfana√ kuba wandulelwa sisimelabizo sokwalatha.√                            (2)

         5.1.5     Ubuncinane ngokobudala√√/ngokuzalwa√√/ngokweminyaka.√√                      (2)

         5.1.6     'Ngu√Wagaxaza lo' √, yatsho ilali. √                                        (3)

         5.1.7     UNqatha akawafuni√ amatye a√qatywe mhlophe.                                 (2)

         5.1.8     Sikwimo elandulayo.√                                                        (1)

5.2      5.2.1     Okuninzi kuguqulwa luthando               lobuzali.√√/Uthando   lobuzali
                   luguqulwa kokuninzi. √√                                                     (2)

         5.2.2     Ingwe sisilo sasendle esitya ezinye.√√                                      (2)

         5.2.3     Kubambene ingwe nengonyama.√√                                               (2)
                                                                                               [20]

                                                              AMANQAKU ECANDELO C:             40
                                                                 AMANQAKU EWONKE:              80

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2019-memo/ac9551f4-0c82-4193-a47d-70a2e4332dd9) — isiXhosa FAL · Memo · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2018-memo/596f3554-050c-45ad-bc50-c3b4270b2fb3) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2019/537983a8-5873-4fe7-bddc-62e74e024cfa) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2018/179e0ff2-83e4-4277-8119-c7c3347c03c2) — isiXhosa FAL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2019-memo/ee26f268-8394-4df4-9c83-4c4bfca1a063) — isiXhosa FAL · Memo · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2018-memo/73522b7f-ff66-4fd0-bc01-26c6dd880e82) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
