# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 1 question paper from the NSC June Exam 2025, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2025
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2025 · isixhosa. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025-mg/6858023a-bdef-4e8f-a091-79d94e109d28) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Confidential

             SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
         NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                              IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                               CANZIBE/SILIMELA 2025

                                                              AMANQAKU: 80

                                                              IXESHA: Iiyure 2

                              Olu viwo lunamaphepha ali-13.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                             Tyhila iphepha

### Page 2

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     2              DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                               SC/NSC Confidential

IMIYALELO NENGCACISO

1.        Eli phepha lemibuzo linamaCANDELO AMATHATHU angala:

         ICANDELO A:         Uvavanyo lokuqonda                                 (30)
         ICANDELO B:         Ushwankathelo                                      (10)
         ICANDELO C:         Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi            (40)

2.        Phendula YONKE imibuzo.

3.        Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

4.        Krwela umgca ekupheleni kweCANDELO NGALINYE.

5.        Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola
          esetyenzisiweyo kwiphepha lemibuzo.

6.        Shiya umgca emva kwempendulo ngaNYE.

7.        Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

8.        Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha:

          ICANDELO A:        Imizuzu engama-50
          ICANDELO B:        Imizuzu engama-20
          ICANDELO C:        Imizuzu engama-50

9.        Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.        2025

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 3

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     3              DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                               SC/NSC Confidential

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

UMBUZO 1

1.1       Funda esi sicatshulwa singezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

          ISICATSHULWA A

               OONOBANGELA NEFUTHE LOKUTSHINTSHA KWEEMO ZEMOZULU

          1      Ukutshintsha kweemo zemozulu (climate change) kuyenye yezinto
                 ezibangela ukuxhalaba kwabantu elizweni jikelele kuba kuchaphazela
                 indlela yokuphilisana kwabantu nendalo ngokubanzi. Nangona ezinye
                 iimeko zokutshintsha kwemo yemozulu ziye zibangelwe yindalo
                 ngokwayo; zikho kwaye zininzi nezibangelwa ngabantu. Okwenza 5
                 ixhala nangakumbi kukuba ezinye zezilwanyana, izinambuzane kunye
                 nezityalo ziza kuya zinqaba de zitshabalale. Kuya kulibaleka nokokuba
                 zazikhe zakho apha emhlabeni. Ukutshintsha kwemo yemozulu
                 asiyonto intsha ehlabathini, kudala ikho. Ukuqapheleka kwayo kuqale
                 kwiminyaka embalwa egqithileyo. Olu tshintsho lutsale umdla omkhulu 10
                 weengcali, zatsho zafuna ukwazi isizathu nefuthe lalo.

          2      Iingcali zithi ukutshintsha kwemo yemozulu kubangelwa ngabantu
                 okanye kubangelwe ziimeko zasendalweni ezingenakulawulwa mntu.
                 Ziqhuba zithi, iqondo lobushushu bomhlaba liya linyuka ngokuhamba
                 kwamaxesha. Loo nto ibangele iingxaki ezifana nokucutheka 15
                 kwenwebu yesibhakabhaka kwanokubakho kwamanzi amaninzi
                 emhlabeni. Ukuguquka kwemo yemozulu kubangelwa nalugqabhuko-
                 dubulo lomhlaba; ukugqatsa kwemitha yelanga enobungozi;
                 ukushenxa koqweqwe lomhlaba kunye nokujikeleza komhlaba
                 ngendlela engafaniyo neyokuqala. Zonke ezi ke ziingxaki ekungekho 20
                 sandla samntu kuzo. Ikwazizo nezibangela ubungozi nobunzima
                 bokuba indalo iphilisane kakuhle nangokuzolileyo. Lilonke, ukunyuka
                 kweqondo lobushushu bomhlaba kunefuthe elibi kwiimo zemozulu.

          3      Kwiingxaki ezibangelwa ngabantu zokutshintsha kwemo yemozulu
                 kuquka     izinto   abazenza     ngokungaqondi     okanye       ngenxa 25
                 yokungakhathali. Ngokwasendalweni, abantu bafanele ukuhlalisana
                 kakuhle nezilwanyana kunye nezityalo. Akusoloko kunjalo! Kubakho
                 ukuphazamisana kwabo nendalo ngokuthi benze izinto ezibangela
                 ukuba itshabalale, iphele tu. Umzekelo, ungcoliseko lomoya olwenziwa
                 ngabantu nolwenziwa yimizi-mveliso, lunyusa umthamo wolwandle 30
                 ngokunobungozi. Oko kuthi kuchaphazele kakubi iimeko zemozulu.
                 Kwakhona, ukugawulwa kwamahlathi, ukutshiswa kwamadlelo
                 nokubulawa kwezilwanyana nezityalo ezithile, kukwanegalelo elibi
                 kutshintsho lweemo zemozulu. Olo tshintsho lubi lweemo zemozulu
                 luphinda lujike lube yintshabalalo kubantu, kwizilwanyana, kwizityalo 35
                 nakwizinambuzane. Kangangokuba zininzi iintlobo zezilwanyana kunye
                 nezeentaka ezingasafumanekiyo okanye ezicutheke kakhulu
                 ehlabathini. Iziphumo zako konke oku kukuba ihlabathi liya lilahlekelwa
                 kokuninzi.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 4

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     4                  DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                               SC/NSC Confidential

          4       Ngalinye, kuyacaca ukuba ukonakaliswa kwenwebu yesibhakabhaka,                    40
                  isonakaliswa nazizenzo ezenziwa sithi bantu, kudala ingxaki enkulu
                  kwiimo zemozulu. Lifikile ngoku ixesha lokuba singabantu siphucule
                  indlela yokukuthintela konke oku. Izisombululo zokunciphisa igalelo
                  lethu elibi kwiimo zemozulu zisezandleni zethu. Konke kuxhomekeke
                  kuthi! Xa abantu benokuyekwa baqhubeke nokwenza izinto ezinyusa                   45
                  izinga lokonakala kwenwebu yesibhakabhaka, kuyacaca ukuba kuya
                  kude kuphele nkqu nabantu emhlabeni. Umbuzo ke ngowokuba liya
                  kuba phi ke ikamva xa kunokuba njalo. Kunokuba abantu bangenzi nto
                  ngeengxaki abajongene nazo zokonakala kwemo yemozulu,
                  mabazame ukulungisa ukuze kusinde umhlaba nekamva lomntu wonke                    50
                  jikelele. Asinakuba sakuthini okusele kwenzekile kodwa singaphinda
                  sizame ukuwukhusela umhlaba, ngokukhusela ukwanda kobungozi
                  obuza notshintsho olubi kwiimo zemozulu. Sikwenze oku sikhumbula
                  ukuba ihlabathi lilifa lethu nezizukulwana ezizayo. Xa wonke ubani
                  enokufaka       isandla    ekukhuseleni   inwebu    yesibhakabhaka,               55
                  singaqiniseka ukuba ihlabathi alisayi kuze litshabalale kwaye
                  nesizukulwana siya kuba kho kwixesha elizayo.

          5       Ngelokuvala, singathi ewe izinto zijikile kule mihla, azisafani
                  nakwimihla yangaphambili. Ukuhamba kweminyaka kusibonise ukuba
                  zininzi izinto ezidala ukutshintsha kweemo zemozulu, ezazingazange 60
                  zacingwa ngaphambili ukuba zingakho. Kunjalo nje olo tshintsho
                  lunefuthe elibi kwindalo iyonke jikelele kwaye lunamandla
                  okuyitshabalalisa. Ngoko ke, kusabalulekile ukuba abantu kwelabo
                  icala benze konke okusemandleni abo ukulondoloza nokukhusela
                  indalo; ze kushiyeke ezo zingenakuthintelwa mntu iimeko.           65

                             [Sithatyathwe kwi-www.environmentalawareness.com saze saguqulelwa,
                                                                            salungiselelwa uviwo]

          Jonga kumhlathi 1

          1.1.1      Yintoni ebangela ukuxhalaba kwabantu elizweni?                                   (1)

          1.1.2      Nika zibe MBINI izinto ekuthiwa zingatshabalala xa abantu
                     bengayikhuseli indalo.                                                           (2)

          1.1.3      Xela le nto kuthiwa ifunwa ziingcali ngokwalo mhlathi.                           (1)

          Jonga kumhlathi 2

          1.1.4      Nika isithethantonye segama, 'ukutshintsha' elibhalwe ngqindilili
                     kulo mhlathi.                                                                    (1)

          1.1.5      Khankanya zibe MBINI ingxaki                    ezibangelwa    kukunyuka
                     kwamaqondo obushushu bomhlaba.                                                   (2)

          1.1.6      Chonga isivakalisi esisixelela ukuba iingxaki zokutshintsha
                     kweemo zemozulu ezikhankanywe kulo mhlathi ziyazenzekela.                        (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 5

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     5              DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                               SC/NSC Confidential

          Jonga kumhlathi 3

          1.1.7      Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo. Igama
                     u-'ngenxa' elibhalwe ngqindilili kulo mhlathi lisetyenziselwe
                     ukubonisa ...

                     A    isenzo.
                     B    isizathu.
                     C    isikhalazo.
                     D    isikhuzo.                                                               (1)

          1.1.8      Cacisa okuthethwa sisivakalisi esingezantsi malunga nokuhlalisana
                     kakuhle kwabantu nezilwanyana.

                     Akusoloko kunjalo!                                                           (2)

          1.1.9      Chonga igama kwisivakalisi esingezantsi elizisa ulwazi lokuba
                     isenzo siqhubekela phambili, siyenyukela.

                     Ihlabathi liya lilahlekelwa kokuninzi ngolu hlobo.                           (1)

          Jonga kumhlathi 4

          1.1.10     Sibhekisa entweni isakhi           esingu – 'zi'esibhalwe   ngqindilili
                     kwisivakalisi esingezantsi?

                     Izisombululo zokunciphisa igalelo lethu elibi longcoliseko lomoya,
                     zisezandleni zethu.                                                          (1)

          1.1.11     Xela ukuba lisetyenziselwe ntoni uphawu lokhuzo kwesi sivakalisi
                     singezantsi.

                     Konke kuxhomekeke kuthi!                                                     (2)

          1.1.12     Nika iziphumo eziBINI ekuthiwa zinokubakho xa abantu bezama
                     ukulungisa iingxaki zokonakala kwemo yezulu.                                 (2)

          1.1.13     Luluvo okanye yinyani okuqulethwe yinkcaza ekrwelelwe umgca
                     ngaphantsi kwisicatshulwa. Xhasa impendulo yakho.                            (2)

          Jonga kumhlathi 5

          1.1.14     Cacisa ngolwazi olufumaneka kwitekisi ukuba kutheni kubalulekile
                     okuthethwa kwisivakalisi esikrwelelwe umgca ngaphantsi kulo
                     mhlathi.                                                                     (2)

          Jonga kwitekisi yonke

          1.1.15     Bonisa ubuchule bombhali wale tekisi ekuzalaniseni isihloko
                     nomxholo wayo.                                                               (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 6

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     6                   DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                               SC/NSC Confidential

1.2       Funda lo mfanekiso ungezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

          ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO

                                                     [Uthatyathwe kwi-www.surffoundation.com]

          1.2.1      Xela okuqhubeka kulo mfanekiso.                                                  (2)

          1.2.2      Yintoni   enokwenziwa           ngabantu        ukuthintela    le    meko
                     isemfanekisweni?                                                                 (2)

          1.2.3      Nika umyalezo odluliswa ngulo mfanekiso.                                         (2)

                                                               AMANQAKU ECANDELO A:                   30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 7

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     7              DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                               SC/NSC Confidential

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2
ISICATSHULWA C esingezantsi simalunga neendlela zokucutha ungcoliseko lomoya.

Funda isicatshulwa C esingezantsi uze ubhale iingongoma eziphambili unika
iingcebiso malunga neendlela zokucutha ungcoliseko lomoya.

IMIYALELO

1.   Bhala isishwankathelo sibe kwimo yeengongoma ungadluli                    kumagama
     angama-60.
2.   Nombola izivakalisi zakho ukusuka ku-1 ukuya kwisi-7.
3.   Sebenzisa izivakalisi ezipheleleyo ukubhala iingongoma.
4.   Sebenzisa AMAZWI AKHO kangangoko unako.
5.   Bhala    inani     lamagama        owasebenzisileyo    kwizibiyeli        ekupheleni
     kwesishwankathelo.

ISICATSHULWA C

                           CUTHA UNGCOLISEKO LOMOYA!

Ungcoliseko lomoya oludalwa ngumsi ophuma kwiinqwelo-mafutha ezihamba
endleleni lubangela iingxaki kwindalo nasebantwini ngokubanzi. Nazi iindlela
onokwenza ngazo ukuzama ukunciphisa ungcoliseko lomoya.

Cutha uhambo ngemoto ngokuthi uthenge kwiivenkile ezingekho kude kwindawo
ohlala kuyo. Oku kungabangela ukuba ukwazi ukufikelela kuzo ngokuhamba
ngeenyawo okanye ngebhayisekile. Iibhayisekile zona azikhuphi msi ungcolisa umoya.

Hamba nabantu abaya kwindawo oya kuyo nisebenzise imoto enye. Umzekelo, njenga
xa usiya esikolweni okanye edolophini. Oku kunceda ukuba kusetyenziswe imoto enye
ukukhwelisa iqela labantu. Ukuphunguka kwenani leemoto ezisendleleni kucutha
ungcoliseko lomoya.

Sebenzisa isola kuba ingumbane owenziwa ngamandla avela kwindalo. Kaloku ilanga
linako ukusinika umbane kungakhange kubekho lungcoliseko lomoya ekugcinweni
kwaloo mbane.

Sebenzisa izixhobo zombane ezisebenzisa amandla asezantsi ombane. Ukusebenzisa
zona kucutha umlinganiselo womsi okhutshwa ngamalahle ekuphehlweni kombane,
kutsho kunciphe nongcoliseko lomoya.

Izinga eliphezulu lokutshiswa kwezinto eziyinkunkuma emakhaya lisesinye sezizathu
sokunyuka kongcoliseko lomoya kwiindawo esihlala kuzo. Musa ukusoloko uqhumisa
ngokutshisa izinto eziyinkunkuma. Iindidi zenkunkuma zikhupha umsi onobungozi
ngenxa yezinto ezenziwe ngazo, oko kubangela ungcoliseko lomoya. Qinisekisa
ucoceko lomoya ngokulima imithi kunye nemithana eluhlaza. Imithi nohlaza iluncedo
kuba ifunxa ungcoliseko lomoya oluza nekhabhondayoksayidi.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 8

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     8                  DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                               SC/NSC Confidential

Ngalo lonke ixesha fundisa abantu ngeendlela zokucutha ungcoliseko lomoya.
Ungakwenza oku ngokuzibandakanya namaphulo afundisa ngeendlela zokulondo-
lozwa nokugcinwa kwendalo ngokubanzi.

Ungcoliseko lomoya luninzi kwiindawo ezixakekileyo nezinabantu abaninzi, oko
kubeka uxanduva kuluntu ukuba luqinisekise ngococeko lomoya kwiindawo zalo.
Singabantu ke singabambisana ngokwenza okusemandleni ukuthintela ungcoliseko
lomoya. Ngokwenza njalo, singaqiniseka ngokuphefumla umoya ococekileyo.

                     [Sicatshulwe kwi-www.environmentalawareness.com, saza salungiselelwa uviwo]

                                                               AMANQAKU ECANDELO B:                   10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     9                  DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                               SC/NSC Confidential

ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

UMBUZO 3: ISIBHENGEZO-NTENGISO

Funda esi sibhengezo-ntengiso singezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA D

                    [Sithatyathwe ku-www.adobestock.com saza sahlelwa, salungiselelwa uviwo]

3.1       Chonga igama elithetha ukuba le mveliso ikwesi sibhengezo-ntengiso iyaqala
          ukubakho.                                                                                   (1)

3.2       Sijoliswe koobani esi sibhengezo-ntengiso?                                                  (1)

3.3       Nika ibe NYE into ekuthiwa iluncedo ngayo le mveliso ikwesi sibhengezo-
          ntengiso.                                                                                   (1)

3.4       Xela injongo yokubekwa kwebala lobumdaka kwisikipa esimhlophe kule
          ntengiso.                                                                                   (2)

3.5       Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo. Igama, 'isigutyuli' lizisa
          ingcinga yokuba le mveliso imelana nokungcola ...

          A    okucoceka msinya.
          B    okucoceka nzima.
          C    okungazange kubekho.
          D    okusuka lula.                                                                          (1)

3.6       Nika zibe ziBINI izizathu ezinokumtyhafisa umthengi ngokwesi sibhengezo-
          ntengiso, aphele engayithengi le mveliso.                                                   (2)

3.7       Ingaba inani elingama-99% elikwesi sibhengezo-ntengiso lisisiqinisekiso
          sokuba le mveliso iyasebenza? Xhasa impendulo yakho.                                        (2)
                                                                                                      [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     10                 DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                               SC/NSC Confidential

UMBUZO 4: IKHATHUNI

Funda le khathuni ingezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA E

                            [Ithatyathwe kwi-www.cartoonistgroup.com yalungiselelwa uviwo]

4.1       Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli. Isikhuzo u-'Ahh-h!' esikwintetho
          kaTommy kwisakhelo soku-1 sibonakalisa ukuba (wothukile/wanelisekile).                       (1)

4.2       Yintoni ebonisa ukuba ayiphelelanga intetho kaTommy kwisakhelo soku-1?                       (1)

4.3       Xela igama lesixhobo sonxibelelwano esifumaneka kwisakhelo sesi-2.                           (1)

4.4       Intetho kaRay ekwisakhelo sesi-2 izisa ingcinga yokuba ...

          A      kuyamonwabisa ukungayifumani iwayifayi.
          B      kuyamdika ukungayifumani iwayifayi.
          C      kuyamkhuthaza ukungayifumani iwayifayi.
          D      kuyamkrokrisa ukungayifumani iwayifayi.                                               (1)

4.5       Ngqina ukuba uvakalelo lwabalinganiswa abakwisakhelo sesi-2 lwahlukile
          kolukaTommy.                                                                                 (2)

4.6       Caphula intetho esisibaxo kwisakhelo sesi-2.                                                 (2)

4.7       Nika imfundiso efumaneka kule khathuni.                                                      (2)
                                                                                                       [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                 Tyhila iphepha

### Page 11

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     11                 DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                               SC/NSC Confidential

UMBUZO 5: IPROZI

5.1       Funda esi sicatshulwa singezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

          ISICATSHULWA F

                              UBUNGOZI BONGCOLISEKO LOMOYA

         Ungcoliseko lomoya lunobungozi obukhulu xa luyekwe lwakhula kwiindawo
         esihlala kuzo. Abantu bahlala kwiindawo ekuxhaphake kuzo umsi ophuma
         ezimotweni, umsi osuka kwiindawo ekubaswa kuzo; njalo-njalo. Ungcoliseko
         lomoya luyibeka esichengeni impilo yabantu kunye nendalo. Abona bantu
         bachaphazeleka kakhulu ngabantwana, ngamaxhego namaxhegwazana 5
         kwanabo bahleli benezifo abagula zizo kakade. Nazi ezinye zeempawu
         abazibonakalisayo abantu abaguliswa lungcoliseko lomoya; intloko esoloko
         iqaqamba, ukurhawuzela kwamehlo, kweempumlo nokomqala. Iingxaki
         zokuminxeka kwesifuba nokukhohlela nazo zikwabangelwa lungcoliseko
         lomoya. Kukho nolwazi oluthi ungcoliseko lomoya lubangela nezifo 10
         ezihambelana nentliziyo.

         Ulwazi luqhuba luthi, xa abantu bezinikele kwezi meko zongcoliseko lomoya
         bangabasemngciphekweni wokuhlaselwa sisifo somhlaza nezinye izifo
         ezihlasela amajoni akhusela umzimba, de abe uyasweleka umntu.

                     [Sicatshulwe kwi-www.environmentalawareness.com, saza salungiselelwa uviwo]

          5.1.1      Nika    udidi   lwesichazi,        'obukhulu'    esibhalwe      ngqindilili
                     kwisicatshulwa.                                                                  (1)

          5.1.2      Chonga isibizo esiyinjongosenzi kwesi sivakalisi singezantsi.

                     Ungcoliseko lomoya luyibeka esichengeni impilo.                                  (1)

          5.1.3      Xela ukuba sisetyenziswe njani isimelabizo soqobo sogxininiso
                     esikrwelelwe umgca ngaphantsi kwisivakalisi esingezantsi.

                     Abona bantu bachaphazeleka kakhulu ngabantwana, amaxhego
                     namaxhegwazana.                                                                  (2)

          5.1.4      Sebenzisa igama, 'intloko', kwisivakalisi esichanekileyo lizise enye
                     intsingiselo, engeyiyo le ikwisivakalisi esingezantsi.

                     Intloko yam ibuhlungu ngenxa yongcoliseko lomoya.                                (2)

          5.1.5      Yakha isibizo ngokudibanisa la magama mabini angezantsi.

                     (Iinzulu + ulwazi) zithi ungcoliseko lomoya lubangela nezifo
                     ezihambelana nentliziyo.                                                         (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 12

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     12                 DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                               SC/NSC Confidential

          5.1.6      Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli. Isakhi esibhalwe
                     ngqindilili u-'zi' (sisivumelanisi senjongosenzi/sisakhi sokuzenza).

                     Xa abantu bezinikele kwezi meko …                                                  (1)

          5.1.7      Xela umsebenzi wegama               elikrwelelwe    umgca        ngaphantsi
                     kwisivakalisi esingezantsi.

                     Abadala bangabasemngciphekweni wokuhlaselwa zizifo ngenxa
                     yongcoliseko lomoya.                                                               (2)

          5.1.8      Bhala esi sivakalisi singezantsi sibe kwixesha eladlulayo.

                     Abantu bayahlaselwa sisifo somhlaza.                                               (2)

          5.1.9      Lungisa iimpawu zobhalo kwesi sivakalisi silandelayo.

                     izifo zihlasela amajoni akhusela umzimba.                                          (1)

          5.1.10     Nika isichasi      segama     elibhalwe    ngqindilili   kwesi    sivakalisi
                     silandelayo.

                     Umntu onesifo somhlaza angasweleka.                                                (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                  Tyhila iphepha

### Page 13

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     13                  DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                               SC/NSC Confidential

5.2       Funda lo mfanekiso ungezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

          ISICATSHULWA G: UMFANEKISO

                                        [Uthatyathwe kwi-www.helpsavenature.com, waza wahlelwa]

          5.2.1      Sebenzisa igama            elikwizibiyeli   ukudibanisa    ezi    zivakalisi
                     zingezantsi.

                     Indalo iyatshabalala. Indalo ibulawa lungcoliseko. (kuba)                        (2)

          5.2.2      Guqula esi sivakalisi singezantsi sibe kwingxelo-ntetho.

                     'Ziyafa iintlanzi      lungcoliseko    lwamanzi',    batshilo    abakhuseli
                     bendalo.                                                                         (2)

          5.2.3      Bhala kwakhona esi sivakalisi silandelayo sibe kwisinye.

                     Amaphepha ayalwenza ungcoliseko lwamanzi.                                        (2)
                                                                                                      [20]

                                                                 AMANQAKU ECANDELO C:                 40
                                                                    AMANQAKU EWONKE:                  80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2022/5c6e63a5-b00b-47f2-95bf-b139f99ac9d0) — isiXhosa FAL · QP · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025-mg/e6f77f14-fd5e-4415-9cd4-23e671adcb30) — isiXhosa FAL · Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2022-mg/a38bf92b-14af-42c8-83f2-6bb25849ab30) — isiXhosa FAL · Memo · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/04ab24a6-11eb-48dd-8982-55d658ed43ce) — isiXhosa FAL · QP · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2023/c2ccb5a8-b3fd-4bac-ae46-e6328b577441) — isiXhosa FAL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2023/d4034b7d-5afd-410d-a337-d368fe936e3d) — isiXhosa FAL · QP · 2023 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-gr12-memo-sept-2025-watermark/9129edfc-7f89-491a-88fb-23270581f911) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2025-watermark/854a529e-2cc7-4f28-b2d3-f7735c0d615c) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2024/4c02fe41-62c6-462b-aa2a-9c6efd2e97ba) — Memo · 2024
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept-2024/b9606eda-21f0-469e-bf5d-ffb2f9da1ea1) — Memo · 2024
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2024 MG.doc](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2024-mg-doc/7a535b8f-b794-4ed0-85f6-ac6753eadd0c) — Memo · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
