# isiXhosa FAL Grade 12 P1 NSC November Exams 2016 QP

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 1 question paper from the NSC November Exams 2016, 13 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2016/b37cc873-5600-48ab-a8fd-8d1ae0ee5319
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: NSC November Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P1 NSC November Exams 2016 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2016/b37cc873-5600-48ab-a8fd-8d1ae0ee5319)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC November Exams · 2016 · isixhosa. Question paper, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2016-memo/a9d302a1-3166-4152-9105-5698a944090a) — Memo · 2016 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                               IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                        NOVEMBA 2016

AMANQAKU: 80

IXESHA: Iiyure 2

                              Olu viwo lunamaphepha ali-13.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     2             DBE/Novemba 2016
                                                     NSC

IMIYALELO NENGCACISO

1.     Eli phepha lemibuzo linamaCANDELO AMATHATHU angala:

       ICANDELO A:        Uvavanyo lokuqonda                             (30)
       ICANDELO B:        Ushwankathelo                                  (10)
       ICANDELO C:        Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi        (40)

2.     Phendula YONKE imibuzo.

3.     Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

4.     Krwela umgca ekupheleni KWECANDELO NGALINYE.

5.     Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola
       esetyenzisiweyo kwiphepha lemibuzo.

6.     Shiya umgca emva kwempendulo NGANYE.

7.     Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

8.     Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha:

       ICANDELO A: Imizuzu engama-50
       ICANDELO B: Imizuzu engama-30
       ICANDELO C: Imizuzu engama-40

9.     Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      3                DBE/Novemba 2016
                                                      NSC

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

UMBUZO 1

1.1      Funda esi sicatshulwa singezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

         ISICATSHULWA A

                                        IMPUCUKO NEENTO ZAYO
         1     Ubomi kuthiwa ngumzamo. Umzamo wokuqala kukufuna into esiwa
               phantsi kwempumlo. Umntu uxhomekeke endalweni, kwizilwanyana
               nezityalo ukuze afumane oku kutya. Kumalinge akhe okuzifunela
               inyama ngokuzingela nokubulala izilwanyana usele efumana ingqondo
               yokuzenzela izambatho ngezikhumba zezi zilwanyana azibulalayo. 5
               Nakuloo nto eyona nto ibibalulekile ziingubo zokulala nezinye ke
               iimpahlana esinokuthi ibizezentlonipho nje, ezi zifana nezibheshu ezi
               bezisakubhinqwa ngamadoda. Kube njalo ke nakwaNtu. Yiyo loo nto
               ubusakubona kutsha nje amakhwenkwe ehamba ze, aze athi akufikelela
               kwixabiso elithile aqale agqishele. Ngokunjalo nasemantombazaneni 10
               kutsha nje ebebonakala enxibe nje iinkciyo kuphela, aze ke athi akuba
               ziintombi ezikwixabiso elithile zincebethe zibe nawo namajikolwana. Xa
               ubona izinxibo zale mihla ngaba ungaba sakwazi ukuyicinga into yokuba
               kwakukhe kwanxitywa iimfele zezilwanyana. Kunamhla nje sibona
               iindlela ngeendlela zokunxiba. Zininzi kangangokuba kunzima nokusazi 15
               esona sisesabasetyhini nesisesamadoda. Yimpucuko ke leyo.

         2     Izithethe namasiko akasindanga nawo ekuchatshazelweni yimpucuko.
               Thatha amasiko nezithethe zamaXhosa, ujonge indlela eziguquke ngayo
               ngenxa yempucuko yaseNtshona. Impucuko ifike yasibetha saziindindi
               ezingxabalazileyo. Amasiko yinkonzo kuthi; izithethe namasiko yindlela     20
               yokuhlala eyenza ukuba isizwe sahluke kwesinye. Impucuko isiphathele
               olunye uhlobo lokukhonza nenye indlela yokuhlala. Jonga ulwaluko.
               Impucuko ifike yasifundisa ukuba aziyompilo ezinye izithethe ezihamba
               nolwaluko – azinakuthiwa pahaha kambe ezasesuthwini kodwa zikhona
               ezi sinokuzikhankanya noko: ukusela amanzi anothuthu (okanye               25
               ukungaseli) kwiintsuku ezisibhozo zokuqala; ukungazityi izityo ezithile;
               ukuya kuhlamba emlanjeni ekuseni kusabanda njalo njalo. Jonga
               ukuthomba. Zisekho iintombi ezithombayo? Izinyanya zona
               zisawanyuselwa amadini, zikhe zisezele amanqath'eenkomo zesizwe
               ngabula Krune Mqhayi? Zizinto ezaba semva zonke ezo kuba kaloku            30
               impucuko ithi makukhonzwe ezindlwini zetyalike kuyekwe izinto
               zobuhedeni. Nezi nyama ziphekwa kula madini impucuko isibonise
               ukuba le ndlela ziphekwa ngayo ayiyompilo. Impucuko ayali ukuba
               inkwenkwe ingasela ebhekileni enye nendoda kanti nokuncazelana
               kwamakhwenkwe namadoda impucuko iyakuvumela. Zininzi izinto                35
               ezinokubalwa kwisimo sentlalo ezithe zaguquka ngenxa yempucuko.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1       4                DBE/Novemba 2016
                                                       NSC

         3       Kuyo yonke le meko yenziwe yimpucuko umntu akakaneli kukuzama
                 ukuzenzela intlalo lula. Ngoko ke impucuko isahambela phambili,
                 ihamba ngokugabadula kunjalo nje. Ngangendlela egagaza ngayo
                 ingqondo yomntu ukucinga amacebo amatsha okwenza ubomi lula,              40
                 kulula ukuba sijonge kwiminyaka esezayo sizibone ngeliso lengqondo
                 izinto eziseza kwenzeka. Baseza kuphelelwa yimisebenzi abantu kuba
                 imisebenzi emininzi iza kwenziwa ngoomashini, njengokuba sekuqalile
                 kakade kwezinye izinto. Mhlawumbi umzi ngamnye useza kuba
                 nomashini oza kupheka, ucoce indlu uye kuthenga edolophini zakuphela      45
                 izinto endlwini, uye kulima emasimini uvune ngexesha lokuvuna.
                 Mhlawumbi nasezikolweni baza kubakho naba mashini bafundise
                 abantwana babavavanye, zingabi kho iititshala ezi. Mhlawumbi
                 nezithuthi ezi ziza kwenziwa ngohlobo lokuba zingafuni mqhubi. Uthi
                 ayingenzeki into yokuba abasebenzi baseRhawutini abanamakhaya             50
                 aseKapa mhlawumbi balale emakhaya baman'ukuvukela impangelo
                 eRhawutini, babuyele eKapa ngotshayile? Ngokuya abantu babehamba
                 iinyanga ngeenyanga xa behamba imigama engaka ngubani
                 owayenokuyicinga into yokuba namhlanje le migama ingahanjwa
                 ngeeyurana ezimbalwa nje?                                                 55

         4       Hayi masiyivume impucuko yasizela nobomi obuthambileyo, kunjalo nje
                 buseza kuya buthamba ngokuthamba. Kodwa xa siphinda
                 siyijongisisa le mpucuko iyasifikela ingqondo yokuba ngathi iseza
                 kujika ibe yinkucuko. Khangela amasiko ethu indlela aphela ngayo.
                 Ngathi aseza kuphela khucu. Indawo ebuhlungwana kuyo yonke le nto 60
                 kukuba njengokuba le mpucuko yaqala ezizweni nje yada yeza kufika
                 nakwaNtu, inkucuko yona iza kuqala apha kwaNtu ukuba asilumkanga
                 thina bakwaNtu.

                 [Sithathwe kwincwadi ethi Imfinca-mfincane; ZS Zotwana; amaphepha 54–60
                 sahlelwa.]

         Jonga kumhlathi 1

         1.1.1        Xela ukuba babezenza ngantoni izambatho abantu bakudala.                   (1)

         1.1.2        Bhala igama ELINYE endaweni yebinzana, '... into esiwa phantsi
                      kwempumlo.'                                                                (1)

         1.1.3        Matanisa ihlelo labantu       ELIKUKHOLAM-B      nesinxibo    salo
                      ESIKUKHOLAM A.

                                  KHOLAM A                       KHOLAM B
                      (a)       Iincebethe               A     Amadoda
                                namajikolwana
                                                         B     Amakhwenkwe
                      (b)       Ukubhinqa izibheshu
                                                         C     Amantombazana                    (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1        5                DBE/Novemba 2016
                                                        NSC

         1.1.4       Cacisa ukuba bunasiphumo sini ubuninzi beendlela ngeendlela
                     zokunxiba zale mihla.                                                       (2)

         Jonga kumhlathi 2

         1.1.5       Caphula isivakalisi kulo mhlathi esibubungqina bokuba impucuko
                     isitsho asalazi elona cala sikulo.                                          (1)

         1.1.6       Siphuhlisa ntoni isihlanganisi u 'ngenxa' esibhalwe ngqindilili kulo
                     mhlathi?                                                                    (1)

         1.1.7       Bonisa ukubaluleka kwamasiko nezithethe kwindlela yokuhlala
                     kwezizwe.                                                                   (1)

         1.1.8       Xela izinto zibe MBINI ethi impucuko aziyompilo kwisiko lolwaluko.          (2)

         Jonga kumhlathi 3

         1.1.9       Chonga igama elithetha ukuba ingqondo ihamba ngokukhawuleza.                (1)

         1.1.10      Yintoni eza kwenza ukuba abantu baphelelwe yimisebenzi?                     (1)

         1.1.11      Luluvo okanye yinyani ukuba impucuko isahambela phambili?
                     Xhasa impendulo yakho.                                                      (2)

         1.1.12      Chaza utshintsho oluze         nempucuko    kwixesha    elalithathwa
                     ngabantu kwiihambo zabo.                                                    (2)

         1.1.13      Nika ingongoma ephambili equlathwe ngulo mhlathi.                           (2)

         Jonga kumhlathi 4

         1.1.14      Ingaba uyangqinelana noluvo olubhalwe ngqindilili kulo mhlathi?
                     Xhasa impendulo yakho.                                                      (2)

         1.1.15      Khetha impendulo echanekileyo kwezi zingezantsi.

                     Umsebenzi wesivakalisi esibhalwe ngqindilili kulo mhlathi ...

                     A    kukuxhasa okuyingcamango yomhlathi.
                     B    kukuqulatha okuyingcamango yomhlathi.
                     C    kukuba ngumzekelo wokuyingcamango yomhlathi.
                     D    kukushwankathela okuyingcamango yomhlathi.                             (1)

         1.1.16      Bonisa ukuchaneka kwegama inkucuko ngokubhekiselele
                     kwindlela izinto ezitshintsha ngayo ngenxa yempucuko.                       (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1            6                   DBE/Novemba 2016
                                                            NSC

1.2      Funda lo mfanekiso ungezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

         ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO

                                                    [Ithathwe kwi-http/www.maths.goodies.com yahlelwa]

         1.2.1       Chaza ukuba ingantoni le grafu.                                                     (2)

         1.2.2       Liliphi ixesha eliba phezulu ngalo inani labantu evenkileni ngokwale
                     grafu?                                                                              (1)

         1.2.3       Bangaphi abantu abasevenkileni ngentsimbi yesithathu?                               (1)

         1.2.4       Ungamcebisa ukuba aye ngaliphi ixesha evenkileni umntu ofuna
                     ukuncedwa msinyane? Xhasa impendulo yakho.                                          (2)

                                                                AMANQAKU ECANDELO A:                     30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                  Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    7               DBE/Novemba 2016
                                                    NSC

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2

Funda esi sicatshulwa silandelayo, ze usishwankathele ubonise ukulunga nokunga-
lungi kukamabonakude eluntwini. Shwankathela ngokwemo yokudwelisa iingongoma.
Landela le miyalelo xa ushwankathela:

1.   Chonga iingongoma eziphambili ezisi-7 ubude bungadluli kuma-70 amagama.
2.   Zidwelise ngendlela ehambelanayo, ngamazwi akho ungawulahlanga umxholo.
3.   Bhala inani lamagama owasebenzisileyo kwizibiyeli ezantsi kwesishwankathelo.
4.   Upelo, iimpawu zobhalo nokusetyenziswa kolwimi maluchaneke.

ISICATSHULWA C

                  UYAKHA OKANYE UYACHITHA UMABONAKUDE?

Kuninzi okuthethekayo okumayela nokulunga nokungalungi kukamabonakude phakathi
koluntu. Abanye bayamncoma bathi bazuza lukhulu kwiinkqubo zakhe abanye
bayamgxibha ngelithi akanamfundiso iyiyo kwaphela.

Umabonakude usiphathela iindaba ngezinto ezenzekayo ehlabathini. Asaneli nje
ukuva okuqhubekayo elizweni, siyazibonela ngamehlo sikholwe. Siwubonile
umonakalo obangwe zizikhukhula eTshayina naseMelika.

Usizela nendyebo yokhuphiswano kwezemidlalo. Minyaka le ngoJuni ukuya kuJulayi
sibukela intenetya ekumgangatho ophezulu yaseWimbledon eLondon. Siyibonile
imidlalo ye-Olympics apho kukhuphisana amaqela ehlabathi.

Ukwasizisela iintlobo zomculo ovunywa ziindidi zabantu nezamaqela. Simbonile
exhentsa samva engqokola uMahlathini. Sizibonile iikwayala zeli zitsholoza eStandard
Bank Arena. Simbonile uMichael Jackson ezibhijabhija eqongeni ehlahlambisa
isitediyam siphela.

Umabonakude uneenkqubo ezifundisa abantwana besikolo nezikawonkewonke.
Ezibalaseleyo    zezifundisa   ngeMathematika,     ngeNzululwazi,      ngeBhayoloji
nangesiNgesi. Zikwakho nezifundisa ngolimo, ukupheka, impilo njalo-njalo. Kwisifundo
ngasinye kukhethwa incutshe enobuchule bokuwucacisa umcimbi kwabaphulaphuleyo.

Bakho abamkhalazelayo umabonakude ngokungabinamfundiso iyiyo ingakumbi
kwabasakhulayo. Okuqala kukuba, uhlile umdla wabantu ekufundeni iincwadi.
Bambalwa abantu abandwendwela iilayibrari ngeenjongo zokukhetha iincwadi
abanokuzifunda ukuze ulwimi lwabo luphucuke nolwazi longezeleleke.

Kwakhona, umabonakude udale ubunqenerha ebantwini. Abazali bakubuya
emsebenzini nabantwana bakubuya esikolweni bacofa umabonakude bathi zava
esofeni. Kuba nzima sekufuneke umntu aye kuvulela iindwendwe emnyango kuba
engafuni kuphoswa nayindawana kwinkqubo ayibukeleyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1          8                  DBE/Novemba 2016
                                                          NSC

Umabonakude ubonisa iifilimu ezibafundisa izinto ezingatshongo khona abantwana
ngokuthi zigabadela kwezothando nobundlobongela. Abantwana balapha, babukele,
kunzima nokuba umzali angakhe awucime okomzuzwana umabonakude okanye
abantwana bacimele kudlule indawo ethile.

Umcimbi wokulunga nokungalungi kukamabonakude uwuxakekisile umzi kwaye
akubonakali ngathi kungakho sisombululo okwangoku.

                         [Sicatshulwe ku 'Unambitheko: M Yekela, amaphepha 27–32 saze sahlelwa]

                                                              AMANQAKU ECANDELO B:                    10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1           9                  DBE/Novemba 2016
                                                           NSC

ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

UMBUZO 3: UKUCAZULULA ISIBHENGEZO-NTENGISO

Funda esi sibhengezo-ntengiso uze uphendule imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA D: ISIBHENGEZO-NTENGISO

                                            [Sicatshulwe ku-www.googleimages.co.za saze sahlelwa]

3.1      Nika igama lemveliso ethengiswa kwesi sibhengezo-ntengiso.                                     (1)

3.2      Khetha impendulo echanekileyo ibe NYE kwezi zilandelayo.

         Igama, 'awongezelelekileyo' ngokwakwisibhengezo-ntengiso lithetha:

         A    Amandla ancitshisweyo.
         B    Amandla angaphantsi.
         C    Amandla aphungulweyo.
         D    Amandla angaphezulu.                                                                    (1)

3.3      Nika isilogani sesi sibhengezo-ntengiso.                                                     (1)

3.4      Sisetyenziswe ngayiphi injongo isenzi u 'khawuleza' esikwisibhengezo-
         ntengiso?                                                                                    (2)

3.5      Nika izinto eziMBINI eluncedo ngazo le mveliso ikwesi sibhengezo-ntengiso.                   (2)

3.6      Xela ukuba ifumaneka phi le mveliso.                                                         (1)

3.7      Ngobani abanokuba nomdla kule mveliso? Xhasa impendulo yakho.                                (2)
                                                                                                      [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1           10                 DBE/Novemba 2016
                                                           NSC

UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI

Funda le khathuni uze uphendule imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA E

                                              [Icatshulwe kuImpImages.com yaze yahlelwa]

4.1      Xela isixhobo esibonisa ukuba utata ukhathazwa ngamehlo.                                     (1)

4.2      Chonga isihlomelo sexesha kwintetho yomntwana.                                               (1)

4.3      Xela izinto zibe MBINI ezibonisa ukuba utata wothukile.                                      (2)

4.4      Nika umsebenzi weqhagamshela kwigama u 'M-m'.                                                (1)

4.5      Chaza isizathu sokuba umntwana asibambe ngezandla ezibini isibham.                           (2)

4.6      Xela igama lomzobi wale khathuni.                                                            (1)

4.7      Nika umyalezo odluliswa ngumzobi wekhathuni.                                                 (2)
                                                                                                      [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1            11                  DBE/Novemba 2016
                                                            NSC

UMBUZO 5

Funda esi sicatshulwa uze uphendule imibuzo elandelayo.

5.1      ISICATSHULWA F: IPROZI

                                    UKUBA BENDINGUMANTYI

         Akukho msebenzi ubalulekileyo kunomnye. Yonke imisebenzi ibalulekile
         entlalweni. Kuhle ukuba kubekho oomantyi, amapolisa amagqwetha, izibonda
         kanti noosampungana bayafuneka. Esi sizwe singaphela zizifo bengekho.
         Abatshayeli bezitalato bayafuneka kanti nabathuthi benkunkuma babalulekile
         esizweni. Lilonke ndithi yimpazamo ukucinga ukuba xa ungugqirha ubalulekile
         kunegqwetha, xa uligqwetha ubalulekile kunepolisa xa ungumabhalana
         ubalulekile kunetitshala ndibala ntoni na?' Kuxoxa uLoyiso.

         Kuthe cwaka umzuzwana kwandula ukuphendula uMdumiseni ngelithi,
         'Ngathi siyangqinelana ngale ndawo. Bubudenge obuphindaphindeneyo
         nesinyalumani ukucinga ukuba lo wakho umsebenzi ubalulekile kuneminye.
         Ubutishala ngundoqo esizweni. Abongikazi nabo bazalwa bubo, abachweli
         neenjingalwazi ziziqhamo zabo kodwa bubudenge ukuthi ubutitshala
         bubalulekile kunobufundisi. Ingulowo umsebenzi ubalulekile kwindawo yawo.

                          [Sicatshulwe kwincwadi 'Ugeme' ka PT Mtuze, iphepha le-19 yaze yahlelwa]

         5.1.1       Khetha isizathu sokushiywa kweceba kwisibizo esikrwelelwe
                     umgca ngaphantsi:
                     Akukho msebenzi ubalulekileyo kunomnye.

                     A    Isibizo sisetyenziswe emva kwesichazi.
                     B    Isibizo silandela isimelabizo sokukhomba.
                     C    Isibizo sisetyenziswe emva kwesilanduli.
                     D    Isibizo asicacanga ngokupheleleyo.                                            (1)

         5.1.2       Xela udidi lwesimelabizo esinomgca ngaphantsi.
                     Yonke imisebenzi ibalulekile entlalweni.                                           (1)

         5.1.3       Nika isizathu        sokusetyenziswa        kwesiphumlisi      kwisivakalisi
                     esingezantsi
                     Kuhle ukuba kubekho oomantyi, amapolisa amagqwetha, izibonda
                     kanti noosampungana.                                                               (2)

         5.1.4       Chonga isichazi kwesi sivakalisi singezantsi.
                     Abongikazi nabo         bazalwa     bubo,    abachweli      neenjingalwazi
                     ziziqhamo zabo.                                                                    (1)

         5.1.5       Bhala isifinyezo seli gama; Gqirha.                                                (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                  Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1       12                DBE/Novemba 2016
                                                       NSC

         5.1.6       Isakhi u 'nga' esinomgca ngaphantsi sisinika eyiphi imilo kwezi
                     zikwizibiyeli.

                     (Imilo yokusaqhubekayo/Imilo yokungathiza)

                     Esi sizwe singaphela zizifo bengekho oogqirha.                              (1)

         5.1.7       Sebenzisa igama, 'umsebenzi' kwesinye             isivakalisi   linike
                     intsingiselo eyahlukileyo kule ikwisicatshulwa.                             (1)

         5.1.8       Bhala esi sivakalisi singezantsi sibe kwimo yengxelo ntetho.

                     UMdumiseni uphendule wathi, 'Ngathi siyangqinelana ngale
                     ndawo.'

                     Qala ngolu hlobo. UMdumiseni uphendule ngelithi ...                         (3)

         5.1.9       Lungisa isiphene kwisivakalisi esingezantsi uthathele ingqalelo
                     isiqwengana esinomgca ngaphantsi.

                     Lilonke ndithi yimpazamo ukucinga ukuba xa ningoogqirha
                     ubalulekile kunegqwetha.                                                    (2)

         5.1.10      Xela umsebenzi wesakhi u 'na' kwigama elibhalwe ngqindilili.

                     Abatshayeli bezitalato bayafuneka kanti nabathuthi benkunkuma
                     babalulekile.                                                               (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1           13                  DBE/Novemba 2016
                                                           NSC

5.2      Funda lo mfanekiso uze uphendule imibuzo elandelayo.

         ISICATSHULWA G: UMFANEKISO

                                   [Uthathwe kwiBona; Julayi 2012, iphepha 81.waze wahlelwa]

         5.2.1       Bhala esi sivakalisi silandelayo kwakhona usiqale ngolu hlobo;
                     Iyeza ...

                     Umntwana uthanda iyeza.                                                       (2)

         5.2.2       Hlahlela isivakalisi esingezantsi ukhuphe igatya eliyintloko negatya
                     elintanganye.

                     Umama uyabakhathalela abantwana bakhe kuba akafuni bagule.

                     Cwangcisa ngolu hlobo:

                           IGATYA ELIYINTLOKO             IGATYA ELINTANGANYE
                                                                                                   (2)

         5.2.3       Bhala imo emfutshane yesenzi esinomgca ngaphantsi.

                     Umama uhlala exhobile ngamayeza.                                              (1)

         5.2.4       Bhala isaci esithetha ukuba umama nomntwana wakhe bayafana
                     usebenzise igama elikwizibiyeli (umcephe).                                    (1)
                                                                                                   [20]

                                                               AMANQAKU ECANDELO C:                40
                                                                  AMANQAKU EWONKE                  80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2016/8826b7b5-f1d1-44f5-9232-5769c31cabb5) — isiXhosa FAL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2021/f0752327-ea57-47e6-89ed-6721d3004e74) — isiXhosa FAL · QP · 2021 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2019/537983a8-5873-4fe7-bddc-62e74e024cfa) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2018/487ed04e-37a3-436d-90bf-54defdd477a8) — isiXhosa FAL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2017/c385c5ff-9cf9-44cc-94b3-ae62c158445d) — isiXhosa FAL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2014](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2014/c5745299-3a31-45f3-a040-207c588f1d2d) — isiXhosa FAL · QP · 2014 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-gr12-memo-sept-2025-watermark/9129edfc-7f89-491a-88fb-23270581f911) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2025-watermark/854a529e-2cc7-4f28-b2d3-f7735c0d615c) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025-mg/6858023a-bdef-4e8f-a091-79d94e109d28) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025-mg/e6f77f14-fd5e-4415-9cd4-23e671adcb30) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2024/4c02fe41-62c6-462b-aa2a-9c6efd2e97ba) — Memo · 2024
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept-2024/b9606eda-21f0-469e-bf5d-ffb2f9da1ea1) — Memo · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
