# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC November Exams 2017 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exams 2017, 8 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2017-memo/cc2146dc-cfd2-45e8-8095-3b708e2d58ce
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC November Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC November Exams 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2017-memo/cc2146dc-cfd2-45e8-8095-3b708e2d58ce)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC November Exams · 2017 · isixhosa. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2017/c385c5ff-9cf9-44cc-94b3-ae62c158445d) — QP · 2017 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                               IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                        NOVEMBA 2017

                                        IMEMORANDAM

AMANQAKU: 80

                           Le memorandam inamaphepha ali-8.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo(FAL)P1   2                   DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

UMBUZO 1

Ukumakisha uvavanyo lokuqonda

1.       Ngenxa yokuba kugxininiswa kwingqiqo, upelo olungachanekanga neziphene
         zolwimi kwiimpendulo mazingohlwaywa ngaphandle kokuba ezo ziphene
         zitshintsha   intsingiselo/ingqiqo. (Kuseyimfuneko    ukuba    iziphene
         zibonakaliswe.)

2.       Ukuba umviwa usebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi olungelulo
         olu luviwayo, musa ukuwananza loo magama, kwaye ukuba impendulo
         isavakala ilungile, sukunika sohlwayo. Ukanti ke, ukuba igama elisuka
         kolunye ulwimi lisetyenzisiwe kwitekisi kwaye liyayincedisa impendulo, oku
         kuyakwamkeleka.

3.       Ngokubhekiselele kwimibuzo emalunga nokuthatha icala uze uzixhase,
         akukho     manqaku     anikwayo    kwiimpendulo  ezingu-EWE/HAYI,
         noNDIYAVUMELANA/ANDIVUMELANI. Ngokunjalo akukho manqaku
         anikwayo nakwezingu-YINYANISO/BUBUXOKI, okanye uYINYANI/LULUVO.
         Ukunika isizathu/ukunika ubungqina/ukuxhasa kukona makuthathelwe
         ingqalelo.

4.       Xa impendulo efunwayo iligama elinye, aze umviwa anike impendulo esi-
         sivakalisi esipheleleyo, oku makumakishwe njengokuchanekileyo kuphela xa
         igama elichanekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi/ligqanyisiwe.

5.       Xa kufunwa iimpendulo ezimbini/ezintathu/iingongoma ezimbini kwezintathu,
         aze umviwa anike ezingaphaya kweziqingqiweyo kumyalelo, makisha kuphela
         isibini okanye isithathu sokuqala ngokuhambelana nombuzo.

6.       Kwamkele     ukwahluka   kwendlela    yokubeka     impendulo    okudalwa
         kukusetyenziswa kweelwimi zeengingqi.

7.       Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
         ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/
         OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo(FAL)P1   3                        DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

1.1      ISICATSHULWA A

         1.1.1       Yindawo apho umntu alulekwa khona.√                                          (1)

         1.1.2       Linika ingcinga yokuba umntu uhlala eyinto engagqibekanga
                     ukwakheka√√/ yokuba umntu uba nesimilo esingasulungekanga.√√                 (2)

         1.1.3.      Umzi wakhiwa ngezitena nodaka ugqitywe kanti ikhaya alakhiwa
                     ngazitena nadaka√√/ikhaya liyaqhubeka lisakhiwa ngeli xesha
                     umzi sele wakhiwe wagqitywa.√√                                               (2)

         1.1.4       Aligqitywa√/besakhana.√

                     [Nayiphina kwezi.]                                                           (1)

         1.1.5       Kukuba baqinisekile ngokhuseleko lwabo kwizinto ezininzi.√                   (1)

         1.1.6       Ushiya kwanto angqale kokwabo.√                                              (1)

         1.1.7       Ngokunika umntwana ulonwabo ngokupheleleyo nokuba sele
                     ilikhaya lamahlwempu.√√/ ngokunika umntwana ulonwabo.√√                      (2)

         1.1.8       Yingcamango     yokuba     umntwana    ungena      edubulekile
                     engankqonkqozanga ekhayeni lakhe ngenxa yebango analo kanti
                     komnye umzi kunyanzelekile ukuba ankqonkqoze, alinde, amkelwe
                     ukuze angene.√√                                                              (2)

         1.1.9       Ngokuthi ukutya        kwakhe    kugcinwe   kugqunywe         kakuhle
                     ngocoselelo.√                                                                (1)

         1.1.10      Umntwana ongatyi zonke iindidi zokudla√/umntwana ongathandi
                     konke ukudla√/umntwana ocekisayo.√                                           (1)

         1.1.11      Loo mthwalo ngathi sisithuthi sikasomashishini.√√                            (2)

         1.1.12      Lelendawo yokulala.√                                                         (1)

         1.1.13      Ngokungaluthululi luphelele emntwaneni omnye uthando bekho
                     nabanye√√/ bonke abanike indawo entliziyweni yakhe.√√                        (2)

         1.1.14      C√/C ukongeza√/ukongeza.√                                                    (1)

         1.1.15      Ndiyavumelana kuba xa umntu ekwikhaya elinothando lokwenene
                     uyanela, akanasikrokro nokuba ukutya kuncinci.√√

                                                  OKANYE

                     Andivumelani kuba uthando         lusenokubakho     kodwa     lulodwa
                     alunakwanelisa mntu √√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                             (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo(FAL)P1   4                     DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

         1.1.16      Kumhlathi wesi-2 kuqaqanjiswe ngokuthi ikhaya likhusi kumntu
                     walo kanti kumhlathi wesi-3 kuqaqanjiswe ngokuthi ikhaya lisoloko
                     limamkela umntu walo√√/ kumhlathi wesi-2 uyabalekela kanti
                     kowesi-3 uyangena nokuba akacelanga mvume.√√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                        (2)

1.2      ISICATSHULWA B

         1.2.1       Ngutata√/ngumama√/ngumntwana      oyintombazana√/nomntwana
                     oyinkwenkwe√/ kukho abasetyhini √nabangamadoda√/ ngabazali√
                     nabantwana√/ ngabantu abadala√nabaselula.√

                     [Nasiphi isibini.]                                                      (2)

         1.2.2       Bonwabile√/bachwayitile√ kuba babonakala bencumile.√                    (2)

         1.2.3       Ngokuba onke amalungu osapho atya ukutya okufanayo√√/ onke
                     amalungu osapho atyela ndaweninye.√√                                    (2)

                                                            AMANQAKU ECANDELO A:             30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo(FAL)P1   5                  DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2

Ukumakisha ushwankathelo

Ukumakisha makuthathele ingqalelo ukufakwa kolwazi olunexabiso kwakunye
nokususwa kolwazi olungenaxabiso.

Ushwankathelo malumakishwe ngolu hlobo:

•   Ulwabiwo-manqaku

    o   Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Inqaku elinye ngengongoma
        nganye).
    o   Amanqaku ama-3 olwimi.
    o   Amanqaku ewonke: 10

•   Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi engacaphulanga ngqo.

    o   1–3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1.
    o   4–5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2.
    o   6–7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3.

•   Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi ecaphule ngqo.

    o   6–7 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanganikwa NALINYE inqaku
        kwawolwimi.
    o   1–5 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanikwe inqaku lolwimi LIBE LINYE.

QAPHELA

•   Ubalo-magama:

    o   Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise ukuba alidlulanga kuma-60
        inani lamagama asetyenzisiweyo.
    o   Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
        lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
        ngokungachanekanga.
    o   Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ugqibezele isivakalisi eso inani
        lamagama eliqingqiweyo liphela kuso ungayihoyi intsalela yesishwankathelo
        sakhe.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo(FAL)P1   6                         DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

         IINGONGOMA EZICATSHULWE NGQO                                 IINGONGOMA
                                                               EZISHWANKATHELWEYO
1.   'Ngumntu onjani ke lo kuthiwa yimbongi?                1. Imbongi ngumntu
     Ngumnyulwa onganyulwanga mntu, owanyulwa                  okhethekileyo owonyulwe
     zizinyanya zimnyulela isizwe, nguQamata ukutsho           zizinyanya noQamata.
     oko. '
2.   Ngumntu okufutshane ngobukhulu kubantu                 2. Isondele ngobukhulu
     abangabathanjiswa bakaQamata, iinkosi                     kwiinkosi.
     neekumkani.
3.   'Njengokuba imbongi ingumntu oyedwa wofika             3. Ngokomzimba ifanelene
     aba bantu baziimbongi nezithomo zabo zingathi             nomsebenzi ewenzayo
     zalungiselelwa lo msebenzi. Apho basebenza                kumcimbi othile.
     khona kuphakathi kwezihlwele ezingahlanganiswe
     ngumcimbi omnye, mhlawumbi owovuyo
     nolonwabo, owosizi, owonqulo neminye ke.'
4.   'Imbongi asimntu usebenza ngasicwangciso-              4. Imbongi ayihambi
     nkqubo, le nto kuthiwa yiprogramme. Imbongi               ngamigaqo imiselweyo xa
     ngumntu oya kusuka ahlahlambe ngelo xesha                 kukho umsebenzi, iye
     kusuke kwafika ngalo into ethi makabonge.                 idanduluke ibonge
     Nenzwi leyo uya kuzicelela ngendlela le awuvula           yakuchukumiseka.
     ngayo umlomo.'
5.   'Aba ngabantu abamazwi asuka abe ngathi                5. Imbongi inelizwi elibukhali,
     alungiselelwa lo msebenzi. Uya kufika izizinto            elidubulayo nelivakalayo.
     ezimazwi atsho kuhlokome iintili namawa apho
     zithe zayivula khona imilomo. Kunqabile ukuba
     uve imbongi etsho ngelizwana elikhenkcezayo
     okanye elideke-deke okanye elithintitha.'
6.   'Esi siphiwo sokubonga sisiphiwo esihambelana          6. Iba neziphiwo
     nezinye iziphiwo zimenza lowo uyimbongi abe               ezongezelelekileyo ezifana
     yiyo gqibi. Kufanelekile ukuba abe njalo kuba             nokufundisa, ukuncoma
     njengomntu ongumthunywa wezinyanya ngumntu                nokukhuthaza impilo
     ongumfundisi. Ufundisa ngeyona ndlela inyulu              esulungekileyo.
     yokudla ubomi, ngumnqwanqwadi wezinto
     ezityekayo emendweni wonqulo. Ngumncomi
     nomkhuthazi wezo zithe tonono ukuhamba
     ngomendo wonqulo.'
7.   'Ingqondo kufuneka inkqenkqeze phambili,               7. Kufuneka imbongi ibe
     khon’ukuze akwazi ukubona ukuba isiganeko                 nengqondo ephalayo ukuze
     ngasinye siya kuzala nkomoni, aze alumkise,               ibone iziganeko
     athuthuzele ngokuyibona kwakhe imeko leyo                 ezingekehli.
     ingekabonwa ngamehlo abona kufuphi.'
8.   'Neliso eli lenyama apha kwimbongi liliso elitsolo     8. Imbongi ineliso elibukhali
     kakhulu. Kwizinto zendalo ezibonakala kumntu              kakhulu kwanobuciko
     wonke imbongi yona wofika ibona izinto                    bokusebenzisa ulwimi
     ezizezinye nezingabonwayo ngamehlo abanye                 ngezinto zendalo.
     abantu. Kubuhle bendalo esithi sityebise nje
     amehlo ngabo, imbongi yona iya kubona
     ubungangamsha beTshawe. Ubuciko
     bukwalapha.'
                       [220 amagama]                                  [58 amagama]
                                                            AMANQAKU ECANDELO B:                 10
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo(FAL)P1   7                   DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
Ukumakisha iCandelo C
•      Upelo
       o Iimpendulo           ezingoogama-nye/eziligama     elinye   mazimakishwe
           njengezichanekileyo nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba
           isiphene silahla intsingiselo efunwayo yegama.
       o Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga luya
           kohlwaywa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
       o Xa uvavanyo lujoliswe kwisifinyezo, impendulo iya kwamkeleka xa ifakwe
           iimpawu zobhalo ngokuchanekileyo.
•      Izakhi zezivakalisi kufuneka zichaneke kwaye zisetyenziswe kwizivakalisi
       ezipheleleyo/njengoko umbuzo uyalela.
•      Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
       ZOMBINI unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/OKANYE
       impendulo ebhalwe ngokupheleleyo njengechanekileyo.
UMBUZO 3
3.1        Yifowuni√/yimfono mfono.√                                                      (1)
3.2        Ngabantu abanqena ukuzicocela benayo imali√/ngabantu abanezindlu
           ezifuna ukucocwa benemali yoko.√                                               (1)

3.3        C√/C ukucoca kule nkampani yinto elula√/ukucoca kule nkampani yinto
           elula.√                                                                        (1)

3.4        Yingcinga ebethelelekileyo ngokwesini kuba lo mfanekiso unika ingcinga
           yokuba lo msebenzi ngowabantu basetyhini kuphela.√√                            (2)

3.5.       Baziingcungela√, banobubele.√                                                  (2)

3.6        Ezona.√                                                                        (1)

3.7        Ngokubanika ulwazi ngenkampani enamaxabiso afikelelekayo.√√                    (2)

           [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka]
                                                                                          [10]

UMBUZO 4

4.1        Lwentetho esaqhubekayo.√                                                       (1)

4.2        Sisixhobo sokutshintsha iTV√/ ziintambo ezingena kwiTV√/ ngumfanekiso
           weTV eze ngomva.√

           [Nayiphina kwezi.]                                                             (1)

4.3        Yena ebengatshintshi tshaneli yeTV ehleli phantsi njengoSam ebehamba aye
           kwiTV ukuze ayitshintshe.√√                                                    (2)

4.4        Kwakunyanzeleka.√                                                              (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo(FAL)P1   8                   DBE/Novemba 2017
                                        NSC – Imemorandam

4.5      Akanaxesha lale nto ithethwayo√/akanamdla √/ukruqukile√/ uqumbile.√

         [Nayiphi kwezi.]                                                                (1)
4.6      Liphephandaba.√                                                                 (1)
4.7      B√/B umzobi unenjongo yokugxeka√/umzobi unenjongo yokugxeka.√                   (1)
4.8      Umyalezo wokuba abadala bahlalela ukugxekana nentlalo yabantwana
         bezixhasa ngexesha ababekhula ngalo√√/wokuba abazali bakholelwa ukuba
         abantwana baphila ntofo-ntofo kunabo.√√                                         (2)
                                                                                         [10]

UMBUZO 5
5.1      5.1.2       Galakangqa.√                                                        (1)
         5.1.2       Wayemhle kakhulu lo mfo.√√                                          (2)
         5.1.3       Ikhola.√                                                            (1)
         5.1.4       Sisibizo.√                                                          (1)
         5.1.5       Intiyo.√                                                            (1)
         5.1.6       Ebusweni√ babetsho√ ngeziva.√                                       (3)
         5.1.7       Sisivumelanisi sentloko.√                                           (1)
         5.1.8       Ligatya elimele isibizo.√                                           (1)
         5.1.9       C√/C isenzo senzeka macala√/isenzo senzeka macala.√                 (1)
         5.1.10.     Tyhini molo √Thole!                                                 (1)
         5.1.11      Isandla sikamama siyabonakala kwaba bantwana bakhe√/
                     Ndincede khawufake isandla kule mbiza iphekwa ngaba
                     bafazi√/Isandla senqununu kule veki nguSoso.√
                     (Nayiphi impendulo echanekileyo)                                    (1)
5.2      5.2.1       Abazali bayamonwabisa√/ bonwabise√ umntwana wabo√/abazali
                     bonwabisa√ umntwana wabo√/Abazali bonwabela√ umntwana
                     wabo.√
                     [Nayiphi kwezi.]                                                    (2)
         5.2.2       Usapho olonwabileyo luthandeka kakhulu√√/ luthandeka kakhulu        (2)
                     usapho olonwabileyo.√√
         5.2.3       Ukugqwesa ebomini kuza kuzisa impumelelo√√/ ukugqwesa               (2)
                     ebomini kuya kuzisa impumelelo√√/kuzozisa impumelelo.√√
                                                                                         [20]
                                                            AMANQAKU ECANDELO C:         40
                                                               AMANQAKU EWONKE:          80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2018-final-memo/7fb93378-5379-4c7c-b7f3-5a9a66a3a942) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2016-memo/a9d302a1-3166-4152-9105-5698a944090a) — isiXhosa FAL · Memo · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2017/8e3c8e2e-990c-47cc-9308-716adb22432e) — isiXhosa FAL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2017/fa6ae230-f3e2-4d82-946e-e0145c3d0060) — isiXhosa FAL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2021/f0752327-ea57-47e6-89ed-6721d3004e74) — isiXhosa FAL · QP · 2021 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2019/537983a8-5873-4fe7-bddc-62e74e024cfa) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
