# isiXhosa FAL Grade 12 P1 NSC November Exams 2018 QP

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 1 question paper from the NSC November Exams 2018, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2018/487ed04e-37a3-436d-90bf-54defdd477a8
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P1 NSC November Exams 2018 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2018/487ed04e-37a3-436d-90bf-54defdd477a8)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC November Exams · 2018 · isixhosa. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2018-final-memo/7fb93378-5379-4c7c-b7f3-5a9a66a3a942) — Memo · 2018 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                SENIOR CERTIFICATE

                                         IBANGA 12

       ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                              IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                        NOVEMBA 2018

AMANQAKU: 80

IXESHA: Iiyure 2

                              Olu viwo lunamaphepha ali-12.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    2                 DBE/Novemba 2018
                                                    NSC

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Eli phepha lemibuzo linamaCANDELO AMATHATHU angala:

         ICANDELO A:         Uvavanyo lokuqonda                            (30)
         ICANDELO B:         Ushwankathelo                                 (10)
         ICANDELO C:         Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi       (40)

2.       Phendula YONKE imibuzo.

3.       Qala ICANDELO ngaLINYE kwiphepha ELITSHA.

4.       Krwela umgca ekupheleni kweCANDELO ngaLINYE.

5.       Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola
         esetyenzisiweyo kwiphepha lemibuzo.

6.       Shiya umgca emva kwempendulo ngaNYE.

7.       Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

8.       Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha:

         ICANDELO A:         Imizuzu engama-50
         ICANDELO B:         Imizuzu engama-20
         ICANDELO C:         Imizuzu engama-50

9.       Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    3               DBE/Novemba 2018
                                                    NSC

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA
UMBUZO 1
1.1      Funda esi sicatshulwa singezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.
         ISICATSHULWA A

                                  AMAQONGA ONXIBELELWANO
         1    Amaqonga onxibelelwano asikhohlisa ngokusenza sicinge ukuba
              sinxibelelana ngokufanelekileyo, kwaye sithe zwabha kuloo mgibe.
              Asisakwazi kuzonwabisa ngezinye iindlela ngaphandle kwemikhwa
              yokuswayaswayisa iminwe kwiiselula zethu sicofana neempawu
              zokuthanda- oo'like', zokuncoma njalo njalo. Asinabo ubulumko 5
              bokuqaphela ukuba loo mikhwa ayisisi ndawo ebomini bethu. Xa kuthe
              kwenzeka ukuba kubekho ingxaki ezifana nokungabikho kwenethiwekhi,
              ukungabinadatha nezinye kwiiselula zethu, abaninzi bethu bazibona
              bephantsi koxinzelelo olungathethekiyo, bengamalolo bekwagqwetheke
              nengqondo.                                                         10

         2    Imikhwa emininzi kumaqonga onxibelelwano iyasahlukanisa nobuntu
              bethu ngokuthi ixuthe isidima sethu isirhuqe eludakeni, ngakumbi xa
              singalumkanga. Kaloku uninzi lwabantu mva nje iiselula fowuni zabo
              luzenza imiqolomba yokuzimela xa besenza izenzo zenkohlakalo
              ezinjengokugrogrisa, ukulwa nokutshutshisa abanye nokukhuphisana 15
              noontangandini. Ngaphezu koko amaqonga onxibelelwano akwafunxa
              emfimfitha amandla ethu. Awona aphambili ngala; uFacebook, Instagram,
              blogs, YouTube, Tweeter noWhatsApp. Kanti ke la maqonga akaneli nje
              ukusityela ixesha nokuchitha amandla ethu ngelize, akwasikhuthazela
              kumkhuba wokugweba abanye abantu, nto leyo itshintshe izimo nezimilo 20
              zethu.
         3    Ukusetyenziswa kwamaqonga onxibelelwano ngokungenabulumko,
              nangokungabazelwanga liso kuneziphumo ezihlasimlisa umzimba. Ezo ke
              luxinzelelo lwengqondo, ubulolo, ukungazazi nokuba ungubani,
              ukulahlekwa kukuzithemba, ukuzeya, ubuvila, unxunguphalo, ikratshi       25
              nokungabinankqubela. UChikezie Uzuegbunam ukungqina oku ngebali
              lakhe lonyaka ophelileyo apho abelixhoba loxinzelelo lwengqondo,
              unxunguphalo nobulolo. Untywile akavela nangonwele kwi-intanethi
              etshintshatshintsha amaqonga onxibelelwano. Uthinjwe mpela ngulo
              mkhwa wokuncamathela kula maqonga. Eyona nto ibibalulekile kuye,         30
              ngokokutsho kwakhe, ibikukujonga ukuba ngubani omncomileyo, nojonge
              oko akuxhome kumakhasi amaqonga akhe. Ubesel'efana nqwa
              nekhoboka leziyobisi, ulonwabo lwakhe eluxhomekekise kula maqonga.
              Uzifumanisa kunzima ukukwamkela ukuba ngenene uthinjiwe ngumkhwa
              wamaqonga onxibelelwano nangona engumntu omdala nofundileyo.             35
              Ekugqibeleni, uthathe isigqibo esinzima, wathatha ikhefu kuloo mkhwa
              wokuxhomekeka kula maqonga. Kwithutyana leentsuku ezimbini waziva
              enoxinzelelo,     ephantsi    ngokwasemoyeni      ekwanengxubevange
              yeemvakalelo. Weva ngathi umphefumlo uyaqhawuka, okungathi
              ulahlekelwe yinto enkulu ebomini bakhe, enoloyiko lokusilela,            40
              enesithukuthezi, engakwazi kwenza nto, ekwanodandatheko.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      4                         DBE/Novemba 2018
                                                      NSC

         4    Ngesithuba seveki ekweli khefu linobunzima, uvune okuninzi. Uye wehla
              umdla wakhe kumaqonga onxibelelwano ebewalandela waqalisa ukufunda
              iincwadi, ukuzilolonga ngokuhamba nokubaleka. Uthathe iintsuku
              ezisibhozo esenza oko, emva koko waziva esemandleni, amehlo akhe 45
              avuleka, abona iindawo ezintsha, wonwatyiswa nakukubona abantu
              ebengabaqhelanga. Uye walibona ixabiso elingenakuthelekiswa nanto
              ekudibaneni ancokole nabantu abahlukeneyo ingakumbi abaxabisileyo
              nazalana nabo. Wabulela encoma indalo kaThixo wabubona nobuntu
              kwizinto ebengazithatheli ngqalelo. Zazizifikela lula iingcamango 50
              engqondweni yakhe nezisombululo zobuyaluyalu obabusengqondweni
              yakhe. Bavela xa kulapho ke ubuchule bakhe bokubhala. Ngokuya
              kuhamba iintsuku, wabuyela kumaqonga onxibelelwano. Kweli tyeli
              wayengasenawo tu umdla kulo tyhefu ithimbayo. Waba ngumntu wabantu,
              wazithanda, wafunda nokuzonwabisa.                                    55
         5    Lilonke, amaqonga onxibelelwano afuna ubulumko kuba anecala elihle
              nelibi njengayo nayiphi into ebomini. Anamandla okujija iingqondo
              zabantu. Oku kwenzeka ngendlela emayana. Ungalumkanga ungazibhaqa
              uzilibele ukuba ungubani, uzibone ungenaxabiso, uxhomekeke
              ekuqinisekisweni ngabanye abantu ukuba ungubani okanye ufanelwe 60
              yintoni. Ide ibesisiqhelo into yokukhukhuliswa bubomi babanye abantu
              endaweni yokubona ubuhle umntu anabo. Nakubeni kunjalo la maqonga
              anakho ukubahlanganisa abantu, abanike amathuba okuthabatha
              inxaxheba bebambisene, kwimiba yezopolitiko, ukulwa ingcinezelo
              nentswela bulungisa.                                                 65

         6    Elokugqiba lelokuba nokuba siyawasebenzisa la maqonga,
              kubalukekile ukuba sibenobulumko ngokumana sizinxwema kuwo
              kuba mva nje itekhnoloji isuke yabangumntu waze umntu
              wabasisixhobo. Oku kungasinceda sihlaziyeke ngokwasengqondweni
              nasemoyeni. Ngaphezulu kungenza ibuyambo kwindlela esizibona ngayo, 70
              sibuye sibubone ubuhle nexabiso esinalo. Kwakho, sibenethuba lokubuka
              okusingqongileyo kuquka nabantu esihleli nabo nabasixabisileyo. Esi
              sisombululo sifuna ukuthathelwa ingqalelo ngokukhawuleza kweli lizwe
              liphasalakayo nelilahlekelwa lixabiso lobuntu.
                      [Sithathwe kwiphephandaba i The Star, 15 Matshi 2018; iphepha 14 saguqulelwa
                                                                                    saze sahlelwa.]

         Jonga kumhlathi 1
         1.1.1       Nika lo mgibe bathe zwabha kuwo abantu.                                            (2)
         1.1.2       Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo.
                     Ngokwesicatshulwa isimamva u'ana' kwigama 'sicofana' linika
                     intsingiselo yokuba isenzo ...
                     A    sibonakalisa ukuvuthelana ngokuvuthelana kwento.
                     B    senziwa ngabantu ababini omnye komnye.
                     C    senzeka calanye asincomeki siyanyembeka.
                     D    sibonisa ukongezeleleka ngokongezeleleka kwento.                              (1)
         1.1.3       Khankanya izinto eziMBINI               ezithi    zakungabikho       abantu
                     babephantsi koxinzelelo.                                                           (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                  Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    5                   DBE/Novemba 2018
                                                    NSC

         Jonga kumhlathi 2

         1.1.4       Nika indlela imikhwa kumaqonga onxibelelwano esahlukanisa
                     ngayo nobuntu bethu.                                                      (2)

         1.1.5       Chaza ukuba abantu bazenza 'zibeyimiqolomba yokuzimela' njani
                     iiselula fowuni zabo ngokomxholo walo mhlathi.                            (2)

         1.1.6       Xela    intsingiselo       eziswa    sisakhi   u'akwa'    kwigama
                     akwasikhuthazela.                                                         (2)

         Jonga kumhlathi 3

         1.1.7       Xela ukuba okuqulethwe sisivakalisi esikrwelelwe umgca
                     ngaphantsi kwisicatshulwa YINYANI okanye LULUVO ze uxhase
                     impendulo yakho.                                                          (2)

         1.1.8       Caphula amagama amabini kwimiqolo ukusuka kowe-26 ukuya
                     kowe-30 athetha ukuba uChikezie wayehlala kwi-intanethi
                     engaphumi.                                                                (2)

         1.1.9       Cacisa indlela elifana ngayo ikhoboka leziyobisi nale meko
                     kaChikezie.                                                               (2)

         Jonga kumhlathi 4

         1.1.10      Xela isakhono esavela kuChikezie njengesiphumo sokuzinxwema
                     kumaqonga onxibelelwano.                                                  (2)

         Jonga kumhlathi 5

         1.1.11      Nika icala elihle nelibi lamaqonga onxibelelwano ngokwalo mhlathi.        (2)

         Jonga kumhlathi 6

         1.1.12      Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli.

                     Isivakalisi esibhalwe ngqindilili kulo mhlathi       sisetyenziswe
                     ngenjongo (yokucebisa/yokuqweqwedisa).                                    (1)

         Jonga kwitekisi yonke

         1.1.13      Ibali likaChikezie liwuxhasa njani umxholo wesi sicatshulwa?              (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     6                         DBE/Novemba 2018
                                                     NSC

1.2      Funda lo mfanekiso ungezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

         ISICATSHULWA B (OKUBONWAYO)

                                   Kungekudala ebexakeke
                                  kuFacebook, kodwa ngoku
                                bubuso bakhe obusencwadini!!

                                                               [Uthathwe kwi-www.educartoons.com]

         1.2.1       Xela sibe siNYE isixhobo esibonisa ukuba oku kukulo mfanekiso
                     kuqhubeka ngexesha lasebusuku.                                                    (1)

         1.2.2       Ngqina ngezizathu eziBINI ukuba umama wothukile.                                  (2)

         1.2.3       Chaza isigqebelo esibonakala ngokuthelekisa isikipha nesenzo
                     sokulala sosetafileni.                                                            (2)

         1.2.4       Bhala isilumkiso osinika abantu wakuba ufunde lo mfanekiso.                       (1)

                                                                AMANQAKU ECANDELO A:                   30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                 Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1    7              DBE/Novemba 2018
                                                    NSC

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2

Isicatshulwa C esingezantsi simalunga noncedo lweeselfowuni.
Funda isicatshulwa C esingezantsi uze ubhale ingongoma eziphambili oza
kuzisebenzisa kwintetho oza kuyinika kwiititshala nabafundi kwisikolo sakho malunga
noncedo lweeselfowuni.

IMIYALELO

1.       Bhala isishwankathelo sibe kwimo yeengongoma ungadluli kumagama
         angama-70.
2.       Nombola izivakalisi zakho ukusuka ku-1 ukuya ku-7.
3.       Sebenzisa izivakalisi ezipheleleyo ukubhala iingongoma.
4.       Sebenzisa AMAZWI AKHO kangangoko unako.
5.       Bhala   inani    lamagama       owasebenzisileyo    kwizibiyeli ekupheleni
         kwesishwankathelo.

ISICATSHULWA C

                                IISELFOWUNI ZILUNCEDO

Uphando olwenziwe nguAkpan ngowe 2017, lufumanise ukuba ininzi inzuzo
ekusebenziseni iiselfowuni kumagumbi okufundela. Zidlula zonke iindidi zeencwadi
ngoncedo kuba zisoloko ziluncedo olukufutshane kakhulu ngenxa yokuba zisoloko
zingononca kubaninizo luze uncedo lufumaneke nangaliphi ixesha.

Zineendlela zonxibelelwano ezifikelelekayo phakathi kwabantwana nabazali okanye
nootitshala. Ukuthumela iisms bubungqina bemiyalezo efikelelekayo apho ootitshala
bekwazi ukuthumelela abantwana imiyalezo baze bayifumane kwangoko kwakunye
namaqela oowhatsapp angundabamlonyeni.

Zisebenziseka lula nakubani ngokwahlukileyo kwiikhompyutha kuba iiselfowuni
azinyanzelisi luqeqesho njengekhompyutha kuba umniniyo uzifundela ngokwakhe
edlala ngayo kwaye zinobukhaphukhaphu kunazo.

Ukusebenzisa iiselfowuni njengezixhobo zokufunda nokufundisa kuyayitshintsha
inkqubo yaseklasini eqhelekileyo yokuthetha nokusebenzisa itshokwe kuphela. Zona
zithimba umdla ngemifanekiso iividiyo neekliphu ezimanyelwayo. Oku kuyabanceda
abafundi abanemikhwa eyahlukileyo yokufunda.

Ziyasetyenziswa njengovimba kuba ziyakwazi ukugcina ubungqina bokufundisiweyo
nokufundiweyo nanjengokuba abafundi bekwazi ukukushicilela luze lufumaneke lula
olo lwazi xa ludingeka. Kubaluncedo ngakumbi xa bekuyiwe kufundwa ngaphandle
okanye kufunwa ubungqina bengxelo yokufundiweyo le nto ibizwa ngokuba yipotifoliyo
yobungqina.

Zibasisixhobo sokuphanda okanye sokuncedisa, ukukhumbula nokuqondisisa ulwazi.
Ngayo umfundi angafowunela ingcungela kwisifundo eso, okanye angene kwi-intanethi
afumane ulwazi olutsha oluqinisekisiweyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1       8                         DBE/Novemba 2018
                                                       NSC

Ukusebenzisa iselfowuni, kwenza iindonga zeklasi, imida, imilambo ezeleyo
ingabisosithintelo kwimfundo kuba iyaqhuba imfundo ingaqhutyelwa kuzo. Kaloku
utitshala uyakwazi ukuthumela imisebenzi kubafundi bengaphandle kwamasango
esikolo. Oku kwenza ukuba ukufunda nokufundisa kuqhubeke ngaphandle kweeyure
ezimiselweyo neendawo ezimiselweyo.

Zihlala   gingci  endaweni    yezichazi-magama  iikhaltyhuleyitha, neemephu,
ebezisenokuthi kanti azilanelanga nokulanela inani labafundi. Kuyabonakala
ngokuphandle ukuba ukubalumla abafundi kwiiselfowuni, kungadala inxeba
elingapholiyo. Mabakhuthazwe abafundi ukuzisebenzisa ngendlela ezingqamene
nezemfundo.

          [Sithathwe kwiNqaku elithi 'Cell Phones as Effective Learning Resource' – nguVI Akpan-2017
                                                         amaphepha 5–7, saza saguqulelwa, sahlelwa]

                                                                 AMANQAKU ECANDELO B:                    10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                   Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     9                         DBE/Novemba 2018
                                                     NSC

ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
UMBUZO 3: ISIBHENGEZO-NTENGISO
Funda esi sibhengezo-ntengiso uze uphendule imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA D

                                        [Sithathwe ku: www.adbusters.com sahlelwa]

3.1      Nika igama lenkampani ethengisa la makhadi ezipho.                                           (1)
3.2      Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli.
         Kwesi sibhengezo-ntengiso kuthengiswa (inkonzo/imveliso).                                    (1)
3.3      Nika zibeMBINI iindidi zabantu abazuza uchulumanco ngenxa yamakhadi
         ezipho.                                                                                      (2)
3.4      Sijoliswe kwabaphi abantu esi sibhengezo-ntengiso?                                           (1)
3.5      Xela ukuba isakhi u'zi' usetyenziswe ngayiphi injongo kwibinzana 'ithuba
         lokuzikhethela' kwesi sibhengezo-ntengiso.                                                   (1)
3.6      Nika isizathu sokusetyenziswa kwesibaluli u 'lula' ngendlela echaseneyo
         kwisibhengezo-ntengiso ngokomzekelo ongezantsi.
         'Akunto ilula ... U-SGBL ukwenza lula …'                                                     (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1     10                       DBE/Novemba 2018
                                                     NSC

3.7      Khetha impendulo echanekileyo kwezi:
         Igama 'kuwe' elikwisibhengezo-ntengiso libhekisa:
         A        Kwisipho esithengiswayo.
         B        Kumntu ophiwayo.
         C        Kumthengi wekhadi.
         D        Kumthengisi wekhadi.                                                                (1)
3.8      Ingaba esi sibhengezo-ntengiso siphumelele ukukujika ingqondo ngendlela
         othenga ngayo izipho? Xhasa impendulo yakho.                                                 (2)
                                                                                                      [10]

UMBUZO 4: IKHATHUNI
Funda le khathuni uze uphendule imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA E

                                         [Ithathwe kwiphephandaba iIndependent, Thursday, 15 Matshi 2018]

4.1      Xela ukuba yintoni ebonisa ukuba isithuthuthu esikwisakhelo soku-1 sibaleka
         ngesantya esiphezulu.                                                                        (1)
4.2      Nika ubungqina obalatha ukuba uFrikkie ligosa lendlela.                                      (1)
4.3      Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo. Kwisakhelo sesi-2 uLizo
         uphendula okomntu:
         A     Ozibona emkhulu ngokwaphula umthetho.
         B     Okudaneleyo ukuba ewaphula umthetho.
         C     Ongaziqondiyo ukuba waphule umthetho.
         D     Ozibona ekulungele ukwaphula umthetho.                                                 (1)
4.4      Chaza uvakalelo lukaFrikkie kwisakhelo sesi-4.                                               (1)
4.5      Nika umahluko kwintsingiselo yegama 'cinga' ngokukaFrikkie nangokukaLizo.                    (2)
4.6      Phawula ngomahluko okudaba lwamehlo kaLizo kwisakhelo sesi-3 nesakhelo
         sesi-4.                                                                                      (2)

4.7      Ucinga ukuba uLizo uyaphoxisa ngabom okanye unyanisekile ekungaqondini
         ngokwempendulo yakhe? Xhasa impendulo yakho.                                                 (2)
                                                                                                      [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      11                     DBE/Novemba 2018
                                                      NSC

UMBUZO 5: IPROZI
5.1      Funda esi sicatshulwa uze uphendule imibuzo elandelayo.
         ISICATSHULWA F

         Intshatsheli yokutsiba eyinzalelwane yeli leMpuma Koloni, uLuvo
         Manyonga, umisela ngokusesikweni itumente yezemidlalo ekhayeni lakhe
         eMhlanga, eKatkop eCacadu.
         UManyonga sele ephumelele                  iimbasa ezininzi kuMzantsi Afrika
         nakwihlabathi   kwezokutsiba               emva    kokuhlangulwa   emlonyeni 5
         wegongqongqo eliziziyobisi.
         Ethetha namajelo eendaba ngeenjongo zakhe zokuqalisa itumente
         yemidlalo ekhayeni lakhe eMhlanga uthethe wathi, 'Ndibona kufanelekile
         ukuba sahlukane nokusola imeko, koko senze izinto kwiindawo esivela
         kuzo, baninzi abantu abadinga uncedo lwethu kuMzantsi Afrika 10
         ngokubanzi,' uthethe watsho uManyonga.
         Uthi ngale tumente ukwajonge ukubona italente ekhoyo kwiilali azalwa kuzo
         eMhlanga. 'Baninzi abantwana abafuna ukunikwa nje ithuba lokuba
         bazibonakalise ukuze kamva bangene nabo kwinqanaba lelizwe lehlabathi
         njengathi sonke,' utsho uManyonga.                                        15
                                          [Sicatshulwe kwiphephandaba IS'OLEZWE, iphepha 12]

         5.1.1       Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo:
                     Igama elibhalwe ngqindilili:
                     A    Lisisikhombisi
                     B    Lisisimnini
                     C    Lisisenzi
                     D    Lisisalathandawo                                                          (1)
         5.1.2       Bhala isivakalisi esingezantsi sibe kwixesha elizayo.
                     '... uLuvo Manyonga,             umisela   ngokusesikweni      itumente
                     yezemidlalo ...'                                                               (2)
         5.1.3       Nika intsingiselo yegama 'kokuhlangulwa' elikrwelelwe umgca
                     ngaphantsi.                                                                    (2)
         5.1.4       Bhala esi sivakalisi sibe kwingxelo-ntetho.
                     'Masenze uncedo kwiindawo esivela kuzo,' uthethe watsho
                     uManyonga.
                     Qala ngolu hlobo: UManyonga uthe ...                                           (2)
         5.1.5       Yakha isibizo ngegama elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwesi
                     sivakalisi silandelayo uze usisebenzise kwisivakalisi.
                     '... baninzi abantu abadinga uncedo lwethu ...'                                (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1      12                     DBE/Novemba 2018
                                                      NSC

         5.1.6       Xela izakhi ezikrwelelwe umgca kwesi sivakalisi silandelayo:
                     Baninzi abantwana         abafuna      ukunikwa   nje   ithuba   lokuba
                     bazibonakalise.                                                             (2)
         5.1.7       Nika (a) umsebenzi (b) nengcinga eziswa libinzana 'njengathi
                     sonke,' kwisivakalisi elikuso kwisicatshulwa.                               (3)
5.2      Funda lo mfanekiso uze uphendule imibuzo elandelayo.
         ISICATSHULWA G: UMFANEKISO

                                [Uthathwe kwiwebhusayithi yeSOWETAN 14-01-2014 wahlelwa]

         5.2.1       Bhala kwakhona isivakalisi esilandelayo sibe kwimo evumayo.
                     Andazi ukuba ndingakuxelela njani oku.                                      (1)
         5.2.2       Hlahlela isivakalisi esingezantsi ukhuphe igatya eliyintloko negatya
                     elintanganye.
                     UBra Stix uyiyekisiwe ibhola            ekhatywayo      kodwa    ugqirha
                     umfumanise enoxinzelelo.
                     Cwangcisa ngolu hlobo:
                              IGATYA                ISIHLANGANISI          IGATYA
                           ELIYINTLOKO                                 ELINTANGANYE
                                                                                                 (3)
         5.2.3       Bhala esi sivakalisi silandelayo ngokuchanekileyo uthathele
                     ingqalelo igama elikwizibiyeli.
                     Ugqirha (-sizi) ngoBra Stix.                                                (1)
         5.2.4       Khetha isikhuzo esisetyenziswe kwintetho kagqirha.                          (1)
                                                                                                 [20]
                                                              AMANQAKU ECANDELO C:               40
                                                                 AMANQAKU EWONKE:                80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2018/481ee7bf-674e-4056-9b27-ae702ea6dc11) — isiXhosa FAL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2018/179e0ff2-83e4-4277-8119-c7c3347c03c2) — isiXhosa FAL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2018/b091e25e-cc7e-43ed-81d7-24d7e11431ea) — isiXhosa FAL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2021/f0752327-ea57-47e6-89ed-6721d3004e74) — isiXhosa FAL · QP · 2021 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2019/537983a8-5873-4fe7-bddc-62e74e024cfa) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2017/c385c5ff-9cf9-44cc-94b3-ae62c158445d) — isiXhosa FAL · QP · 2017 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-gr12-memo-sept-2025-watermark/9129edfc-7f89-491a-88fb-23270581f911) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2025-watermark/854a529e-2cc7-4f28-b2d3-f7735c0d615c) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025-mg/6858023a-bdef-4e8f-a091-79d94e109d28) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025-mg/e6f77f14-fd5e-4415-9cd4-23e671adcb30) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2024/4c02fe41-62c6-462b-aa2a-9c6efd2e97ba) — Memo · 2024
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept-2024/b9606eda-21f0-469e-bf5d-ffb2f9da1ea1) — Memo · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
