# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 1 memorandum from the November 2024 NSC, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2024-mg-doc/78fa0e42-2bc4-4106-b586-8210da80c880
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2024
- Exam period: November 2024 NSC
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 9

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 November 2024 NSC Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2024-mg-doc/78fa0e42-2bc4-4106-b586-8210da80c880)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · November 2024 NSC · 2024 · isixhosa. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2024/57c4e441-407d-4f8a-8a08-449fef3b6990) — QP · 2024 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                                SENIOR CERTIFICATE

                                          IBANGA 12

       ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                              IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                        NOVEMBA 2024

                            ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU: 80

                      Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-9.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 2

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1       2                          DBE/Novemba 2024
                                          NSC-Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

UMBUZO 1

Ukumakisha uvavanyo lokuqonda

1.       Ngenxa yokuba kugxininiswa kwingqiqo, upelo olungachanekanga neziphene
         zolwimi kwiimpendulo mazingohlwaywa ngaphandle kokuba ezo ziphene
         zitshintsha   intsingiselo/ingqiqo. (Kuseyimfuneko    ukuba    iziphene
         zibonakaliswe.)

2.       Ukuba umviwa usebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi olungelulo
         olu luviwayo, musa ukuwananza loo magama, kwaye ukuba impendulo
         isavakala ilungile, sukunika sohlwayo. Ukanti ke, ukuba igama elisuka
         kolunye ulwimi lisetyenzisiwe kwitekisi kwaye liyayincedisa impendulo, oku
         kuyakwamkeleka.

3.       Ngokubhekiselele kwimibuzo emalunga nokuthatha icala uze uzixhase,
         akukho    manqaku       anikwayo     kwiimpendulo      ezingu-EWE/HAYI,
         noNDIYAVUMELANA/ANDIVUMELANI.             Isizathu/Ukunika    ubungqina/
         nokuxhasa zizo ezimele ukunikwa ingqwalasela.

4.       Akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu-YINYANISO/BUBUXOKI,
         noYINYANI/LULUVO. Ukunika isizathu/ukunika ubungqina/ukuxhasa kukona
         makuthathelwe ingqalelo.

5.       Xa impendulo efunwayo iligama elinye, aze umviwa anike impendulo esi-
         sivakalisi esipheleleyo, oku makumakishwe njengokuchanekileyo kuphela xa
         igama elichanekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi/ligqanyisiwe.

6.       Xa kufunwa iimpendulo ezimbini/ezintathu/iingongoma ezimbini kwezintathu,
         aze umviwa anike ezingaphaya kweziqingqiweyo kumyalelo, makisha kuphela
         isibini okanye isithathu sokuqala ngokuhambelana nombuzo.

7.       Kwamkele     ukwahluka   kwendlela            yokubeka        impendulo   okudalwa
         kukusetyenziswa kweelwimi zengingqi.

8.       Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
         ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/
         OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                  Tyhila iphepha

### Page 3

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1       3                    DBE/Novemba 2024
                                          NSC-Isikhokelo Sokumakisha

1.1      ISICATSHULWA A

         1.1.1       Yingxaki yokunqaba kwamathuba emisebenzi.√                              (1)

         1.1.2       Kukoyika ubunzima bomsebenzi.√
                     Kukoyika ukugxekwa.√
                     Kukoyika ukungafumani nkxaso kwimizamo yalo.√
                     [Nasiphi isibini kwezi.]                                                (2)

         1.1.3       Lisixelela ukuba likhulu inani labantu abafuna izithuba
                     zengqesho√√/ukuba baninzi abantu abadinga umsebenzi√√/ ukuba
                     abantu abaninzi abaphangeli.√√                                          (2)

         1.1.4       Abanye babo ...√√                                                       (2)

         1.1.5       Kungokuba wafumana inkxaso kumbutho ojongene namafama
                     kweli loMzantsi Afrika√√/kungokuba wafumana iingcebiso
                     kumbutho ojongene namafama malunga nesivuno esifuneka
                     ngamandla kwiimakethi, oko kwenza ukuba athengisele iivenkile
                     ezinkulu.√√                                                             (2)

         1.1.6       Kukuvula iziko lokuqeqesha abafundi kwezolimo.√
                     Kukunceda amafama asakhulayo kwiingxaki ahlangana nazo.√
                     Kukuqhuba iindibano zokukhuthaza nabanye abantu ukuba nabo
                     baziqalele awabo amashishini.√
                     [Nasiphi isibini kwezi.]                                                (2)

         1.1.7       Waqala mhla wathi evela emsebenzini, wafika omnye wabahlobo
                     bakhe emcocela iiteki.√                                                 (1)

         1.1.8       Kuthethwa ukuba kwakunzima kodwa wanyanzelisa kwezo meko
                     wasebenza nzima akanikezela√√/kuthethwa ukuba iimeko
                     zazinzima kungekho lula kodwa walizama ishishini lakhe, akanike-
                     zela.√√                                                                 (2)

         1.1.9       Wafumana uncedo lwenkxaso-mali.√                                        (1)

         1.1.10      Ngamazwi athi, ulutsha maluqine lungavumeli mntu ukuba eme
                     phambi kwamaphupha alo√√/ athi ulutsha malungoyiki
                     ukugxekwa√√/ athi ulutsha malungoyiki ukungaxhaswa√√/athi
                     impumelelo yomntu ayixhomekekanga kudidi lomsebenzi aqeshwe
                     kuwo kule mihla.√√                                                      (2)

         1.1.11      Ngokuthi enze ukuba impumelelo yeshishini lakhe ithi saa, ifikelele
                     kubantu abaninzi√√/ngokuthi enze ukuba lidume ishishini
                     likaNompumelelo, nto leyo eyabangela ukwanda kwenani lezicelo
                     zolutsha zokuqeqeshwa kwezoshishino.√√                                  (2)

         1.1.12      B√/B kumakhwenkwe namantombazana√/kumakhwenkwe
                     namantombazana.√                                                        (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 4

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1       4                  DBE/Novemba 2024
                                          NSC-Isikhokelo Sokumakisha

         1.1.13      Kumbhali wetekisi nakumfundi wayo√√/kumbhali            wetekisi
                     nakubantu abangqinelana nolu luvo.√√                                 (2)

         1.1.14      Iphumelele, kuba inike imizekelo ebonakalisa ukuba ulutsha
                     luyakwazi ukuphumelela kwezoshishino√√/kuba ibonakalisa ukuba
                     xa ulutsha lufumene inkuthazo noncedo, luyaphumelela
                     kwezoshishino.√√

                                                     OKANYE

                     Ayiphumelelanga, kuba ayisixeleli ngeengxaki olujongana nazo
                     ulutsha xa sele lungene kwezoshishino√√/kuba ayiniki lwazi
                     ngohlobo lwenkxaso engeyomali enceda ulutsha ukuba
                     luphumelele.√√
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                     (2)

1.2      ISICATSHULWA B

         1.2.1       Kubonakalisa ukuba usebenza umsebenzi onobungozi, odinga
                     ukuba intloko yakhe ikhuseleke√√/ kubonakalisa ukuba usebenza
                     kwiziko/ kwindawo eyikontraki.√√                                     (2)

         1.2.2       Wonwabile√ kuba uncumile.√                                           (2)

         1.2.3       Kukukhuthaza      ukufundiswa     kwabantwana     ngomsebenzi
                     beselula√√/kukukhuthaza inkxaso yabantu abadala kubantwana.√√
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                     (2)

                                                              AMANQAKU ECANDELO A:        30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 5

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1       5               DBE/Novemba 2024
                                          NSC-Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2

Ukumakisha ushwankathelo

Ukumakisha isishwankathelo kusekwe ekugqaleni iingongoma ezingundoqo.

Ushwankathelo malumakishwe ngolu hlobo:

•   Ulwabiwo-manqaku

    o   Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Inqaku elinye ngengongoma
        nganye).
    o   Amanqaku ama-3 olwimi.
    o   Amanqaku ewonke: 10

•   Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi engacaphulanga ngqo.

    o   1–3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1.
    o   4–5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2.
    o   6–7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3.

•   Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi ecaphule ngqo.

    o   6–7 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanganikwa NALINYE inqaku
        kwawolwimi.
    o   4–5 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanikwe inqaku lolwimi LIBE LINYE.
    o   2–3 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanikwe amanqaku olwimi ABE
        MABINI.

QAPHELA

•   Ubalo-magama:

    o   Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise ukuba alidlulanga kuma-60
        inani lamagama asetyenzisiweyo.
    o   Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
        lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
        ngokungachanekanga.
    o   Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ugqibezele isivakalisi eso inani
        lamagama eliqingqiweyo liphela kuso ungayihoyi intsalela yesishwankathelo
        sakhe.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 6

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1       6                        DBE/Novemba 2024
                                          NSC-Isikhokelo Sokumakisha

      IINGONGOMA EZICATSHULWE NGQO                                       IINGONGOMA
                                                                  EZISHWANKATHELWEYO
1.   Ndwendwela amaziko acebisa                       1.   Tyelela kumaziko eengcebiso
     ngeekhariye ucele ukuxhotyiswa ngolwazi               ngeekhariye ucele ulwazi ngomsebenzi
     malunga nomsebenzi owunqwenelayo.                     owunqwenelayo.
2.   Wukhangele umsebenzi onqwenela                   2.   Wufune umsebenzi owunqwenelayo
     ukuqeshwa kuwo ngoku usengumfundi.                    usafunda.
3.   Qinisekisa ukuba uhamba imisitho                 3.   Hamba iindibano ezingeekhariye
     engemiba yeekhariye ezahlukileyo.                     ezingafaniyo.
4.   Gcina ulwazi nezakhono onazo ngodidi             4.   Hlala unolwazi nezakhono
     lomsebenzi owufunayo zikwizinga                       ezikumgangatho ophezulu ngomsebenzi
     eliphezulu.                                           owunqwenelayo.
5.   Hlala usenza uphando malunga                     5.   Mawusoloko uphanda ngeenkampani
     neenkampani onomnqweno                                onomdla wokuzisebenzela.
     wokusebenza kuzo.
6.   Hlala uxhobile ngokuphatha ikopi yesivi          6.   Ngalo lonke ixesha usiya emisithweni,
     yakho kuyo yonke imisitho oya kuyo.                   hamba nekopi yesivi yakho.
7.   Qala ngokuvolontiya, unikele ngexesha            7.   Qala ngokusebenzela inkampani
     namandla akho kwinkampani                             ungajonganga nzuzo.
     oyikhethileyo.

[60 amagama]                                                                [41 amagama]

QAPHELA: Izifinyezi okanye ii-akhronim mazingasetyenziswa kodwa ukuba zithe
         zavela kushwankathelo mazibalwe ngokwamagama eziwameleyo.                                 [10]

                                                              AMANQAKU ECANDELO B:               10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                 Tyhila iphepha

### Page 7

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1       7                    DBE/Novemba 2024
                                          NSC-Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO C: ULWIMI

Ukumakisha iCandelo C

1.       Upelo
         • Iimpendulo       ezingoogama-nye/eziligama      elinye    mazimakishwe
            njengezichanekileyo nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba
            isiphene silahla intsingiselo efunwayo yegama.
         • Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga
            luya kohlwayelwa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
         • Xa uvavanyo lujoliswe kwisifinyezo, impendulo iya kwamkeleka xa ifakwe
            iimpawu zobhalo ngokuchanekileyo.

2.       Izakhi zezivakalisi kufuneka zichaneke kwaye zisetyenziswe kwizivakalisi
         ezipheleleyo/njengoko umbuzo uyalela.

3.       Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
         ZOMBINI unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/
         OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo njengechanekileyo.

UMBUZO 3

3.1      YiMedical Care.√                                                                    (1)

3.2      Sisaphulelo sama-20%.√
         Lulwazi oluchaza ukuba oogqirha bahlala bekho.√
         Kukuvakalisa ukuba oogqirha baziincutshe.√
         Kukuxela ukuba kuhlala kuvulwe iiyure ezingama-24/7.√
         Kukusebenzisa isilogani sesibhengezo esithi “Sibek’ impilo yakho phambili!”√
         [Nasiphi isibini kwezi.]                                                            (2)

3.3      C √/C bayagqwesa√/bayagqwesa.√                                                      (1)

3.4      Lusixelela ukuba eli ziko lihlala livuliwe√√/ukuba kuhlala kuvuliwe ngalo lonke
         ixesha kweli ziko, ngazo zonke iintsuku zeveki√√/ukuba akuvalwa kweli
         ziko.√√                                                                             (2)

3.5      ꞌSibekꞌ impilo yakho phambili!ꞌ√                                                    (1)

3.6      ... phambili.√                                                                      (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 8

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1       8              DBE/Novemba 2024
                                          NSC-Isikhokelo Sokumakisha

3.7      Lungamenza ukuba ayithembe, kuba lubonakalisa ukuba oogqirha
         bayakonwabela ukwenza umsebenzi wabo okukunceda abantu kweli ziko
         lempilo√√/kuba lubonakalisa ukubamkela bonke abantu abandwendwele eli
         ziko√√/lubonakalisa ububele obunikwa umntu ondwendwele eli ziko.√√

                                               OKANYE

         Alunakumenza ukuba ayithembe, kuba uncumo aluyongqiniseko yokuba
         isevisi enikwa leli ziko isemgangathweni√√/kuba uncumo lunokusetyenzi-
         selwa ukutsala abantu ibe isevisi yona imbi ngoko akunakujongwa lona
         ukuthemba isevisi.√√
         [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                              (2)
                                                                                       [10]

UMBUZO 4

4.1      NguKaren.√                                                                    (1)

4.2      Bayathetha√/kuba kusetyenziswe amaqam entetho√/kuba imilomo yabo
         ivulekile.√                                                                   (2)

4.3      B√/B wothukile√/wothukile.√                                                   (1)

4.4      Eyokuba akanalwazi ngendlela yokuziphatha kudliwano-ndlebe√√/eyokuba
         uzithembe ngendlela enendelelo.√√                                             (2)

4.5      Sisetyenziswe ngokuthi uGray afune ukuhlawulwa umvuzo ophezulu kodwa
         uyazivuma ukuba akanalo ulwazi lwalo msebenzi.√√                              (2)

4.6      Ndiyavumelana nalo, kuba amava nezakhono zenza ukuba umntu enze
         umsebenzi osemgangathweni, ngoko ke umfanele umvuzo ophezulu.√√

                                               OKANYE

         Andivumelani nalo, kuba umvuzo awunakujongwa ngamava koko
         unokujongwa ngobunzima bomsebenzi umntu aza kuwenza√√/ kuba nokuba
         umntu akanamava, xa ewuqeqeshelwe umsebenzi uyakwazi ukuwenza
         ngokusemgangathweni ophucukileyo, utsho uwufanele umvuzo ophezulu.√√
         [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                              (2)
                                                                                       [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1       9                           DBE/Novemba 2024
                                          NSC-Isikhokelo Sokumakisha

UMBUZO 5

5.1      5.1.1    ... ayilulanga.√                                                               (1)

         5.1.2    Kubalulekile ukuba phambi kokuluthatha√olu√hambo uzilungiselele.               (2)

         5.1.3    C√/C sobunjani√/sobunjani.√                                                    (1)

         5.1.4    Ishishini liyaqaleka nokuba akukho nkxaso-mali.√√                              (2)

         5.1.5    itshintsha√/ ijika.√                                                           (1)

         5.1.6    (a)   -shishina√/ ukushishina

                  (b)   Lo somashishini ushishina ngeegusha√/Akazityi iinkuku zakhe
                        kuba uyashishina ngazo.√
                        [Nasiphi isivakalisi esichanekileyo siya kwamkeleka.]                    (2)

         5.1.7       Kukudibanisa izivakalisi ezibini zibe sisivakalisi esinye.√√                (2)

         5.1.8       Ukusebenza nzima kuyanceda√ xa unawo√ umonde.                               (2)

         5.1.9       aphezulu.√                                                                  (1)

5.2      5.2.1       Sebenza elabhoratri!√√                                                      (2)

         5.2.2       Ndifundele ukuba ngumvelisi wamachiza.√√                                    (2)

         5.2.3       Amachiza okunyanga izifo aza kuveliswa ndim√√/Amachiza
                     okunyanga izifo ndiza kuwavelisa.√√                                         (2)
                                                                                                 [20]

                                                               AMANQAKU ECANDELO C:               40
                                                                  AMANQAKU EWONKE:                80

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2024 MG.doc](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2024-mg-doc/7a535b8f-b794-4ed0-85f6-ac6753eadd0c) — isiXhosa FAL · Memo · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2024/4c6ffd15-6341-463f-8ca7-5e7a8f45efc9) — isiXhosa FAL · QP · 2024 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — isiXhosa FAL · Memo · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isixhosa/043b5e44-9015-4512-8068-83d917978e7e) — isiXhosa FAL · Memo · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2022-mg/a38bf92b-14af-42c8-83f2-6bb25849ab30) — isiXhosa FAL · Memo · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2018-memo/596f3554-050c-45ad-bc50-c3b4270b2fb3) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2024-watermark/53920582-7e5a-4aea-84d0-f4203209aca1) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
