# isiXhosa FAL Grade 12 P2 Supplementary Exams 2014 QP

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 question paper from the Supplementary Exams 2014, 25 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-feb-march-2014/2cce8054-ef2f-4dbd-93cb-ba161a509b63
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2014
- Exam period: Supplementary Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 25

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P2 Supplementary Exams 2014 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-feb-march-2014/2cce8054-ef2f-4dbd-93cb-ba161a509b63)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · Supplementary Exams · 2014 · isixhosa. Question paper, 25 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        GRAAD 12

                                     NATIONAL
                                SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                                 IPHEPHA LESIBINI (P2)

                               FEBRUWARI/MATSHI 2014

AMANQAKU: 70

IXESHA: 2 iiyure

                           Olu viwo lunamaphepha angama-24.

                            *XHOFA2*

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    2           DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                    NSC

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Funda le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uphendule imibuzo.

2.       Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha. Yiya kwisiqulatho kwiphepha
         elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi ozifundileyo
         kulo nyaka. Emva koko, yifunde le mibuzo uze ukhethe ofuna ukuyiphendula.

3.       Eli phepha linamaCANDELO amaNE:

         ICANDELO A:        Inoveli                       (35)
         ICANDELO B:        Idrama                        (35)
         ICANDELO C:        Amabali amafutshane           (35)
         ICANDELO D:        Isihobe                       (35)

4.       Landela imiyalelo ngononophelo ekuqaleni kwecandelo ngalinye.

5.       Phendula umbuzo ube mNYE nakweliphi ICANDELO kula, A, B noC.
         Phendula imibuzo ibe miBINI kwiCANDELO D.

6.       Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola
         esetyenzisiweyo kwiphepha lemibuzo.

7.       Qala icandelo NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

8.       Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

9.       Ingcebiso yokulawula ixesha: Sebenzisa imizuzu engama-60 kwicandelo
         ngalinye.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    3        DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                    NSC

IPHEPHA LESIQULATHO

Eli phepha liza kukunceda ukuba ukwazi ukukhetha imibuzo ofuna ukuyiphendula
ngaphandle kokufunda lonke iphepha.

ICANDELO A: INOVELI

Phendula umbuzo ube mNYE kweli Candelo.
    INANI LOMBUZO                UMBUZO                   AMANQAKU       INOMBOLO
                                                                         YEPHEPHA
1.   Kusa Kusihlwa               Umbuzo omde                 35              5
                                         OKANYE
2.   Kusa kusihlwa               Umbuzo omfutshane           35              5–7
                                         OKANYE
3.   Umqol'uphandle              Umbuzo omde                 35                8
                                         OKANYE
4.   Umqol'uphandle              Umbuzo omfutshane           35              8–10

ICANDELO B: IDRAMA

Phendula umbuzo ube mNYE kweli Candelo.
5. Ndiyekeni             Umbuzo omde                         35               11
                                  OKANYE
6. Ndiyekeni             Umbuzo omfutshane                   35             11–14

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

Phendula umbuzo ube mNYE kweli Candelo.
7. Ngumntu onjani lo?    Umbuzo omde                         35               15
                                  OKANYE
8. Umntu akalahlwa       Umbuzo omfutshane                   35             15–17

ICANDELO D: ISIHOBE

Phendula nayiphi imibuzo emiBINI kweli Candelo.
9. Ibhabhathane             Umbuzo omfutshane               17½               18
                                       OKANYE
10. Intaba kandoda          Umbuzo omfutshane               17½             19–21
                                       OKANYE
11. Intyatyambo             Umbuzo omfutshane               17½             21–22
                                       OKANYE
12. Ukungcwatywa            Umbuzo omfutshane               17½             23–24
     kwetalente

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       4              DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                       NSC

ULUHLU LOKUKHANGELA

              ICANDELO                        AMANANI        INANI LEMIBUZO        PHAWULA
                                              EMIBUZO        EPHENDULWAYO
A: INoveli
   (Umbuzo omde OKANYE umbuzo                       1–4            1
   omfutshane)

B: Idrama
   (Umbuzo omde OKANYE umbuzo                       5–6            1
   omfutshane)

C: Amabali amafutshane
   (Umbuzo omde OKANYE umbuzo                       7–8            1
   omfutshane)

D: Isihobe                                          9–12           2

QAPHELA: Phendula umbuzo ube mNYE nakweliphi ICANDELO kula, A, B no C.
         Phendula imibuzo ibe miBINI kwiCANDELO D.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    5           DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                    NSC

ICANDELO A: INOVELI

UMBUZO 1 (UMBUZO OMDE)

KUSA KUSIHLWA – KS Bongela

Bonisa ukuba isihloko senoveli, Kusa Kusihlwa singqinelana njani nomxholo webali.
(240 amagama)                                                                                [35]

                                            OKANYE

UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)

KUSA KUSIHLWA – KS Bongela

ISICATSHULWA A

2.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         Umoya wokungakhululeki uhleli ukho phakathi kwabo lada lafika ithuba
         lokuba indoda iphangele ngoMvulo, imadolo anzima injalo ngenxa yesenzo
         somfazi. Uthe phambi kokuba aphume namhlanje uLungile wabiza unyana
         wakhe.

         'Mpumelelo namhlanje ndifuna ukukwazisa ukuba impilo yam ayintle konke.
         Nanjengonyana ekuphela kwakhe, ndifuna ukhule usazi into ofanelwe
         kukuyenza ukwenzela ukuba ze kuthi nokuba kwenzeka ntoni na kum okanye
         kunyoko, ungaxakwa. Umdala ngoku kangangokuba ndingakucuntsulela
         ubuncinane kumahlebo alapha ekhaya. Impilo yam ayithembisi mntwan'am.
         Ugqirha undixelele.'

         'Ke Mpumelelo le mizamo siyenzayo xa sisonke apha ekhaya, sizamela
         ukuba uze ufunde ube ngumntu elizweni, ungathi xa sesifile ufane nompha
         ochutywe walahlwa. Uze ungayiyeki imfundo naphantsi kwayiphi na imeko de
         ufikelele kweli nqanaba ndihlala ndisithi ndingaxola ukuba ungafikelela kulo.
         Eyesibini yile yokuba uze uthi nokuba sewugqibile ukufunda, ugcine ilifa
         likayihlo lisebenze mntwan'am. Nabu ubutyebi bakwaNtsibande namhlanje
         bujinga buza kutsityelwa ngamaxhwili. Ingaze ife le venkile.'

         'Into ebangela ukuba nditsho kukuba phambi kokuba ndiyivule, ndavelelwa
         ngubawo omkhulu ongasekhoyo, wandibonisa ikhondo lempumelelo neliya
         kugcina igama lakwaNtsibande lihleli. Ke, kule mpilo yam ikekeleyo;
         nendiyibonayo ukuba iye isonakala ngokonakala nakuba unyoko engayiqondi,
         nali endifuna ukuba uligcine engqondweni. Nokuba sekuyintoni, ungaze
         umlahle unyoko koku kuporha kwakhe, ndawo-nye noyihlomncinci kwakunye
         nomakhulu lo sihleli naye, uYolisa.

         2.1.1       Bangaphi oonyana bakaNtsibande?                                         (1)

         2.1.2       Yintoni eli lifa lingunobangela wokungavisisani phakathi komzi
                     kaNtsibande nomzi wakwaMakhwetshu?                                      (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    6               DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                    NSC

         2.1.3       Senzo sini esenziwe ngumfazi kaLungile esimbangela ukuba abe
                     madolwa nzima uLungile?                                                     (1)

         2.1.4       ULungile ufuna afikelele kweliphi inqanaba lemfundo uMpumelelo?             (1)

         2.1.5       ULungile ukhala ngempilo eya ikekela ngokukekela. Yintoni
                     unobangela woko?                                                            (1)

         2.1.6       Ukuvelelwa kukaLungile nguyisemkhulu            ongasekhoyo     kube
                     nafuthe lini kwivenkile yakhe?                                              (2)

         2.1.7       La mazwi kaLungile athi, '... koku kuporha kwakhe, ...' abonisa
                     ukuba uNomakhwezi ungumntu onjani?                                          (2)

         2.1.8       Chonga isivakalisi       esibonisa   ukuba   sesichengeni kobutyebi
                     bakwaNtsibande.                                                             (1)

         2.1.9       UNomakhwezi ubeqhuba imoto             enempixano    yangaphakathi,
                     ibibangelwa yintoni le mpixano?                                             (2)

         2.1.10      Ungathi ngumlinganiswa onjani uNtongana? Xhasa impendulo
                     yakho.                                                                      (2)

         2.1.11      Chaza isiphelo somzi wakwaMakhwetshu.                                       (2)

         2.1.12      UNozililo uyingcuka eyambethe ufele lwegusha. Yinyani okanye
                     bubuxoki? Xhasa impendulo yakho.                                            (2)

ISICATSHULWA B

2.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         'Owu, umntwana kaLungile madoda, nithi nguye kakuhle lo uthi ugqibile,
         uyabuya? Nithi andiphuphi? Kunini lo mntwana wafunda, madoda! Ngathi
         nale mini ayifiki. Mna besendincamile. Noko xa sithethela phantsi,
         besendingxamele ukungayiqondi le nto kaMpumelelo. Besendineengqondo
         zokuba wabulawa ngokufunda lo mntwana ngala magqwirha alo Mlazi.'
         'Owu, hayi nawe tata, ukhe ufane uthethe. Uthini umntu ukubulawa
         ngokufunda? Asiyonto ibhetele leyo kunokuba abulawe ngokungafuni
         imfundo?' Itshilo intombi yakhe iphelile yintsini. Andisathethi ngonina wayo,
         owayebobotheka ngathi lo nyana wabo selekhona.
         Khangela ke engathunywanga njalo uThamsanqa, nako esiya eWentworth
         ukuya kuxelela abahlobo bakaMpumelelo ngalo mhla wokufika kwakhe
         owawusewuxeliwe licingo olwafika kwiveki elandela leya yokufumana kwakhe
         incwadi.
         Ukhona lo wavuya waphambana akuva olu daba. Yayingumhlobo
         kaMpumelelo owayexelenga kwaMashu. Igama lakhe yayinguSizwe into
         kaMpoyi. Wathi naye akuyiva le nto waqokelela abanye oogqirha nabahlobo
         bakaMpumelelo ukuba baye kumhlangabeza esikhululweni seenqwelo-moya.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    7              DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                    NSC

         UMpumelelo uthe engalindelanga wafika kuyinginginya yabantu abeze
         kuphuthuma yena. Yeka ke ukumkhwaza ngobubele bonke bembulisa.

         'Mpumelelo, mfondini, ubuyile? Yintoni kodwa uburhumsha obu kwedini?'

         2.2.1       Khetha impendulo echanekileyo kwezi zikwizibiyeli.

                     La mazwi, 'Owu, umntwana kaLungile madoda, nithi nguye kakuhle
                     lo uthi ugqibile, uyabuya?', abonisa (uvuyo/ukukhathazeka).                 (1)

         2.2.2       Yeyiphi le mini athi uThamsanqa ingathi ayifiki?                            (1)

         2.2.3       Ngaphandle    koThamsanqa,       sesiphi    esinye   isizalwana
                     sikaMpumelelo esidlale indima yobuzali kubomi bukaMpumelelo?                (1)

         2.2.4       Yintoni edibanisa uMpumelelo neWentworth?                                   (1)

         2.2.5       Xela isafobe esisetyenziswe kweli binzana.

                     '... wavuya waphambana ...'                                                 (1)

         2.2.6       Yintoni injongo kaThamsanqa yokuya              kuxelela   abahlobo
                     bakaMpumelelo ngomhla wokufika kwakhe?                                      (1)

         2.2.7       Ukuphuthunywa kukaMpumelelo yinginginya yabantu kubonisa
                     ntoni ngaye?                                                                (1)

         2.2.8       Myolelo mni owazalisekayo ngale mini kuyiyo kwesi sicatshulwa?              (1)

         2.2.9       UThamsanqa ungumntu            okholelwa   kumasiko.    Ngqina    oku
                     ngokwasebalini.                                                             (2)

         2.2.10      Sasisithini isizathu sikaMpumelelo sokuya kusebenza eLusikisiki?            (1)

         2.2.11      Umbhali udlulisa yiphi imfundiso           ngobuhlobo   bukaNozililo
                     noNomakhwezi kweli bali?                                                    (2)

         2.2.12      Yintoni eyayisenza ukuba uMalungisa abe nesikrokro ngokufa
                     kukaNozililo noNtongana?                                                    (2)

         2.2.13      Ubukhwele bukaNomakhwezi ubusebenzise njani uNozililo ukufeza
                     iinjongo zakhe?                                                             (2)
                                                                                                 [35]

                                            OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    8          DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                    NSC

UMBUZO 3 (UMBUZO OMDE)

UMQOL'UPHANDLE – PM Ngani

Bonisa ukuba isihloko senoveli, Umqol'uphandle singqinelana njani nomxholo webali.
(240 amagama)                                                                               [35]

                                            OKANYE

UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)

UMQOL'UPHANDLE – PM Ngani

ISICATSHULWA A

4.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         Yayiyintsasa emnandi yehlobo – enye yezo mini zimbalwa zobusika zithi
         zikhumbuze ezimyoli zehlobo. Nangona imini yayingqina, yena okaHlobo
         wayengaziva kuchulumanca. Umzimba wawungangqinelani mpela nemini
         leyo. Wayehleli vuxaxa phezu kwesitulo, esisibingibingi. Ubuso
         wayebugqume ngephephandaba laloo mini. Wayengasalifundi koko
         egxwalise nje amehlo phezu kwalo.

         Iofisi le yayimi kwindawo ebundulana, izivelele kakuhle iilokishi
         ezazisemazantsi. Unge uyalithoba phezu kwamehlo iphepha awayejamelene
         nalo okaHlobo. Ngefestile eyayiphambi kwakhe, uyibone kakuhle ilokishi
         yakwaTsolo – ithe natya yada yaya kunqandwa ngumfula weNgcabanga.
         Uthe ebesoloko engemhle kakade, wavuselelwa ngakumbi ngumbono
         owawuphambi kwamehlo akhe: inkoliso yezindlu yayingamabobosi
         afanyawulwe ngamacangci agqole ade anomhlwa, engqo yimibala ngemibala
         yepeyinti – naloo peyinti seyixwebile. Kwakungekho zindlu nto apho. Koko
         kukekela kwazo, zazixhaswe ngamaplanga aselebolile nawo ngokwawo.

         Umfo kaHlobo wayibukela engenamdla imibhodamo eyayisenziwa ngabantu,
         ziinqwelo zamafutha nezoodonki. Kwelinye icala yayiziibhayisikili
         nezithuthuthu – zonke ezi zinto zisihla zinyuka kwezo zitalato zimxinwa.
         Kwezinye iirhatyi yayingunkxwenkxwenkxwe wezikhalo zabantu, bephepha
         iziphekepheke zeemoto neebhasi eziqhutywa ngaphandle kwenyameko.
         Abanye babephepha iimela neentshuntshe, amabhunguza neembokodo,
         amazembe neevolovolo ...

         4.1.1       Kwakutheni ukuze uHlobo angabi nakuchulumanca?                         (1)

         4.1.2       Chonga igama elibonisa ukuba okaHlobo wayehleli kwesa situlo
                     engonwabanga.                                                          (1)

         4.1.3       Uyintoni lo kaHlobo kweli bali le nto azikhathaza kangaka ngeli
                     phephandaba?                                                           (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    9         DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                    NSC

         4.1.4       Nika injongo yokuba umbhali ayizobe ngolu hlobo le lokishi
                     yakuTsolo apha kwisicatshulwa.                                        (2)

         4.1.5       Khetha impendulo echanekileyo:

                     Le mpixano ibonakala kulo kaHlobo xa wayejonge iphephandaba
                     namabobosi akuTsolo:

                     A     Yeyangaphandle.
                     B     Iphakathi kwakhe noEddie.
                     C     Yeyangaphakathi.                                                (1)

         4.1.6       Bungqina buni obubonisa ukuba uLinda wayengenanto yakwenza
                     nokufa kukaEddie noLulama?                                            (2)

         4.1.7       Kwakutheni ukuze amanxila aseshibhini ahlekise ngoLinda xa
                     wayeyokuzithengela utywala?                                           (2)

         4.1.8       Nika izinto zibe MBINI ezibonisa ukuba ubomi baselokishini
                     buneengozi ezininzi.                                                  (2)

         4.1.9       Ucinga ukuba luxanduva lukabani ukuphucula intlalo yabantu
                     bakuTsolo?                                                            (1)

         4.1.10      Bubuphi ubungqina obabonakalisa ukuba iqumrhu elalilawula
                     iMoonglow lalingavani?                                                (2)

         4.1.11      Emva kophando lukaHlobo ngenene umqolo waba phandle
                     kubabulali bakaEddie noLulama. Kwenzeka ntoni?                        (2)

         4.1.12      Yintoni ebangela ukuba uLinda Monti aziwe ngumntu wonke?              (1)

ISICATSHULWA B

4.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         Kungekudala, kwavakala unkqonkqozo oluzolileyo kumnyango wendlu
         kaEddie. Uthe khwasu kwangoko umfan'omkhulu. Ekuluvuleni kwakhe
         ucango uluthe genge ngathi ulindele ukungena kwenqwelo ...
         'Wamkelekile Lulu, sithandwa,' watsho esithi naa isandla sokunene,
         emalathisa igumbi lakhe.
         Luthe lwakuthi cakatha phakathi olo ndwendwe, wayivusa kuhle intloko
         umfana, wasondela. Uluthe ntshoo ngamehlo athethayo – bancumelana!
         Wolula nje isandla umfana, yanga iyabizelwa intwazana ukusondela. Usithe
         bhije kweso sinqana sayo.
         Naabo ke bengcemba kunye ukuya kwisihlalo esisentla, begxeleshene kuyo
         yonke loo ndlela ...
         'Masihambe Lulu,' utshilo uEddie.
         'Sihambe siyephi?' ubuze emangalisiwe umntwana.
         'Siye eRio, andifuni kuphoswa nasisiqalo salo wanamhlanje umboniso. Nawe
         ufike sendilungiselele ukuhamba.' ...

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      10                DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                      NSC

         'Ungandifeketheli apha Eddie', uLulu utsho emthe ntshoo umfana ngamehlo
         abukhali ... 'Uthetha ukuba ubundibizela ukuba siye eRio? Wabiza mna – uphi
         uLinda, umntu wakho? Ufuna ukuba ndiphoxwe nguLinda kulaa Rio?
         Ndixolele, sithandwa sam. Andifuni kuzifaka enkathazweni ndiyibona ...
         Khumbula Eddie uLinda ngumntu wakho. Ngoko ke ndiyamhlonipha.
         Ndimhlonipha ngentw'enye kubantu bonke bakho – yena unengeji yakho ...'
         'ULinda akayi eRio, usisigulana apho akhoyo. Ufunyenwe yilaa ngqele
         uyaziyo nawe. Ngaphaya koko, undinike imvume yokuba ndiphume nawe.'
         'Dyakalashendini! Ucinga ukuba andiwazi la maqhokolo akho, Eddie? Yinto
         oyithatha phi leyo? Ucinga ukuba angathi uLinda enobukhwele kangaka athi
         phuma nam?'

         4.2.1       Caphula amazwi abonisa ukuba uLulu wamkelwa ngothando
                     nguEddie kule ndlu.                                                               (1)

         4.2.2       Isifanekisozwi esithi      'khwasu'      sikunika   umfanekiso     womntu
                     ophakame njani?                                                                   (1)

         4.2.3       UEddie ucela ukuba baye phi noLulu?                                               (1)

         4.2.4       Kutheni uEddie esithi akafuni kuphoswa ngulo mboniso?                             (1)

         4.2.5       Sisiphi isizathu esinikwa nguEddie sokuba angakwazi ukuhamba
                     noLinda?                                                                          (1)

         4.2.6       Kutheni uLulu emhlonipha nje uLinda?                                              (1)

         4.2.7       Yinyani okanye asiyonyani? ULulu wayesazi ukuba uEddie
                     unomntu wakhe. Xhasa impendulo yakho.                                             (2)

         4.2.8       Nika isizathu sokuba uHlobo ancume akufumana ileta evela
                     kuLinda kugqogqo awayelwenza kwaEddie.                                            (2)

         4.2.9       Ubungqina      obanikwa        nguDuma     bunafuthe   lini   kweli    tyala
                     likaLinda?                                                                        (1)

         4.2.10      Bonisa indima edlalwe           nguJoe     Bumba kweli tyala          lokufa
                     kukaEddie.                                                                        (2)

         4.2.11      Ungathi uHlobo ungumcuphi ophume izandla? Xhasa impendulo
                     yakho.                                                                            (2)

         4.2.12      UJoe Bumba ubonakala engumntu onenkathalo nonesiphatho
                     esihle kubasebenzi bakhe. Ngqina oku ngokwalapha encwadini.                       (2)
                                                                                                       [35]

                                                                AMANQAKU ECANDELO A:                   35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                 Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    11            DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                    NSC

ICANDELO B: IDRAMA

UMBUZO 5 (UMBUZO OMDE)

NDIYEKENI – DM Jongilanga

Bonisa ukuba isihloko sedrama, Ndiyekeni singqinelana njani nomxholo womdlalo.
(240 amagama)                                                                                  [35]

                                            OKANYE

UMBUZO 6 (UMBUZO OMFUTSHANE)

NDIYEKENI – DM Jongilanga

6.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         Madala:           Hee! Bendisatsho ke. Andiyazi into evusa umnyele apha
                           kooJekwa. Iyaxaka into yokuba athi umntu ezele
                           njengooJekwa aba, athi qhiwu izembe eliya kubaxaka
                           kwingomso loonyana babo.

          Nkosk Zinzo:     Mhlalingaphambili, sidiniwe yile ngqushu yomacelu. Ukuba
                           isitya silixekexwa soyise neengcibi, uza kufuna ingcibi yeso
                           sitya kwelingakhali masele. Andithi nyake ...

         Madala:           Andazi nkosikazi ukuba ucikoza utyibela phezu kwayiphi na
                           ingongoma.      Nagxothwa      enkundleni   ngezi  zimbo
                           zokuyihlabela ingoma isintsikizi. Basenza kambe abeLungu
                           ukunibuyisela enkundleni.

         Nkosk Zinzo:      Ndiyeke ndigqibe, yile ntlanganiso eya kundibona ubuntsikizi.
                           Kukangaphi sixovula imicimbi yale titshala? Andithi zithe
                           zingekehli nezibilini yaqhayisa ngokushusha kwitheko
                           lamabhaso? Sakuva liphi sithathe liphi, sishiye liphi?

         Madala:           Asizi koyiswa nto. Ukunyamezela nokuthantamisa ziziqalo
                           zokululeka.

          Nkosk Zinzo:     Siya kuwunyamezela umvambo kude kube nini? Wakwanda
                           lo mhlambi kwesi sikolo, soxoza wuphi umphini?

         Mavuso:           Ukuxozwa kwemiphini kukutya kwamadoda. Eliyinyaniso leli
                           loMnu. Madala.

         6.1.1       Le ncoko ingasentla yenzeka phi?                                          (1)

         6.1.2       Ingaba uMadala ngenene akayazi into evusa umnyele kooJekwa?
                     Xhasa impendulo yakho.                                                    (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    12               DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                    NSC

         6.1.3       Ukuthunywa kukaLiziwe utywala ngexesha lesikolo kunyhasha
                     eliphi ilungelo lakhe?                                                        (1)

         6.1.4       Umbhali usivelisela ntoni xa uNkosk. Zinzo esithi, 'Sidiniwe yile
                     ngqushu yomacelu'?                                                            (1)

         6.1.5       Anantsingiselo ni amazwi kaMawonga athi 'Ndiyekeni' kulo mdlalo?              (2)

         6.1.6       UMadala ugxeka abeLungu ngokubuyisela amakhosikazi
                     enkundleni. Loo nto ithetha ukuba uMadala ngumntu onjani?                     (1)

         6.1.7       Matanisa isafobe esikuKHOLAM A nenkcazo ekuKHOLAM B.

                              KHOLAM A                             KHOLAM B
                     (a)    Umbuzo buciko                 A   Ukuvusa umnyele.

                     (b)    Isaci                         B   Ukuhlabela ingoma
                                                              isintsikizi.

                                                          C   Sakuya phi, sithathe liphi,
                                                              sishiye liphi?                       (2)

         6.1.8       Ingaba uMhlalingaphambili uyinkokheli yokwenene xa eyiqhuba
                     ngolu hlobo intlanganiso? Nika isizathu sempendulo yakho.                     (2)

         6.1.9       Wathi wakwanda umhlambi kwesi sikolo kwaxozwa                    wuphi
                     umphini?                                                                      (2)

         6.1.10      Saba yintoni isiphumo sale ntlanganiso?                                       (1)

ISICATSHULWA B

6.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

                       (Waphuma wonda kwaFuneka apho afike kungekho mntu.
                       Wangena ngefestile eyayingavalwanga kakuhle. UFuneka
                       nabahlobo bakhe bafika ngentsimbi yesibini ekuseni, bevela
                       eBhayaskopu bonwabile.)

         Funeka:       O! (Ezamla) Zanele khawenze ikofu wethu.

         Zanele:       Yi Bethu! Ikofu ebusuku apha?

         Ndila:        Look girls, get us something cool from the refrigerator.

         Funeka:       Ufuna ukulandela umhlobo wakho uMawonga?

         Ndila:        Akusekho mntu apho.

         Zanele:       Shame! Fan'ukuba unkqonkqoze ubusuku bonke namhlanje.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    13          DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                    NSC

         Funeka:       Unani engahlali endlwini yakhe nje. Asinaxesha leentaka ezithi
                       zindala nje zibe zifuna umfunzelo.

         Ndila:        Niyawona ke lo msitho woloyiso.

         Funeka:       Kulungile wethu akukho nto imbi ekuqongqotheni umongo emva
                       kokutya inyama.

         Zanele:       Maqela bumkile ubusuku masibeke amathambo ngoku, lide eli
                       thuba.

         Ndila:        Unyanisile mtshana ngamanyangaza asahleliyo ngeli xesha.

                       (Zabekwa izitya baya ngeendawo zabo zokulala. Wakhulula
                       uZanele wanxiba ezokulala. Uthe xa ambula iingubo unyawo
                       lwakhe lwakhubeka kwinto ephantsi kwebhedi. Wakroba wasitsho
                       isikhalo. Wangena ebaleka uFuneka noNdila.)

         Funeka:       Yintoni Zanele?

         Zanele:       Yhu! Nanku umntu phaya. (Esalatha)

         Ndila:        Mfondini phuma apho. (Cwaka)
                       Ufuna ukuba side sikurhole? (Cwaka)

         Funeka:       Suka akukho mntu apho. (Watsho esiya)

         Zanele:       Uzulumke. (Esoyika)

         Funeka:       (Ekrobile): Tyhinile! NguMawonga ulele.
                       Mtsaleni. Unxilile lowo.
                       (Bamtsala weza wonke)
                       Yhu! Nkosi yam akusekho mntu apha.

         6.2.1       Waphuma wonda kwaFuneka. Eli gama umbhali ulisebenzisele
                     ukuba lisizobele umfanekiso-ntelekelelo wantoni?                        (1)

         6.2.2       Ukungena ngefestile kukaMawonga kwaFuneka              xa    efika
                     kutshixiwe kubonisa ntoni ngoMawonga?                                   (1)

         6.2.3       OoNdila nooFuneka bonwatyiswe yimpumelelo yezenzo zabo
                     ezibi. Xela le mpumelelo ibonwabisileyo.                                (1)

         6.2.4       Ingaba ubudlelwane obuphakathi kukaMawonga             noZanele
                     bobenene? Nika isizathu sempendulo yakho.                               (2)

         6.2.5       Uthetha ukuthini uFuneka xa esithi uNdila ufuna ukulandela
                     umhlobo wakhe uMawonga xa efuna into ebandayo?                          (2)

         6.2.6       Caphula amazwi athetha ukuba uMawonga waphelelwa sisidima
                     kuNdila.                                                                (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       14                  DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                       NSC

         6.2.7       Umbhali usivezela ntoni ngoZanele xa esithi, Shame! Fan'ukuba
                     unkqonkqoze ubusuku bonke namhlanje?                                               (1)

         6.2.8       Lithetha ukuthini eli binzana lithethwa nguNdila xa esithi,

                     'Niyawona ke lo msitho woloyiso?'                                                  (2)

         6.2.9       Saba yintoni isiphelo salo mdlalo?                                                 (1)

         6.2.10      Leliphi ibinzana       elichaza    indlela    uNdila     amthatha     ngayo
                     uMawonga?                                                                          (1)

         6.2.11      Nika iintsingiselo zamabinzana AMABINI abhalwe ngqindilili.                        (2)

         6.2.12      Kwakutheni ukuze uMawonga afunyanwe ngamapolisa emfuleni
                     ebhubhile?                                                                         (2)

         6.2.13       Xela isizathu sokuba uNdila angamfuni uMawonga ngokwalapha
                     encwadini.                                                                         (1)

         6.2.14      Ngowuphi umntu owaziphindezela ngempumelelo                           kukho
                     uMawonga noNdila? Nika isizathu sempendulo yakho.                                  (2)
                                                                                                        [35]
                                                                  AMANQAKU ECANDELO B:                  35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                  Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    15              DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                    NSC

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

NDAKUYICELA IVUTHIWE – LL Ngewu no EZ Guqa

UMBUZO 7 (UMBUZO OMDE)

NGUMNTU ONJANI LO? – LL Ngewu

Bonisa ukuba isihloko sebali singqinelana njani nomxholo webali.
(240 amagama)                                                                                     [35]

                                            OKANYE

UMBUZO 8 (UMBUZO OMFUTSHANE)

UMNTU AKALAHLWA – LL Ngewu

ISICATSHULWA A

8.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         UMathidala ke ubeneenkomo ezityaliweyo kuyo yonke loo lali
         yaseThembeni.     Imali yona   ebengayikhathalelanga   nganto  kuba
         ubengawuqondi kakuhle umsebenzi wayo.
         Ubelima umbona, imbotyi namazimba ngeenkomo zakhe kanti ekwasenga
         kwalapha kuzo. Izinto ezithengwa evenkileni bezinqabile kweli khaya
         kangangokuba abantwana bakhe babethande ukudlakazela nokuhleleleka
         phakathi kwabanye abantwana.

         Unobangela wokuba iintombi zakhe ezimbini nonyana bangafundi kukuba
         bebesolusa loo mhlambi kuloo mathambeka aseThembeni. Ibiluvuyo
         olungathethekiyo kunkabi ukuba neentombi ezingaka kuba eqonda ukuba
         umhlambi wakhe uza kuya ukhula ngokukhula. Ithemba lakhe letha mhla
         kwamitha uThandile intombi yakhe yamazibulo. Le ntombi yehlelwa sesi siwo
         xa igqibezela izifundo zayo zobutitshalakazi eBhencuthi. UMathidala
         wambetha loo mntwana walutywantsi emxelela ukuba soze aphindele kweso
         sikolo, phofu enziwa kukungaqondi ukuba intombi le sele iyigqibile imfundo
         yayo.

         Ube kwazama ukuyigocagoca eyomba ukuba leliphi eli tshivela
         limenzakalisileyo, wabuya nembande yesikhova nakuba bekubonakala ukuba
         oyena mntu onobungozi bokumenzakalisa nguyise ncakasana. Uthe ngenxa
         yomsindo wazikhupha neentombi zakhe ezimbini esikolweni ezithuka
         ezifanisa nayo yonke into eyakha yambi apha phantsi kwelanga.

         8.1.1       Isivakalisi esibhalwe ngqindilili sisixelela ntoni ngoMathidala?             (2)

         8.1.2       Le mpendulo uyinike kumbuzo 8.1.1 ibonisa ukuba esi sivakalisi
                     sibhalwe ngqindilili sikweliphi inqanaba ebalini?                            (1)

         8.1.3       Abantwana bakaMathidala bebengafani ngokwemeko nabanye
                     abantwana. Chonga isivakalisi esingqina oku.                                 (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    16            DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                    NSC

         8.1.4       Wayehlala phi uTyhobeka?                                                  (1)

         8.1.5       Kwakutheni ukuze uMathidala acinge ukuba, ukuba neentombi
                     ezininzi kuza kukhulisa umhlambi wakhe?                                   (2)

         8.1.6       UMaMthi ungumfazi oyoyikayo indoda yakhe. Chaza ukuba
                     umbhali ukuveze njani oko.                                                (2)

         8.1.7       UThandile uzotywe wangumlinganiswa onjani apha ebalini? Xhasa
                     impendulo oyinikileyo.                                                    (2)

         8.1.8       Isenzo sikaMathidala sokubetha uThandile abe lutywantsi besiya
                     kuba nasiphumo sini ngokoMgaqo-Siseko weli loMzantsi Afrika?              (1)

         8.1.9       Umbhali usisebenzise njani isigqebelo kwisenzo sokukhutshwa
                     kukaThandile esikolweni nguMathidala?                                     (2)

         8.1.10      Bonisa indlela igama elibhalwe ngqindilili kwesi sivakalisi
                     silandelayo, elichaza indlela azenza ngayo izinto uMathidala.

                     'Ube kwazama         ukuyigocagoca   eyomba    ukuba    leliphi   eli
                     tshivela ...'                                                             (2)

         8.1.11      Yayilungile into yokuba uMathidala akhuphe uNomtha
                     noNobesuthu esikolweni ngenxa yokumitha kukaThandile? Xhasa
                     impendulo yakho.                                                          (2)

ISICATSHULWA B

8.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         Intombi kaMathidala itsale nzima kakhulu kangangokuba nakuba ibiphangela
         nje, akukho nto ibidiza ukuba ngumntu owamkelayo. Eyakhe imali
         ebeyicukuceza ayicukuceze kude kungasali kwanto. Inyanga ibiphela
         kungekho nesepha le yokuhlamba ubuso. Mhla babeleka oodade wabo
         kwaba nzima kakhulu kuThandile. Eyona nto ingummangaliso luhlobo
         awayebantantamise ngalo oodade wabo de axolele ukuba kungadli yena
         kunokuba kubekho olala engasanga nto emlonyeni. Nasebusuku bekungekho
         kuphumla ngokwaneleyo kuba xa bengagezelwanga ngokumana
         benkqonkqozelwa       zizibhongobhiyana   zamakhwenkwe     angenasimilo,
         bezitshintshiselana ukujwed'iintsana.

         Phantsi kweemeko ezilusizi uThandile uzenze idini wabathumela esikolweni
         oodade wabo baya kugqibezela imfundo yabo eli lixa yena
         ebesisinxadanxada ejongene neentsana ezintathu. UNobesuthu noNomtha
         abadlalanga ngexesha labo kuba bebeyiqonda intlungu kaThandile. Uphele
         unyaka sele ngathi akanqakuli uThandile koko kucaca ukuba usenzile
         isifungo sokuba oodade wabo akanakubalahla, nokuba sekumnyam' entla,
         ngokungabikho kwemali yokuthenga isibane.

         Nakuba bekunzima nje ukufumana isikolo sokuhlohla ezi mbacu, zona
         azithathanga xesha lide zingasifumananga isikolo ukugqiba kwazo ukufunda.
         Iphelile iminyaka emine ezi ntombi zingazanga zilubeke unyawo kowazo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    17             DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                    NSC

         8.2.1       Yintoni ebisenza ukuba intombi kaMathidala itsale nzima nakuba
                     ibiphangela?                                                               (1)

         8.2.2       Wayesebenza phi uThandile?                                                 (1)

         8.2.3       Xela izinto zibe MBINI ebezisenza kungabikho kuphumla ebusuku
                     kwindlu ebihlala uThandile noodade wabo.                                   (2)

         8.2.4       Sigqibo sini esathathwa ziintombi zikaMathidala malunga nekhaya
                     lazo?                                                                      (1)

         8.2.5       Yeyiphi eyona nto yayimenza ixhala uThandile xa babehlala kuye
                     oodadewabo?                                                                (2)

         8.2.6       Ibinzana, ' ... ezi mbacu ...' elisetyenziswe ngumbhali, lingqinelana
                     njani nemeko kaNobesuthu noNomtha?                                         (2)

         8.2.7       Luthini uluvo lukaTyhobeka malunga nokohlwaya umntwana
                     owonileyo?                                                                 (2)

         8.2.8       Kwakutheni ukuze bemke kwaTyhobeka uNomtha noNobesuthu?                    (1)

         8.2.9       Sesiphi isiganeko esibonisa inqanaba lesisombululo kweli bali?             (2)

         8.2.10      Xa ubunokuba nguMathidala ubungavakalelwa njani xa ubona
                     ooNobesuthu bephumelele?                                                   (2)

         8.2.11      Nika umxholo weli balana?                                                  (1)
                                                                                                [35]

                                                          AMANQAKU ECANDELO C:                  35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    18        DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                    NSC

ICANDELO D: ISIHOBE

VUKANI MADODA KUSILE – A Stemela: Umhleli

Phendula nayiphi imibuzo emiBINI.

UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda lo mbongo ungezantsi uze wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

Ibhabhathane – LS Ngcangatha

1        Nal'ibhabhathane libhabha-bhabha.
2        Sisinambuzan'esithand'ukudl'amacwaka.
3        Iintaka ziyatsholoza, iinyenzane zenz'inzwinini,
4        Kodwa lona lithe cwaka, alivakalelwa.
5        Phofu loo nto ayalathi kudakumba;
6        Nditsho kuba naku lindanda ngodlamko.
7        Phakathi kwezityalo liman'ukuhlola-hlola.
8        Amathafa namagcume ziindawo zalo.
9        Obu buhle busisigubungelo somphefumlo wam.
10       Ngumahlal'ehleli ombejezelayo owanez'umxhelo.
11       Abukhathalele busika neqabak'incamile.
12       Iintyatyambo zoyisiwe, wen'uzigqwesile.
13       Nekhiwane lisadalele, alinakucel'umngeni,
14       Kuba obalo bon'ubuhle bunempethu.

9.1      Gqibezela esi sivakalisi ngokufakela amagama akwibhokisana kwindawo
         efanelekileyo.

           yisonethi; ngumbongo-mbaliso; uvakalelo lwayo ngobuhle bebhabhathane;
                         indlela eliphila ngayo; ukugxeka ibhabhathane

         Imiqolo eli-14 inika lo mbongo uphawu lokuba (9.1.1) ... Kwimigca esibhozo
         yokuqala, imbongi ichaza (9.1.2) ... ibhabhathane, ize kwemi-6 elandelayo
         ibonise (9.1.3) ...                                                               (1½)

9.2      Caphula umqolo osebenzise imfanozandi kulo mbongo.                                (1)

9.3      Imbongi itsho ngasiphi isizathu ukuba alidakumbanga ibhabhathane?                 (2)

9.4      Ngokwembongi lahluke njani ibhabhathane kwiintaka?                                (2)

9.5      Lifunyanwa phi ibhabhathane ngokwalo mbongo? Xela iindawo zibe MBINI.             (2)

9.6      Futhe lini elenziwa bubuhle bebhabhathane kumoya wembongi?                        (2)

9.7      Kukuthini ukusadalala?                                                            (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    19           DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                    NSC

9.8      Yintoni esiyifundiswa   yimbongi  ngokuthelekisa          ingxolo    yeentaka
         neenyenzane nokuthi cwaka kwebhabhathane?                                            (2)

9.9      Ungaluxhasa njani uluvo oluthi le mbongi iyayithanda indalo?                         (2)

9.10     Xela isafobe esiphawulwe ngqindilili, usicacise.                                     (2)
                                                                                              [17½]

                                            OKANYE

UMBUZO 10 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda lo mbongo ungezantsi uze wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

Intaba kaNdoda – LS Ngcangatha

1       Ngemihla yantlandlolo, nditsho mandulo,
2       Kwez'uRharhabe nehlokondiba labalandeli.
3       Bafika babek'ubilo kuyo le ntaba,
4       Bevela kwaPhalo, phesheya komlambo.

5       Babeqephuke kuGcaleka baziph'amathafa,
6       Kuba ezi nkunzi zazingooxholovane zombini.
7       Nangona zaziphuma kuPhalo, yena ncakasana,
8       Zingathandi ukukhonya buhlantini bunye.

9       Wamisa kule ntab'uRharhabe wavul'umlomo.
10      Wathetha ebhekisa kwiindwalutho ezazimlandela,
11      Wathi, 'Madoda, kudala sixhinkxa, kwanele.
12      Eli likhaya lethu ukususela namhla'.

13      Ayembazel'iindlebe amaXhos'akowabo.
14      Ephambi kwawo waphinda wathetha kwakhona,
15      'Masakhe imizi apha, silime nokulima,
16      Kule mimandla erhangqe le Ntaba kaNdoda'.

17      Yatsho inkonyane yohlanga, ithole lomthonyama.
18      Latsho likhomb'iziphaluk'eziphahl'iNtaba kaNdoda.
19      Kwathi kanti lisitsho nje lizifak'engozini.
20      Kumhla labon'inyoka ikhwela emthini ingenanyawo.

21      AmaLawu wayewaphath'emanyeni ngokumisa kule ntaba.
22      Laf'ilizwe ngesiquphe, kwanyathelwana ngoobhontsi.
23      Laphalala lisisantyalantyala igazi, lafunxwa ngumhlaba.
24      Yagqoloda, yangqulwa indoda, yaya kwelemimoya.

25      Kwaba masikizi kuloo mfazwe ikuloo ntaba
26      Kungekudala lwadilik'udonga kwicala lamaLawu.
27      AbaThwa bada bavus'umnyele, bangenelela.
28      Zanqoza kwakhona kuhlaselw'amaXhosa.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    20               DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                    NSC

29      'Tsiha-a-a-a-a-a—a-a! izikhali zikaRharhabe!'
30      Watsho umXhosa egwaz'ephindelela.
31      Kwada kwacac'icala ovuthuzela ngakul'umoya.
32      Babalek'abaThwa, bayifulathela loo ntaba.

33      Zahamba iintsuku, nditsho iintsuku ngeentsuku.
34      Zahamba iintsuku, izidumbu zithe gangalala.
35      Zahamba iintsuku, zada zabola zalilifa leempethu.
36      Zahamba iintsuku, abasindileyo bephefumla nzima

10.1     Khetha impendulo ibe nye:

         Lo mbongo usibalisela:

         A     Ngendlela uRharhabe awafumana ngayo umhlaba okwiNtaba kaNdoda.
         B     Ngemfazwe kaRharhabe noGcaleka.
         C     NgamaLawu namaXhosa.                                                               (1)

10.2     Namhlanje ukubiza umntu ngokuba liLawu kuyanyelisa, yiyiphi indlela
         eyamkelekileyo yokubiza aba bantu?                                                       (1)

10.3     Chonga isivakalisi esithetha ukuba oku kubaliswayo kwehla kudala.                        (1)

10.4     Wemkiswa yintoni uRharhabe kowabo?                                                       (½)

10.5     Ucinga ukuba yindlela efanelekileyo yokufumana umhlaba le yasetyenziswa
         nguRharhabe? Xhasa impendulo yakho.                                                      (2)

10.6     Ngqina ukuba intaba kaNdoda yathengwa ngegazi?                                           (1)

10.7     Nguwuphi umfanekiso ntelekelelo            oziswa   ngumqolo,     'kunyathelwana
         ngoobhontsi' kwisitanza 6.                                                               (1)

10.8     Umqolo othi, 'babalek'abaThwa' kwisitanza 8 usixelela ukuba bangabantu
         abanjani?                                                                                (1)

10.9     Liliphi elinye igama onokulibeka endaweni yelinomgca ngaphantsi lisale
         lingatshintshanga ntsingiselo?

         'Zanqoza kwakhona kuhlaselw'amaXhosa.'                                                   (1)

10.10    Njengokuba uwufunde wonke umbongo                   ucinga   ukuba    uRharhabe
         wancedakala? Xhasa impendulo yakho.                                                      (2)

10.11    Sisiphi isitanza esenza sikholelwe ukuba ngela xesha kwakungekho gqirha
         nasibhedlele?                                                                            (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    21                DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                    NSC

10.12    Matanisa uKHOLAM A kunye nezitanza ezikuKHOLAM B.

                     KHOLAM A                                     KHOLAM B
         10.12.1 URharhabe wanikisa                 A     Isitanza 7
                 ngomhlaba omelene
                 nentaba kaNdoda kanti              B     Isitanza 5
                 uzifaka engxakini.
                                                    C     Isitanza 6
         10.12.2 Akoyiswa amaLawu
                 bawancedisa abaThwa.                                                              (2)

10.13    Loluphi olu phindaphindo lufumaneka kwisitanza sokugqibela?                               (1)

10.14    Safobe sini esisetyenziswe libinzana elibhalwe ngqindilili kumqolo wama-24?               (1)

10.15    Amazwi kaRharhabe athi 'Masakhe imizi apha silime nokulima' abonakalisa
         ukuba kwakuphilwa njani apha kwiNtaba kaNdoda?                                            (1)
                                                                                                   [17½]

UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda lo mbongo ungezantsi uze wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

Intyatyambo – M Mbuthuma

1       Ewe, ntyatyambo, kha usibonise,
2       Ewe kaloku, kha usixelele;
3       Elona xesha lokuba ume,
4       Liliphi n'elona ziko lakho,
5       Aph'umnt'angakha khona,
6       Uphi n'owona mthombo wakho,
7       Aph'umnt'angazikholisa khona,
8       Aph'angahlal'azikhelele,
9       Aph'angazidid'akruquke.

10      Baxolil'abahamb'emimangweni,
11      Kub'ubaph'ukuyol'emathafeni,
12      Babukel'ubuhle nehombo yakho.
13      Ubaxolisil'abazingeli bakho.
14      Balibala bebuk'ubuhle bakho.
15      Uzidlamkisil'iinyamakazi,
16      Ziphaphile zinokuqavakazi
17      Zidl'obakh'ubuncuthu,
18      Zikunye neentaka zezulu,
19      Zidl'incind'emyoli kakhulu
20      Ziindid'ezininz'iintyatyambo.
21      Ulinganiswa noMxesibe nabaMbo.
22      Kant'umthinjana ukwenz'ihombo,
23      Ukwenz'uvunywe lilizwe
24      Ngomsebenzi wakho wobuzwe.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    22          DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                    NSC

25      Waa, ntyatyambo, uvunyiwe,
26      Ngenene ngevumb'uthandiwe,
27      Kanti ngobuhl'uvunyiwe.
28      Ngokomfaneleko wasamele.

11.1     Khetha impendulo ibe NYE echanekileyo:

         Lo mbongo:

         A     Uhlekisa ngentyatyambo.
         B     Usichazela ngentyatyambo.
         C     Ugxeka intyatyambo.                                                             (1)

11.2     Eli gama 'iziko' libhekisa entwenini ngokwalo mbongo?                                 (1)

11.3     Kwisitanza 1 chonga umqolo obonisa ukuba imbongi inomnqweno wokuhlala
         nentyatyambo.                                                                         (1)

11.4     Bhala igama elithetha into enye neli likrwelelwe umgca ngaphantsi.

         Kub'ubaph'ukuyol'emathafeni.                                                          (½)

11.5     Yakhiwe njani imiqolo emibini yokuqala yalo mbongo ukwenza isingqisho?                (2)

11.6     Chaza umoya wembongi kulo mbongo.                                                     (2)

11.7     Kumqolo we-22 imbongi ithetha ngomthinjana, ibhekisa kubani?                          (1)

11.8     Yintoni edliwa ziinyamakazi ngokwahlukileyo kwiintaka zezulu?                         (1)

11.9     Uthini owona myalezo uphambili wembongi kulo mbongo?                                  (2)

11.10    Emva kokuba ufunde lo mbongo ungabanqanda ngasiphi isizathu abantu
         ababulala iintyatyambo?                                                               (2)

11.11    Xela naliphi icala elibi lentyatyambo.                                                (1)

11.12    Sisiphi isafobe esisetyenziswe ngumbhali kuwo wonke lo mbongo ukudlulisa
         umyalezo wayo?                                                                        (1)

11.13    Bhala isaci esithetha into enye nomqolo 20.                                           (2)
                                                                                               [17½]

                                          OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       23              DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                       NSC

UMBUZO 12 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda lo mbongo ungezantsi uze wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

Ukungcwatywa kwetalente – C Nqakula

1       Ndithi ndakucinga indlela endiphile ngayo emhlabeni,
2       Ubomi endingenakho ukuthetha ngabo ngeqhayiya,
3       Kuba kungekho msebenzi mhle endithi ndiyawushiya
4       Njengokuba sendisondele kangakanana ngoku ekufeni,
5       Ndiqonde ukuba bendinokuzidla okukhulu emphefumlweni
6       Okwenze ukuba ndingabinasipho ndisinikezela eluntwini
7       Ngeenjongo zokuphucula isizwe sam ezizweni,
8       Ukuze singabisosizwe sabangqibi, sihluthe esiswini.

9       Umntu ngamnye uyintsika nomsimelelo wabanye,
10      Kumntu ngamnye ebomini kulindeleke imisebenzi
11      Eza nempucuko nempumelelo nempilo nakwabanye,
12      Kuba kaloku sonke emhlabeni singabakhonzi.

13      Inkonzo yethu mayityhutyhe ilizwe;
14      Iitalente zethu mazikhonze isizwe.

12.1     Gqibezela esi isivakalisi ngokufakela amagama akwibhokisana kwindawo
         efanelekileyo.

                          italente;   sonethi;      umbongo-mbaliso;   isazela

         Lo ngumbongo okudidi lwe (12.1.1) ... kwimigca emine yokuqala uvuselela
         (12.1.2) ... kumntu ngamnye enze igalelo kubomi babanye ngokusebenzisa
         (12.1.3) ...                                                                               (1½)

12.2     Ucinga ukuba ibhekisa kubani imbongi ngala mazwi akulo mbongo? Utsho
         kuba kutheni?                                                                              (2)

12.3     Imvano-siphelo esetyenziswe yimbongi kwimiqolo emine yokuqala ngu:

         A     abac
         B     abba
         C     abbc                                                                                 (1)

12.4     Matanisa umongo kunye nemiqolo.

                       KHOLAM A                                      KHOLAM B
         12.4.1     Imbongi icenga abantu               A    imiqolo 1–8
                    ngabanye ukuba babe
                    negalelo kubomi babanye.            B    imiqolo 9–12

         12.4.2     Ikhalela ukungabi nagalelo          C    imiqolo 13–14
                    kwayo kwabanye ngexesha
                    ephile ngalo emhlabeni.                                                         (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    24         DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                    NSC

12.5     Anyanisile amazwi embongi akwimiqolo 10 nowe11? Xhasa impendulo yakho.             (2)

12.6     Xela isafobe esisetyenziswe kumqolo we-9.                                          (1)

12.7     Imbongi isenze njani isingqisho kwisitanza sesibini?                               (2)

12.8     Nika nayiphi imizekelo EMIBINI yemisebenzi emihle enokushiywa ngabantu
         abasebenzise iitalente zabo.                                                       (2)

12.9     Yintoni le imbongi iyithatha njengempucuko kwisizwe sayo?                          (2)

12.10    Xela umoya wembongi kwimiqolo 1-4. Xhasa impendulo yakho.                          (2)
                                                                                            [17½]

                                                          AMANQAKU ECANDELO D:              35
                                                             AMANQAKU EWONKE:               70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com

## Related documents

- [IsiXhosa SAL P2 2014 Rubrics](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-sal-p2-2014-rubrics/6b54a12a-3fc3-43ba-85d4-04aa4bd1241e) — isiXhosa FAL · QP · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2014](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2014/bb8b162d-51b9-439b-a044-2ab97f5369c5) — isiXhosa FAL · QP · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Feb-March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-feb-march-2016/4f5f4604-2ed9-4259-8e2f-c03bd960aac8) — isiXhosa FAL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2014-memo/b81977ee-154e-4420-a4ae-adb6ea66e76d) — isiXhosa FAL · Memo · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Feb-March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-feb-march-2016-memo/1949979e-0f85-41b3-87dc-0ad7862ee6e8) — isiXhosa FAL · Memo · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2014](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2014/c5745299-3a31-45f3-a040-207c588f1d2d) — isiXhosa FAL · QP · 2014 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-gr12-memo-sept-2025-watermark/9129edfc-7f89-491a-88fb-23270581f911) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2025-watermark/854a529e-2cc7-4f28-b2d3-f7735c0d615c) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025-mg/6858023a-bdef-4e8f-a091-79d94e109d28) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025-mg/e6f77f14-fd5e-4415-9cd4-23e671adcb30) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2024/4c02fe41-62c6-462b-aa2a-9c6efd2e97ba) — Memo · 2024
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept-2024/b9606eda-21f0-469e-bf5d-ffb2f9da1ea1) — Memo · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
