# isiXhosa FAL Grade 12 P2 Supplementary Exams 2016 QP

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 question paper from the Supplementary Exams 2016, 22 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-feb-march-2016/4f5f4604-2ed9-4259-8e2f-c03bd960aac8
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: Supplementary Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 22

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P2 Supplementary Exams 2016 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-feb-march-2016/4f5f4604-2ed9-4259-8e2f-c03bd960aac8)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · Supplementary Exams · 2016 · isixhosa. Question paper, 22 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa FAL P2 Feb-March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-feb-march-2016-memo/1949979e-0f85-41b3-87dc-0ad7862ee6e8) — Memo · 2016 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                                 IPHEPHA LESIBINI (P2)

                               FEBRUWARI/MATSHI 2016

AMANQAKU: 70

IXESHA: Iiyure 2

                           Olu viwo lunamaphepha angama-22.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    2              DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Funda le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uqalise ukuphendula imibuzo.

2.       MUSA ukuzama ukufunda lonke iphepha lemibuzo. Yiya kwiphepha
         lesiqulatho elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi
         ozifundileyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo uze ukhethe leyo ufuna
         ukuyiphendula.

3.       Eli phepha LINAMACANDELO amaNE:

         ICANDELO A:         Inoveli                        (35)
         ICANDELO B:         Idrama                         (35)
         ICANDELO C:         Amabali amafutshane            (35)
         ICANDELO D:         Isihobe                        (35)

4.       Phendula IMIBUZO EMIBINI iyonke:                 umbuzo   NGAMNYE      ukhethwa
         NAKUWAPHI amacandelo amaBINI.

         ICANDELO A: INOVELI
         Phendula umbuzo kwinoveli oyifundileyo.

         ICANDELO B: IDRAMA
         Phendula umbuzo kwidrama oyifundileyo.

         ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
         Phendula imibuzo esetwe kumabali amafutshane OMABINI.

         ICANDELO D: IMIBONGO
         Phendula imibuzo esetwe kwimibongo YOMIBINI.

5.       Sebenzisa itshekhlisti ukuzincedisa.

6.       Landela imiyalelo esekuqaleni KWECANDELO NGALINYE ngononophelo.

7.       Nombola iimpendulo zakho kanye ngokwendlela ekunonjolwe ngayo
         kwiphepha lemibuzo.

8.       Qala icandelo NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

9.       Ingcebiso yokulawula ixesha: Sebenzisa imizuzu engama-60 KWICANDELO
         NGALINYE.

10.      Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    3    DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

IPHEPHA LESIQULATHO

Eli phepha liza kukunceda ukwazi ukukhetha imibuzo ofuna ukuyiphendula
ngaphandle kokufunda lonke iphepha.

ICANDELO A: INOVELI

Phendula imibuzo ekwinoveli oyifundisiweyo.
        INANI LOMBUZO                   AMANQAKU                IPHEPHA
1.  Kusa Kusihlwa                           35                     5

2.   Umqol' uphandle                                 35              8

ICANDELO B: IDRAMA

Phendula imibuzo ekwidrama oyifundisiweyo.
3.  Ndiyekeni                              35                       12

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kumabali amafutshane.
4.1 'Umhlahlo ngamehlo'                    17                       16

4.2 'Izibhovubhovu zaseBhayi'                        18             18

ICANDELO D: ISIHOBE

Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kwimibongo.
5.1 'Ibhabhathane'                        17                        20

5.2 'Iimbongi zakwaNtu'                              18             21

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    4           DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

ITSHEKHLISTI

             ICANDELO                     AMANANI           INANI          PHAWULA
                                          EMIBUZO         LEMIBUZO            (√)
                                                          EPHENDU
                                                           LWAYO
A: Inoveli
                                              1–2            1
    (Kusa Kusihlwa)
    (Umqol' uphandle)
                                           OKANYE
B: Idrama
                                               3             1
    (Ndiyekeni)
                                           OKANYE
C: Amabali amafutshane
                                               4             1
    ('Umhlahlo ngamehlo')
    ('Izibhovubhovu zaseBhayi')
                                           OKANYE
D: Isihobe
                                               5             1
    ('Ibhabhathane')
    ('Iimbongi zakwaNtu')

QAPHELA: Qinisekisa ukuba uphendule imibuzo kumaCandelo amaBINI kuphela.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    5              DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

ICANDELO A: INOVELI

UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela

1.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA A

         UMpumelelo wayekwadlala imidlalo enjengombhoxo nentenetya, elichule
         kuzo zombini. Ngaphandle nje kokuba wayenyanzelekile asebenze ukufika
         kwakhe apha, wayekwangumntu onengqondo yemveli. Wayebalasele
         kwizifundo zobugqi (Physical Sciences neMathemathika).

         Kuthe xa kusondela ukuphela konyaka kwenziwa itheko lisenzelwa
         ukuvuyisana nabo bagqibelayo. Ngaloo mini kwakuzele ngabazali nezihlobo
         ezazimenyiwe yinqununu ukuza kuzimasa abantwana kulo msitho. Isikolo esi
         sasizotyiwe silungiselelwa le mini, baza nabafundi banxiba ngokucocekileyo
         ingakumbi nangakumbi. Abafundisi ntsapho (abo banemfundo enomsila)
         babecelwe ukuba banxibe izidanga zabo ukwenzela ukukhuthaza abantwana
         bayazi into ebalindele ngaphambili.

         Kwathi kwakufikwa emabhasweni wawabutha uMpumelelo kwezengqondo
         kuba wayebakhokele. Kwezemidlalo aphuma nabanye kodwa likhona
         awalifumana kwezamanqindi. Inqununu yesikolo entethweni yayo yacebisa
         abazali ukuba abantwana abanengqondo babanonophele babalandelise
         amasebe afanele iingqondo zabo. Wathi xa athetha ngobukrelekrele
         bukaMpumelelo nanjengomntwana obesoloko ebacwanyile abanye, wathi
         ingqondo kaMpumelelo iphangalele kangangokuba kulula ukuba yonakale
         yakukhathazwa kakhulu. Yatsho yachaphazela imizekelo ngentlalo yabo apha
         esikolweni.

         Kwathi kwakuphela unyaka kwabhalwa. Ekuqaleni konyaka olandelayo
         zavakala iziphumo zeemviwo jikelele. UMpumelelo waphuma emagqabini
         ebakhokele ngakumbi kweziya zifundo awayeyincutshe kuzo. Le nto
         yabakhuthaza abazali bakhe ingakumbi uLungile umntu owayengazingca
         ngonyana wakhe ekuphela kwakhe. Kwathi kanti amacebiso enqununu
         bawafake engqondweni nasentliziyweni.

         1.1.1       Xela igama lesikolo elenzeka kuso eli theko.                                (1)

         1.1.2       Nika izifundo zibe ziBINI ewayebalasele kuzo uMpumelelo.                    (2)

         1.1.3       Khetha kwizibiyeli olona didi lozobo lwabalinganiswa lusetyenziswe
                     kumhlathi wokuqala wesicatshulwa. (Luzobo ngqo/Luzobo
                     mayana)                                                                     (1)

         1.1.4       Ngubani umlinganiswa oyintloko wale noveli? Xhasa impendulo
                     yakho.                                                                      (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    6             DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

         1.1.5       Chaza     unobangela   wempixano           ephakathi      kwekhaya
                     lakwaNtsibande nelakwaMakhwetshu.                                          (2)

         1.1.6       Tshatisa isiganeko sebali esikuKholam A nendawo esehla kuyo
                     ekuKholam B.

                                KHOLAM A                         KHOLAM B
                     (a)   Isiganeko sokubonwa            A endleleni eya eStanger
                           kukaLungile ehamba
                           noMebhelina.                   B eThekwini

                     (b)   Isiganeko sengozi yemoto       C eFort Hare
                           yabazali bakaMpumelelo.
                                                          D esibhedlele eLusikisiki
                     (c)   Isiganeko sokuhlatywa
                           sisigulane.
                                                                                   (3 x 1)      (3)

         1.1.7       Igama 'ebacwanyile' kwisicatshulwa likunika             umfanekiso
                     ntelekelelo womntu onjani ngokwalapha ebalini?                             (2)

         1.1.8       Lisikrobisa kusiphi isiganeko esimalunga nemeko yengqondo
                     kaMpumelelo ibinzana elikrwelelwe umgca ngaphantsi?                        (2)

         1.1.9       Uzotywe njengomlinganiswa onjani uMpumelelo kule noveli?                   (2)

         1.1.10      Esi sicatshulwa sithathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo sebali?              (1)

1.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA B

         'Igalelo lomntu ngamnye lifana nethontsi lamanzi elithi lidibane nelinye
         likhuphe umsinga ogugamayo okwazi ukufunqula nayiphi na into
         ephambi kwawo. Eli sebe leMpilo libaluleke kakhulu ebomini boluntu. Ukuba
         sonke singenza amalinge alolu hlobo, akungepheli neminyaka elishumi
         umgangatho wempilo yethu ungaphucukanga.'

         'Namhlanje sekukho iinkcuba-buchopho zokunyanga izifo ezithile nje,
         ezazikade zixake abantu kudala, kungenxa yokuzinikezela kwamadoda
         ekuphononongeni unobangela wezifo ezithile nokunyangwa kwazo. Xa
         nditshoyo ndicinga ngaloo madoda akudala iinto zooPasteur, nooJenner,
         nooLister, nooRontgen, asisiseko sonyango lwanamhlanje kanti ke
         kumaxesha amandulo emva phaya siyeva ngamaGrike akudala iinto
         zoAesculapius noHippocrates abaseki bonyango.

         Kula madoda asikeva ngegalelo elenziwa ngamadoda aNtsundu, into ethetha
         ukuthi nathi sinayo imihlaba yokuzenzela igama. Phofu andingeligqibi ndithi
         asinabo abanyangi begama.'

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    7                DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

         'Ngaminazana ithile kwakhe kwagula kwenye indawo umntu sisifo esimhlophe
         ekuthiwa yicancer. Batsho oogqirha abamhlophe bezama ukufumana indlela
         esingathi esi sifo sinyangwe ngayo, bancama. Emva kweenyanga
         ezintandathu lo mguli ngenye imini wahambela kulo gqirha umhlophe.

         Wothuka ugqirha omhlophe akufumanisa ukuba laa mguli wada waphila.
         Wafuna ukuqonda ukuba uphile kanjani na, wasuka lo mguli wamkhombisa
         exhweleni elalilangazelwe nto. Wathi ugqirha akulihambela eli xhwele efuna
         ukuqonda ukuba eli yeza wayenyanga ngalo lo mfo wayenesi sifo ulithathe
         phi na, ...

         1.2.1       Yayisenziwa ngubani intetho ekwisicatshulwa kwaba bakwizibiyeli?

                     (Sisibonda selali yaseMlazi/yinkulumbuso yaseTranskei/yiKumkani
                     yamaMpondo)                                                                   (1)

         1.2.2       Yayingumsitho wantoni lo ayethethwa kuwo la mazwi?                            (1)

         1.2.3       Sinika yiphi intsingiselo isifaniso esibhalwe ngqindilili?                    (2)

         1.2.4       Nika izifundo zibe ziTHATHU zonyango ezenziwe nguMpumelelo.                   (3)

         1.2.5       Yiyiphi intsingiselo enikwa ligama '... iinkcuba-buchopho ...' kwezi
                     zingezantsi?

                     A    Abantu abangaqondiyo.
                     B    Abantu abangenabuchopho.
                     C    Abantu abaziingqondi.
                     D    Abantu abazizityebi.                                                     (1)

         1.2.6       Xela amasebe ezonyango amaBINI ongezwayo kwisibhedlele
                     esasonganyelwe nguMpumelelo.                                                  (2)

         1.2.7       La mazwi athethwa kweliphi inqanaba lesakhiwo sebali? Xhasa
                     impendulo yakho.                                                              (2)

         1.2.8       Nika imiceli mngeni ibe miBINI ahlangabezene nayo uMpumelelo
                     ebomini bakhe phambi kokuba kufike le mini ikwisicatshulwa.                   (2)

         1.2.9       Ingaba yintoni injongo yombhali ngalo mxholwana wamaxhwele?                   (1)

         1.2.10      Esi sicatshulwa sihambelana njani nesihloko sesahluko esithi,

                     'Umso'?                                                                       (2)
                                                                                                   [35]

                                            OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    8          DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

UMBUZO 2: UMQOL' UPHANDLE – PM Ngani

2.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA C

         Uncume yedwa okaHlobo. Uyithathe loo ncwadi wayifaka kwincwadana
         aqokelela kuyo amanqakwana awazuza xa aphandayo. Udlulele kwezinye
         koko akafumananga nto yimbi ithe yanomdla.

         Ukusuka apho ufike e-ofisini yakhe sekungqengqe phezu kwetafile intaphane
         yamaphepha avela kwiofisi enkulu yamapolisa. Uwe kuwo kwangoko. Uthe
         nje ukuba awagqibe ukuwafunda, wabhekisa kuLiziwe ngelizwi elirhabaxa
         namhlanje:

         'Lizzie, amapolisa abuye ze mfondini. Bendithe makakhe aye kuhlola
         indawo yomonakalo waphezolo. Njengoko nam bendicinga, ufike
         umkhondo wamavili sewungasekho. Bathi bafike sekudlule iimoto ngeemoto
         ezineendidi ngeendidi zamavili.'
         'Hayi ke bethu ilishwa lomhluzi wamanqina!' ufane watsho ukuphendula
         uLiziwe engalazi angamxolisa ngalo uHlobo.

         'Ngoku sendiza kufane ndiwayalele ukuba akhangele ukuba ubungekho na
         umonakalo wenjini emotweni phambi kokuba iyokubetheka.'
         'Njengokuba kusithiwa butyobo nje uthi anganakho, Dick?' 'Akuzazi iincutshe
         wena.'

         'Tyhini, nantsi into ndiyilibala. Ndinomyalezo ophuma kwasemapoliseni. Athi
         ayakunqwenela eofisini yawo phambi kwesidlo sasemini nje.'

         'Mandihambe kwangoku Lizzie,' utsho sel'engathi uhlaziyekile okaHlobo,
         'Kodwa phambi kokuba ndihambe, makhe ndibuze le kuwe Lizzie: uLinda lo
         kaMonti umazi kakuhle?'
         'Ewe, tyhini! Ndiyamazi uLinda. Ngubani ongamaziyo uLinda kweli Monti?
         Nankuya ehlala kumhlaba wezigwili entla kweNdende. Unendlu eyeyakhe
         apho, akacengi solalaphi eKansileni njengathi. Nawe umele kukumazi.

         2.1.1       Xela igama lale ndawo ancuma yedwa kuyo uHlobo.                         (1)

         2.1.2       Yayiqulethe ntoni le ncwadi yayincumise uHlobo?                         (2)

         2.1.3       Khetha kwezi zilandelayo udidi lwesafobe olufumaneka kwibinzana
                     elikrwelelwe umgca ngaphantsi.

                     A    Isifaniso.
                     B    Isibaxo.
                     C    Isimntwiso.
                     D    Isikweko.                                                          (1)

         2.1.4       Chonga ibinzana elibonisa ukuba amapolisa awafumananga nto
                     kwindawo yengozi.                                                       (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      9              DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                      NSC

         2.1.5       Wamnika bungqina buni uHlobo                 ngoLinda    umlinganiswa
                     owayezenza uNkosikazi Hobe?                                                   (2)

         2.1.6       Lizoba umfanekiso ntelekelelo wemoto enjani ibinzana elithi '...
                     kusithiwa butyobo ...' kwisicatshulwa?                                        (2)

         2.1.7       Khetha indima kanobalisa etyhilwa kwizivakalisi ezibhalwe
                     ngqindilili kwisicatshulwa kwezi kwizibiyeli. Xhasa impendulo
                     yakho.

                     (umbalisi     ungomnye         wabalinganiswa/umbalisi   ungaphandle
                     kwebali)                                                                      (2)

         2.1.8       Khankanya naziphi izinto eziMBINI ezibubungqina kwityala lokufa
                     kukaEddie ezaxelelwa uHlobo nguJoe Bumba.                                     (2)

         2.1.9       Atyhila ntoni ngesimo sentlalo sendawo ahlala kuyo uLinda amazwi
                     athi, 'Nankuya ehlala kumhlaba wezigwili ...'?                                (2)

         2.1.10      Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi siganeko sokufunyanwa
                     kwale ncwadi ivela kuLinda? Xhasa impendulo yakho.                            (2)

2.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA D

         Amagoduka aphuma nazo ezo ndaba, zathi zifika emaphandleni zabe
         sezikrunakrunwe zanto yimbi kucaca ukuba injongo kukoyikisa abantu
         basemaphandleni ngemigulukudukazi yeedolophu.

         Kuyo yonke loo ntshukumo yabantu, okaHlobo yena wayengenawo nowodwa
         umzuzu wokuphumla. Wayesazingisile ekuphandeni, ezama ukuqoshelisa
         yonke imilengalenga ejingayo.

         Wathi akuba emenzile unakhonakho wakhe, wabuthumela ubungqina
         abuqokeleleyo eRhini kwingqwayingqwayi yegqwetha ecebisa abatshutshisi,
         efuna ukuqonda ukuba kungatshutshiswa na. Iphendule ngokukhawuleza
         ingqwayingqwayi, 'Hambela phambili.' Kambe ke yaleke ngelithi, 'Kubana
         ukuphawula ukuba uphando alubanga nakho ukuwakhulula amaqhina athile
         angathi abe lityholo lokuphephela kummangalelwa xa azikhuselayo.' Loo
         maqhina angakhululekiyo ayexeliwe ngokaHlobo xa wayebuthumela
         ubungqina abuzuzileyo, wawachaza ngokubanzi.

         Lathi liphakama ilanga ngomhla wokuvavanywa kwetyala, kwaba
         sekuyinyambalala phambi kwenkundla yamatyala. Kwacaca loo mini ukuba le
         nto iliqhinga ayiphekwa kuba amadoda nabafazi babebaliselana ngeendlela
         ngeendlela abakhutshwe ngayo emisebenzini ngabaqeshwa loo mini. Yathi
         isondela intsimbi yeshumi, babe abaphulaphuli sebeyingxale yatyekeza loo
         ndlu yamatyala.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    10             DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

         Ukungena kommangalelwa ephahlwe ziingxilimbela zamapolisa axhobe
         af'amacala, zayitsho loo ndlu yavungama yonke, kukhala izixwexwe
         zamakhwelo, imikhwazo: 'Bribri! Mntwan'am uyagula!!'

         Babefanele ke mfondini. Intwazana yakwaMonti yayibafundisa le nto
         ikukugityiselwa kwelaphu, kunjalo nje ikhangeleka ingabethelwa nangudoh lo,
         incumile ukuya kwisibaya sabamangalelwa.

         2.2.1       Ngoobani la magoduka aphuma neendaba ngokwebali?                            (1)

         2.2.2       Xela isiganeko esingundabamlonyeni kwesi sicatshulwa.                       (1)

         2.2.3       Linika ntsingiselo ni ibinzana elingezantsi?

                     '... babe abaphulaphuli        sebeyingxale    yatyekeza   loo     ndlu
                     yamatyala.'                                                                 (2)

         2.2.4       Luvakalelo luni olutyhilwa libinzana elikrwelelwe umgca ngaphantsi
                     ngezantsi ngoLinda? Xhasa impendulo yakho.

                     '... ikhangeleka ingabethelwa nangudoh lo, incumile ukuya
                     kwisibaya sabamangalelwa.'                                                  (2)

         2.2.5       Mfanekiso-ntelekelelo mni ozotywa libinzana elingezantsi?

                     '... ephahlwe ziingxilimbela zamapolisa axhobe af'amacala.'                 (2)

         2.2.6       Tshatisa isiganeko sebali esikuKholam A nendawo esehla kuyo
                     ekuKholam B.

                                KHOLAM A                         KHOLAM B
                     (a)   Isiganeko sokungquzulana       A esingeni
                           kukaDuma Hlelo kunye
                           noHlobo.                       B endlini kaLinda

                     (b)   Isiganeko sokubanjwa           C eRio
                           kukaThembisa Ntlokonkulu
                           neqela lakhe lemigewu.         D eMoonglow Night Club

                     (c)   Isiganeko sokubukelwa
                           komfanekiso
                           bhanyabhanya
                           uNongqawuse.
                                                                                      (3 x 1)    (3)

         2.2.7       Iimpawu zocaphulo zisetyenziswe ngayiphi injongo kwizivakalisi
                     ezinomgca ngaphantsi kwisicatshulwa?                                        (1)

         2.2.8       Chaza unobangela wengxabano            eyayiphakathi     kwamalungu
                     aseMoonglow noEddie Maga.                                                   (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    11              DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

         2.2.9       Ingaba yintoni injongo yombhali ngale noveli?                                (2)

         2.2.10      Mfundiso ni enofunyanwa ngabacuphi kwesi sicatshulwa?                        (2)

                                                          AMANQAKU ECANDELO A:                    35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    12             DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

ICANDELO B: IDRAMA

UMBUZO 3: NDIYEKENI – DM Jongilanga

3.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA E

         (Emzini kaNdila kuhleli yena, umkakhe uZingiwe, uNonceba Zamani
         umlingane kaZingiwe noMaziko.)

         NDILA:         Zingi, izinto ezibuhlungu azipheli, zikhula zaluphale nomntu.

         ZINGIWE:       Yintoni ngoku Dicksie?

         NDILA:         Mfondini! Ndirhoxile emsebenzini namhlanje ngenxa yeemeko.

         NONCEBA: O! Uthini na Dicksie? Akuqhuli? Iyawa nguMawonga?

         ZINGIWE:       Kudala ndimxelela uDicksie ukuba ukukhonza uMawonga
                        kukubusa nokumilisela ubukumkani beempukane.

         NONCEBA: Suka wethu, akuphilwa ngasikolo sodwa. Zisaqhuma iitshimini
                  phaya eMonti. Niphi na nina Sammy xa uDicksie esiwelwa
                  ngumgodi?

         ZINGIWE:       Baphi ntoni na, ingamahlakani kaMawonga nje lawo?

         MAZIKO:        Kanti ukuba benisazi! Ndixhaphe ndisom' amagwebu
                        ndicamagusha,       ndafa     namthanyana.     UDicksie lo
                        angandingqinela. Ngaphaya koko, uDicksie uxhelwa ngumntu
                        onezakhe izishiqi, koko azinamneki-lucingweni.

         ZINGIWE:       Unyanisile Sammy. Makungalalwa. Abasayi kuze batye amanzi
                        abam abantwana. Ndakumenza azi ukuba inkwali iyakwazi
                        ukuphandela enye ingenathole.

         MAZIKO:        Kanti unyanisile ingathi uyadlala nje. Eli lizwe alifuni
                        nkenenkene. Ukuba indoda ikutshisa ngesomnga isikhuni
                        yityabule nayo ngentsimb'ebomvu.

         NDILA:         Life is full of surprises – Mediocre men do climb to the topmost
                        rung of the ladder of life, whilst brilliant men are often obscured
                        by their brilliancy on which they rely without reservations. Loo
                        nto ayithethi into yokuba mabathi abaphumelele ngethamsanqa
                        ukuziphepha izabatha zobom, mabadobelele abo bathetyulwe
                        zizo.

         MAZIKO:        Imposiso yakho utshaba ulubona selukugqibile ...

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    13            DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

         3.1.1       Xela indawo eqhubeka kuyo le ngxoxo ikwisicatshulwa.                       (1)

         3.1.2       Ingaba uNdila wayezirhoxele          emsebenzini   wakhe?     Xhasa
                     impendulo yakho.                                                           (2)

         3.1.3       Sinika ntsingiselo ni isimntwiso esikrwelelwe umgca ngaphantsi
                     kwisicatshulwa?                                                            (2)

         3.1.4       Tshatisa isiganeko sedrama esikuKholam A nendawo esehla kuyo
                     ekuKholam B.

                                KHOLAM A                        KHOLAM B
                     (a)    UMaziko uyokuntama            A KwaFuneka
                            uLoni.
                                                          B E-ofisini kaLoni kwisikolo
                     (b)    UNdila noFuneka                 saseNobutho
                            bavumelana ngokubekela
                            uMawonga izabatha.            C KwaMadala

                     (c)    UNdila uxoxiswa               D KwaZanele
                            ngokuthuma uLiziwe
                            utywala.
                                                                                   (3 x 1)      (3)

         3.1.5       Khetha uphawu lwedrama oluyahlula kwezinye iijenre kwezi
                     zilandelayo.

                     A     Ingxoxo.
                     B     Izahluko.
                     C     Imihlathi.
                     D     Isitanza.                                                            (1)

         3.1.6       Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sedrama esi siganeko? Xhasa
                     impendulo yakho.                                                           (2)

         3.1.7       Ngqina ukuba isiganeko sokuthunywa kukaLiziwe utywala siqale
                     impixano kule drama.                                                       (2)

         3.1.8       Atyhila ukuba uvakalelwa njani uZingiwe amazwi akhe athi,

                     'Ndakumenza azi ukuba inkwali iyakwazi ukuphandela enye
                     ingenathole'?                                                              (1)

         3.1.9       Amazwi kaMaziko angezantsi asikrobisa kwesiphi isenzo esenziwa
                     nguNdila ebalini.

                     'Ukuba indoda ikutshisa ngesomnga isikhuni yityabule nayo
                     ngentsimb'ebomvu'.                                                         (2)

         3.1.10      Igama likaMaziko lihambelana njani neziganeko ezenzeka ebalini?            (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    14          DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

3.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA F

          (Emzini kaLoni kugqugula uRay, Thandiwe Loni noNomasoka Loni, unina
          kaMawonga.)

          NOMASOKA: Ubuya nini na uMawonga lo sekuhlwile nje?

          THANDIWE:        Akasabuzwa mntu, silala siphaphama, silindele umbiko
                           okanye isiqu sakhe.

          NOMASOKA: Nithi umntwana wam ungenwe yini? Ubengazi ukuba uRay
                    uyeza?

          THANDIWE:        Ukuba ebesazi ebengasayi kulubeka olwakhe unyawo apha,
                           nakanye.

          RAY:             Ukhe wenza mda mni wena njengenkosikazi yakhe?

          THANDIWE:        Akukho nto ndingayenzanga. Kona ukumthethisa kumvusa
                           umnyele ange uthunakele. Nanko ke esiza.

          (UMawonga        uviwa    ethetha  yedwa: Yintoni  kanye?    Suka
          khwelel'endleleni, wafa nguMawonga—hehe-he! Kutheni na? Uthini na?
          Hayibo! Andiyi apho). (Angene)
          Yintoni kufe bani? Nazalisa indlu?
          (Cwaka)

          NOMASOKA: O! Yini kodwa? Yintoni Mawonga mntwanam?
                    O! Nkosi ya-m? (Elila)

          MAWONGA:         Yintoni kodwa mama? Su-u-kuzikhathaza ngam. Ndone bani?
                           Thandie khawutsho- mfazi, ndone bani?

          RAY:             Akonanga mntu, tu, qha nje sivelana nawe.

          MAWONGA:         O! Le ntlanganiso ingam?

          RAY:             Ukuba yintlanganiso ngubani owasemzini apha Lawu?

          MAWONGA:         Kunjalo kungenjalo, niqhele ukuba lapha, ngeli xesha?
                           Nibizwe ngubani apha?

          RAY:             Mfondini! Akusekho kuncwela fosilarha ngoku, kuba nawe
                           usidlwengule. Khawumamele sithethe nawe. Umntu akazange
                           azibone konakala kwathini na, ubonwa ngabanye.

          MAWONGA:         Ndonakaliswe yintoni?

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    15            DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

          NOMASOKA: Hayi mntwanam, siphulaphule nokuba akuzi kwenza nto
                    ngaloo nto.

          RAY:             Mfo kabawo, usapho lwakho uluhlalise bunyembezana.
                           Ibiyinto enani na le uyithanda ngaphezu kosapho lwakho?

         3.2.1       Udlala yiphi indima uNomasoka kule ncwadi?                                 (1)

         3.2.2       Xela indawo abaxoxa kuyo aba balinganiswa bakwisicatshulwa.                (1)

         3.2.3       Loluphi udidi lwempixano olufumaneka kwingxoxo yezi zithethi?
                     Xhasa impendulo yakho.                                                     (2)

         3.2.4       Amagama abhalwe ngqindilili kwisicatshulwa asityhilela ntoni
                     ngemo awayekuyo uMawonga ngale mini?                                       (2)

         3.2.5       Xela ukuba uNdila udlala yiphi indima kulo mdlalo. Xhasa
                     impendulo yakho.                                                           (2)

         3.2.6       Ingxoxo ekwisicatshulwa isivezela ntoni ngoRay?                            (2)

         3.2.7       Chaza ngeengongoma             eziMBINI   imeko   yentlalo   emzini
                     kaMawonga.                                                                 (2)

         3.2.8       Yintoni umsebenzi wezalathiso zeqonga kwincwadi yomdlalo?                  (1)

         3.2.9       Isonjululwe njani impixano ekule drama?                                    (2)

         3.2.10      Yintoni injongo yombhali ngale drama?                                      (2)

                                                           AMANQAKU ECANDELO B:                 35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     16            DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                     NSC

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

UMBUZO 4: NDAKUYICELA IVUTHIWE – LL Ngewu & EZ Guqa

4.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA G

                                        UMHLAHLO NGAMEHLO

         UNompoxeko uthule wathi cwaka ngoku kubonakala ukuba ufikelele
         kwisigqibo sokuba akasobe aphinde awone owakhe. Umqonde kakuhle lo
         mmeli ukuba uzama ukumfaka efolweni ukuze ambethe embanjelwe.
         Uqhubile ummeli ukubuza imibuzo ebengalindelanga mpendulo yayo.
         Ekubeni ezonelisile ukuba uyigqibile le mibuzo engenampendulo uthe rhuthu
         epokothweni yebhatyi yakhe incwadi eyayibhalwe nguNompoxeko lo ebhalela
         isithandwa sakhe esinguZolani kwisithuba seenyanga ezine ezandulela umhla
         lo wetyala. Uyise kummangali le ncwadi ebuza ukuba yayingabhalwanga
         nguye na. Ummangali uyithathile ngomsindo le ncwadi wayishwabanisa. Ezi
         senzo senze ukuba angxoliswe kanobom nangulowo ubesoloko ecinga ukuba
         ukwicala lakhe. Akakhathalanga ummeli kuba urhole intaphane yeencwadi
         zembalelwano uNompoxeko awazibhalayo. Akanelanga nje ukwenza oku
         koko urhole neefoto zesi sibini sigonene. Zonke ezi zinto uzigqithisele
         kumchopheli weli tyala.

         Akugqiba ukwenza le nto uchaze ukuba eyona nto ichaphazela
         ummangalelwa kwesi sityholo yipensile esemva kwendlebe. Ubuze ukuba
         inkundla kutheni ingabeki yena mmeli ityala nje kuba enesimbo sokufaka
         ipensile emva kwendlebe njengokuba enze njalo nakule nkundla. Uphindisele
         inkundla kwisibheshu esasinxitywe yile ntwazana ngomhla wesihelegu
         wabuza ukuba kwakubanda nje ngaloo mini isigqebhezana esi sasingeyiyo na
         indlela yokucela umngeni kozivayo. Uthe nakuba ummangali lo wayehlaselwa
         akubangakho nzame zakuzikhusela.

         4.1.1       Yayingubani umtshutshisi kwityala likaZolani noNompoxeko?                   (1)

         4.1.2       Umangalelwe ngasiphi isityholo uZolani ngokwesi sicatshulwa?                (1)

         4.1.3       Khetha indima kanobalisa etyhilwa sesi sicatshulwa kwizibiyeli.
                     (umbalisi ungomnye wabalinganiswa/umbalisi ungaphandle
                     kwebali)                                                                    (1)

         4.1.4       Sikweliphi    inqanaba         lesakhiwo   sebali   esi     siganeko
                     sikwisicatshulwa?                                                           (1)

         4.1.5       Yintoni unobangela wokuba uNompoxeko abe nomsindo de
                     ashwabanise incwadi awayeyinikwa ligqwetha likaZolani?                      (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     17           DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                     NSC

         4.1.6       Tshatisa isiganeko sebali esikuKholam A nendawo esehla kuyo
                     ekukholam B.

                                 KHOLAM A                        KHOLAM B
                     (a)    Isiganeko sokudidizela         A Kwindlela ebuya eholweni.
                            awe isiduli uZolani.
                                                           B Kwityala likaNonkanyezi.
                     (b)    Isiganeko sokudlwengulwa
                            kukaNompoxeko.                 C Kufutshane netafile
                                                             kamtshutshisi.
                     (c)    Isiganeko sokuphuma
                            kukaNonkazimlo                 D Kwityala likaNompoxeko.
                            engqwayiza de alile.
                                                                                   (3 x 1)      (3)

         4.1.7       Mfanekiso-ngqondweni mni onikwa ligama elibhalwe ngqindilili
                     kwisicatshulwa?                                                            (1)

         4.1.8       Khetha uphawu lwebali elifutshane olulahlula kwezinye iijenre
                     kwezi zilandelayo.

                     A     Indima.
                     B     Imiboniso.
                     C     Imihlathi.
                     D     Isitanza.                                                            (1)

         4.1.9       Chaza isiganeko esenzeke kwinqanaba lovuthondaba kweli bali.               (2)

         4.1.10      Thelekisa  izigwebo  zamatyala            kaZolani    okudlwengula
                     uNompoxeko noNonkanyezi.                                                   (2)

         4.1.11      Ngokoluvo lwakho, sifanelekile isikhalazo sabasetyhini sokuba
                     umcimbi ochaphazela bona mawungasingathwa ngamadoda
                     odwa? Xhasa impendulo yakho.                                               (2)

         4.1.12      Igama elithi 'Nompoxeko' lihambelana njani neemeko agaxeleke
                     kuzo kweli bali?                                                           (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    18          DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

4.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA H

                                   IZIBHOVUBHOVU ZASEBHAYI

         Isigebenga sihleli iiveki ezintathu esibhedlele saseDikeni sifumana uhoyo
         olungangxengwanga. Ziphele ezi veki kungabonakali kuchacha. Umfi lo
         ubencediswa bubuxhakaxhaka ekuphefumleni, kanti bebukho nobunye
         ubuxhakaxhaka obebunyanzela intliziyo kamfi ingatyhafi. Emva kweveki
         ezintathu umfi udluliselwe kwisibhedlele saseBhayi, kungazeki ke nokuba
         ebesondezwa kwezinye izibhongobhiyane na, okanye bekwenzela ukuba afe
         ekufutshane nekhaya na.

         Unina wesi sihelegu ubefika qho kweli gumbi lokulindela ukufa alile, phofu
         engaliliswa yinimba, koko elila ngenxa yobuninzi beenyembezi obubangwa
         kukunqaba kwabantu bokulilelwa, nakukumangaliseka kokuba kwakutheni
         abahlaseli bonyana wakhe bangambulali nje kuze kuthi qabu ebantwini
         unoQolomba efile nje. Unina ebengayithandabuzi nakancinane into yokuba
         unyana lo wakhe uzidlise ngobakhe. Kwaye wayezame kwakudala
         ukuyikhwebula le nkewu kunyawo lwayo lwemfene, koko ingafuni nokuva
         naxa ayicebisayo ukuba ingcibi yamanzi ifa ngamanzi, eyezikhali zizikhali.

         Kwathi sekuncamekile, seziphelile iinyanga ezintlanu ingqondo ingabuyi,
         kwakha kwathi qwenge kulo mfo. Apho ingqondo ibuye khona into yokuqala
         awayithethayo kukukhwaza athi, 'Yehova wemikhosi!' Uthe ngokubona
         abongikazi abamjikelezileyo bevathe ezimhlophe wacinga ukuba usezulwini.
         Emva kokubuyelwa yingqondo ugcinwe esibhedlele inyanga yanye, waza
         wakhululwa apho efe wonke umzimba wakhe, kushiyeke nje intloko.

         Kunamhla akukho nto akwaziyo ukuzenzela yona, yaye umnqweno wakhe
         kukudibana nezinye izikrelemnqa ezisekwikhondo awayekulo, azilumkise
         ukuba ulunya lubiz'olunye. Isimanga sesokuba lowo wayesakuyalela abanye
         ukuba bangashukumisi nolunye uzwane, ezakhe iinzwane ngamaqothololo
         angasokuze ashukunyiswe nto.

         4.2.1       Liphi ikhaya lesigebenga ekuthethwa ngaso kwisicatshulwa?                (1)

         4.2.2       Mfanekiso ntelekelelo mni ozotywa ligama 'umfi'?                         (2)

         4.2.3       Luluphi udidi lwesafobe olusetyenziswe kwibinzana '... efe wonke
                     umzimba wakhe, kushiyeke nje intloko.' kwezi zilandelayo.

                     A    Isifaniso
                     B    Isibaxo
                     C    Isimntwiso
                     D    Isikweko                                                            (1)

         4.2.4       Isityhilela ntoni ngentlalo kwikhaya lesigebenga into yokuba unina
                     aliliswe kukuba abahlaseli bengambulalanga unyana wakhe?                 (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    19              DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

         4.2.5       Sibe yintoni isisombululo sengxaki yokuqhekezwa kwezindlu
                     zamadoda aseDikeni?                                                           (2)

         4.2.6       (a) Ingaba esi sigebenga singumlinganiswa ongqukuva/omcaba?                   (1)

                     (b) Xhasa impendulo yakho ngeziganeko ezisebalini.                            (2)

         4.2.7       Cacisa intsingiselo yebinzana '... ingcibi yamanzi ifa ngamanzi,
                     eyezikhali zizikhali' ngokweli bali.                                          (2)

         4.2.8       Sinika ntsingiselo ni isaci esithi, 'uzidlise ngobakhe.' ngokweli bali?       (2)

         4.2.9       Zisetyenziswa ngayiphi injongo iimpawu zocaphulo kwibalana
                     ngokomzekelo ongezantsi?

                     'Yehova wemikhosi!'                                                           (2)

         4.2.10      Mfundiso ni efumaneka kweli balana?                                           (1)

                                                             AMANQAKU ECANDELO C:                  35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    20           DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

ICANDELO D: ISIHOBE

Phendula imibuzwana YOMIBINI.

UMBUZO 5: VUKANI MADODA KUSILE – A Stemela: Umhleli

5.1      Funda lo mbongo ungezantsi uze wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

         Ibhabhathane – LS Ngcangata

         1           Nal'ibhabhathane libhabha-bhabha.
         2           Sisinambuzan'esithand'ukudl'amacwaka.
         3           Iintaka ziyatsholoza, iinyenzane zenz'inzwinini,
         4           Kodwa lona lithe cwaka, alivakalelwa.
         5           Phofu loo nto ayalathi kudakumba;
         6           Nditsho kuba naku lindanda ngodlamko.
         7           Phakathi kwezityalo liman'ukuhlola-hlola.
         8           Amathafa namagcume ziindawo zalo.
         9           Obu buhle busisigubungelo somphefumlo wam.
         10          Ngumahlal'ehleli ombejezelayo owanez'umxhelo.
         11          Abukhathalele busika, neqabak'incamile.
         12          Iintyatyambo zoyisiwe, wen'uzigqwesile.
         13          Nekhiwane lisadalele, alinakucel'umngeni,
         14          Kuba obalo bon'ubuhle bunempethu.

         5.1.1       Chonga   igama     kumqolo     woku-1    elizoba    umfanekiso
                     webhabhathane elisuka kwenye indawo liye kuhlala kwenye.                  (1)

         5.1.2       Yintoni   injongo   yokusetyenziswa        kophawu      loshiyelelo
                     lwesikhamiso kumqolo wesi-2?                                              (1)

         5.1.3       Caphula imiqolo EMIBINI esebenzise uchasaniso.                            (2)

         5.1.4       Tshatisa imiqolo ekukholam A nomongo wayo ngokomxholo
                     ekuKholam B.

                                KHOLAM A                          KHOLAM B
                     (a)   Imiqolo yoku-1 ukuya           A Iindawo ibhabhathane
                           kowesi-6                         elihlala kuzo.

                     (b)   Imiqolo yesi-7 ukuya           B Iimpawu zebhabhathane.
                           kowe-8
                                                          C Iingoma zebhabhathane.
                     (c)   Imiqolo yesi-9 ukuya
                           kowe-14                        D Ubuhle bebhabhathane.
                                                                              (3 x 1)          (3)
         5.1.5       Nika intsingiselo equlethwe ngumqolo ongezantsi.

                     Obu buhle busisigubungelo somphefumlo wam.                                (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    21            DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

         5.1.6       Xela udidi lwalo mbongo. Xhasa impendulo yakho.                            (2)

         5.1.7       (a) Nika udidi lophindaphindo olukrwelelwe umgca ngaphantsi
                         kumqolo we-11 nowe-12.                                                 (1)

                     (b) Lusetyenziswe ngayiphi injongo uphindaphindo olukumqolo
                         we-11 nowe-12?                                                         (2)

         5.1.8       Mfanekiso ntelekelelo mni ozotywa libinzana elibhalwe ngqindilili?         (2)

         5.1.9       Ibhekisa kubani imbongi kumqolo we-12? Xhasa impendulo yakho.              (2)

5.2      Funda lo mbongo ungezantsi uze wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

         Iimbongi zakwaNtu – LT Manyase

         1           Awu! Midak' akowethu ndiboleken' indod' ibenye.
         2           Ndiboleken' indod' ibe ny' enelizw' eliphakamileyo,
         3           Indod' enomoya enelizwi eliqaqambileyo.
         4           Indod' engakhethe bala lamntu, enentliziyo enye.
         5           Ikh' isibekel' amabala ngeembongi zakwaNtu,
         6           Ibek' izigigaba kutsho kuthi gabu amafu.

         7           Ndifuna indoda enomoya ethetha inyaniso.
         8           Indod' etheth' into eyivileyo esuka embilinini.
         9           Ingabi yinteth' ekhaphu-khaphu engenaxabiso.
         10          Ibe yinto enokuvakala esuka entliziyweni.
         11          Ngxatsho ke! Akungethethi nto ngeembongi zakwaXhosa.
         12          Woba yinto ebhibhidlayo engakwazi kuxoxa.

         13          Yizani nendoda enelizwi elibetha neleembongi,
         14          Kub' indod' engenamoya yothetha kant' iyanyelisa.
         15          Zon' iimbongi zakwaXhosa zifun' indoda eyingqondi,
         16          Kuba zatheth' umnt' esemny' elizweni isizwe saneliswa.
         17          Zabonga mandulo aqin' amagwal' ay' emfazweni.
         18          Zawukhaphela umkhosi zawukhupha esangweni.

         19          Zabong' emthonyameni komkhulu iinkosi zalila
         20          Zazisikelela zazizinzisa ezihlalweni zazo.
         21          Zawuthutha-thuth' umkhosi izinja zakomkhulu zakhwina
         22          Aqin' amadolo kumagwala athath' imikhonto yawo.
         23          Ath' ebelil' iinyembezi zajika zazezovuyo,
         24          Ath' ebehlininika, kwajika kwakokoncumo.
         25          Ndiziselen' indod' ibe nye enehlombe kwanomoya.
         26          Yiy' engafanel' ukum' enkundleni ityakatye ngeembongi,
         27          Ibeka'amabala nezibakala ibabaze, zokholwa.
         28          Ukuze ingatheth' izint' ezingayi mxhelweni kwiimbongi,
         29          Kuba ziintw' ezikwaz' ukuphixanisa nokufunza.
         30          Kuba ziintw' ezinokuxolelanisa nokukhunga.
         31          Azi nithi bantu bani n' aba soloko bakhamisa,

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    22        DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                    NSC

         32          Bedumis' imisebenzi emihle yezandla zikaThixo.
         33          Beneliso elibukhali, besoloko bafanisa.
         34          Bechub' iindaba bentyiloza, besikhumbuza ngamasiko
         35          Makadunyiswe ke lowo Thixo wadala iimbongi,
         36          Ukuze zihlale zihleli ke kwaXhosa iingqondi.
         37          Ncincilili.

         5.2.1       Ibhekisa kubani imbongi kulo mbongo?                                  (1)

         5.2.2       Nika udidi lwalo mbongo.                                              (1)

         5.2.3       (a) Xela udidi lophindaphindo olukrwelelwe umgca ngaphantsi
                         kumqolo woku-1 nowesi-2.                                          (1)

                     (b) Lusetyenziswe ngayiphi injongo uphinda-phindo oluxelwe
                         ngentla?                                                          (2)

         5.2.4       Kunika ntsingiselo ni ukuphindaphindwa kwebinzana, 'ndibolekeni
                     indod'ibenye' kumqolo woku-1 ukuya kowesi-2?                          (2)

         5.2.5       Ngumfanekiso ngqondweni wantoni obhalwe bukekela?                     (1)

         5.2.6       Inaluvo luni imbongi ngeembongi kumqolo we-13 ukuya kowe-15?          (2)

         5.2.7       Thelekisa imiqolo ye-14 neye-15 ngokwesakhiwo sombongo.               (1)

         5.2.8       Xela imisebenzi ibe miBINI yeembongi etyhilwa yimiqolo 19 ukuya
                     kowe-22.                                                              (2)

         5.2.9       Nika zibe MBINI iindlela eziluncedo ngayo iimbongi ngokomqolo
                     wama-33 ukuya kowama-34.                                              (2)

         5.2.10      Unjani umoya wembongi kulo mbongo? Xhasa impendulo yakho.             (2)
                                                                                           [35]

                                                          AMANQAKU ECANDELO D:             35
                                                             AMANQAKU EWONKE:              70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P3 Feb-March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-feb-march-2016/9df6a4f6-a923-43a1-bea0-5e8394e44742) — isiXhosa FAL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2016/8826b7b5-f1d1-44f5-9232-5769c31cabb5) — isiXhosa FAL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Feb-March 2014](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-feb-march-2014/2cce8054-ef2f-4dbd-93cb-ba161a509b63) — isiXhosa FAL · QP · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2016-memo/f7652bab-58c3-494b-9626-5e61c9995d71) — isiXhosa FAL · Memo · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2018/b091e25e-cc7e-43ed-81d7-24d7e11431ea) — isiXhosa FAL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2015](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2015/5b0c8b63-1dff-4ac0-9811-df2db4cbbb4f) — isiXhosa FAL · QP · 2015 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-gr12-memo-sept-2025-watermark/9129edfc-7f89-491a-88fb-23270581f911) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2025-watermark/854a529e-2cc7-4f28-b2d3-f7735c0d615c) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025-mg/6858023a-bdef-4e8f-a091-79d94e109d28) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025-mg/e6f77f14-fd5e-4415-9cd4-23e671adcb30) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2024/4c02fe41-62c6-462b-aa2a-9c6efd2e97ba) — Memo · 2024
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept-2024/b9606eda-21f0-469e-bf5d-ffb2f9da1ea1) — Memo · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
