# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 Supplementary Exams 2018 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 memorandum from the Supplementary Exams 2018, 15 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-feb-march-2018-memo/c977c8f2-9b70-46a7-bd2b-12ca1986a02e
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: Supplementary Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 15

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 Supplementary Exams 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-feb-march-2018-memo/c977c8f2-9b70-46a7-bd2b-12ca1986a02e)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · Supplementary Exams · 2018 · isixhosa. Memorandum, 15 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                 NATIONAL
                            SENIOR CERTIFICATE

                                    IBANGA 12

         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                                IPHEPHA LESIBINI (P2)

                              FEBRUWARI/MATSHI 2018

                                    IMEMORANDAM

AMANQAKU: 70

                         Le memorandam inamaphepha ali-15.

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                     Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     2           DBE/Februwari–Matshi 2018
                                              NSC – Imemorandam

SIKHOKELO SOKUMAKISHA

1.       Umfundi akavumelekanga ukuphendula ngaphezu kombuzo omnye kwijenra
         enye.

2.       Ukuba umfundi unike iimpendulo ezimbini apho le yokuqala ingamkelekanga,
         ize le yesibini ibe yeyamkelekileyo, makisha le yokuqala ungayihoyi le
         yesibini nokuba yiyo ayiphendule kakuhle.

3.       Ukuba imibuzo inonjolwe ngendlela engeyiyo, makisha ngokwendlela
         ekunonjolwe ngayo kwimemo.

4.       Ukuba impazamo yopelo inika ntsingiselo yimbi kule ibilindelwe, musa
         ukunika inqaku kuloo mpendulo. Ukuba ayiyichaphazeli intsingiselo, nika
         inqaku ngokufanelekileyo.

5.       Ukuba umfundi akazisebenzisanga iimpawu zocaphulo apho ayalelwe ukuba
         acaphule, makangohlwaywa.

6.       Kwimibuzo evulelekileyo, akukho manqaku anikwa uEWE/HAYI okanye u-
         NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI.           Isizathu/ukuxhasa/ukungqina
         yeyona nto mayinikwe ingqalelo.

7.       Akukho manqaku aya kwabelwa uYINYANI/ASIYONYANI okanye
         LULUVO/YINYANI. Isizathu/ukuxhasa/ukungqina yeyona nto mayinikwe
         ingqalelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                    Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     3           DBE/Februwari–Matshi 2018
                                              NSC – Imemorandam

ICANDELO A: INOVELI

UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela

ISICATSHULWA A

1.1      1.1.1      Kungokuba wayexoxa ityala lokuduka ngobusuku bangoMgqibelo
                    weveki egqithileyo.√                                                      (1)

         1.1.2      Kukugqwesa kuloo nto ayenzayo.√√                                          (2)

         1.1.3      Ngowokuba uMpumelelo afunde ukuze agcine ubutyebi
                    bakwaNtsibande√√/ ivenkile ingaze ife√√/ angaze amlahle
                    uNomakhwezi.√√
                    [Nayiphi kwezi.]                                                          (2)

         1.1.4      (a)   Ingabula zigcawu.√
                    (b)   Uvuthondaba.√                                                       (2)

         1.1.5      UMpumelelo      ngokwesicatshulwa      ugula     ngengqondo
                    nangomphefumlo kanti ekupheleni kwebali nguye onyanga abantu
                    abagula ngengqondo.√√                                                     (2)

         1.1.6      Sisiganeko sokugula kwakhe sisifo sengqondo.√√                            (2)

         1.1.7      Lixesha lokhanyo.√                                                        (1)

         1.1.8      Sifanelekile kuba amashishini akhula √√/wadlala indima yobuzali
                    kuMpumelelo akuswelekelwa ngabazali.√√                                    (2)

         1.1.9      Ukwazile     ukugqwetha      ingqondo    kaNomakhwezi de
                    wafa√√/ukwazile ukuthenga ootsotsi bokuqhekeza ivenkile
                    yakwaNtsibande.√√
                    [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                          (2)

         1.1.10     Ngowokuba      umntu     uyakwazi      ukuthubeleza        phakathi
                    kwamagingxigingxi obomi ukuya empumelelweni.√√
                    [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                          (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                    Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     4           DBE/Februwari–Matshi 2018
                                              NSC – Imemorandam

ISICATSHULWA B

1.2      1.2.1      ESkotlani.√                                                               (1)

         1.2.2      Eyokuba izihlobo zaye zifika ngokufika ngobuninzi.√√                      (2)

         1.2.3      Umoya wolonwabo.√                                                         (1)

         1.2.4      (a) C√/C ukhulisa uMpumelelo√/ukhulisa uMpumelelo.√
                    (b) D√/D    ugxa    kaLungile   emsebenzini√/ugxa   kaLungile
                        emsenbezini.√
                    (c) A√/A usomashishini√/usomashishini.√
                    (d) B√/B     ulwa   nosapho    lukaNtsibande√/ulwa   nosapho
                        lukaNtsibande.√                                                       (4)

         1.2.5      Yinoveli engentlalo√ kuba sixelelwa ngendlela uMpumelelo
                    asokoliswa ngayo nguNozililo ngenxa yebango lomhlaba.√√                   (3)

         1.2.6      Sisimntwiso.√                                                             (1)

         1.2.7      Lelokumkhuthaza ekukhuleni kwabo√, wayinkosikazi yakhe
                    engumcebisi nomxhasi wakhe√ basebenza kunye kuphuhliso
                    loluntu.√                                                                 (3)

         1.2.8      Ukuba abantu abadala bayakwazi ukukufaka engxakini ngenxa
                    yezilandu zabo nabazali bakho√√/ungabokuthemba bonke abantu
                    abadala.√√                                                                (2)
                    [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                          [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                    Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     5            DBE/Februwari–Matshi 2018
                                              NSC – Imemorandam

UMBUZO 2

UMQOL'UPHANDLE – PM Ngani

ISICATSHULWA C

2.1      2.1.1      Wayeneenjongo zophando.√                                                   (1)

         2.1.2      Ndikhe andakuva ukuba uthini.√√                                            (2)

         2.1.3      Ngowokuba ibe          yindawo   apho     abantu   bahlaziya   khona       (2)
                    iingqondo.√√

         2.1.4      (a)   Uvuthondaba.√
                    (b)   Ingabula zigcawu.√                                                   (2)

         2.1.5      ULinda usentlungwini yokuvalelwa ejele ngesityholo sokubulala
                    uEddie noLulama kanti ekupheleni kwencwadi ungokhululekileyo
                    kuba bayafumaneka abona babulali bakaEddie noLulama.√√                     (2)

         2.1.6      Sisiganeko   sokufunyaniswa   kooThembisa   abangamalungu
                    aphambili eMoonglow Night Club ukuba kuthe kanti banesandla
                    ekufeni kukaEddie noLulama.√√                                              (2)

         2.1.7      Lixesha lokhanyo.√                                                         (1)

         2.1.8      Sifanelekile kuba kulapho wafumana khona ulwazi ngeTape
                    Recorder eyaba luncedo ekukhululeni uLinda ze kuvalelwe abona
                    babulali bakaEddie.√√                                                      (2)

         2.1.9      Sesokubhidisa uphando lukaHlobo ngokuya eofisini kaHlobo
                    ezenza usizana olungumakazi kaEddie obesele enoEddie kuphela
                    ebomini bakhe.√√
                    [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                           (2)

         2.1.10     Akukho nto ifihlakala kude kuphele√√/ingalo yomthetho inde.√√
                    [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                           (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                     Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     6           DBE/Februwari–Matshi 2018
                                              NSC – Imemorandam

ISICATSHULWA D

2.2      2.2.1      Kusevenkileni yempahla zamabhinqa iFemina House.√                         (1)

         2.2.2      Eyokuba uqinisekisa ukuba indlela athethe ngayo kweli nenekazi
                    levenkile ayithandabuzeki.√√/ Eyokuba ukugquka kwakhe
                    umkhondo kufumene indawo kwingqondo yenenekazi.√√                         (2)

         2.2.3      Umoya wenkxalabo.√                                                        (1)

         2.2.4      (a) D√/D Ipolisa ekwafikela kulo ityala lokufa kukaEddie√/ipolisa
                        ekwafikela kulo ityala lokufa kukaEddie.√
                    (b) C√/C Isithandwa sesibini sikaEddie√/isithandwa sesibini
                        sikaEddie.√
                    (c) A√/A Isicaka sikaLinda esithembekileyo√/isicaka sikaLinda
                        esithembekileyo.√
                    (d) E√/E unobhala kaHlobo√ unobhala kaHlobo√                              (4)

         2.2.5      Yinoveli engophando√ kuba kuzanywa ukufumana umbulali
                    kwisiganeko sokufa kukaEddie Maga noLulama Zuma.√√                        (3)

         2.2.6      Sisifaniso√/sisaci.√                                                      (1)

         2.2.7      Umnike iinkcukacha zeTape Recorder awayeyiboleke uEddie
                    esaphila√ yabe iqulethe incoko kaEddie buqu exoxiswa
                    ngamalungu aseMoonglow√, eyanika ubungqina obupheleleyo
                    bokubulawa kukaEddie.√                                                    (3)

         2.2.8      Sifundiswa ukuba umntu uyakwazi ukuthi ngoku yena athanda
                    umntu othile ngokwenene nangenyaniso kanti kukho abantu
                    abambekela izabatha zokuthi avele engumbulali walo mntu
                    wakhe√√/sifunda umonde awenze ngokulinda elulamele ukuba
                    kude kufikelelwe ekufunyanweni koyena mbulali kaEddie
                    noLulama.√√                                                               (2)
                    [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                          [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                    Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     7           DBE/Februwari–Matshi 2018
                                              NSC – Imemorandam

UMBUZO 3: UMONWABISI – Zama Japhta

ISICATSHULWA E

3.1      3.1.1      Kungenxa yokuba unina owayengumphambuki kwaThandabantu
                    waswelekela khona embeleka.√                                              (1)

         3.1.2      Babemxhaphaza besazi ukuba unina ungakwicala labo.√√                      (2)

         3.1.3      Ngowokuba zibe ngabantu abaphucuke ngaphezu kwabo bonke
                    abanye abantwana abakhule nabo. √√                                        (2)

         3.1.4.     (a) Ukujiya kwezinto.√
                    (b) Ingabula-zigcawu.√                                                    (2)

         3.1.5      Ngokwesi sicatshulwa uMonwabisi uphethwe njengesicaka
                    kwaThandabantu kodwa ekupheleni kwencwadi uMonwabisi
                    ungumphathi wamashishini akwaThandabantu.√√                               (2)

         3.1.6      Sesokulawula kukaMonwabisi amashishini kaThandabantu.√√                   (2)

         3.1.7      Lixesha lokhanyo.√                                                        (1)

         3.1.8      Sifanelekile, kuba wayengenandawo yimbi awayenokumsa kuyo
                    emnika ithuba lokuxhamla ubomi obungcono ekuthe kanti
                    uyazinceda kuba ugqibele eluncedo kuye.√√                                 (2)

         3.1.9      Sesokumkhetha      ngempumelelo    uMonwabisi             amphathe
                    njengesicaka uThandabantu engaqondanga.√√                                 (2)

         3.1.10     Ngowokusengela phantsi umkhwa wokubukula                 umntwana
                    ongengowesizalo sakho.√√
                    [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                          (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                    Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     8           DBE/Februwari–Matshi 2018
                                              NSC – Imemorandam

ISICATSHULWA F

3.2      3.2.1      YiNtshiqo.√                                                               (1)

         3.2.2      Waguquka akabathanda abantu ngoku.√√                                      (2)

         3.2.3      Umoya wentiyo.√                                                           (1)

         3.2.4      (a) D√/D isimumu esafikela evenkileni eNtshiqo√/isimumu
                        esafikela evenkileni eNtshiqo.√
                    (b) C√/C intombi kasomashishini odumileyo wakuTsolo√/ intombi
                        kasomashishini odumileyo wakuTsolo.√
                    (c) A√/A igqwetha elingumcebisi wakwaSihlunu√/igqwetha
                        elingumcebisi wakwaSihlunu.√
                    (d) B√/B usomashishini odumileyo wakuTsolo√/usomashishini
                        odumileyo wakuTsolo.√                                                 (4)

         3.2.5      Yeyemiba engentlalo yoluntu√ kuba isithethe             sokukhulisa
                    umntwana ongengowakho luxanduva loluntu.√√                                (3)

         3.2.6      Sisifaniso.√                                                              (1)

         3.2.7      Lelokumthatha amkhulise akuba eswelekelwe ngunina√ amnike
                    uthando kunye nendawo apho athe wafumana ukuphatheka
                    kakubi√ wanikwa izakhono ezimenze wanikwa igunya lokulawula
                    amashishini akwaThandabantu.√                                             (3)

         3.2.8      Sifundiswa ukuba ukungamphathi njengabakho abantwana
                    umntwana ongamzelanga akulunganga kuba kungenzeka ukuba
                    uya kuba luncedo kuwe ngenye imini.√√
                    [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                          (2)
                                                                                              [35]

                                                            AMANQAKU ECANDELO a:                35

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                    Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     9               DBE/Februwari–Matshi 2018
                                              NSC – Imemorandam

ICANDELO B: IDRAMA
UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga
4.1      ISICATSHULWA G
         4.1.1      Kungenxa yokubizelwa amatyala kaNdila ngesityholo sokunxila
                    emsebenzini.√                                                                 (1)
         4.1.2      Ndibusela kakhulu utywala.√√                                                  (2)
         4.1.3      Ngowokuba afumane isikhundla sobunqununu.√√                                   (2)
         4.1.4      (a)    Ukujiya kwezinto.√
                    (b)    Uvuthondaba.√                                                          (2)
         4.1.5      ULoni ekuqaleni kwencwadi ngulo unesidima uyinqununu yesikolo
                    ehloniphekileyo ukanti lo usekupheleni komdlalo ulinxila
                    elilahlekelwe nasisidima.√√                                                   (2)
         4.1.6      Kwesokujongana kukaLoni namalungu ekomiti ngesenzo esifana
                    nesi sikaNdila.√√                                                             (2)
         4.1.7      Lixesha lokhanyo.√                                                            (1)
         4.1.8      Sifanelekile, kuba uFuneka          ebengazimiselanga       ukusiphoxa
                    isithandwa sakhe.√√                                                           (2)
         4.1.9      Sesokuthiyisela uMawonga         ade    azibone     sele   engaphandle
                    komsebenzi elinxila.√√                                                        (2)
         4.1.10     Impindezelo ayisiso isisombululo kwingxaki onayo.√√
                    [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                              (2)
4.2      ISICATSHULWA H
         4.2.1      KwaFuneka.√                                                                   (1)
         4.2.2      Yokuba abacengi bathetha phandle.√√                                           (2)
         4.2.3      Umoya wenkxalabo.√                                                            (1)
         4.2.4      (a)   C√/Cinkosikazi kaLoni√/inkosikazi kaLoni.√
                    (b)   D√/D umhlobokazi kaFuneka√/umhlobokazi kaFuneka.√
                    (c)   A√/A ummelwane kaFuneka/ummelwane kaFuneka.√
                    (d)   B√/B utitshala othanda izikhundla√/utitshala othanda
                          izikhundla.√                                                            (4)
         4.2.5      Yintlekele√ kuba iphela ngokufa kwabalinganiswa.√√                            (3)
         4.2.6      Luchasaniso.√                                                                 (1)
         4.2.7      Uququzelele ukuthiyisela uMawonga ngokwenza itheko√ apho
                    amdibanise    khona     noZanele   bathandana√ kwazaliseka
                    impindezelo kaNdila njengoko bebecebile.√                                     (3)
         4.2.8      Ukuba ungabokumthemba umntu xa usengxakini.√√
                    [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                              (2)
                                                                                                  [35]
                                                            AMANQAKU ECANDELO C:                  35
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                        Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     10          DBE/Februwari–Matshi 2018
                                              NSC – Imemorandam

UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA – Madoda Mlokoti

5.1      ISICATSHULWA I

         5.1.1      Waqhathwa nguNoyongo owamthembisa ngobomi obubhetele
                    azakubuphila xa esebenza kwaNyoka.√                                       (1)

         5.1.2      Mawuqwalaselwe kakuhle√√/mawujongwe banzi umba lowo.√√                    (2)

         5.1.3      Ngowokuba uDina abe ngumzekelo kuBantubonke noMzoxolo.√√                  (2)

         5.1.4      (a) Kwisiphelo.√
                    (b) Kwingabula-zigcawu.√                                                  (2)

         5.1.5      Kwisicatshulwa uDina uchazwa njengomntu okhotyozwe ziziyobisi
                    awafakwa kuzo kwaNyoka, angasakwaziyo ukuhlala ngaphandle
                    kwazo kanti ekugqibeleni ungumkhululi wabo bakwimeko efana
                    nawayekuyo ngokubambisa uNyoka.√√                                         (2)

         5.1.6      Sesokubanjwa kukaThambolenyoka agwetywe kuba kuthe kanti
                    unayo ingxaki awayengazazi ukuba unayo ngalaa mini.√√                     (2)

         5.1.7      Lixesha lokhanyo.√                                                        (1)

         5.1.8      Asifanelekanga kuba uDina wafumana ithuba lokuveza
                    amanyundululu kaThambolenyoka wade wambambisa.√√                          (2)

         5.1.9      Sesokusebenzisa isinxibo esimnyama kunye neendondo ukuzifihla
                    nto leyo ibangele ukuba uThambolenyoka nabasebenzi bakhe
                    baqonde mva ukuba nguye√√/ uDina wabangela ukuba
                    izikrelemnqa ezazithengwe nguThambolenyoka ukuba zimbulale
                    ziwe nemoto zenzakale√√/uDina uzibandakanya kwicebo
                    lokukhohlisa uThabolenyoka ngokwenza ngathi abasebenzi bakhe
                    bayabulawa ukuze abanjwe.√√
                    [Nasiphi na esinye.]                                                      (2)

         5.1.10     Ukulahleka kwexabiso lobuntu ngenxa yokukhonza imali.√√
                    [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                          (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                    Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     11          DBE/Februwari–Matshi 2018
                                              NSC – Imemorandam

5.2      ISICATSHULWA J

         5.2.1      Esikhululweni samapolisa √/eofisini kaGxalaba. √                          (1)

         5.2.2      Unika intsingiselo yokuba uNoyongo akakholelwa ukuba
                    nguThambolenyoka obulele aba bantu njengoko uThambolenyoka
                    ebetyhola intombazana enxiba iimpahla ezimnyama.√√                        (2)

         5.2.3      Umoya wenkxalabo.√                                                        (1)

         5.2.4      (a) C√/C Umxolelanisi wasemaTolweni√/
                        umxolelanisi wasemaTolweni.√
                    (b) D√/D Umsebenzi wasehotele.√/umsebenzi wasehotele. √
                    (c) E√/Umcuphi waseNgcobo√/umcuphi waseNgcobo.√
                    (d) B√/B Umfundi okrelekrele√/umfundi okrelekrele.√                       (4)

         5.2.5      Ngumdlalo oyintlekele- siyoliso√ kuba nangona kukho ukufa,
                    kukufa kwasemoyeni kuphela okubuye kwazisa ukonwaba
                    ngokukhululeka kukaDina obefe ngokwasemoyeni waze wonwaba
                    akubanjwa uThambolenyoka.√√                                               (3)

         5.2.6      Sisaci.√                                                                  (1)

         5.2.7      Wenze ubuchule bokufunda imeko yakwaNyoka√, wacebisa
                    imigibe    yokuthiyisela  uNyoka√,wangomnye wamangqina
                    akhokelele ekubanjweni kukaNyoka.√                                        (3)

         5.2.8      Iindlela zokuphinda ubuqokelele ubomi bakho xa ubuthe wangena
                    ezingxakini. √√
                    [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                          (2)
                                                                                              [35]

                                                            AMANQAKU ECANDELO B:              35

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                    Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     12              DBE/Februwari–Matshi 2018
                                              NSC – Imemorandam

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

UMBUZO 6: NDAKUYICELA IVUTHIWE – LL Ngewu no EZ Guqa

6.1      'IKHIKHIZELA LASEDANGWANA'

         ISICATSHULWA K

         6.1.1      Wayezelwe sele kuncanyiwe.√                                                   (1)

         6.1.2      Izihlangu zakhe zaziguge kakhulu. √√                                          (2)

         6.1.3      Ngowokuba athathise apho uyise wayeyeke khona ajonge ikhaya,
                    abelulutho naselalini.√√                                                      (2)

         6.1.4      (a) Inqanaba lovuthondaba.√
                    (b) Inqanaba lengabula zigcawu.√                                              (2)

         6.1.5      UFanabekho wayehambe kowabo eyinkwenkwana ecocekileyo
                    efundayo kanti xa ebuya ufika sele edlakazela emdaka enuka
                    kakubi ngenxa yokungahlambi.√√                                                (2)

         6.1.6      Sisimo sokungafuni        kubaluncedo         nganto   ekhayeni   lakhe
                    naselalini.√√                                                                 (2)

         6.1.7      Lixesha lokhanyo.√                                                            (1)

         6.1.8      Sifanelekile, kuba uFanabekho ngunyana wakhe, kwaye
                    bekukudala esenza amacebo okuba makabuyele ekhaya.√√                          (2)

         6.1.9      Sesokubuyela esikolweni sabantu abadala. √√                                   (2)

         6.1.10     Iminqweno abazali abanayo ngabantwana babo                    ayisoloko
                    ifezekiswa.√√
                    [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                              (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                        Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     13          DBE/Februwari–Matshi 2018
                                              NSC – Imemorandam

6.2      'UMGUMNTU ONJANI LO?

         ISICATSHULWA L

         6.2.1      KukwaManduleli.√                                                          (1)

         6.2.2      Eyokuba umfundisi akamazi lo mntu aze kumngcwaba.√√                       (2)

         6.2.3      Umoya wenkxalabo. √                                                       (1)

         6.2.4      (a) C√/C Ukhokela umngcwabo√/ukhokela umngcwabo.√

                    (b) A √/A Oyena mzili uphambili√/oyena mzili uphambili.√

                    (c) D √/D Isimo sakhe asiqondakali√/isimo sakhe asiqondakali.√

                    (d) B √/B Uchazela abantu ngokungabikho ntweni komfi lo√/
                    uchazela abantu ngokungabikho ntweni komfi lo.√                           (4)

         6.2.5      Libali elingentlalo yoluntu√ kuba lingokungakwazi ukuthatha
                    uxanduva ngezenzo zakho neziphumo zoko.√√                                 (3)

         6.2.6      Sisifaniso√/sisaci. √                                                     (1)

         6.2.7      Kukufumaneka       kwakhe√ukuza    nesiqinisekiso somtshato√,
                    usombulule ityala lokuxhuthana ngesidumbu watsho wangcwatywa
                    uManduleli.√                                                              (3)

         6.2.8      Ukuba umntu ufanele ukuthatha uxanduva ngobomi bakhe angenzi
                    ngokungakhathali kuba oko kwenza ukuba kubekho imini eyingxaki
                    njengale yomngcwabo kaManduleli.√√
                    [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                          (2)

                                                            AMANQAKU ECANDELO C:              35

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                    Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     14          DBE/Februwari–Matshi 2018
                                              NSC – Imemorandam

ICANDELO D: ISIHOBE

UMBUZO 7: IVAMNA BAFAZI BOLUSU – Sibongile Maputi nabanye

7.1      'INDODA YOKWENENE' – KN Manciya

         7.1.1      Yisonethi√ kuba inemiqolo eli-14.√                                        (2)

         7.1.2      Kudala isingqi√√/kudala isantya esikuwo umbongo √√/kudala
                    undindwano.√√                                                             (2)

         7.1.3      Ihlonela inkosi yayo√/ihlonela usapho lwayo.√

                    [Nayiphi kwezi.]                                                          (1)

         7.1.4      (a) C √/C Imvano siphelo√/imvano siphelo.√
                    (b) A √/A Imfano-zandi√/imfano-zandi.√                                    (2)

         7.1.5      Yokuba phezu kwezi zinto zintle izenzayo ide igqibezele ukuthanda
                    nomfazi wayo√√/iyagqwesa ngokuhlonela ikhaya layo ide
                    igqibelele ngokuthanda inkosikazi yayo.√√
                    [Nayiphi kwezi.]                                                          (2)

         7.1.6      Ngoweliso √ kuba imizwa echukumisekayo yeyokubona. √                      (2)

         7.1.7      Yingcinga ebethelelekileyo ngokwesini.√√                                  (2)

         7.1.8      Le ndoda ayithethi kakhulu kwaye ayithabatheki lula.√√                    (2)

         7.1.9      Kukuthanda abantu basetyhini/ababhinqileyo.√√                             (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                     Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     15          DBE/Februwari–Matshi 2018
                                              NSC – Imemorandam

7.2      'IDYUNIVESITHI IFORTHARE' – S Maputi

         7.2.1      Isikweko.√                                                                (1)

         7.2.2      Yokuba nokuba kungavela iingxaki ezingakanani yona imi imi
                    ayishukumi kumsebenzi wayo.√√                                             (2)

         7.2.3      Yokuba bathetha isiNgesi kakhulu.√                                        (1)

         7.2.4      Isityhilela ukuba le dyunivesithi ngalo lonke ixesha ilungele ukondla
                    abantu ngokwasengqondweni.√√                                              (2)

         7.2.5      Ukungagungqi kwayo kumsebenzi wayo                  nokuxhomekeka
                    kwabantu kuyo ukuze isizwe somelele.√√                                    (2)

         7.2.6      Ibakhupha kwindlala√ nokungazi. √                                         (2)

         7.2.7      Isitanza sesi-3 sinemiqolo emine ukanti esesi-4 sinemiqolo
                    emihlanu.√√                                                               (2)

         7.2.8      Iinkokheli zeAfrika√ kunye nabaphambukeli.√                               (2)

         7.2.9      Ibhekisa kwidyunivesithi yaseFort Hare√ kuba lo mntu wesibini
                    sibhekisa kuye esi sitanza kuthe kanti yintsika yeDike
                    ebekuthethwa ngayo kwizitanza ezidlulileyo.√                              (2)

         7.2.10     Ngowokuba mayithathelwe ingqalelo le dyunivesithi kuba inegalelo
                    lokuxonxa iinkokeli zeAfrika iphela.√√
                    [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                          (2)

                                                            AMANQAKU ECANDELO D:              35
                                                               AMANQAKU EWONKE:               70

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2018-memo/544a2c6f-acc4-4ccf-b5a6-a4052f8802f4) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Feb-March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-feb-march-2018-memo/0cde1c2a-921e-40a2-96d2-0499e932746d) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2018-final-memo/48f74493-b0fa-4efd-aedf-bcd23b6b2ab4) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Feb-March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-feb-march-2016-memo/1949979e-0f85-41b3-87dc-0ad7862ee6e8) — isiXhosa FAL · Memo · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2018/b091e25e-cc7e-43ed-81d7-24d7e11431ea) — isiXhosa FAL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Feb-March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-feb-march-2016/4f5f4604-2ed9-4259-8e2f-c03bd960aac8) — isiXhosa FAL · QP · 2016 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
