# isiXhosa FAL Grade 12 P2 Supplementary Exams 2018 QP

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 question paper from the Supplementary Exams 2018, 25 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-feb-march-2018/6dc39913-ef3a-4312-86b7-5c6b4888d846
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: Supplementary Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 25

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P2 Supplementary Exams 2018 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-feb-march-2018/6dc39913-ef3a-4312-86b7-5c6b4888d846)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · Supplementary Exams · 2018 · isixhosa. Question paper, 25 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                    NATIONAL
                               SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                                IPHEPHA LESIBINI (P2)

                               FEBRUWARI/MATSHI 2018

AMANQAKU: 70

IXESHA: Iiyure 2

                           Olu viwo lunamaphepha angama-25.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    2              DBE/Februwari–Matshi 2018
                                                    NSC

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Funda le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uqalise ukuphendula imibuzo.

2.       MUSA ukuzama ukufunda lonke iphepha lemibuzo. Yiya kwiphepha
         lesiqulatho elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi
         ozifundileyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo uze ukhethe leyo ufuna
         ukuyiphendula.

3.       Eli phepha linamaCANDELO amaNE:

         ICANDELO A: Inoveli                              (35)
         ICANDELO B: Idrama                               (35)
         ICANDELO C: Amabali amafutshane                  (35)
         ICANDELO D: Isihobe                              (35)

4.       Phendula IMIBUZO emiBINI iyonke:                 umbuzo   NGAMNYE      ukhethwa
         NAKUWAPHI amacandelo amaBINI.

         ICANDELO A: INOVELI
         Phendula umbuzo kwinoveli oyifundileyo.

         ICANDELO B: IDRAMA
         Phendula umbuzo kwidrama oyifundileyo.

         ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
         Phendula imibuzo esetwe kumabali amafutshane omaBINI.

         ICANDELO D: IMIBONGO
         Phendula imibuzo esetwe kwimibongo yomiBINI.

5.       Sebenzisa itshekhlisti ukuzincedisa.

6.       Landela imiyalelo esekuqaleni KWECANDELO NGALINYE ngononophelo.

7.       Nombola iimpendulo zakho kanye ngokwendlela ekunonjolwe ngayo
         kwiphepha lemibuzo.

8.       Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

9.       Ingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha: Sebenzisa imizuzu engama-60
         KWICANDELO NGALINYE.

10.      Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    3         DBE/Februwari–Matshi 2018
                                                    NSC

IPHEPHA LESIQULATHO

Eli phepha liza kukunceda ukwazi ukukhetha imibuzo ofuna ukuyiphendula
ngaphandle kokufunda lonke iphepha.

ICANDELO A: INOVELI

Phendula umbuzo okwinoveli oyifundileyo.
            INANI LOMBUZO                             AMANQAKU         IPHEPHA
1.  Kusa Kusihlwa                                        35               5

2.   Umqol' Uphandle                                      35                8

3.   UMonwabisi                                           35               11

ICANDELO B: IDRAMA

Phendula umbuzo okwidrama oyifundileyo.
4.  Ndiyekeni                                             35               14

5.   Inzala yamaRhamba                                    35               17

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kumabali amafutshane.
6.1 'Ikhikhizela laseDangwana'                   18                        20

6.2 'Ngumntu onjani lo?'                                  17               21

ICANDELO D: ISIHOBE

Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kwimibongo.
7.1 'Indoda yokwenene'                                    18               23

7.2 'IDyunivesithi iFort Hare'                            17               24

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       4           DBE/Februwari–Matshi 2018
                                                       NSC

ITSHEKHLISTI

             ICANDELO                     AMANANI              INANI          PHAWULA
                                          EMIBUZO            LEMIBUZO            (√)
                                                             EPHENDU-
                                                              LWAYO
A: Inoveli
                                              1–3               1
    (Kusa Kusihlwa)
    (Umqol' Uphandle)
    (Umonwabisi)
                                           OKANYE
B: Idrama
                                              4–5               1
    (Ndiyekeni)
    (Inzala yamaRhamba)
                                           OKANYE
C: Amabali amafutshane
                                           6.1 + 6.2            1
    ('Ikhikhizela laseDangwana')
    ('Ngumntu onjani lo?')
                                           OKANYE
D: Isihobe
                                           7.1 + 7.2            1
    ('Indoda yokwenene')
    ('IDyunivesithi iFort Hare')

QAPHELA: Qinisekisa ukuba uphendule imibuzo kumaCandelo amaBINI kuphela.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    5           DBE/Februwari–Matshi 2018
                                                    NSC

ICANDELO A: INOVELI

UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela

1.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA A

         Xa ephakathi kwabanye, wayeyinkomo edla yodwa, kuba wayesoloko
         engumntu othuleyo engathathi nxaxheba kwiincoko neziqhulo zabanye
         abafundi. Ngeso sizathu, abafundi abaninzi babengamgqibi ukuba ungumntu
         oluhlobo luni na. Kodwa lo mntu wayesithi akuzimisela nokuba kusentwenini
         na, akrwele umda. Yiyo nale nto oogxa bakhe bakhalayo kukungabikho 5
         kwakhe namhla. Uninzi luthe nqa ukuba uye phi na ngakumbi eli qelana
         lisafikayo, ukanti abanye babesebenomrhano wokuba wehlelwe yinto ngenxa
         yezigigaba zempela-veki. Nabo ke ababukeli abavileyo ngokuya bekuthethwa
         ngaye ngabadlali bencokola ngaye.
         'Ndikhe ndeva ngathi noMpumelelo ebekhe wakhankanywa kweliya qela 10
         lisengxoxweni,' itshilo enye intwana emaziyo.
         'Ewe mfondini, ikho into elolo hlobo. Kodwa mna le nto kaNtsibande
         andiyiqondi ngathi inento yayo. Angathi umntu lo akugqiba ukuba yindoda
         isikhalo esi sibe lula apha kuye, nokothuka ibe yinto elula, loo nto idla
         ngokuthi kanti asiyompilo,' iqokele yatsho enye ibilala ecaleni kwakhe.   15
         Kuthe kusathethwa njalo, kwafika qhajana lithile ebelikwelinye icala, lafika
         incoko iphakathi. Lithe lifika nje labe liphimisela ngentetho kubonakala ukuba
         alinakuzinceda. Livakele libuza.
         'He madoda, andiyithandi le nto yokuwangazelisa xa nithetha into ngomntu.
         Andikwazi ukuyibamba intloko yale ncoko yenu ibhekise kuNtsibande. Nithi lo 20
         mfo wenzeni kanye?'

         1.1.1       Kwakutheni ukuze uMpumelelo angaphumeleli ukuya kwibala
                     lebhola?                                                                (1)

         1.1.2       Tolika okuthethwa libinzana elingezantsi ngokwesicatshulwa.
                     … akrwele umda.                                                         (2)

         1.1.3       Xela umnqweno kaLungile ngekamva likaMpumelelo.                         (2)

         1.1.4       Xela ukuba isiganeko ngasinye kwezi zilandelayo sikweliphi
                     inqanaba lesakhiwo sebali.

                     (a) Ukubizwa kukaYolisa eBlysthwood.
                     (b) Ukutsha kukaNozililo noNtongana.                                    (2)

         1.1.5       Thelekisa    imeko  kaMpumelelo       ngokwesicatshulwa       nale
                     isekupheleni kwencwadi.                                                 (2)

         1.1.6       Chaza isiganeko esikrotyiswa kuso ligama elibhalwe ngqindilili
                     kwisicatshulwa.                                                         (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    6            DBE/Februwari–Matshi 2018
                                                    NSC

         1.1.7       Leliphi ixesha ezimbalini elidizwa bubukho besikolo?                     (1)

         1.1.8       Xhasa uluvo lokuba uLungile wathatha isigqibo esifanelekileyo
                     ngokuzisa uThamsanqa phakathi kwekhaya.                                  (2)

         1.1.9       Xela nasiphi isenzo sikaNozililo esibonakalisa ubukrelekrele
                     ekuchaseni abakwaNtsibande.                                              (2)

         1.1.10      Nika umxholo weli bali.                                                  (2)

                                                KUNYE

1.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA B

         'Hayi suka, man Sizwe, yiba neentloni ngabantu abakhulu aba sihleli nabo.
         Indawo yokuqala andiyazi nale nto yokuba ndifundekelwe ngamakhwenkwe
         bekhona abantu abakhulu. Khawundiyeke ndithethe nabantu abadala.
         Tatomncinci, niphilile, Jwarha?' Loo mpilo iphendulwe emva kwesiqhazolo
         sentsini ebesikule moto, kuqhulwana.                                      5
         Ibe ngumngcelele. Ezinye iimoto zilandela emva kwale. Nako zifunqula
         iWest sitalato emazantsi zinyuka nayo ukuya kudibanisa kwisiphambuka
         saseW'arwkk phezulu. Nanko kwakhona loo mngcelele ukhweza ngeSydney
         ukuya kugqitha ngasesibhedlele iKing Edward, ukuya kutshona eMlazi. Hayi
         ke ekufikeni ibe luvuyo novuyiswano olukhulu kubukwana ngabantwana 10
         bakaThamsanqa noMpumelelo.
         Kwenziwe nje ithekwana lolwamkelo novuyiswano, watsho nyani unyana
         kaLungile   waziva  esekhaya.   Izihlobo  zona  ziye   zathontelana
         ngokuthontelana. Zenziwe iintethwana zikhatshwa ziziselo nenyama
         eyojiweyo yegusha.                                                  15
         Kuthe xa liza kutshona ilanga, sebemkile nabantu, uMpumelelo wakha
         wathabatha imoto ukuya emangcwabeni abazali bakhe. Ufike wawa ngedolo
         phezu kwawo. Wenze umthandazwana omfutshane, wawajonga
         ngoqwalaselo olukhutshwa ziingcinga. Wayecinga into yokuba kanene ukuba
         ibingeyiyo into yokufa, ngeba namhlanje abazali bakhe bavuyisana naye 20
         akuba egqibile ukufunda, laa nto kanye uyise wayemyalele ukuba
         makayenze. Kwakusele umyalelo omnye ngoku, lo wokuba aze asebenze.
         Kambe wena mhlaba uyafihla.

         1.2.1       Wayevela phi uMpumelelo sele esamkelwa nje?                              (1)

         1.2.2       Linika ntsingiselo ni ngokwesicatshulwa ibinzana, 'zathontelana
                     ngokuthontelana'?                                                        (2)

         1.2.3       Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli; umbhali utyhila umoya
                     (wolonwabo/wonxunguphalo)     kwintetho     ekrwelelwe     umgca
                     ngaphantsi kwisicatshulwa.                                               (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2        7               DBE/Februwari–Matshi 2018
                                                        NSC

         1.2.4       Tshatisa indima yomlinganiswa ekuKHOLAM B nomlinganiswa
                     okuKHOLAM A.

                            KHOLAM A                               KHOLAM B
                     (a)    UYolisa                 A         Usomashishini.

                     (b)    UMebhelina              B         Ulwa nosapho lukaNtsibande.

                     (c)    UMosia                  C         Ukhulisa uMpumelelo.

                     (d)    UNozililo               D         Ugxa kaLungile emsebenzini.

                                                    D         Umyeni kaNozililo.
                                                                                          (4 x 1)     (4)

         1.2.5       Ludidi luni lwenoveli olu? Xhasa impendulo yakho.                                (3)

         1.2.6       Xela isafobe esibhalwe ngqindilili kwisicatshulwa.                               (1)

         1.2.7       Chaza ngeengongoma eziNTATHU                       igalelo    likaThembisa
                     kwimpumelelo kaMpumelelo.                                                        (3)

         1.2.8       Sifundiswa ntoni ngesimo somlinganiswa onguNozililo kweli bali?                  (2)
                                                                                                      [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    8           DBE/Februwari–Matshi 2018
                                                    NSC

UMBUZO 2: UMQOL' UPHANDLE – PM Ngani

2.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA C

         'Kodwa, ke,' uqhubile, 'umbutho lo wequmrhu andiwutyi kakuhle. Ndive
         kakuhle asingobantu bequmrhu aba ndingabatyiyo; ngumbutho ngokwawo.'
         'Ndiyavuya. Khawuqhube nawe phambi kokuba ndikuphikise.'
         'Uzuqonde kakuhle. Akukho nto khendiyive ithe tenxe emthethweni eyenziwa
         ngulo mbutho. Kodwa ndiphawula le nto: awunasidima; hayi bo, awunasidima. 5
         Iinjongo zawo zintle zona kodwa ziyanyeliseka kukungabikho kweso sidima.'
         'Mhlawumbi ke abequmrhu bayangeniselwa ngumbutho wabo. Kungade kube
         kunjalo, kodwa mna andihambisani nobuxelegu obunjengobuya baphaya;
         apho kugquba amanxila, imigewu noonopatazana bodwa.'
         'Yitsh' uphinde, Joe, mfondini. Bendikhe andakuqonda apho ukhoyo. Sekhe 10
         ndazibonela mna ngala wam amehlo, unyanisile. Kodwa ke imeko yalo
         mbutho makhe siyijonge ngeliso elibanzi.'
         'Umbutho lo mtsha. Umtsha nje, ngowokuqala ukunikwa ilungelo lokuthengisa
         utywala okoko ithe yasuswa imiqobo ebisoloko ikho ngokwasemthethweni
         kwintengiso yotywala kumaAfrika. Phambi kokuba siwalathe ngomnwe, 15
         makhe siwunike ithuba elanelayo, nabantu bade baliqhele eli lungelo
         bebekade bebophelekile ukuba balixhamle. Iinto zobe zilunge ethubeni.
         Abantu baseza kuzifundela ukuba inight club – njengazo zonke ezinye
         esizaziyo – asindawo yantselo kuphela. Nokuba utywala bungumdliva, indawo
         enjengale yeyolonwabo, yeyokuhlaziya iingqondo kubantu abadinwe zizilingo 20
         neenzima zabo zemihla ngemihla.'
         'Ndinayo ingqondo yokuba ukuba uEddie ebesaphila, nguyena mntu obeza
         kukhawuleza abakhuphe abantu kwezo ngqondo.'

         2.1.1       Nika isizathu sokuba uHlobo aye kwaJoe Bumba.                           (1)

         2.1.2       Tolika ngokwesicatshulwa okuthethwa sisivakalisi esinomgca
                     ngaphantsi.                                                             (2)

         2.1.3       Xela umnqweno kaEddie ngombutho iMoonglow Night Club.                   (2)

         2.1.4       Xela ukuba ezi ziganeko zilandelayo zikweliphi inqanaba lesakhiwo
                     sebali.

                     (a) Ukubanjwa kwabona babulali bakaEddie noLulama.
                     (b) Ukundwendwela kukaLinda kwaMamKhey.                                 (2)

         2.1.5       Thelekisa imeko akuyo uLinda ngeli xesha uHlobo afika kwaJoe
                     nemeko akuyo ekupheleni kwencwadi.                                      (2)

         2.1.6       Chaza isiganeko esikrotyiswa kuso libinzana elibhalwe ngqindilili
                     kwisicatshulwa.                                                         (2)

         2.1.7       Leliphi ixesha ezimbalini elidizwa bubukho beNight Club?                (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    9          DBE/Februwari–Matshi 2018
                                                    NSC

         2.1.8       Xhasa uluvo lokuba uHlobo wathatha isigqibo esifanelekileyo
                     ngokuya kuJoe Bumba.                                                      (2)

         2.1.9       Xela nasiphi isenzo sikaThembisa Ntlokonkulu esibonakalisa
                     ubukrelekrele ekuchaseni uHlobo kuphando lwakhe.                          (2)

         2.1.10      Nika umxholo weli bali.                                                   (2)

                                                KUNYE

2.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA D

         'Uthetha ke ukuba awungewakhumbuli amagama abo? Ndiza kukuxelela
         ukuba ndibuzela ntoni na: ndiyayithanda le bhatyi kodwa ke bendingathanda
         ukuba ndithi phambi kokuba ndiyithenge, khe ndiqale ndibone umfaneleko
         wayo kulowo uyinxibileyo, ndiqonde nakwabanye ukuba bayithanda njani na;
         ndiqiniseke kuqala ukuba eyam inkosikazi ingafanelwa na yiyo. Kaloku              5
         iyakwazi ukuthi into intle, suke ingamfaneli umntu. Iinto ezinjalo mandiqale
         ndiziqonde. Kunzima nokuyibiza inkosikazi izokulinganisela apha, ndiqonde
         kuyo ukuba iyayithanda na. Kaloku iinjongo zam zezokuba ndenze isipho
         engasilindele. Andifuni nokuthenga into engayifanele ngemali enkulu kuba
         kwakubanzima kuyo ukuthi iyiphiwe okwenduk'omnquma, ikwazi                        10
         ukundixelela ukuba imbi, ayiyifuni. Kanti ukuba abaza kundicebisa bayibona
         inxitywe ngomnye, ze babone ukuba yoyifanela inkosikazi, ndoyithenga
         ngaphandle koloyiko lokusa into yexabiso kumntu ongazukuyithanda.
         Ndiyavakala?'
         'Ndikuva kakuhle ke ngoku. Yaye ndithanda umntu ongagxuphulekiyo                  15
         njengawe xa eza kuthenga into yexabiso. Ngelishwa ke kodwa, asinawo
         amagama abo bantu sebezinyulele. Unobangela ngulo: xa into ihlawulwa
         ngoko nangoko, asizidubi ngakugcina igama lalowo uyithengileyo. Kodwa ke
         ukuba ungumntu walapha, umele ukuba sewukhe wababona, ngaphandle
         kokuba ke akuzihambi iindibano zolutsha.'                                         20
         'Kodwa ndiba ndiyamkhumbula omnye wabo … Ngubani kanene? … Ngubani
         kanene? …'

         2.2.1       Xela igama levenkile ekuqhubeka kuyo le ncoko ikwisicatshulwa.            (1)

         2.2.2       Kunika ntsingiselo ni ukubuza kukaHlobo           umbuzo     othi,
                     'Ndiyavakala?' ngokwesi sicatshulwa?                                      (2)

         2.2.3       Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli; umbhali utyhila umoya
                     (wolonwabo/wenkxalabo) kwintetho ekrwelelwe umgca ngaphantsi
                     kwisicatshulwa.                                                           (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    10                DBE/Februwari–Matshi 2018
                                                    NSC

         2.2.4       Tshatisa indima      yomlinganiswa ekuKHOLAM B nomlinganiswa
                     okuKHOLAM A.

                             KHOLAM A                              KHOLAM B
                     (a)     USajini Ngqondi        A     isicaka sikaLinda esithembekileyo

                     (b)     ULulama Zuma           B     umcuphi ophume izandla
                                                          ekuphandeni ityala lokufa
                     (c)     UDuma Hlelo                  kukaEddie

                     (d)     ULiziwe Mehlo          C     isithandwa sesibini sikaEddie

                                                    D     ipolisa ekufikele kulo ityala lokufa
                                                          kukaEddie

                                                    E     unobhala kaHlobo
                                                                                       (4 x 1)     (4)

         2.2.5       Ludidi luni lwenoveli olu? Xhasa impendulo yakho.                             (3)

         2.2.6       Xela isafobe esibhalwe ngqindilili kwisicatshulwa.                            (1)

         2.2.7       Chaza ngeengongoma eziNTATHU                 igalelo   likaJoe   Bumba
                     kwimpumelelo yophando lukaHlobo.                                              (3)

         2.2.8       Sifundiswa ntoni ngesimo somlinganiswa onguLinda kweli bali?                  (2)
                                                                                                   [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    11            DBE/Februwari–Matshi 2018
                                                    NSC

UMBUZO 3: UMONWABISI – Zama Japhta
3.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
         ISICATSHULWA E
         Bathe abantwana bakaMamTolo bakubona ukuba uphethwe njani na
         uMonwabisi ngunina nabo bancedisayo basele bemthuma yonke into le
         ngokwesicaka sokwenene. Njengoko babengaphambili ngeminyaka apho
         kuye babemvuyelela kwinto yonke. Kuthe kwakuba nje wathanda ukubaleka
         apho ezindlwini uMonwabisi, wathanda ukuhlala apho evenkileni ngaphambili.           5
         Kulapho athe wafunda ngezinto zevenkile noxa ebe semncinci kangako.
         Wathanda ukuhamba nabo basebenzi balapho xa beya kugodusa loo
         mithwalo ithengwe apho evenkileni. Bona ke babemthanda bengazenzisi
         kuba ebakhumbuza unina owayebonwabisa ngaphambili. Babemfundisa ke
         yonke into ngezevenkile. Ukuqhuba ukufunde eselula, bemana ukumnika                  10
         ezo moto ukuba aqhube xa bathe basithela apho evenkileni bengabonwa
         nguThandabantu. Wayevuka ngonyezi ukuya kuvusa abo basebenzi efuna
         ukubancedisa kwimisebenzi yabo kuba efuna ukude bahambe ukuze bamnike
         imoto leyo aqhube. Ebuyile apho kwezo hambo zabo wayesiya ngasebuhlanti
         ukuya kuncedisa nalapho, sele bemfundise nezapholo abo bajongene                     15
         nemfuyo abasebenzi. Yonke le nto ke wayenza uMonwabisi kuba esonqena
         ukude aye apho endlwini kuba esazi ukuba uza kuphatheka njani apho. Wathi
         eqala esikolweni wabe ewazi wonke umsebenzi walapho kuloo venkile.
         Kwathi njengoko emncinci kunabanye abantwana aba wasiqala mva yena
         isikolo sele noko kukudala bona beqalile.                                            20
         3.1.1       Nika isizathu sokuba uMonwabisi akhuliswe nguThandabantu.                    (1)
         3.1.2       Tolika okuthethwa libinzana elingezantsi ngokwesicatshulwa.
                     '… babemvuyelela kwinto yonke.'                                              (2)
         3.1.3       Xela umnqweno kaMamTolo ngeentombi zakhe.                                    (2)
         3.1.4       Xela ukuba ezi ziganeko zilandelayo zikweliphi inqanaba lesakhiwo
                     sebali.
                     (a) Ukuvalwa kwamashishini kaThandabantu.
                     (b) Ukuzalwa kukaMonwabisi.                                                  (2)
         3.1.5       Thelekisa imeko akuyo uMonwabisi ngokwesi sicatshulwa nemeko
                     akuyo ekupheleni kwencwadi.                                                  (2)
         3.1.6       Chaza isiganeko esikrotyiswa kuso sisivakalisi esibhalwe ngqindilili
                     kwisicatshulwa.                                                              (2)
         3.1.7       Leliphi ixesha ezimbalini elidizwa bubukho bevenkile?                        (1)
         3.1.8       Xhasa     uluvo    lokuba    uThandabantu      wathatha     isigqibo
                     esifanelekileyo ngokukhulisa uMonwabisi.                                     (2)
         3.1.9       Xela nasiphi isenzo sikaMamTolo esibonakalisa ubukrelekrele
                     ekuchaseni indlela uThandabantu amkhulisa ngayo uMonwabisi.                  (2)
         3.1.10      Nika umxholo weli bali.                                                      (2)
                                             KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2        12            DBE/Februwari–Matshi 2018
                                                        NSC

3.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
         ISICATSHULWA F

         Ezi ntetho zazingemnandanga ngomphanga wonyana wakhe zamkhubekisa
         kanobomi uThandabantu. Wathi ebathanda ebaxabisile abantu waguquka
         ngoku uRhadebe wababona ngamehlo wambi. Wakhulelwa yingqumbo
         engathethekiyo ngakuluntu lwalapho. Waba ngathi wonke loo msebenzi mhle
         wayebenzele wona bawulibele kumbi bayamgxeka ngawo. Wathi ebekade 5
         eyimvuzemvuze     engakhethe     bani   ngobubele,   waguquka     waba
         njengebesivalelwe sodwa ithuba elide isilo, ngumsindo awayeba nawo.
         Enye into eyayongezelele loo nzondo nempindezelo wayesel' enayo
         kukufumanisa ukuba apha kuloo mashishini akhe abo basebenzi
         wayebaqashile babeyiba loo mali ingenayo. Wavumbulula iqumrhu 10
         lobuqhophololo elibandakanya iqela elininzi kwabo basebenzi bakhe,
         ingakumbi abo wayebaqeshe ngokuthi banolwazi ngasekuphatheni
         amashishini. Babeneencwadana zabo zomgunyathi apho babebhala khona,
         ezo ziqinisekiso zokuthenga ukuze banike abathengi abo. Bona ke babesala
         bethatha imali leyo ukuze kweyona yenyani incwadi yeziqinisekiso kungaveli 15
         kuthenga ukuze kube ngathi akukhange kuthengwe nto. Bona abathengi
         babehamba beqinisekile ukuba bathengile akukho buqhophololo kuba
         neziqiniseko zoko banazo. Le ndlela yokuba le mali yaqhuba ithuba elide
         ingaqapheleki kuba abo babebandakanyeka kuyo babeyigcine iyimfihlo yabo
         bodwa. Lathi livela elo qhinga labo wabe esithi xa abalayo uRhadebe 20
         afumanise ukuba ininzi imali emkileyo.

         3.2.1       Nika igama lelali ekuyo ivenkile kaThandabantu.                                (1)
         3.2.2       Linika ntsingiselo ni ibinzana elingezantsi ngokwesicatshulwa?
                     '… wababona ngamehlo wambi.'                                                   (2)
         3.2.3       Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli; umbhali utyhila umoya
                     (wolonwabo/wentiyo) kwintetho ekrwelelwe umgca ngaphantsi
                     kwisicatshulwa.                                                                (1)
         3.2.4       Tshatisa indima yomlinganiswa ekuKHOLAM B nomlinganiswa
                     okuKHOLAM A.

                           KHOLAM A                               KHOLAM B
                     (a)   MaRhadebe                A    igqwetha elingumcebisi
                                                         wakwaSihlunu.
                     (b)   Hlubikazi
                                                    B    usomashishini odumileyo
                     (c)   Mnu. Zangone                  wakuTsolo.
                     (d)   Thandabantu              C    intombi kasomashishini odumileyo
                                                         wakuTsolo.
                                                    D    isimumu esafikela evenkileni
                                                         eNtshiqo.
                                                    E    umntwana owaswelekelwa ngunina.
                                                                                   (4 x 1)          (4)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    13            DBE/Februwari–Matshi 2018
                                                    NSC

         3.2.5       Ludidi luni lwenoveli olu? Xhasa impendulo yakho.                         (3)

         3.2.6       Xela isafobe esibhalwe ngqindilili kwisicatshulwa.                        (1)

         3.2.7       Chaza ngeengongoma eziNTATHU              igalelo    likaThandabantu
                     kwimpumelelo kaMonwabisi.                                                 (3)

         3.2.8       Sifundiswa ntoni ngesimo somlinganiswa onguMamTolo kweli bali?            (2)
                                                                                               [35]

                                                           AMANQAKU ECANDELO A:                35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    14          DBE/Februwari–Matshi 2018
                                                    NSC

ICANDELO B: IDRAMA
UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga
4.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
         ISICATSHULWA G

         JEKWA:         Mhlalingaphambili, kudala siquq' apha sixhoba sifohlela sixel'
                        igqirha limbulula. Siwabophile amaxonya akabopheka –
                        kwanele. Uthini yena lo mfana namhlanje? Makhe sive ngaye.
         MADALA:        Khawusiphakele mfo kaNdila.
         NDILA:         Ndiyavuma ukuba ndiyaginya, kodwa ke ayikho le yokuba               5
                        ndiginya ngexesha lesikolo.
         LONI:          Ushushu ngoku.
         MADALA:        Kahle, titshala, aninakuphendulana ngolu hlobo. Ubusathini mfo
                        kaNdila?
         NDILA:         Ndigqibile nkos' am.                                                10
         JEKWA:         Mhlalingaphambili, kudala siquqa apha kudala ndisitsho.
                        Uyabona mna ndiyanxanwa gqitha kodwa owam umntwana
                        andifuni tu ukuba afundiswe linxila elifana nam.
         MADALA:        Hlala phantsi Mnu. Jekwa. Ubushushu bobuyatha budla
                        ngokuwona umcimbi onje.                                             15
         JEKWA:         Uyandithuka?
         MADALA:        Nakanye nkos' am. He! Malungu ekomiti nivile ke,
                        nawaphulaphula amacala omabini. Ngabantwana benu aba
                        baxabana ngezesikolo. Sihlala intlalo yethu apha
                        yokubonelelana nokuvelana mhla ngengxaki. Phambi                    20
                        kokuba niphendule, sizazi izisu zenu, makhe ndibuze le mibuzo:
                        Siyaqala na ukubona ititshala eselayo ngale? Andithi zisela
                        mfuleni mnye zonke? Siza kudiliza udonga lwale, sishiye
                        olwayiphi? UmntakaNdila ezalwa ekhay' apha nje uchukelwa
                        ngokuba kutheni? Nithi makaye phi, asebenze phi?                    25
                        Andithi igeza libotshwa kowalo? Hee! –
         JEKWA:         Ukuba aliziva iintambo, andithi nabakowalo balinikezela
                        kwabasemzini?
         ZUMA:          Sidiniwe zezi ziyalo. Makuvotwe.

         4.1.1       Nika isizathu sokuba amalungu ekomiti aquqe kule ndawo akuyo.               (1)
         4.1.2       Tolika okuthethwa libinzana elingezantsi ngokwesicatshulwa.
                     '… ndiyanxanwa gqitha …'                                                    (2)
         4.1.3       Xela umnqweno kaMaziko ngokuxela uLoni kuMadala.                            (2)
         4.1.4       Xela ukuba isiganeko ngasinye kwezi zilandelayo sikweliphi
                     inqanaba lesakhiwo sebali.
                     (a) Ukuya kukaMaziko kwaNdila.
                     (b) Ukusweleka kukaLoni.                                                    (2)
         4.1.5       Thelekisa imeko kaLoni ekuqaleni komdlalo nemeko akuyo
                     ekupheleni komdlalo.                                                        (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    15            DBE/Februwari–Matshi 2018
                                                    NSC

         4.1.6       Chaza isiganeko esikrotyiswa kuso sisivakalisi esibhalwe ngqindilili
                     kwisicatshulwa.                                                              (2)
         4.1.7       Leliphi ixesha ezimbalini elidizwa bubukho botywala besiLungu?               (1)
         4.1.8       Xhasa uluvo lokuba uFuneka wathatha isigqibo esifanelekileyo
                     ngokuncedisa uNdila kwiyelenqe lokuwisa uMawonga.                            (2)
         4.1.9       Xela isenzo sikaNdila esibonakalisa ubukrelekrele ekuchaseni
                     isimo sikaMawonga.                                                           (2)
         4.1.10      Nika umxholo walo mdlalo.                                                    (2)
                                                KUNYE
4.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
         ISICATSHULWA H

         (UMawonga uviwa ethetha yedwa: Yintoni kanye? Suka khwelel' endleleni,
         wafa nguMawonga –hehe –he! Kutheni na? Uthini na? Hayibo! Andiyi apho.)
         (Angene)
                           Yintoni kufe bani? Nazalisa indlu?
                           (Cwaka)                                                            5
         NOMASOKA:         O! Yini kodwa? Yintoni Mawonga mntwanam?
                           O! Nkosi ya-m? (Elila)
         MAWONGA:          Yintoni kodwa mama? Su-u-kuzikhathaza ngam. Ndone bani?
                           Thandie khawutsho mfazi, ndone bani?
         RAY:              Akonanga mntu, tu, qha nje sivelana nawe.                          10
         MAWONGA:          O! Le ntlanganiso ingam?
         RAY:              Ukuba yintlanganiso ngubani owasemzini apha Lawu?
         MAWONGA:          Kunjalo kungenjalo, niqhele ukuba lapha, ngeli xesha?
                           Nibizwe ngubani apha?
         RAY:              Mfondini! Akusekho kuncwela fosilarha ngoku, kuba nawe             15
                           usidlwengule. Khawumamele sithethe nawe. Umntu
                           akazange azibone konakala kwathini na, ubonwa ngabanye.
         MAWONGA:          Ndonakaliswe yintoni?
         NOMASOKA:         Hayi mntwanam, siphulaphule nokuba akuzi kwenza nto
                           ngaloo nto.                                                        20
         RAY:              Mfo kabawo, usapho lwakho uluhlalise bunyembezana.
                           Ibiyinto enani na le uyithanda ngaphezu kosapho lwakho?
                           Akutshiwo ukuba sukutya ukutya okuthandayo, kodwa funda
                           ukuzilinda nokuzilinganisela. Waqala kakuhle, wagqibela
                           ngamabibi.                                                         25
         MAWONGA:          Uyagalela mfo kabawo kodwa ke nomlambo ukusuka elisweni
                           uphala kuhle uphilisa ubuye elwagcibeni utyekeza iingodo
                           namabibi. Ndiyekeni mna, ndiye-keni.
         NOMASOKA:         Ukhe ayekwe na umntu kusonakala? Yintoni mntanam
                           Mawonga? Kwasa kwahlwa sithetha nawe? Uya kude                     30
                           uve liphi?

         4.2.1       Wayevela kwabani uMawonga kwesi sicatshulwa?                                 (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      16              DBE/Februwari–Matshi 2018
                                                      NSC

         4.2.2       Sinika ntsingiselo ni isivakalisi esingezantsi ngokwesicatshulwa?
                     'Akusekho kuncwela fosilarha ngoku …'                                         (2)

         4.2.3       Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli; umbhali utyhila umoya
                     (wolonwabo/wenkxalabo) kwintetho ekrwelelwe umgca ngaphantsi
                     kwisicatshulwa.                                                               (1)

         4.2.4       Tshatisa indima yomlinganiswa ekuKHOLAM B nomlinganiswa
                     okuKHOLAM A.

                             KHOLAM A                             KHOLAM B
                     (a)     UThandiwe              A       ummelwane kaFuneka

                     (b)     UZanele                B       utitshala othanda izikhundla

                     (c)     UNomawele              C       inkosikazi kaLoni

                     (d)     UMaziko                D       umhlobokazi kaFuneka

                                                    E       umfazi kaNdila
                                                                                       (4 x 1)     (4)

         4.2.5       Ludidi luni lwedrama olu? Xhasa impendulo yakho.                              (3)

         4.2.6       Xela isafobe esibhalwe ngqindilili kwisicatshulwa.                            (1)

         4.2.7       Chaza   ngeengongoma       eziNTATHU       igalelo           likaFuneka
                     kwimpumelelo kaNdila ekuziphindezeleni kuLoni.                                (3)

         4.2.8       Sifundiswa     ntoni   ngesimo     somlinganiswa     onguMadala       kulo
                     mdlalo?                                                                       (2)
                                                                                                   [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    17          DBE/Februwari–Matshi 2018
                                                    NSC

UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA – Madoda Mlokoti

5.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA I

         (Sekudlule unyaka ngoku uDina esebenza kwaNyoka. KukwaThambolenyoka
         egumbini likaNyoka,kungene uNoyongo.)

         NOYONGO: Heyi Mlungu, ikhona ingxaki.
         NYOKA:   (Efinge intshiyi.) Yintoni?
         NOYONGO: NguDina Mlungu. Kaloku sekudlule unyaka wonke ngoku lo                     5
                  mntwana elapha. Ukhulelwe.
         NYOKA:   Oh No! Yintoni maan Noyongo le undixelela yona
                  ngoku? Zange umxelele na kanti wena lo mntwana ukuba
                  makasebenzise iCondom?
         NOYONGO: Ndandimxelele Mlungu. Bonke bayayazi loo nto.                              10
         NYOKA:   (Enyevula, ephakamisa intende zezandla zozibini ejongisa
                  kuNoyongo) Well! Xa kunjalo asiyongxaki yam kaloku leyo.
         NOYONGO: Mlungu nceda yinikele ingqalelo enzulu le nto. Okokuqala
                  lo mntwana ungoyena ufunwa nothandwa kakhulu ngabatyeleli
                  kule hotele, ingxaki yokuqala nantso.                                      15
         NYOKA:   Ngoku? (Esaxhome amehlo, ngelizenza msulwa.)
         NOYONGO: Okwesibini Mlungu lo mntwana ungenwe kakhulu sisiyobisi,
                  ufuna uncedo. Ke akasakwazi ukuhlala ngaphandle kwaso.
         NYOKA:   Yingxaki yakho kaloku leyo Noyongo, uqheliswe nguwe.
                  Ndandithe kuwe kudala bankinkishele kancinci aba                           20
                  bantwana.
         NOYONGO: Hayibo Mlungu!
         NYOKA:   Ewe kunjalo. Ke ungakhe ulinge mfazi uthathe ingxaki zakho
                  uzenze iingxaki zam.
         NOYONGO: Owu; Yini Mlungu! Yini yini Mlungu. Uthi mandithini mna ngoku?             25
         NYOKA:   Hayi hayi hayi Noyongo. Undincede mna, ungakhe
                  ulinge uze kundosulela ngesifo semfobe mna apha.
         NOYONGO: Kungokuba uthi mandithini mna Mlungu, ngoba uyagula lo
                  mntwana, kwaye ukhulelwe?
         NYOKA:   (Efudumala) Noyongo!                                                       30
         NOYONGO: Mlungu.
         NYOKA:   Noyongo!
         NOYONGO: Mlungu.

         5.1.1       Nika isizathu sokuba uDina aye kusebenza ehotele.                           (1)

         5.1.2       Tolika okuthethwa libinzana elingezantsi ngokwesicatshulwa.
                     '… yinikele ingqalelo enzulu le nto.'                                       (2)

         5.1.3       Xela umnqweno wabazali bakaDina ngaye.                                      (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    18          DBE/Februwari–Matshi 2018
                                                    NSC

         5.1.4       Xela ukuba ezi ziganeko zilandelayo zikweliphi inqanaba lesakhiwo
                     somdlalo.
                     (a) Ukugwetywa kwabasebenzi bakaNyoka.
                     (b) Ukuthengelwa kukaDina iselula nguNoyongo.                                 (2)
         5.1.5       Thelekisa imeko kaDina ngokwesivakalisi esikrwelelwe umgca
                     ngaphantsi kwisicatshulwa nemeko akuyo ekupheleni komdlalo.                   (2)
         5.1.6       Chaza isiganeko esikrotyiswa kuso libinzana elibhalwe ngqindilili
                     kwisicatshulwa.                                                               (2)
         5.1.7       Leliphi ixesha ezimbalini elidizwa bubukho behotele?                          (1)
         5.1.8       Xhasa uluvo lokuba uThambolenyoka             wathatha       isigqibo
                     esifanelekileyo ngokugxotha uDina.                                            (2)
         5.1.9       Xela nasiphi isenzo sikaDina esibonakalisa             ubukrelekrele
                     ekuchaseni izenzo zikaThambolenyoka.                                          (2)
         5.1.10      Nika umxholo walo mdlalo.                                                     (2)
                                             KUNYE
5.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
         ISICATSHULWA J
         NOYONGO:         (Emangaliswe mpela ngoku.) Esithi ayinguye nje mhlekazi,
                          babulewe yintombazana enempahla emnyama?
         GXALABA:         Hayi nkosikazi sukuba sisibhanxa. Ulahla umkhondo
                          uThambolenyoka. Nguye lo unibulalayo. Unigqiba ngabanye-
                          ngabanye yaye kusele wena ngoku. Sikusindisa kulo ngozi ke           5
                          size sikugcina apha nje. Akubanjwanga.
         NOYONGO:         Ingqondo yam ixinene mhlekazi. Andazi. Angathini
                          uThambolenyoka?
         GXALABA:         Kaloku uThambolenyoka lo kudala simphanda, sifuna
                          ukumvalela ngobuqhokolo bakhe. Ke uyawabulala amangqina              10
                          ukuze kungabikho mntu uzakuma enkundleni anikele
                          ubungqina nxamnye naye. Nawe uyayazi loo nto. Yiyo loo nto
                          enibulala ngabanye-ngabanye. Uthi nazi gqitha ngobutshijolo
                          bakhe. Ngoko ke ninobungozi kuye.
         NOYONGO:         Ngoku athi babulewe yilaa ntombazana?                                15
         GXALABA:         Uyaxoka. Ulahla nje umkhondo. Ufuna ningaqondi.
         NOYONGO:         Ngoku niza kuthini?
         GXALABA:         Hayi ungazikhathazi. Thoba ixhala, yonke into isezandleni
                          zethu. Siza kukugcina apha wena ukhuselekile. Inye nje wena
                          qha into esifuna usincede kuyo. Sifuna usixelele yonke into          20
                          oyaziyo ngaye noshishino lwakhe. Ume njengengqina.
                          Usixelele konke. Emva koko siza kumvalela ubomi bakhe
                          bonke ejele. Nawe ke ukhululeke. Uphile ungenaxhala.
         NOYONGO:         (Wanga ubotshwe emnweni.) Ushishina ngeziyobisi.
                          Ukwayoba nabantwana abangamantombazana, abafake                      25
                          kushishino lwakhe lokuthengisa ngemizimba. Uyabaxhaphaza
                          nokubaxhaphaza, esakugqiba abakhanyele.
         GXALABA:         Ubabanjelwa ngubani?
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      19              DBE/Februwari–Matshi 2018
                                                      NSC

         5.2.1       Kuphi kule ofisi kuqhubeka kuyo le ncoko ikwisicatshulwa?                       (1)

         5.2.2       Unika ntsingiselo       ni     umbuzo     kaNoyongo    othi,    'Angathini
                     uThambolenyoka?'                                                                (2)

         5.2.3       Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli; umbhali utyhila umoya
                     (wolonwabo/wenkxalabo) kwintetho ekrwelelwe umgca ngaphantsi
                     kwisicatshulwa.                                                                 (1)

         5.2.4       Tshatisa indima yomlinganiswa ekuKHOLAM B nomlinganiswa
                     okuKHOLAM A.

                             KHOLAM A                              KHOLAM B
                     (a)     UZanoxolo               A      umntu oqeshwe nguDina

                     (b)     UNozici                 B      umfundi okrelekrele

                     (c)     UGxalaba                C      umxolelanisi wasemaTolweni

                     (d)     UMzunzima               D      umsebenzi wasehotele

                                                     E      umcuphi waseNgcobo
                                                                                         (4 x 1)     (4)

         5.2.5       Ludidi luni lomdlalo olu? Xhasa impendulo yakho.                                (3)

         5.2.6       Xela isafobe esibhalwe ngqindilili kwisicatshulwa.                              (1)

         5.2.7       Chaza ngeengongoma eziNTATHU igalelo likaDina kwimpumelelo
                     yephulo lokubamba uThambolenyoka.                                               (3)

         5.2.8       Sifundiswa ntoni ngesimo somlinganiswa onguDina kulo mdlalo?                    (2)
                                                                                                     [35]

                                                                AMANQAKU ECANDELO B:                 35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    20            DBE/Februwari–Matshi 2018
                                                    NSC

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
UMBUZO 6: NDAKUYICELA IVUTHIWE – LL Ngewu no EZ Guqa
6.1      'IKHIKHIZELA LASEDANGWANA' – LL Ngewu
         Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
         ISICATSHULWA K

         Emva kweminyaka elishumi elinesixhenxe uFanabekho walahlekayo
         ugalelekile eDangwana kowabo. Hayi ke uvuyo olwaba lapho umfazi
         ebon'unyana wakhe owayesele embalela kwelabafileyo. Ufike urheme
         iinwele zihlab'umkhosi, izihlangu kucaca ukuba sel'ebiza nje imali yazo kuzo
         ukuba wayezihlawulele ngokwakhe; ibhulukhwe bekungekho themba lokuba               5
         isawunonophele umsebenzi eyothulelwa wona kwixhayi eyayixhonywe kulo;
         okuyihempe kona besekuxhathise nje amaqhosha aqobisa ngokuqhosha
         nanto ingaqhoshisiyo. Ibhatyi yona kuyacaca ukuba yayishiya ivenkile
         iyidyasi ethe emva kweminyaka baye busitha ngokutha ubudyasi bayo.
         Eneneni abantwana abagezayo bamaGalane bebenokuyijijonga le dyasi                  10
         bathi, 'yidyatyi le!'
         Kuvakele kwangevumba ukuba inkosi le ingenile endlwini. Eneneni
         ibingasililo vumba linokuthelekiswa nelesivumbampunzi kumntu oqhele
         amavumba. Ibilivumba nje, kungenjalo ilivunjana nje, elidiza ukuchasela
         komninilo emlanjeni. Ubuso bomfo baburhiphilili ziindevu ebezilikhusi              15
         lokwenene lokufihla ubumi bomninizo.
         Ingqondo kaMakheswa ithathe ibeka, engaqinisekanga nokuba lo ngunyana
         wakhe ngenene na nokuba sisithunzela. Into emenze uMaMpafane
         wanxuba ziinzipho zikarheme ebekubonakala ukuba ngaphandle kokuba
         mdaka kudala zagqibela ukuchetywa. Uye akazi nokuba uvuyo lwakhe akuthi            20
         cakatha umcondo unyana wakhe ibiluvuyo lokwenene na. Ikhe yamfikela
         nento yokuba akhe asothule isikhalo kuba le ingasiyiyo laa nkwenkwana
         ayaziyo eyashiya iDangwana kwiminyaka elishumi elinesixhenxe
         eyagqithayo.

         6.1.1       Nika isizathu sokuba uFanabekho athiywe eli gama.                           (1)
         6.1.2       Tolika okuthethwa libinzana elingezantsi ngokwesicatshulwa.
                     '… sel'ebiza nje imali yazo …'                                              (2)
         6.1.3       Xela umnqweno kaMaKheswa ngoFanabekho.                                      (2)
         6.1.4       Xela ukuba ezi ziganeko zilandelayo zikweliphi inqanaba lesakhiwo
                     sebali.
                     (a) Ukudinwa kukaMaKheswa kukondla uFanabekho.
                     (b) Ukusweleka kukaFikizolo.                                                (2)
         6.1.5       Thelekisa imeko kaFanabekho ngexesha ashiya ngalo ikhaya
                     nokubuyela kwakhe ekhaya.                                                   (2)
         6.1.6       Chaza isimo         esikrotyiswa   kuso   ngegama    athiywe    lona
                     uFanabekho.                                                                 (2)
         6.1.7       Leliphi ixesha ezimbalini elidizwa bubukho behempe nezihlangu?              (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    21           DBE/Februwari–Matshi 2018
                                                    NSC

         6.1.8       Xhasa uluvo lokuba uMaKheswa wathatha isigqibo esifanelekileyo
                     ngokwamkela uFanabekho phakathi kwekhaya.                                (2)

         6.1.9       Xela isenzo sobuqhawe          esenziwe   nguFanabekho    malunga
                     nekamva lakhe.                                                           (2)

         6.1.10      Nika umxholo weli bali.                                                  (2)

                                                KUNYE

6.2      'NGUMNTU ONJANI LO?' – LL Ngewu

         Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA L

          'Khawutsho, ngumntu onjani lo ndize kumngcwaba?' Uphendule
          ngokukhawuleza lo mfana wathi, 'Hay' andimazi, baw' umfundisi.' Uthe
          akufumana le mpendulo uNgxabane wathi thwasu okomntwana othunyiweyo.
          Ubuzile umfundisi ukuba akuzi kufundwa zintyantyambo na. Kwesi sithuba
          kubekho abafana ababini abatsibe bunkawu ukuza kufunda iintyantyambo 5
          nakuba bekungekho nenye. Abantu bashiyiselene ukugqithisa imiyalezo yabo
          ebibhaliwe. Le miyalezo ize iqulathwe zizingxobo ebeziqhaqhwa ngolunya
          ngaba bafana. 'Lena ivela kumama uMaMvulana yaye ifundeka ngolu hlobo,'
          Hamba kakuhle Khiwa.' Kukho ke nomkhonto weesenti ezintlanu.' Ibe yiloo
          nto abafana ababini betshintshisana ngofundo lweenkatha ezingekhoyo. 10
          Kude kwabetha intsimbi yesine kuphethwene nomngcwabo ubuqale
          ngentsimbi yeshumi kusasa koko ngenxa yolo fundo. Nakule miyalezo
          umfundisi akavanga ukuba umfi lo ubengumntu onjani na.

          Apho afundwe agqitywa khona amazwi ovelwano uphakamile umfundisi
          wakhalaza kakhulu ngomngcwabo othath' imini yonke. Uxelile ukuba yena 15
          akananxibelelwano neli khaya kwezenkonzo koko ucelwe nje likhaya ngenxa
          yokuba oyena mfundisi obemele ukungcwaba umfi elandule wabhebhetha
          ngelithi umfi akakho ezincwadini zakhe zenkonzo. Ulumkise amadoda ukuba
          makanyamekele inkonzo ayeke ukusoloko akhokelisa abafazi phambili.

         6.2.1       Kukwabani kulo mzi kuqhubeka kuyo lo mngcwabo ukwesi
                     sicatshulwa?                                                             (1)

         6.2.2       Unika ntsingiselo ni umbuzo kamfundisi othi, 'Khawutsho, ngumntu
                     onjani lo ndize kumngcwaba?'                                             (2)

         6.2.3       Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli; umbhali utyhila umoya
                     (wolonwabo/wenkxalabo) kwintetho ekrwelelwe umgca ngaphantsi
                     kwisicatshulwa.                                                          (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    22               DBE/Februwari–Matshi 2018
                                                    NSC

         6.2.4       Tshatisa indima yomlinganiswa ekuKHOLAM B nomlinganiswa
                     okuKHOLAM A.

                            KHOLAM A                             KHOLAM B
                     (a)   UNgxabane                A     oyena mzili uphambili

                     (b)   UMaThiyane               B     uchazela abantu ngokungabikho
                                                          ntweni komfi lo
                     (c)   UManduleli
                                                    C     ukhokela umngcwabo
                     (d)   UPhungulwana
                                                    D     isimo sakhe asiqondakali

                                                    E     umfazi wokuqala
                                                                                       (4 x 1)     (4)

         6.2.5       Ludidi luni lwebali elifutshane olu? Xhasa impendulo yakho.                   (3)

         6.2.6       Xela isafobe esibhalwe ngqindilili kwisicatshulwa.                            (1)

         6.2.7       Chaza ngeengongoma eziNTATHU igalelo                    likaMaThiyane
                     kwimpumelelo yokungcwatywa kukaManduleli.                                     (3)

         6.2.8       Sifundiswa ntoni ngesimo somlinganiswa onguManduleli kweli
                     bali?                                                                         (2)

                                                              AMANQAKU ECANDELO C:                 35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    23            DBE/Februwari–Matshi 2018
                                                    NSC

ICANDELO D: ISIHOBE
Phendula imibuzo esetswe kwimibongo YOMIBINI.
UMBUZO 7: IVAMNA BAFAZI BOLUSU – Sibongile Maputi nabanye
7.1      Funda lo mbongo ungezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

         INDODA YOKWENENE – KN Manciya
         1       Indoda yokwenene yezindilel'umzi wayo.
         2       Le nt' indoda ngumthandi wesizwe sayo.
         3       Le nt' indoda ngumhloniphi wesiqu sayo.
         4       Indoda yokwenene ihlonel' usapho lwayo,
         5       De iqwele ukuthand' umfazi wayo,
         6       Yenz' imihlol' ukuhlonel' inkosi yayo,
         7       Ithand' isizwe nezalaman' eziyigcinayo.
         8       Intl' indod' eyinkokel' ekhokel' usapho lwayo.
         9       Indoda yingcongolo phezu kweziziba zezwe layo,
         10      Ezimanz' anzongonzongo iinzonzobila zezwe layo,
         11      Ayijwed' indoda sel' ingxang' engxangxasini;
         12      Igcin' isidima owenen' umgcini lusapho lwakhe.
         13      Eyenene mwethu akulopholopho lamtshulatshu.
         14      Eyokwenene ayinguy' uBhabhezilokhweni, ingcathu.
         7.1.1       Loluphi udidi lombongo olu? Xhasa impendulo yakho.                        (2)
         7.1.2       Kudala ntoni ukushiywa kwesikhamiso kumqolo wesi-2 nowesi-3?              (2)
         7.1.3       Xela into ibeNYE ehlonelwa yindoda yokwenene ngokwembongi.                (1)
         7.1.4       Tshatisa uhlobo lophindaphindo olukuKHOLAM B neempawu zalo
                     ezikuKHOLAM A.
                                   KHOLAM A                          KHOLAM B
                     (a)   De iqwele ukuthand' umfazi          A   Imfano-zandi
                           wayo,/Yenz' imihlol' ukuhlonel'
                                                               B   Imvano siqalo
                           inkosi yayo
                                                               C   Imvano siphelo
                     (b)   Ezimanz' anzongonzongo
                           iinzonzobila zezwe layo
                                                                                    (2 x 1)    (2)
         7.1.5       Ntsingiselo ni evezwa kukusetyenziswa kwebinzana 'De iqwele …'
                     kumqolo wesi-5?                                                           (2)
         7.1.6       Mfanekiso-ngqondweni mni ovezwa kukusetyenziswa kwegama,
                     'yingcongolo' elikumqolo we-9? Xhasa impendulo yakho.                     (2)
         7.1.7       Nika ingcinga ebethelelekileyo etyhilwa ngumqolo we-11.                   (2)
         7.1.8       Chaza okuthethwa ngamagama abhalwe ngqindilili kumqolo
                     we-13.                                                                    (2)
         7.1.9       Xela okungamkelekanga          kwindoda   yokwenene    ngokomqolo
                     we-14.                                                                    (2)
                                             KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2018/b091e25e-cc7e-43ed-81d7-24d7e11431ea) — isiXhosa FAL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Feb-March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-feb-march-2016/4f5f4604-2ed9-4259-8e2f-c03bd960aac8) — isiXhosa FAL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Feb-March 2014](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-feb-march-2014/2cce8054-ef2f-4dbd-93cb-ba161a509b63) — isiXhosa FAL · QP · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2018-memo/544a2c6f-acc4-4ccf-b5a6-a4052f8802f4) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Feb-March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-feb-march-2018-memo/0cde1c2a-921e-40a2-96d2-0499e932746d) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2018-final-memo/48f74493-b0fa-4efd-aedf-bcd23b6b2ab4) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-gr12-memo-sept-2025-watermark/9129edfc-7f89-491a-88fb-23270581f911) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2025-watermark/854a529e-2cc7-4f28-b2d3-f7735c0d615c) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025-mg/6858023a-bdef-4e8f-a091-79d94e109d28) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025-mg/e6f77f14-fd5e-4415-9cd4-23e671adcb30) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2024/4c02fe41-62c6-462b-aa2a-9c6efd2e97ba) — Memo · 2024
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept-2024/b9606eda-21f0-469e-bf5d-ffb2f9da1ea1) — Memo · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
