# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC June Exams 2018 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 memorandum from the NSC June Exams 2018, 14 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2018-memo/1fc8da63-760c-46a6-99dc-158fc90c36c5
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC June Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC June Exams 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2018-memo/1fc8da63-760c-46a6-99dc-158fc90c36c5)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC June Exams · 2018 · isixhosa. Memorandum, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                                IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                           2018

                                    IMEMORANDAM

                                                             AMANQAKU: 70

                         Le memorandam inamaphepha ali-14.

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                        Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2           2               DBE/2018
                                                    SCE – Imemorandam

ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

1.       Umfundi akavumelekanga ukuphendula ngaphezu kombuzo omnye kwijenra
         enye.

2.       Ukuba umfundi unike iimpendulo ezimbini apho le yokuqala ingamkelekanga,
         ize le yesibini ibe yeyamkelekileyo, makisha le yokuqala ungayihoyi le
         yesibini nokuba yiyo ayiphendule kakuhle.

3.       Ukuba imibuzo inonjolwe ngendlela engeyiyo, makisha ngokwendlela
         ekunonjolwe ngayo kwimemo.

4.       Ukuba impazamo yopelo inika ntsingiselo yimbi kule ibilindelwe, musa
         ukunika inqaku kuloo mpendulo. Ukuba ayiyichaphazeli intsingiselo, nika
         inqaku ngokufanelekileyo.

5.       Ukuba umfundi akazisebenzisanga iimpawu zocaphulo apho ayalelwe ukuba
         acaphule, makangohlwaywa.

6.       Kwimibuzo evulelekileyo, akukho manqaku anikwa uEWE/HAYI okanye
         u-NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI.       Isizathu/Ukuxhasa/Ukungqina
         yeyona nto mayinikwe ingqalelo.

7.       Akukho manqaku aya kwabelwa uYINYANI/ASIYONYANI okanye LULUVO/
         YINYANI. Isizathu/Ukuxhasa/Ukungqina yeyona nto mayinikwe ingqalelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2           3                            DBE/2018
                                                    SCE – Imemorandam

ICANDELO A: INOVELI

UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela

ISICATSHULWA A

1.1      1.1.1       Kungokuba usaxoxiswa ngokufunyaniswa engekho kwigumbi lakhe
                     lokulala ngobusuku bangoMgqibelo.√√                                              (2)

         1.1.2       Yokuba ngumntu odumileyo ekusoloko kuthethwa ngaye.√√                            (2)

         1.1.3       Ngokuchanekileyo kuba ubengugqirha ophum'izandla onyanga
                     izifo ezincanyiweyo. √√                                                          (2)

         1.1.4       EFort Hare√                                                                      (1)

         1.1.5       UThamsanqa namapolisa            babaxhwarhela,      bathi    bakungena
                     evenkileni bababamba.√√                                                          (2)

         1.1.6       Yokuba uMpumelelo aqhele ukuzisebenzela.√√                                       (2)

         1.1.7       Ngowokuba uYolisa makabe ngunozala kaMpumelelo. √√                               (2)

         1.1.8       B√/B. ULungile        watshata     noMebhelina√/ULungile         watshata
                     noMebhelina.√                                                                    (1)

         1.1.9       Ngokuba ubukrwada bukaNomakhwezi nokulunga kukaLungile
                     kwenze ukuba kudaleke impixano eqhubele phambili ibali.√√                        (2)

         1.1.10      Yokuba ngokwentlalo yesiNtu akabikho umntwana oyinkedama
                     bekhona abantu√√/yokuba ukungabinabazali akusosithintelo
                     kwimpumelelo yomntu. √√
                     (Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.)                                 (2)

                                             KUNYE

ISICATSHULWA B

1.2      1.2.1       Sesokuba wathenga ootsotsi ukuba baye kutshisa ivenkile
                     yakwaNtsibande.√√                                                                (2)

         1.2.2       Wamxelela ukuba iincwadi             zevenkile     zihlala    ezibhankini
                     nasemagqwetheni.√√                                                               (2)

         1.2.3       Yokuba     uThamsanqa           uzithembile√√/akoyiki        nto√√/akoyiki
                     ngokoyikiswa.√√                                                                  (2)

         1.2.4       AbakwaMakwetshu babesithi laa venkile ililifa labo ngoko ke
                     ayifanelanga ukuba ithengiselwe uLungile.√
                     Abahlali   baseGliblands     babesithi   uLungile akafanelanga
                     kuyithengiselwa laa vekile kuba akangomZulu√/babesithi uLungile
                     akayonzalelwane     yaseThekwini      ngoko   ke  akafanelanga
                     kuthengiselwa laa venkile.√                                                      (2)

         1.2.5       Amashishini akhula anempumelelo.√                                                (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                             Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2           4                  DBE/2018
                                                    SCE – Imemorandam

         1.2.6       Osicaba√ kuba ubonakalisa icala elinye/akaguquki√ nanjengoko
                     engakhange aguquke kwisimo sakhe sobukrwada kwade
                     kwayimini yakhe yokugqibela.√                                          (3)

         1.2.7       Sikwinqanaba lovuthondaba√ kuba izinto kwesi siganeko
                     zikwinkcochoyi √, nanjengoko esi siganeko sokubanjwa
                     kwabatsotsi sikhokelele ekutshiselweni kukaNozililo ongumchasi.√       (3)

         1.2.8       Ngowokuba     ubomi    bungamahlandinyuka√√/iimeko       zobomi
                     ziyaguquguquka√√/impumelelo isentabeni.√√
                     (Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.)                       (2)
                                                                                            [35]

UMBUZO 2: UMQOL'UPHANDLE –MAP Ngani

ISICATSHULWA C

2.1      2.1.1       Kungokuba wayewuthanda kakhulu kwaye wawuza kube uboniswa
                     okokugqibela.√√                                                        (2)

         2.1.2       Eyokuba ebemele ukucaphuka kakhulu.√√                                  (2)

         2.1.3       Ngokuchanekileyo kuba nangona wayexelelwa ngabantu
                     ngobudlalani bukaEddie wayengafuni kuyikholelwa loo nto iyinyani
                     kuba wayethandana naye noLulama Zuma.√√                                (2)

         2.1.4       Uye kwaSis' MamKhey.√                                                  (1)

         2.1.5       Ngokuya kuqonda emapoliseni ukuba uza kukhululwa nini
                     uLinda√√/ngokunika uHlobo iinkcukacha malunga neendwendwe
                     zaseMoonglow ezazihambele kwaLinda ngomhla uHlobo
                     awafumana ngawo ivolovolo kaLinda eyayikade ilahlekile√√/
                     ngokuthi ngomhla wokuxoxwa kwetyala likaLinda ibenguye yedwa
                     uDuma okhoyo kwizihlalo zabaphulaphuli.√√                              (2)

         2.1.6       Yokuphanda ukuba akukho mntu wesibini wayenokuthi kanti naye
                     uthenge idyasi yemink efana nekaLinda Monti, aze afumane igama
                     lakhe ukuba ukhona.√√                                                  (2)

         2.1.7       Wawusithi ukuba kunokwenzeka into kuEddie, uLinda aze
                     agqithisele itape recorder kaEddie emapoliseni.√√                      (2)

         2.1.8       B√/B UThembisa Ntlokonkulu wabanjelwa ukunxila√/UThembisa
                     Ntlokonkulu wabanjelwa ukunxila.√                                      (1)

         2.1.9       Ngokuba ubukho bukaEddie obuthiyileyo ububi nenkohlakalo
                     noThembisa Ntlokonkulu olimenemene kwenze ukuba kudaleke
                     impixano eliqhubele phambili ibali.√√                                  (2)

         2.1.10      Eyokuba ubugewu abuhlawuli√√/eyokuba ubugewu abunamandla
                     ukudlula umthetho√√/eyokuba imigewu ayizimeli kuphele.√√
                     (Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.)                       (2)

                                             KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                   Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2           5                    DBE/2018
                                                    SCE – Imemorandam

ISICATSHULWA D

2.2      2.2.1       Kungokuba ucinga ukuba uLinda nguye obulele uEddie Maga
                     noLulama Zuma.√√                                                         (2)

         2.2.2       Yeyokuba UNkosikazi Hobe ufumene ukuba uNkosikazi Hobe                   (2)
                     usaphila wanikwa nedilesi yakhe. √√

         2.2.3       Yokuba iqinisekile imantyi ngolwazi enalo malunga nezityholo
                     ezibekwa uLinda Monti.√√                                                 (2)

         2.2.4       LolweTape Recorder uEddie awayinikwa nguJoe Bumba.√
                     Lulwazi ngenenekazi elilelinye elalinxibe iMink Coat.√                   (2)

         2.2.5       Kukufumaneka kwesiqinisekiso sokuba i'Tape Recorder' igcinwe
                     kule ndawo√/kukufumaneka kwe'Tape Recorder' equlethe
                     ubungqina bababulali baka Eddie noLulama.√                               (1)

         2.2.6       Ongqukuva√ kuba unawo onke amacala obuntu√ nanjengoko
                     eguquka       kwisimo    sakhe    sokuba     linenekazi  lodumo
                     elizihloniphileyo, asele utywala eshibhini, anxile de angazazi√/
                     akukhathazeka.√                                                          (3)

         2.2.7       Sikwinqanaba lokujiya kwezinto√ kuba impixano iya ikhula√ xa
                     ubungqina obekukholelwa ukuba buyinyani buphikiseka kuvela
                     izikroba kuphando lukaHlobo.√                                            (3)

         2.2.8       Ngowokuba akukho nto ifihlakala kude kuphele.√√
                     (Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.)                         (2)
                                                                                              [35]

UMBUZO 3: UMONWABISI – ZA Japhta

ISICATSHULWA E

3.1      3.1.1       Kungokuba    wayebaleka           impatho    embi   awayeyifumana
                     kuMamTolo.√√                                                             (2)

         3.1.2       Yokuba wayengengomfundi ubalaseleyo√√/wayengagqamanga.√√                 (2)

         3.1.3       Ngokungachanekanga kuba uMonwabisi ubonakalise ubukhali
                     bengqondo nanjengoko enze amacebo okuvusa amashishini
                     kaThandabantu  awayebhanga, awakhulise  ngempumelelo,
                     anda.√√                                                                  (2)

         3.1.4       NguMthatha.√                                                             (1)

         3.1.5       Waye      akabaqeqesha   besakhula     ngokuthi  angabafundisi
                     umsebenzi esenza uMonwabisi isicaka sabo√√/wayesoloko
                     ebathethelela ebenza ngcono kunabanye√√/wayeziquma izenzo
                     zabo ezingalunganga.√√
                     (Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.)                         (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                     Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2           6                   DBE/2018
                                                    SCE – Imemorandam

         3.1.6       Yokuqinisekisa ukuba uMonwabisi uza kulukhathalela lonke
                     usapho lukaThandabantu. √√/ Wayefuna ukuqonda ukuba
                     ukulungele na ukuba nguSomashishini kwaye uza kukwazi na
                     ukuqhuba amashishini. √√                                                (2)

         3.1.7       Wawusithi nantoni na afuna ukuyiqonda malunga nala mashishini
                     aze aye kulo.√√                                                         (2)

         3.1.8       B √/B UMonwabisi waphumelela isidanga              eYunivesithi√/
                     UMonwabisi waphumelela isidanga eYunivesithi. √                         (1)

         3.1.9       Ngokuba inkohlakalo kaMamTolo ingquzulene lula nothando
                     lwabantu olukuThandabantu kwaza oko kwaqhubela phambili
                     ibali.√√                                                                (2)

         3.1.10      Yeyokuba ubunkedama abumthinteli umntu ukuba angafikeleli
                     kumanqwanqwa aphezulu obomi.√√
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                        (2)

                                             KUNYE

ISICATSHULWA F

3.2      3.2.1       Sesokuba wayenengqumbo ngakuThixo ngenxa yokubhubha
                     kukaGcinumzi.√√                                                         (2)

         3.2.2       Wathi abazali bakhe nguMamTolo noThandabantu.√√                         (2)

         3.2.3       Yokuba sele ezisola ngesenzo sakhe sokuqumbela uYehova
                     ngokufa konyana wakhe.√√                                                (2)

         3.2.4       Kwehla ingeniso kumashishini akhe√
                     Kwaphuncuka izimilo zabantwana bakhe.√                                  (2)

         3.2.5       Kwehla inkxaso ababemnika yona abantu kumashishini akhe,
                     atsho abhanga.√                                                         (1)

         3.2.6       Ongqukuva√ kuba uneempawu zobuntu ngokupheleleyo unawo
                     onke amacala obuntu√, nanjengoko eguquka kwisimo sakhe
                     sokuba nobubele nokuthanda uThixo azale yingqumbo
                     akubhujelwa ngumntwana.√                                                (3)

         3.2.7       Sikwinqanaba lokusonjululwa kwezinto√ kuba zonke iingxaki
                     ebezikho ziyasombululeka√, nanjengoko impixano ibikho
                     kuThandabantu naphakathi kwakhe nabantu isonjululwa.√                   (3)

         3.2.8       Ngowokuba ekunyamezeleni ukho umvuzo.√√
                     (Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.)                        (2)
                                                                                             [35]

                                                             AMANQAKU ECANDELO A:            35

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                    Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2           7                DBE/2018
                                                    SCE – Imemorandam

ICANDELO B: IDRAMA

UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga

ISICATSHULWA G

4.1      4.1.1       Uze kucela uMadala ukuba amthethelele kwintlanganiso yekomiti
                     eza kuxoxa ngaye. √√                                                 (2)

         4.1.2       Eyokuba imeko ethile inamathela umntu omnye. √√                      (2)

         4.1.3       Ngokuchanekileyo kuba ubengacenga uMawonga              wema
                     kwisigqibo sokuba makarhoxe emsebenzini. √√                          (2)

         4.1.4       YiNxarhuni. √                                                        (1)

         4.1.5       Wathethisa uMawonga embonisa intlungu alubeke kuyo usapho
                     lwakhe nobungozi azifake kubo. √√                                    (2)

         4.1.6       Yokungena esihlalweni sobunqununu eNobutho. √√                       (2)

         4.1.7       Ngowokuba    makaqinisekise  ukuba     isitulo     sikaZanele
                     nesikaMawonga mazingqamane ukuze bajongane.√√                        (2)

         4.1.8       B√/B UMawonga walala endleleni onakalelwe yimoto√/UMawonga
                     walala endleleni onakalelwe yimoto.√                                 (1)

         4.1.9       Ngokuba ukuphixanisa kukaMaziko nenzondo kaNdila zenze
                     ukuba kudaleke impixano eqhubele phambili ibali. √√                  (2)

         4.1.10      Lolokuba ukuthanda imali ngokugqithisileyo kungunozala wobubi.
                     √√
                     (Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.)                     (2)

                                             KUNYE

ISICATSHULWA H

4.2      4.2.1       Akasakwazi ukulawula umzimba wakhe ogqitywe butywala. √√             (2)

         4.2.2       Wathi akanakubhenqa tshoba, azithobe isidima. √√/ ndoyika
                     ukwembula ingubo yomntu hleze ndolame√√/ ndicinga ukuba
                     yeyona nto iya kumfaka elwagcibeni√√                                 (2)

         4.2.3       Yokuba isidima sikaMawonga sihlile akasenaxabiso lobutitshala
                     ngokwendlela aziphethe ngayo. √√                                     (2)

         4.2.4       Umpimpe uNdila/ Mawonga ngokunxila esikolweni,         watsho
                     wagxothwa. √                                                         (2)
                     Uhlohle uNdila umoya wempindezelo ngakuMawonga. √

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                 Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2           8                DBE/2018
                                                    SCE – Imemorandam

         4.2.5       Sesokuzibulala kukaMawonga. √                                        (1)

         4.2.6       Ongqukuva√ kuba uneempawu zobuntu gqibi√ nanjengoko
                     eguquka kwisimo sakhe sokungamthandi uMawonga aphele sele
                     esitsho nangomlomo wakhe ngoku sele engasenamali ukuba
                     ebesele emthanda. √                                                  (3)

         4.2.7       Sikwinqanaba lovuthondaba√ kuba impixano ifikelela kwiqondo
                     lokugqibela√ nanjengoko emva koku kuqhubeka apha kulandela
                     isiganeko sokuzibulala kukaMawonga impixano yethe, kubekho
                     injikaphethu ebalini. √                                              (3)

         4.2.8       Ngowokuba impindezelo ijikela umniniyo. √√
                     (Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.)                     (2)
                                                                                          [35]

UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA – M Mlokoti

ISICATSHULWA I

5.1      5.1.1       Kungenxa yokutshintsha kwesimo sikaDina osuke wangumntwana
                     ohamba esithubeni. √√ Kungenxa yokuzivalela kukaDina egumbini
                     lakhe engathethi namntu. √√ / Kungokuba uDina wayeselehlala
                     kwaThambolenyoka amaxesha amaninzi. √√
                     [Nayiphi kwezi]                                                      (2)

         5.1.2       Yeyokuba abazali baya kuhlala bemphethe njengomntwana
                     nokuba yena sele ezibona emdala. √√ / Eyokuba uNoyongo ufuna
                     uDina angakhathaleli abazali bakhe. √√
                     [Nayiphi kwezi]                                                      (2)

         5.1.3       Ngokungachanekanga kuba ukuhlala kwakhe kwaThambolenyoka
                     ebekuhlawulela ngokuba enziwe athengise ngomzimba√√/kuba
                     igumbi alinikiweyo belikwalelokuqhuba ishishini lokuthengisa
                     kwakhe ngomzimba.√√                                                  (2)

         5.1.4       YiKapa.√                                                             (1)

         5.1.5       Yeyokuba amapolisa kunye noDina athatha abasebenzi
                     bakaNyoka abenza ukuba bajikele uNyoka babengamangqina
                     enkundla wabe uNyoka uyabanjwa. √√/                                  (2)

         5.1.6       Yokumbophelela kumkhuba wokuthengisa ngomzimba ukuze
                     angakwazi ukuphuma.√√ Yokumqhatha efuna ibe ngathi
                     ngumsebenzi uDina aza kuwenza. √√                                    (2)

         5.1.7       Wokuba uNoyongo makawaxelele amapolisa yonke into ayaziyo
                     ngoThambolenyoka noshishino lwakhe.√√                                (2)

         5.1.8       B √/B UGxalaba waqala wacela umtshato kuNoyongo√/UGxalaba
                     waqala wacela umtshato kuNoyongo.√                                   (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                 Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2           9                 DBE/2018
                                                    SCE – Imemorandam

         5.1.9       Ngokuba ukuba nomqolo nokumela inyani kukaDina nenkohlakalo
                     kaThambolenyoka eqhutywa kukunyolukela imali kwenza ukuba
                     bangquzulane kutsho kudaleke impixano eqhubele phambili
                     ibali.√√                                                              (2)

         5.1.10      Yeyokuba abantu ababhinqileyo bayaxhatshazwa ukwenza
                     inzuzo√√/Abantu ababhinqileyo xa bemile bekulwa ukuxhatshazwa
                     kwabo imeko yabo iyatshintsha.√√
                     (Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.)                      (2)
                                                                                           [35]

                                             KUNYE

ISICATSHULWA J

5.2      5.2.1       Sesokunkqangisa uNyoka efuna ukondlelwa abantwana.√√                  (2)

         5.2.2       Wathi uThambolenyoka asiyongxaki yakhe yekaNoyongo kuba
                     nguye omqhelise iziyobisi√√/wathi asiyongxaki yakhe kuba kudala
                     emyala uNoyongo ukuba makazinkinkishe iziyobisi xa ebanika.√√         (2)

         5.2.3       Yokuba uDina uzimisele ukumlwa uThambolenyoka.√√/ Inika
                     ingcinga yokuba ukhathazekile, ucaphukile kwaye unenzondo. √√         (2)

         5.2.4       Ziintsuku aza kuphangela ngazo uDina evekini√/ngumvuzo aza
                     kuhlawulwa wona√/yindawo yokuhlala nokutya kwamahala.√
                     (Nasiphi isibini kwezi.)                                              (2)

         5.2.5       Sesokuba wazifumanela umsebenzi onguwo wokuba yithawutha
                     ezibhasini.√/Watsho uKuku walingqina lokuqala lokubambisa
                     uThambolenyoka. √                                                     (1)

         5.2.6       Ongqukuva√ kuba uneempawu zomntu gqibi√ nanjengoko aye
                     waguquka kwisimo sakhe sokuxhasa imisebenzi emibi
                     kaThambolenyoka wasebenzisana namapolisa njengengqina
                     lokumbambisa.√                                                        (3)

         5.2.7       Sikwinqanaba lokujiya kwezinto√ kuba impixano iya ikhula√ uDina
                     uzimisele ukuziphindezela kuThambolenyoka ngokubhenca
                     inkohlakalo yakhe.√                                                   (3)

         5.2.8       Ububi obuyekelweyo buzala obunye ububi√√/akudingeki bantu
                     baninzi kufuneka nje umntu omnye onomqolo ukulwa ububi.√√
                     (Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.)                      (2)
                                                                                           [35]

                                                             AMANQAKU ECANDELO B:          35

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                  Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2           10                    DBE/2018
                                                    SCE – Imemorandam

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

UMBUZO 6: NDAKUYICELA IVUTHIWE – LL Ngewu & EZ Guqa

6.1      'NDAKUYICELA IVUTHIWE' – LL Ngewu

         ISICATSHULWA K

         6.1.1       Kungokuba kwakusweleke utata wakhe kwafuneka ukuba ancedise
                     uMaVumisa ekukhuliseni abantakwabo.√√                                   (2)

         6.1.2       Yomntu osela kakhulu utywala/othanda utywala.√√                         (2)

         6.1.3       Kuyichaza ngokuchanekileyo kuba wayebaphendula kakubi abantu
                     abamxoxisela indlela anxiba ngayo.√√                                    (2)

         6.1.4       EThekwini. √                                                            (1)

         6.1.5       Wayenenjongo yokuzikhupha ekuthatheni uxanduva lukaninazala
                     obuya ngobusuku yonke imihla.√√                                         (2)

         6.1.6       Wazicelela, wazilobolela, elobola kunina wentombi wawaxelela
                     aMaNdlambe sele ewugqibe yedwa umcimbi wekhazi.√√                       (2)

         6.1.7       Sesokuba enxiba ngokungandilisekanga engumfazi.√√                       (2)

         6.1.8       B√/B UMaVumisa wasweleka engekho uNozukile√/UMaVumisa
                     wasweleka engekho uNozukile.                                            (1)

         6.1.9       Ngokuba ukumela kukaMluleki izithethe namasiko nokungazisi so
                     kukaQolwana kudale ukruthakruthwano nempixano eziqhubele
                     phambili ibali.√√
                     (Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.)                        (2)

         6.1.10      Lolokuba umntu otyeshela amasiko nezithethe kwintlalo kaNtu
                     ungena kwiingxaki ezingathethekiyo.√√
                     (Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.)                        (2)

                                             KUNYE

6.2      'ITUTU LASETIKITIKI' – LL Ngewu

         ISICATSHULWA L

         6.2.1       Sesokuba wayegxothiwe kwisikolo sakuCingco.√√                           (2)

         6.2.2       Yathi uThobile uyageza uthi ngoku afundisayo abe ehleka.√√              (2)

         6.2.3       Yeyokuba uThobile uphindela kwizenzo zokuba izinto zabantu.√√           (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                   Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2           11                   DBE/2018
                                                    SCE – Imemorandam

         6.2.4       Wayetyelela abagulayo nababanjiweyo√/waba kwiqela labantu
                     abaphuhlisa intlalo yabantu.√                                            (2)

         6.2.5       Sesokuba agxothwe esikolweni eCwele.√                                    (1)

         6.2.6       Ongqukuva√ kuba uneempawu zobuntu ngokupheleleyo unawo
                     onke amacala obuntu, √ uye waguquka kwisimo sakhe sobututu
                     wagqibela sele esenza imisebenzi emihle, wanguKhonzisizwe
                     negama abizwa ngalo.√                                                    (3)

         6.2.7       Sikwinqanaba lokujiya kwezinto√ kuba impixano           iyakhula√,
                     nanjengoko isimo sikaThobile sobusela sisiya sixaka.√                    (3)

         6.2.8       Ngowokuba kungathi kanti umntu enesimo esibi nje akazenzi
                     uyagula.√√
                     (Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.)                         (2)
                                                                                              [35]

                                                             AMANQAKU ECANDELO C:             35

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                     Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2           12                    DBE/2018
                                                    SCE – Imemorandam

ICANDELO D: ISIHOBE

UMBUZO 7: IVAMNA BAFAZI BOLUSU – S Maputi nabanye

7.1      'IMBONGI' – KN Manciya

         7.1.1       'ingcibi'√                                                                (1)

         7.1.2       Yimfano-zandi.√                                                           (1)

         7.1.3       Kungokuba inobuchule bokuchonga isigama esifanelekileyo kuloo
                     nto    ithetha    ngayo√√/inobuciko    obubodwa     bokubeka
                     ngokufanelekileyo oko ithetha ngako.√√                                    (2)

         7.1.4       Iluveza ngokuthi imbongi ayivalwa mlomo kwaye ingumavula
                     kuvaliwe.√√                                                               (2)

         7.1.5       Kungokuba inesiphiwo sokufumana imiyalezo kwabangasekhoyo
                     iyigqithisele kwabasaphilayo√√/inesiphiwo sokuthonga ukuze
                     idibanise abantu abangasekhoyo nabaphilayo ngemiyalezo
                     eyifumeneyo.√√                                                            (2)

         7.1.6       Yimfundo.√                                                                (1)

         7.1.7       Nqwa neletola√, yeyokuba imbongi njengetola ibona izinto
                     ezifihlakeleyo ezinokwenzakalisa isizwe.√                                 (2)

         7.1.8       Kwisitanza sesi-3 ngowokuba imbongi ayithuli kusonakala
                     ayinqandwa ngabaphilayo kuba idlulisa imiyalezo yabangasekhoyo
                     √ kanti kwisitanza sesi-4 ngowokuba imbongi ithula kuphela
                     ngokomyalelo ewufumana kwabangasekhoyo.√
                     (Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.)                          (2)

         7.1.9       Ngumbongo-nkcazo√ kuba uyachaza√ nanjengoko umbongo
                     wonke uchaza iimpawu nemisebenzi yembongi.√                               (3)

         7.1.10      Imbongi yonwabile√/ichulumancile√ kuba isebenzisa isigama
                     esincomayo,     umzekelo    'nguchul' ukunyathela' 'yinjinga'
                     'yingcungcu' 'ngumavula-kuvaliwe'.√                                       (2)

7.2      'UNJINGALWAZI PT MTUZE' – Z Mtumane

         7.2.1       Sisikhahlelo.√                                                            (1)

         7.2.2       B√/B uNjingalwazi         ufunde    phesheya√/uNjingalwazi   ufunde
                     phesheya.√                                                                (1)

         7.2.3       Eyokuba     uNjingalwazi  wayefunda   ephangela.√√/eyokuba
                     uNjingalwazi wayefunda kwizikolo ezingena emalanga.√√/
                     Wayefunda ehlala apho kwakungekho mbane.√√                                (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                      Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2           13                DBE/2018
                                                    SCE – Imemorandam

         7.2.4       Yomibini le miqolo inamagama amane.√√/Umqolo we-16 ulingana
                     nowe-17 ngenani lamagama.√√                                           (2)

         7.2.5       Luxwesiso.√/luphindaphindo oluxwesileyo.√                             (1)

         7.2.6       Kukudala isingqisho.√                                                 (1)

         7.2.7       Kunconywa igalelo labazali bakhe kwindlela abamkhulise
                     bamqeqesha ngayo, galelo elo lidula kwimisebenzi yakhe.√√             (2)

         7.2.8       Inkaba√                                                               (1)

         7.2.9       Ngoweliso√/ngowokubona√, uphuhlisa ukukhawuleza kwendlela
                     awafuduka ngayo eMetele.√                                             (2)

         7.2.10      Eyokuba baziinzalelwane zaseAfrika.√√                                 (2)

         7.2.11      Umntu waziwa ahlonitshwe ngemisebenzi yakhe.√√
                     (Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.)                      (2)
                                                                                           [35]

UMBUZO 8: VUKANI MADODA KUSILE – A Stemela

8.1      'FUNZELA ENZULWINI' – SSM Mema

         8.1.1       'idabi'√                                                              (1)

         8.1.2       Igxininisa ukuba oku ikubhekisa kubantu abatsha bebonke√√/idabi
                     lobomi ethetha ngalo imbongi alikhethe sini kulutsha.√√               (2)

         8.1.3       Ngokuthi ubomi ngumzamo kosind' amakroti. √√                          (2)

         8.1.4       Kungokuba ebomini kuze uphumelele kufuneka uziqeqeshe wena
                     siqu ukwazi ukuzeyisa.√√                                              (2)

         8.1.5       Inyama ayifuni kuthotyozwa√/ayifuni ukuba lidini       lokuzisa
                     impumelelo√/ayifuni kulinda ijonge inzaliseko.√
                     (Nayiphi impendulo echanekileyo iya lwamkeleka.)                      (1)

         8.1.6       Yimfano-zandi.√                                                       (1)

         8.1.7       Axel' isikhukukazi √
                     Ngokufana nesikhukukazi sona singembi nzulu.√                         (2)

         8.1.8       Kwisitanza sesi-5 ngowokuba umntu makabeneenjongo ebomini
                     asebenze nzima ukulwa nemiqobo ephambi kwakhe ukuze
                     azifezekise√ kanti kwisitanza sesi-6 ngowokuba umntu ofuna
                     impumelelo ufanele ukuba azinxweme kwabo bangazimiselanga
                     ntweni.√
                     (Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.)                      (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam                                  Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2           14                      DBE/2018
                                                    SCE – Imemorandam

         8.1.9       Ngumbongo- nkuthazo√ kuba imbongi iyakhuthaza√ nanjengoko
                     ikhuthaza abantu ukuba basebenze nzima nangokuzinikela ukuze
                     baphumelele ebomini.√                                                     (3)

         8.1.10      Imbongi yonwabile√/ichulumancile√kuba isebenzisa isigama
                     esincomayo, umzekelo 'Sinelunda' 'kuqhayisa' 'ngendityibela'.             (2)

8.2      'INTABA KANDODA' – LS Ngcangata

         8.2.1       Kukukhahlela.√                                                            (1)

         8.2.2       B√/Intaba kaNdoda ikwisizwe samaZulu√/
                     Intaba kaNdoda ikwisizwe samaZulu. √                                      (1)

         8.2.3       Eyokuba le ntaba inendima ebalulekileyo kwindalo√√/le ntaba
                     ibukwa nayindalo.√√                                                       (2)

         8.2.4       Umqolo we-13 nowe-14 iyalingana ngenani lamagama√√/yomibini
                     le miqolo inamagama amahlanu. √√                                          (2)

         8.2.5       Luphindaphindo oluthe ngqo.√                                              (1)

         8.2.6       Kukudala isingqisho.√                                                     (1)

         8.2.7       Isizwe samaXhosa siyazidla asizoyikiseli ngale ntaba ngenxa
                     yokuba inembali kuso.√√                                                   (2)

         8.2.8       Ngoweliso√/ngowokubona√,          uphuhlisa    ubude    bale   ntaba
                     obulunxibelelwano nezulu.√                                                (2)

         8.2.9       unqwenelo√                                                                (1)

         8.2.10      Zinike imbali ngamaXhosa aselephila kwelemimoya.√√                        (2)

         8.2.11      Le ntaba ililifa kumaXhosa kuba igcine imbali yawo.√√
                     (Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.)                          (2)
                                                                                               [35]

                                                             AMANQAKU ECANDELO D:              35
                                                                AMANQAKU EWONKE:               70

Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2018-memo/596f3554-050c-45ad-bc50-c3b4270b2fb3) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2018-memo/73522b7f-ff66-4fd0-bc01-26c6dd880e82) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2018-final-memo/48f74493-b0fa-4efd-aedf-bcd23b6b2ab4) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2019-memo/ac9551f4-0c82-4193-a47d-70a2e4332dd9) — isiXhosa FAL · Memo · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2018/179e0ff2-83e4-4277-8119-c7c3347c03c2) — isiXhosa FAL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2018-final-memo/7fb93378-5379-4c7c-b7f3-5a9a66a3a942) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
