# isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC June Exams 2018 Question Paper

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 question paper from the NSC June Exams 2018, 27 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2018/235925fc-fa6e-44cd-99a7-15bd25c2d277
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: NSC June Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 27

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC June Exams 2018 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2018/235925fc-fa6e-44cd-99a7-15bd25c2d277)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC June Exams · 2018 · isixhosa. Question paper, 27 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                  SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                                  IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                          2018

                                                              AMANQAKU: 70

                                                              IXESHA: Iiyure 2

                           Olu viwo lunamaphepha angama-27.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                            Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    2                           DBE/2018
                                                    SCE

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Funda le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uqalise ukuphendula imibuzo.

2.       MUSA ukuzama ukufunda lonke iphepha lemibuzo. Yiya kwiphepha
         lesiqulatho elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi
         ozifundileyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo uze ukhethe leyo ufuna
         ukuyiphendula.

3.       Eli phepha linamaCANDELO amaNE:

         ICANDELO A:         Inoveli                       (35)
         ICANDELO B:         Idrama                        (35)
         ICANDELO C:         Amabali amafutshane           (35)
         ICANDELO D:         Isihobe                       (35)

4.       Phendula imibuzo emiBINI kumacandelo amaBINI, ngolu hlobo:

         ICANDELO A: INOVELI
         Phendula umbuzo kwinoveli oyifundileyo.

         ICANDELO B: IDRAMA
         Phendula umbuzo kwidrama oyifundileyo.

         ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
         Phendula imibuzo esetwe kumabali amafutshane omaBINI.

         ICANDELO D: IMIBONGO
         Phendula imibuzo esetwe kwimibongo yomiBINI.

5.       Sebenzisa itshekhlisti ukuzincedisa.

6.       Landela imiyalelo esekuqaleni KWECANDELO NGALINYE ngononophelo.

7.       Nombola iimpendulo zakho             kanye ngokwendlela   ekunonjolwe   ngayo
         kwiphepha lemibuzo.

8.       Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

9.       Sebenzisa imizuzu engama-60 KWICANDELO NGALINYE.

10.      Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    3                DBE/2018
                                                    SCE

IPHEPHA LESIQULATHO

Eli phepha liza kukunceda ukwazi ukukhetha imibuzo ofuna ukuyiphendula
ngaphandle kokufunda lonke iphepha.

ICANDELO A: INOVELI

Phendula NAWUPHI umbuso OMNYE okwinoveli oyifundileyo.
            INANI LOMBUZO                AMANQAKU              IPHEPHA
1. Kusa Kusihlwa                              35                  5

2. Umqol'Uphandle                                         35      7

3. UMonwabisi                                             35     10

ICANDELO B: IDRAMA

Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwidrama oyifundileyo.
4. Ndiyekeni                                 35                  13

5. Inzala YamaRhamba                                      35     16

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kumabali amafutshane.
6.1 'Ndakuyicela ivuthiwe'                       17              19

6.2 'Itutu laseTikitiki'                                  18     20

ICANDELO D: ISIHOBE

Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kwimibongo.
7.1 'Imbongi'                                             18     22

7.2 'Unjingalwazi PT Mtuze'                               17     23

8.1 'Funzela enzulwini'                                   18     25

8.2 'Intaba kaNdoda'                                      17     26

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                            Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       4                    DBE/2018
                                                       SCE

ITSHEKHLISTI

QAPHELA: Phendula imibuzo EMIBINI kumacandelo amaBINI.
         Phawula (√) amacandelo owakhethileyo.

            ICANDELO                     IINOMBOLO             INANI    PHAWULA
                                          ZEMIBUZO           LEMIBUZO      (√)
                                                             EPHENDU-
                                                              LWAYO
A: INOVELI
                                              1–3               1
    (Kusa Kusihlwa)
    (Umqol' Uphandle)
    (Umonwabisi)

B: IDRAMA
                                              4–5               1
    (Ndiyekeni)
    (Inzala yamaRhamba)

C: AMABALI AMAFUTSHANE
                                           6.1 + 6.2            1
    ('Ndakuyicela ivuthiwe')
    ('Itutu lase Tikitiki')

D: ISIHOBE
                                                                1
    ('Imbongi')                            7.1 + 7.2
    ('Unjingalwazi PT Mtuze')

             OKANYE                        OKANYE

    ('Ukungcwatywa kwetalente')            8.1 + 8.2
    ('Funzela enzulwini')

QAPHELA: Qinisekisa ukuba uphendule imibuzo kumaCandelo amaBINI kuphela.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    5                            DBE/2018
                                                    SCE

ICANDELO A: INOVELI
Phendula YONKE imibuzo ekwinoveli oyifundileyo.
UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
         UMBUZO 1.1 noMBUZO 1.2.
1.1      ISICATSHULWA A

         'Hayi bo! Mfundisi, ngekhe ilunge loo nto. Siya kudliwa ngalaa
         makhwenkwe. Akukho mntu uyidlala ngcono le ndawo kunoMpumelelo ...'
         'Ndiyayazi loo nto ... kodwa akazi kubakho. Siza kuba sesifaka uSpuni lowa
         ambambele. Naye ukwangumdlali ohlakaniphileyo, anditsho?'

         Afana ayekelela amakhwenkwe kodwa enesikrokro kuba ke kambe ahle 5
         aqonda ngokubetha kolwimi olu lwale titshala yawo ukuba lo amfunayo
         akazi kumfumana ngeli xesha amfuna ngalo. Ngaphaya koko yayicace
         mhlophe into yokuba uMnumzana Mafanazwe uyamazi apho akhoyo
         uMpumelelo.

         Eli tshawe lingundaba-mlonyeni kweli bali namhla, sisigantsontso 10
         somfana ekubonakala ngathi woba nezoso akukhula. Akamde kuyaphi
         phofu engemfutshane. Ngumfo oligcisa ngeminwe nangeenyawo ukanti
         ubuchopho ubuphiwe. Le yinto kaNtsibande esinqe sayo siseLusikisiki
         kuKhamisa. Apha kwesi sikolo ebekunyaka wakhe wokuqala kwisebe
         lematriki. Ibanga leJ.C. wayeliphumelele kwiSekondari yaseLamontville 15
         eThekwini.

         Iincwadi bezibonisa ukuba wayephumelele kudidi oluphambili. Asingetsho
         ukuba le nkqubo yakhe nale ngqondo yale nkwenkwe ibiseyicacile kweli
         sebe okwakaloku nje kuba bekungekaviwa kwaye ebengekaxhonyelwa
         mehlo eklasini kusini na.                                              20

         Xa ephakathi kwabanye, wayeyinkomo edla yodwa, kuba wayesoloko
         engumntu othuleyo engathathi nxaxheba kwiincoko neziqhulo zabanye
         abafundi. Ngeso sizathu, abafundi abaninzi babengamgqibi ukuba
         ungumntu oluhlobo luni na. Kodwa lo mntu wayesithi akuzimisela nokuba
         kusentwenini na, akrwele umda.                                        25

         1.1.1       Xela ukuba kutheni uMpumelelo engekho kulo mdlalo.                        (2)
         1.1.2       Lizisa ntsingiselo ni igama      'lingundaba-mlonyeni'   elibhalwe
                     ngqindilili kwisicatshulwa?                                               (2)
         1.1.3       Ingaba ibinzana, 'akrwele umda' liyichaza ngokuchanekileyo indlela
                     uMpumelelo awenze ngayo umsebenzi wobugqirha? Xhasa
                     impendulo yakho.                                                          (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     6                         DBE/2018
                                                     SCE

         1.1.4       Waya kufunda phi uMpumelelo akuba ephumelele eBlythswood?               (1)

         1.1.5       Chaza indlela ababanjwa ngayo ootsotsi ababeze kutshisa ivenkile
                     yakwaNtsibande.                                                         (2)

         1.1.6       Xela injongo kaLungile ngokuthi       uMpumelelo   makazifunele
                     umsebenzi ngexesha leholide.                                            (2)

         1.1.7       Nika umyalelo owawusegqwetheni malunga nendima kaYolisa
                     kwaNtsibande.                                                           (2)

         1.1.8       Khetha isenzeko esingeyonyani kweli bali kwezi:

                     A    Ivenkile yakwaNtsibande yaqhekezwa.
                     B    ULungile watshata noMebhelina.
                     C    UThembisa watshata noMpumelelo.
                     D    Abazali bakaMpumelelo basweleka.                                   (1)

         1.1.9       Kube bubuchule njani kule noveli             ukwenza    uLungile
                     noNomakhwezi babe nezimo ezahlukileyo?                                  (2)

         1.1.10      Chaza uluvo lombhali ngobunkedama kule noveli.                          (2)

                                             KUNYE

1.2      ISICATSHULWA B

         Lo mfana wenzakeleyo uye wabalekiswa esibhedlele ekwimeko embi. Athe
         amapolisa efika babe ootsotsi sebengasavakali ndawo. Athe akuncina
         uLizzie nanjengomntu uxhitshulweyo kuba esaziwa, wakhanyela kwaloo nto
         yokuba uyabazi aba tsotsi. Iindaba zokuhlatywa komntu emdanisweni ziye
         zaza kufika nakuNozililo obeseluvalelweni. Uye wachulumanca kuba 5
         wayecinga ukuba nguMpumelelo, kodwa kuthe kwakufika unyana wakhe
         wamxelela ukuba ngubani na lo uhlatyiweyo, wasitsho isikhalo kuba
         kufumaniseke ukuba ngumtshana wakhe owayekhulele kowabo waza
         kusebenza eThekwini. Amapolisa akakhange aphinde onwabe. Luye
         lwaqina uphando.                                                       10

         Ngemini elandelayo, uThamsanqa udlene iindlebe nonyana wakhe mayela
         nemeko yalapha eThekwini kwisithuba samashishini akhe. Umchazele
         yonke into ibisenzeka ngeli xesha angekhoyo kude kuzofika kwesi siganeko
         somdaniso. 'Nyana, kukho unyawo lwemfene kule nto. Ngahle liyelenqe eli,
         kwaye ndiyabazi nabantu balo. Sendibulela nje ukuba wena ngokwakho 15
         wenze isigqibo sokuya kusebenza eLusikisiki kuba icacile into yokuba la
         mayelenqe ebeza kude emke nobomi bakho. Mna akazi kundenza nto
         nyana; idolophu ndiyiqhelile.'

         'Tatomncinci, ukuya kwam eLusikisiki, kukubizwa ngamawethu kuba
         emaphupheni andicacisela ukuba ubizo lwam lulapho. Andiyihoyanga le 20
         yala mayelenqe amdaka. Kwaye futhi andinakuze ndibaleke mntu mna. La
         mayelenqe aqala ubawo esaphila.'

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     7                             DBE/2018
                                                     SCE

         1.2.1       Nika isizathu esibangele ukuba uNozililo abe useluvalelweni.              (2)

         1.2.2       Xela impendulo uThamsanqa awayinika uNtongana xa wayefuna
                     iincwadi zevenkile.                                                       (2)

         1.2.3       Inika ngcingani intetho kaThamsanqa ebhalwe ngqindilili kwisica-
                     tshulwa?                                                                  (2)

         1.2.4       Nika   isikhalazo  sabakwaMakhwetshu      kunye     nesabahlali
                     baseGliblands malunga nokuthengiselwa kukaLungile ivenkile.               (2)

         1.2.5       Xela   isiphumo         sokuphathisa   uThamsanqa     amashishini
                     akwaNtsibande.                                                            (1)

         1.2.6       Ingaba uNomakhwezi ngumlinganiswa            ongqukuva      okanye
                     osicaba? Xhasa impendulo yakho.                                           (3)

         1.2.7       Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa? Xhasa
                     impendulo yakho.                                                          (3)

         1.2.8       Nika umxholo wale noveli.                                                 (2)
                                                                                               [35]

UMBUZO 2: UMQOL'UPHANDLE – MAP Ngani

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo ezithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA:         Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
                 UMBUZO 2.1 noMBUZO 2.2.

2.1      ISICATSHULWA C

         Uthe akufikelela kwezo ngcinga, waphinda wancuma umntwan' asemzini.
         Hayi ke ngoku, uncumo lujike lwanto yimbi. Kwaqala kwafingeka iintshiyi,
         ubuso bazala intshwaqa, ulusu lwambatsha. Makube sasikho isizathu.
         Ngokwenene sasikho kuba kwathi qatha zingcinga zimbi kwintombi
         yakwaMonti: 'Kutheni ndizenza isiyatha kangaka nje? Ndingathini ukuthi 5
         ekumthandeni kwam uEddie suke ndijike ndibe sisibhanxa? ...'
         'Yindoda naye ufana namanye amadoda. Amadoda aqale nini ukuba
         ngabantu? Maninzi kangakanani na amankazana aphoxwe ngamadoda
         ebewathembile?
         'Kunokwenzeka ngokwenene ukuba uEddie ndimnike ithuba lokuya 10
         kwesinye isithandwa sakhe. Kunokwenzeka, ngokwenene, ukuba eso
         sithandwa sesona asithanda ngaphezulu kunokuba endithanda. Ebefanele
         ukuba    ligwele     ndakumxelela      ngamanye       amankazana       akhe.
         Bendingamqhuli. Intliziyo yam indixelela loo nto ngoku. 'Tyhini, baw'onofefe!
         Ndaqala ndakhumbula ngoku, kunini oothoba-sikutyele bendilumkisa 15
         ngoEddie. Kunini bendixelela ukuba le ndoda ngudlalani?

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       8                                DBE/2018
                                                       SCE

         Ndiqinisekile abayilibali inkowane efana nam xa ndimana ukubabhebhetha
         ngelithi akukho nto injalo. Yini ukuzenza ilifa lentsini elizweni! Ndiphika nje,
         ndiyazela phi imbilini kaEddie? 'Abe ke nalo Eddie ndimphikelayo
         ngumgulukudu wenkulelwane yedolophu. Mna ndimazi bumini selengulo 20
         myebelelana wento ekhangeleka ilinene. Eyona nto yandityhaphaza
         amehlo okumondela yile ntshwaqane ayenza mihla le, endithembisa ukuba
         siza kutshata. 'Uthi siza kutshata. Siza kutshata nini?'

         2.1.1       Xela ukuba kwakutheni ukuze uEddie angakufuni ukuphoswa
                     ngulo mboniso ebefuna ukuya kuwo noLinda.                                        (2)

         2.1.2       Lizisa ntsingiselo       ni    igama    'ligwele'   elibhalwe   ngqindilili
                     kwisicatshulwa?                                                                  (2)

         2.1.3       Ingaba uzichaza ngokuchanekileyo uLinda xa ethi, 'Eyona nto
                     yandityhaphaza amehlo'? Xhasa impendulo yakho.                                   (2)

         2.1.4       Xela indawo aye kuyo uLinda emva kwale ntetho yakhe ikwesi
                     sicatshulwa.                                                                     (1)

         2.1.5       Chaza indlela uDuma awamxhasa ngayo uLinda ngexesha
                     awayeseluvalelweni.                                                              (2)

         2.1.6       Nika injongo kaHlobo yokundwendwela eFemina House.                               (2)

         2.1.7       Xela ukuba wawusithini umyalelo ovela kuEddie owawukwiTape
                     recorder?                                                                        (2)

         2.1.8       Khetha isenzeko esingeyonyani kweli bali kwezi:

                     A    UHlobo wakhubeka wawa eMoonglow Night Club.
                     B    UThembisa Ntlokonkulu wabanjelwa ukunxila.
                     C    ULulama wabhubha engozini yemoto noEddie.
                     D    UJoe Bumba wanika uHlobo ulwazi ngeTape recorder.                           (1)

         2.1.9       Kube bubuchule njani kule noveli ukwenza uEddie Maga
                     noThembisa Ntlokonkulu babe nezimo ezahlukileyo?                                 (2)

         2.1.10      Chaza uluvo lombhali ngobugewu kule noveli.                                      (2)

                                             KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    9                         DBE/2018
                                                    SCE

2.2      ISICATSHULWA D

         Uthe vumbululu kwangoko umtshutshisi, okaNgqondi, emveni kokuba
         ebesoloko esenza amanye amabhunga nokaHlobo. Uhambise wathi,
         'Ndiphakamela ukucela le nkundla isikhabe esi sicelo somthetheleli
         wommangalelwa.       Nangona     lonke   uphando     selugqityiwe,
         kunokuthelekelelwa ukuba ubungqina esinabo kwityala elilolu hlobo 5
         bucekethekile    kakhulu   kangangokuba    bungacunyuzwa       lula
         ngummangalelwa xa ethe wakhululwa.

         'Ngaphezulu koko, singade sibe besimthembile ummangalelwa ngelixa
         elingaphambili, simnika onke amawonga ngenxa yentembeko kodwa
         ukuthenjwa komntu kuphela mhla wenza ububi okanye mhla warhanelwa 10
         ngobubi. Kakade umntu uhleli engagqibeki, ingaziwa imbilini yakhe. Lowo
         simthembayo senziwa kuba sisaneliswa koko kusemehlweni ethu. Athi
         amaciko umntu ngumva wekhabhathi wona ungekho mehlweni amntu. Kulo
         mmangalelwa, sesiwubonile umva obusoloko usinqabele. Sesimbonile
         ukuba lilahle elinomthuthu. Masingazibeki ke esichengeni sokutshiswa 15
         lilahle elinomthuthu naxa seside salibona. Nam ndisatshaya.'

         Ide yathetha imantyi, 'Kwesi sithuba, inkundla yokhe ithi khebevu
         okwemizuzwana engephi, khe ndiye kuqwalasela endikuvileyo.' Ekubuyeni,
         imantyi ayibanga saphozisa maseko. Igadlele yathi, 'Ndizihlafunisisile zonke
         iingongoma ezithe zabekwa phambi kwam ngala macala mabini abambene 20
         ngeli tyala. Andibanga namathandabuzo ngesigqibo endifikelele kuso.'

         2.2.1       Nika isizathu esibangela ukuba uNgqondi athi bambonile uLinda
                     ukuba ungumva wekhabhathi.                                             (2)

         2.2.2       Xela impendulo awayifumanayo uHlobo            xa   wayebuzisa
                     ngoNkosikazi uHobe kwiiofisi zakwaNolali.                              (2)

         2.2.3       Inika ngcingani intetho yeMantyi ebhalwe ngqindilili kwisica-
                     tshulwa?                                                               (2)

         2.2.4       Nika ngeengongoma eziMBINI ulwazi oluluncedo awalufumana
                     kuJoe Bumba uHlobo.                                                    (2)

         2.2.5       Chaza isiphumo sesenzo sikaHlobo sokundwendwela eAll Safe
                     Bank.                                                                  (1)

         2.2.6       Ingaba uLinda Monti ngumlinganiswa ongqukuva okanye osicaba?
                     Xhasa impendulo yakho.                                                 (3)

         2.2.7       Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa? Xhasa
                     impendulo yakho.                                                       (3)

         2.2.8       Nika umxholo wale noveli.                                              (2)
                                                                                            [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    10                          DBE/2018
                                                    SCE

UMBUZO 3: UMONWABISI – ZA Japhta

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo ezithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
         UMBUZO 3.1 noMBUZO 3.2

3.1      ISICATSHULWA E

         Kungoko ke waye wathanda ukusoloko ezula apho ngaphambili evenkileni
         ebaleka ukusoloko ephakathi kwekhaya elo. Wakhula ke kungekho nto
         ixhomisa amehlo ngakuye wade wafikelela kwithuba lokuqalisa isikolo.
         Naye ke waqala kwakweso sikolo samabanga aphantsi salapho eNtshiqo.
         Engenile esikolweni waqhuba nje kakuhle njengabanye bethu. 5
         Wayephumelela kuloo mabanga aphantsi esemxukuxeleni womngcelele
         wabafundi abo. Wathi xa akwibanga lesithandathu wabonakalisa ubuthuntu
         bengqondo, kangangokuba kwiimviwo zaphakathi konyaka waphuma
         isithathu ukusuka ekugqibeleni. Waphumelela nzima ukuphela kwaloo
         nyaka ngokusebenzisana kwezo titshala zazimfundisa, zimthundeza 10
         ngandlela zonke ukuba azithande iincwadi zakhe. Kunyaka olandelayo
         wahluleka kukuphumelela ibanga lesixhenxe. Ootitshala bafa ziintloni
         nodano kuba umntwana lowo ongqondo ilukhuni wayengowomntu
         osixabisileyo eso sikolo, kwaye ke kwabangaphambili abantwana
         bakaThandabantu kwakungenjalo. Imithandazo yeetitshala yaphendulwa xa 15
         aphumelela ukuphela kwaloo nyaka, kwatsho kwathi xibilili kuzo zivuyela
         ukuba wayeza kudlulela phambili angancami esephantsi kwazo.

         Waya kungena kwibanga lesibhozo eNgcolosi. Kuloo nyaka wokuqala
         akuzange kubekho nelincinane bethu ithemba lokuba angaphumelela.
         Watshona akavela nakancinane ngokwentetho yabafundi. Nakolandelayo 20
         unyaka ephinda elo banga kwaba seso sanyakenye. Iititshala zayana
         ngamehlo zixakwe ukuba zenze ntoni na ukuncedisana naye. Walinga
         okwesithathu uMonwabisi, hayi lambhulela amasaka ibanga lesibhozo
         kwancameka tu.

         3.1.1       Xela ukuba kwakutheni ukuze           uMonwabisi    angakuthandi
                     ukusoloko ephakathi kwekhaya.                                            (2)

         3.1.2       Lizisa ntsingiselo ni igama 'esemxukuxeleni' elibhalwe ngqindilili
                     kwisicatshulwa?                                                          (2)

         3.1.3       Ingaba inkcaza ethi, 'ubuthuntu bengqondo' imchaza ngokuchane-
                     kileyo uMonwabisi xa ujonge indlela awaqhube ngayo amashishini
                     kaThandabantu ebalini? Xhasa impendulo yakho.                            (2)

         3.1.4       Xela idolophu ezafunda kuyo iintombi zikaThandabantu zakuba
                     ziphume eNtshiqo.                                                        (1)

         3.1.5       Chaza indlela uMamTolo akuqhubele phambili ngayo ukonakala
                     kwezimilo zabantwana bakhe.                                              (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     11                        DBE/2018
                                                     SCE

         3.1.6       Nika injongo        yegqwetha    ngokumngcambazisa    ngemibuzo
                     uMonwabisi.                                                            (2)

         3.1.7       Xela ukuba wawusithini umyalelo owunikwa uMonwabisi ligqwetha
                     malunga namashishini kaThandabantu.                                    (2)

         3.1.8       Khetha isenzeko esingeyonyani kweli bali kwezi:

                     A    UThandabantu wayebelwa kakhulu ngabasebenzi.
                     B    UMonwabisi waphumelela isidanga eyunivesithi.
                     C    UNobuntu wagxothwa phakathi esikolweni.
                     D    UMamTolo waya kubizela uThandabantu umfundisi.                    (1)

         3.1.9       Kube bubuchule njani kule noveli ukwenza uThandabantu
                     noMamTolo babe nezimo ezahlukileyo?                                    (2)

         3.1.10      Chaza uluvo lombhali ngobunkedama kule noveli.                         (2)

3.2      ISICATSHULWA F

         'Hayi tata musa ukuzikhathaza, khumbula kaloku imeko yempilo yakho.'

         'Ndi-ndikhumbula yona kanye, nkosikazi. Ukuba okoko ndiphile impilo
         yentsongelo, eyokushwabula. Ndade ndalahla nakuloo nkonzo
         ndandiMakhele yona, ngokunga bendilindele imbuyekezo kungekuko ukuba
         ndiyaMdumisa ndiMbonga ngendawo Andibeke kuyo ebomini. Koko Uthe 5
         akundilinga njengoko Wamlingayo u-Abraham ngonyana wakhe u-Isake,
         ndasuka mna ndangongenathemba lilele kuYe, ndangonekratshi, ndasuka
         esifubeni saKhe. Mhlawumbi ndandimfamekiswe yimpumelelo andinike
         yona.'

         'Hayi tata konele noko ke ngoku musa ukuzixhela umphefumlo.'                  10

         'Nakanye nkosikazi, andizixheli, koko luvuyo lokuba kanti ndingomlahlileyo
         njalo mna, Yena usandikhathalele esazihlupha ngam. Kuthe kanti kulo
         mntwana mna ndandimgcina nje ndingajonge nto kuye, nguye lo
         amsebenzisayo ukundibonisa ukuba usandithanda. Nceda ke nkosikazi
         undibizele uMfundisi ndiphinde ndizinikele kuYe ndisenalo ithuba.' 15
         Waguquka waphinda wajonga ngaseludongeni uRhadebe akaphinde abe
         nalizwi, kwavakala nje isingqala ukuba indoda iyalila. Wema nematha
         uMamTolo athi sele esemnyango aphinde abuye eze kuma ngakumandlalo
         lowo.

         UThandabantu wamhesha nje ngengalo engamjonganga, wade ke naye 20
         waphuma ingqondo isadidekile. Wayeza kuthini kaloku ukungadideki?
         Kwakunini bagqibelayo ukuya ecaweni? Wayeza kufika athini kuloo
         Mfundisi njengokuba babengamazi negama nje?

         Yena uMfundisi lowo wayengazi kusuka amwe ngempoxo kuba engazange
         ababone nangemini enye ecaweni?                                   25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      12                            DBE/2018
                                                      SCE

         3.2.1       Nika isizathu esibangele ukuba uThandabantu ayeke ukuya
                     ecaweni.                                                                     (2)

         3.2.2       Xela impendulo uMonwabisi awayinika uBra Sam xa wayembuza
                     abazali bakhe.                                                               (2)

         3.2.3       Inika ngcingani       intetho   kaThandabantu   ebhalwe     ngqindilili
                     kwisicatshulwa?                                                              (2)

         3.2.4       Nika ngeengongoma eziMBINI okwenzekayo emzini kaThanda-
                     bantu ngethuba wayephesheya.                                                 (2)

         3.2.5       Nika isiphumo sesenzo sikaThandabantu sokuphatha abantu
                     kakubi.                                                                      (1)

         3.2.6       Ingaba uThandabantu ngumlinganiswa              ongqukuva      okanye
                     osicaba? Xhasa impendulo yakho.                                              (3)

         3.2.7       Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa? Xhasa
                     impendulo yakho.                                                             (3)

         3.2.8       Nika umxholo wale noveli.                                                    (2)
                                                                                                  [35]

                                                            AMANQAKU ECANDELO A:                  35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    13                        DBE/2018
                                                    SCE

ICANDELO B: IDRAMA

Phendula YONKE imibuzo ekwidrama oyifundileyo.

UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo ezithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
         UMBUZO 4.1 noMBUZO 4.2

4.1      ISICATSHULWA G

         NDILA:       Ndazi phi na Tshangisa, ngokuba isuthu ngathi liphume nam
                      nje.
         MADALA:      Hlala ndikuxelela ukuba uMawonga akunakumbeka entanyeni
                      okwedyokhwe.
         NDILA:       Eyona nto undibona ukungakwazi ukufundisa esisigqogqo oku       5
                      kwakhe kuyo yonke le ngingqi.
         MADALA:      Masidlule apho mfo wam. Ingaba yintoni ekuthuthe yaza
                      kukubek'apha?
         NDILA:       Ngomso Tshangisa yintlanganiso yenu, niza kubizelwa lo
                      mcimbi. Ndithe ke ndakuqonda ukuba iliwa libhek'umoya           10
                      ndabalekela kuwe.
         MADALA:      Utsho usithini ke mfo wam? Andithi ungumXhosa? Ngoku ke
                      uyazi ukuba isithabathaba yinkuthazo kwaXhosa.
         NDILA:       Sendiyilungiselele loo nto (Watsho emnika ama-R25,00).
         MADALA:      Heke! Kuthe kanti uyindoda mfo kaNdila. Asindlu kaThekwane      15
                      le uthi mandiyakhe yeyehobohobo. Kuya kufuneka ungathi uthi
                      nyi kunoku.
         NDILA:       Ndihambe kangakanani Tshangisa.
         MADALA:      Unani na mfondini? Ikhulu liyintoni kunokulahlekelwa
                      ngamawaka oya kuwamkela ubomi obu bakho x'usindile?             20
         NDILA:       Kulungile bawo ndiya kwenza elinye igalelo ekufeni kwenyanga.
         MADALA:      Hoho! Uzulumke intakobusi ishiyelwa elenkosi inqatha.
         NDILA:       Uya kuthini bawo ukungandithembi namhlanje, siqhele
                      ukwenzelana izinto nje?
         MADALA:      Mfo wam, ndikholwa kukumqonda umntu ekunyanisekeni              25
                      kwakhe kwinto athi ufuna yona, ndingahlali emlilweni ndingazi
                      apho uvela ngakhona umoya.
         NDILA:       Tshangisa lo mfo kaLoni ubudyakalashe, kuyafuneka ukuba
                      uqinise iqulo ukuze ndisinde.
         MADALA:      Oondonci bethu bakhula bagqiba. Ukungqivaza ngumkhwa            30
                      wamayilo neenyhwangi, ukungqodoza sisidanga samaciko
                      namachelezi.

         4.1.1       Xela ukuba kutheni uNdila eze kwaMadala.                               (2)

         4.1.2       Nika intsingiselo eziswa yintetho kaNdila ebhalwe ngqindilili
                     kwisicatshulwa.                                                        (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     14                      DBE/2018
                                                     SCE

         4.1.3       Ingaba intetho kaNdila ethi 'iliwa libhek' umoya' iyichaza
                     ngokuchanekileyo imo akuyo emsebenzini? Xhasa impendulo
                     yakho.                                                                (2)

         4.1.4       Xela indawo awaya kuphangela kuyo uNdila akumka eNobutho.             (1)

         4.1.5       Chaza indlela uRay awamxhasa ngayo uThandiwe ngexesha
                     uMawonga wayesoloko ekwaFuneka.                                       (2)

         4.1.6       Wayenanjongo ni uMaziko ngokuya kuxela uMawonga kuMadala?             (2)

         4.1.7       Nika umyalelo uFuneka awawunika uZanele malunga nendlela
                     yokuhlala ngomhla wetheko.                                            (2)

         4.1.8       Khetha isenzeko esingeyonyani kweli bali kwezi:

                     A    UJekwa wacebisa ukuba Ndila makagxothwe.
                     B    UMawonga walala endleleni onakalelwe yimoto.
                     C    UMaziko wacebisa uNdila ukuba aziphindezele.
                     D    UNomasoka noRay bandwendwela kwaMawonga.                         (1)

         4.1.9       Kube bubuchule njani kule drama ukwenza uMaziko noNdila babe
                     nezimo ezahlukileyo?                                                  (2)

         4.1.10      Chaza uluvo lombhali ngokuthanda imali kule drama.                    (2)

                                             KUNYE

4.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA H

         MAWONGA:   Kuthe kanti ningamadoda, boys (atsho eyithabatha. Ibe
                    yimigudu ukusa emlonyeni isandla sityityimba.)
         VUMA:      Ungangxami mfundisi hleze iphalale.
         HOMBAKAZI: O! Guga sithebe. Yingwe le ekuhlohleni.
         MAWONGA: Asina ededelana kweli gada.                                5
         NZIMA:     Kodwa Loni unxila kakubi wena ngathi akufundanga
                    khawenze nawe kudala usela obu bethu utywala.
         DILIZA:    Mfo wethu. Wenna! ungagabadeli, yititshala yakho le
                    uthetha nayo ngolu hlobo.
         NZIMA:     Suka akutitshwa ngoku, sisela utywala singamadoda sonke. 10
         MAWONGA: Alright boys, Thulethu, sapha ihafu.
         THULETHU: Unotshe! Iphi imali? Akubhatali wena.
         MAWONGA: Ndinayo imali.
         THULETHU: Ina ethe kuqala usandibamba imali yestreyiti nangoku.
         MAWONGA: Eli lizwe limi ngemboleko mntanam. Ukuphila ngeenkozo 15
                    yinto yabantu abasele bephumelele.
         THULETHU: Imali kuqala ubuciko abuzi kunceda nto.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    15                      DBE/2018
                                                    SCE

         MAWONGA: Enkosi (ethabatha ihafu). (Kuselwe kwada kwasebusuku.
                  Uphume apho uMawonga wonda ngendlu kaFuneka.)
         MAWONGA: Nkqonkqo! Nkqo!                                                   20
                  (Cwaka) Zanele, Zanele! (Cwaka) Zanele vula!
                  Nkqonkqo! Nkqo! (Cwaka) (Tywalakahla-wahla wophula
                  ifestile.)
         ZANELE:  Yintoni ebusuku apha?
         MAWONGA: Vula uza-ku-ndiva. Vula, vu-u-u-la.                               25
         ZANELE:  Kudala ndakuxelela ukuba funa ndawo yimbi.
         MAWONGA: What? Uqhele ukubancuva, ubancuva ubalahle. Vula
                  (abethe ucango ngamandla.)
         ZANELE:  Uyakomela apho.
         FUNEKA:  Mawonga, uhlawula irente apha? Siza kungalali ngenxa              30
                  yakho? Uyaqala ukwaliwa?
         MAWONGA: Ungena phi wena? Zanele, Vula (Cwaka) Akulalwa, tu. Imali
                  ya-a-m! Enga-aka? Vu-u-u-la Zanele. (Cwaka)
                  (Ukhwaze watsha ilizwi wadumba inqindi kukubetha ucango
                  wancama wagoduka emdaka enjalo)                                   35

         4.2.1       Nika isizathu esibangela ukuba isandla sikaMawonga sityityimbe
                     kubenzima nokusisa emlonyeni.                                        (2)

         4.2.2       Xela impendulo awayinikayo uThandiwe xa ooNomadinga
                     babesithi makangamyeki uZanele emyenini wakhe.                       (2)

         4.2.3       Inika ngcinga ni intetho kaNzima ebhalwe ngqindilili kwisica-
                     tshulwa?                                                             (2)

         4.2.4       Nika izenzo zibe ziBINI azenzileyo uMaziko ukuze afumane
                     isikhundla sobunqununu.                                              (2)

         4.2.5       Xela isiphumo sokugxothwa kukaMawonga kwaFuneka.                     (1)

         4.2.6       Ingaba uZanele ngumlinganiswa ongqukuva okanye osicaba?
                     Xhasa impendulo yakho.                                               (3)

         4.2.7       Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa? Xhasa
                     impendulo yakho.                                                     (3)

         4.2.8       Nika umxholo wale drama.                                             (2)
                                                                                          [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      16                           DBE/2018
                                                      SCE

UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA – M Mlokoti

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo ezithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
         UMBUZO 5.1 noMBUZO 5.2.

5.1      ISICATSHULWA I

         NOYONGO:          Owu! Sukuzikhathaza wena sana lwam, banjalo bonke.
                           Sokuze ukhule kubo usahlala nabo, uya kuhlala ulusana,
                           de uphume uzimele.
         DINA:             Ewe hayi ndiyayibona nam leyo Sis' Yongs. Namhlanje
                           ngutata, ngomso ngumama, nako ngoku kungenelela                5
                           nobhuti.
         NOYONGO:          Hayi wena sana lwam ungazikhathazi, yonke into iza
                           kulunga. Jonga sana lwam, mandikucacisele ngenkqubo
                           yalapha, ukuze ukwazi nawe ukuyiqonda indima yakho.
         DINA:             Kulungile Sis' Yongs.                                          10
         NOYONGO:          Apha sana lwam, kuba wena uza kuqala, uza kusebenza
                           iintsuku nje ezimbalwa evekini. Yaye njengokuba
                           ungumntwana wesikolo, uza kusebenza iintsuku ezintathu
                           evekini. Uyeva sisi?
         DINA:             Ewe ndiyakuva Sis' Yongs.                                      15
         NOYONGO:          Heke     sana    lwam.   Uza     kungena    emsebenzini
                           ngooLwesihlanu. Ulale uLwesihlanu, uMgqibelo neCawa,
                           ugoduke ngoMvulo, ukuze ukwazi ukuya esikolweni
                           ngoMvulo. Uyeva sisi?
         DINA:             Ndimamele Sis' Yongs.                                          20
         NOYONGO:          Heke. Uza kufumana ikhulu elinamashumi amahlanu
                           eeRandi qho ngeveki njengomvuzo wakho. Kodwa yonke
                           yona     enye     into  yokutya,    nendawo     yokulala
                           akuzokuyihlawulela uza kuyifumana simahla. Uyeva sisi?
         DINA:             Ewe Sis' Yongs.                                                25
         NOYONGO:          Kukho iincwadi zomsebenzi ekufuneka sizilungisile, ukuze
                           ube ngumsebenzi walapha ngokusemthethweni. Uyaqonda
                           sisi?
         DINA:             Ewe Sis' Yongs.
         NOYONGO:          Jonga sana lwam. Nalu uxwebhu lwesivumelwano sokuba            30
                           ukususela namhlanje ungumsebenzi walapha. Sayina
                           apha sisi.

         5.1.1       Xela ukuba kwakutheni ukuze abazali bakaDina bazikhathaze
                     ngaye.                                                                      (2)

         5.1.2       Izisa ntsingiselo     ni   intetho   kaNoyongo   ebhalwe   ngqindilili
                     kwisicatshulwa?                                                             (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     17                          DBE/2018
                                                     SCE

         5.1.3       Ingaba uyichaza ngokuchanekileyo uNoyongo indlela aza kuhlala
                     ngayo uDina xa athi, 'uza kuyifumana simahla'? Xhasa impendulo
                     yakho.                                                                   (2)

         5.1.4       Xela idolophu awaya kuphangela kuyo uZanoxolo.                           (1)

         5.1.5       Chaza indlela awabanjwa ngayo uThambolenyoka.                            (2)

         5.1.6       Wayenanjongo ni uNoyongo ngokusayinisa uDina uxwebhu
                     lwesivumelwano somsebenzi?                                               (2)

         5.1.7       Nika umyalelo uGxalaba          awawunika   uNoyongo        malunga
                     noThambolenyoka.                                                         (2)

         5.1.8       Khetha isenzeko esingeyonyani kweli bali kwezi:

                     A    UDina waya kumangalela uNyoka emapoliseni.
                     B    UGxalaba waqala wacela umtshato kunoNoyongo.
                     C    UZanoxolo wathatha incula kaDina wayifihla.
                     D    UKuku noDina ngabo abagxothwayo kwaNyoka.                           (1)

         5.1.9       Kube  bubuchule    njani  kule    drama           ukwenza     uDina
                     noThambolenyoka babe nezimo ezahlukileyo?                                (2)

         5.1.10      Chaza uluvo lombhali ngempathombi yabantu ababhinqileyo kule
                     drama.                                                                   (2)

                                             KUNYE

5.2      ISICATSHULWA J

         NYOKA:   (Ejika ebhekisa kuDina) – Hlala phantsi, hlala phantsi
                  ntombazana. Yintoni?
         DINA:    Asoze kaloku ubuchithe ubomi bam ubenze le nto, ukuze
                  obakho bushiyeke buyimbumba. Baza kondliwa yintoni aba
                  bantwana? Baza kondliwa yintengu?                              5
         NYOKA:   (Exhome amehlo) – Uthetha ukuthini?
         DINA:    Ukutsho! Mene-menendini. Unyaka oneenyanga ezisibhozo
                  zonke, undiyoba apha undidlisa ityhefu undilalisa namadoda
                  endingawaziyo, ngoku uyandibukula okwerhamba libukula
                  inzala yalo.                                                   10
         NYOKA:   Sowuphambene gqitha mntwanandini hhi! Futhi usile,
                  utwezekile. Khona sowuthetha ngabantwana nje, ngokabani
                  omnye lo?
         DINA:    Owu! Uyabuza? Ngokabani omnye lo? Kucacile ukuba ukho
                  lo umaziyo. Kanti uza kundazi gqwirhandini.                    15
         NYOKA:   (Ekhwaza) Noyongo! Noyongo!
         NOYONGO: (Engena emaphikana) Mlungu?
         NYOKA:   Biza isetyhurithi pha. Khawuleza, biza isetyhurithi ikhuphe le
                  nto. Rha yini le! Ndiza kugezelwa sisaphuselane kakade?

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    18                           DBE/2018
                                                    SCE

         DINA:           Kanti andikakugezeli. Usaza kubona. Ndiza kubuchitha 20
                         buthi nya obu bukumkanana bakho bebhongo. Akuzi
                         kusala nalinye ilitye phezu kwelinye ndiyakuxelela.
         NYOKA:          Uthini?
         DINA:           Senditshilo.
         NYOKA:          Uza kuyenza njani loo nto?                                   25
         DINA:           Uza kubona lukulukundini lomthakathi.
         NYOKA:          Noyongo! Umeleni uthe phuhlu amehlo apho nje wena?
                         Akuvanga ukuba nditheni kuwe? (Ekhwaza) Khuphani le nto
                         apha. Khuphani le nto!
         DINA:           Hayi, sukuzihlupha nawe mene-menekazindini lomfazi, ndiza 30
                         kuziphumela. Kodwa! Niza kundazi.
                         (Uphume      apho       ejwaqeka      ngumsindo,    ebashiya
                         bekhwankqisiwe. Wagxanya ukuya kuphuma ngomnyango
                         kwigumbi elingaphambili …)

         5.2.1       Nika isizathu esibangele ukuba uDina eze kwaNyoka ngale mini.             (2)

         5.2.2       Xela impendulo awayinika uNoyongo uThambolenyoka                 xa
                     wayemazisa ukuba uDina ungenwe ziziyobisi.                                (2)

         5.2.3       Inika ngcinga ni intetho kaDina ebhalwe ngqindilili kwisicatshulwa?       (2)

         5.2.4       Nika    zibeMBINI    iinkcukacha      ezikuxwebhu      lwengqesho
                     olwasayiniswa uDina.                                                      (2)

         5.2.5       Xela isiphumo sesenzo sikaThambolenyoka sokugxotha uKuku.                 (1)

         5.2.6       Ingaba uNoyongo ngumlinganiswa ongqukuva okanye osicaba?
                     Xhasa impendulo yakho.                                                    (3)

         5.2.7       Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa? Xhasa
                     impendulo yakho.                                                          (3)

         5.2.8       Nika umxholo wale drama.                                                  (2)
                                                                                               [35]

                                                          AMANQAKU ECANDELO B:                 35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    19                             DBE/2018
                                                    SCE

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

Phendula YONKE imibuzo ekwibali elifutshane olifundileyo.

UMBUZO 6

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo ezithatyathwe kumabali amaBINI uze uphendule
imibuzo esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo
sobude obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
         UMBUZO 6.1 noMBUZO 6.2

6.1      'NDAKUYICELA IVUTHIWE' – LL Ngewu

         ISICATSHULWA K

         Esi sibini sivuzwe ngomntwana oyinkwenkwe othiywe igama lokuba
         nguMakwenzeke. Into emothusileyo uNozukile kukufumanisa ukuba
         uninazala ukroba qho emphandeni. Akabanga nako ukuyinyamezela into
         yokuphulaphula imbudede yomntu ozivelela etywaleni. Eyona nto ibimgqiba
         ngamagwijo kaninazala ebevakala esekude ukuba uyeza. Kuye kwacaca 5
         ukuba esi sibini asinakuhlalisana kakuhle. UNozukile ucinge ukuba
         aphindele esikolweni ukuya kufunda ecinga ukuba ngokwenza njalo
         uninazala uza kujongana nekhaya.

         Intokazi ilahlele kude impahla zobufazi yangena kwimpahla zesikolo.
         Ukhuze wancama uMaVumisa koko wabe umntwana waseThekwini enze 10
         isigqibo sokuba akanakubuya mva. Uthe chu esikolweni ehamba
         noMnyamezeli. UMaVumisa ukhe wayithi thsuphe le nyewe kumadoda
         akwaNdlambe. Asabele amadoda eze kuziqondela. Afike aqobisa engxolisa
         uNozukile, emxelela ngozuko lomfazi ukuba lukwisinxibo sakhe. Umfazi
         waseThekwini      akaqheliselanga      nokuqhelisela,   ebaxelela     ukuba 15
         akathengelwa mpahla ngabo. UNgabuni ukhe wathembisa ngenduku, koko
         le ntokazi yamxelela ukuba angaba ugqibelisile ebomini bakhe ukubetha
         umntu. Amadoda anikine iintloko eyiqonda ukuba le nto ayingangawo.
         UMluleki utsholo phantsi esithi, 'Ndandikhe ndayitsho ke le nto'. Emke ngale
         mini amadoda akwaNdlambe edikwe yeyokosa evuthiweyo engayidlanga.            20

         Ekupheleni kwenyanga ubuyile uQolwana njengesiqhelo. Afikile amadoda
         ahlala ngasebuhlanti ngathi azo kucela ubulawu. UQolwana ucinge ukuba
         le yindlela nje azicelela ngayo uhoyo.

         6.1.1       Xela ukuba kwakutheni ukuze uQolwana asiyeke isikolo.                       (2)

         6.1.2       Izisa ntsingiselo ni intetho ebhalwe ngqindilili kwisicatshulwa?            (2)

         6.1.3       Ingaba ukuthi 'akaqheliselanga nokuqhelisela' kuyichaza
                     ngokuchanekileyo indlela uNozukile awayengabathobelanga
                     ngayo abantu bomzi? Xhasa impendulo yakho.                                  (2)

         6.1.4       Xela idolophu awayephangela kuyo uQolwana.                                  (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     20                     DBE/2018
                                                     SCE

         6.1.5       Nika injongo kaNozukile ngokubuyela esikolweni.                      (2)
         6.1.6       Chaza indlela uQolwana awawuqhuba ngayo umcimbi wakhe
                     wekhazi.                                                             (2)
         6.1.7       Nika isikhalazo samadoda akwaNdlambe malunga nesinxibo
                     sikaNozukile.                                                        (2)
         6.1.8       Khetha isenzeko esingeyonyani kweli bali kwezi:
                     A    AmaNdlambe ahlanganisana kuloQolwana.
                     B    UMaVumisa wasweleka engekho uNozukile.
                     C    UNozukile waduka akaziwa apho akhoyo.
                     D    UNokwanda wendiswa esemncinane ngunina.                         (1)
         6.1.9       Kube bubuchule njani kule drama ukwenza uMluleki noQolwana
                     babe nezimo ezahlukileyo?                                            (2)
         6.1.10      Chaza uluvo lombhali ngokutyeshelwa kwamasiko nezithethe kweli
                     bali.                                                                (2)
                                             KUNYE
6.2      'ITUTU LASETIKITIKI' – LL Ngewu

         ISICATSHULWA L

         Kunyaka olandela lowo uMdesalini ucelele unyana wakhe indawo
         yokufunda kwisikolo saseCwele eNgqeleni. Umcelele nendawo yokuhlala
         kwakwesi sikolo. Ngomhla wokuvulwa kwesikolo abazali nabantwana
         bamenyiwe ngeenjongo zokwaziswa imithetho yesi sikolo. Umke ngaloo
         mini uMdesalini echwayitile kukuva ngenkqubo yesi sikolo.           5

         Kugqithe nje iinyanga zane uThobile ekwesi sikolo lavuka ikakade lakhe.
         Eneneni akuvukanga kakade lakhe ngokungathi belikhe lalala. Into nje
         eyenzekileyo kukuba ude wabhaqwa kunyawo lwakhe lwemfene. Bekuthi xa
         kulelwe le nkewu ivuse oogxa bayo abane bangene emasimini
         bakrwentshule izikhwebu zombona bazoje ngobusuku njalo. Into yombona 10
         owojiweyo ibachewulile babona ukuba mabagqithele kweseyiqatha yona
         into le. Ngoku bangenwe ngumkhuba wokugqobh' ilali bahamba besiba
         iinkukhu, bazibulale bazoje ngobusuku.

         Iye yazinga ngokuzinga into yokuduka kweenkukhu zelali ade amadoda
         agqiba kwelokuba angalali ngobusuku obuthile, koko alalele ezi ngada 15
         bekucaca ukuba iinkukhu zaseCwele beziziphumele iphulo.

         Kwalile malunga nentsimbi yeshumi elinanye ebusuku, kubusuku apha
         obabungenanyanga, zabonakala luzizi izithinzi zamasela amahlanu
         zithambekela kwabawo uThangayi. Amadoda aye alala ncwaba ngezisu,
         aphefumlela ezantsi.                                              20

         Zikhe zakhonkotha nje kancinci izinja zeli khaya koko zakhawuleza zathi
         cwaka ngokungathi ikhona le nto zithenjiswe ngayo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    21                           DBE/2018
                                                    SCE

         6.2.1       Nika isizathu esabangela ukuba uThobile ade ayokucelelwa
                     indawo kwisikolo saseCwele.                                               (2)

         6.2.2       Xela impendulo yetitshalakazi        kwinqununu    xa    yayibuzwa
                     ngokugxotha uThobile eklasini.                                            (2)

         6.2.3       Nika ingcinga eziswa yintetho ebhalwe ngqindilili kwisicatshulwa.         (2)

         6.2.4       Nika ibeMIBINI imisebenzi emihle kaThobile ayenze emva kokuba
                     efumene unyango.                                                          (2)

         6.2.5       Xela isiphumo sokubanjwa kukaThobile esiba iinkuku eCwele.                (1)

         6.2.6       Ingaba uThobile ngumlinganiswa ongqukuva okanye osicaba?
                     Xhasa impendulo yakho.                                                    (3)

         6.2.7       Sikweliphi inqanaba lesakhiwo sebali esi sicatshulwa? Xhasa
                     impendulo yakho.                                                          (3)

         6.2.8       Nika umxholo weli bali.                                                   (2)

                                                          AMANQAKU ECANDELO C:                 35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    22                         DBE/2018
                                                    SCE

ICANDELO D: ISIHOBE

Phendula YONKE imibuzo ekwimibongo oyifundileyo.

UMBUZO 7: IVAMNA BAFAZI BOLUSU – S Maphuthi nabanye

Funda le mibongo nezicatshulwa zemibongo ezilandelayo uze uphendule imibuzo.
Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuyo yomiBINi imibongo oyifundileyo, oko
         Kukuthi UMBUZO 7.1 noMBUZO 7.2 OKANYE UMBUZO 8.1 noMBUZO
         8.2

7.1      Funda lo mbongo ulandelayo uze uphendule imibuzo.

         'IMBONGI' – KN Manciya

         1           Nguchul' ukunyathel' ingcibi yezibongo;
         2           Lichabasa lechebesh' elichas' amachelesi;
         3           Yinkcambi yolwimi ichanasa lokucukuceza.
         4           Kroti lakwabani ngqanga yamazwi!

         5           Khonkco lomzi nesizwe samathongo;
         6           Akusiloqi nasiwanqi salopholopho;
         7           Yinjinga engaqhayisi ngazincwadi zamlungu;
         8           Izigasa ngezisongelo zolwimi oluncuthu mazangwa.

         9           Yingcungcu ongeyivali mlomo,
         10          Kub' imiqobo ayibekelwa mbongi;
         11          Ngumavula-kuvaliwe isinyikatha sesazi
         12          Seemfihlo zelizwe elizayo kwisizwe samathongo.

         13          Ezakh' iziqamangelo zikwilizwe elingaphaya kwefihlo.
         14          Wolondl' itshoba lakhe umfo wasemzini,
         15          Nqwa neletola int' eman' ukutywas' ihlasimla;
         16          Ihlokohlwa ngamahlwantsi elizwe lasekupheleni.

         7.1.1       Caphula igama kumgca woku-1 elinentsingiselo yokuba imbongi
                     ilichule kwizibongo.                                                    (1)

         7.1.2       Xela isixhobo sesandi esisetyenziswe kumqolo wesi-2 kwisitanza
                     soku-1.                                                                 (1)

         7.1.3       Kutheni imbongi ichazwa njengengqanga yamazwi kumqolo
                     wesi-4?                                                                 (2)

         7.1.4       Chaza indlela lo mbongo oluveza ngayo uluvo lokuba iimbongi
                     zingamakroti ngokwesitanza sesi-3.                                      (2)

         7.1.5       Nika isizathu sokuba kuthiwe imbongi ilikhonkco lomzi nesizwe
                     samathongo.                                                             (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2018/179e0ff2-83e4-4277-8119-c7c3347c03c2) — isiXhosa FAL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2018-memo/596f3554-050c-45ad-bc50-c3b4270b2fb3) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2018-memo/73522b7f-ff66-4fd0-bc01-26c6dd880e82) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2018-final-memo/48f74493-b0fa-4efd-aedf-bcd23b6b2ab4) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2019-memo/ac9551f4-0c82-4193-a47d-70a2e4332dd9) — isiXhosa FAL · Memo · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2018/487ed04e-37a3-436d-90bf-54defdd477a8) — isiXhosa FAL · QP · 2018 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-gr12-memo-sept-2025-watermark/9129edfc-7f89-491a-88fb-23270581f911) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2025-watermark/854a529e-2cc7-4f28-b2d3-f7735c0d615c) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025-mg/6858023a-bdef-4e8f-a091-79d94e109d28) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025-mg/e6f77f14-fd5e-4415-9cd4-23e671adcb30) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2024/4c02fe41-62c6-462b-aa2a-9c6efd2e97ba) — Memo · 2024
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept-2024/b9606eda-21f0-469e-bf5d-ffb2f9da1ea1) — Memo · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
