# isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC June Exams 2019 Question Paper

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 question paper from the NSC June Exams 2019, 25 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2019/37f21bd8-d963-42ea-87bb-ec55b3ef946d
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2019
- Exam period: NSC June Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 25

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC June Exams 2019 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2019/37f21bd8-d963-42ea-87bb-ec55b3ef946d)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC June Exams · 2019 · isixhosa. Question paper, 25 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2019-memo/ac9551f4-0c82-4193-a47d-70a2e4332dd9) — Memo · 2019 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

             SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
         NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                                 IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                         2019

                                                              AMANQAKU: 70

                                                              IXESHA: 2 Iiyure

                           Olu viwo lunamaphepha angama-25.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                             Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      2                         DBE/2019
                                                    SC/NSC

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Funda le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uqalise ukuphendula imibuzo.

2.       MUSA ukuzama ukufunda lonke iphepha lemibuzo. Yiya kwiphepha
         lesiqulatho elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi
         ozifundileyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo uze ukhethe leyo ufuna
         ukuyiphendula.

3.       Eli phepha linamaCANDELO amaNE:

         ICANDELO A: Inoveli                         (35)
         ICANDELO B: Idrama                          (35)
         ICANDELO C: Amabali amafutshane             (35)
         ICANDELO D: Isihobe                         (35)

4.       Phendula imibuzo emiBINI kumacandelo amaBINI, ngolu hlobo:

         ICANDELO A: INOVELI
         Phendula umbuzo kwinoveli oyifundileyo.

         ICANDELO B: IDRAMA
         Phendula umbuzo kwidrama oyifundileyo.

         ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
         Phendula imibuzo esetwe kumabali amafutshane omaBINI.

         ICANDELO D: IMIBONGO
         Phendula imibuzo esetwe kwimibongo yomiBINI.

5.       Sebenzisa itshekhlisti ukuzincedisa.

6.       Landela imiyalelo esekuqaleni KWECANDELO NGALINYE ngononophelo.

7.       Nombola iimpendulo zakho             kanye ngokwendlela   ekunonjolwe   ngayo
         kwiphepha lemibuzo.

8.       Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

9.       Sebenzisa imizuzu engama-60 KWICANDELO NGALINYE.

10.      Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      3                 DBE/2019
                                                    SC/NSC

IPHEPHA LESIQULATHO

Eli phepha liza kukunceda ukwazi ukukhetha imibuzo ofuna ukuyiphendula
ngaphandle kokufunda lonke iphepha.

ICANDELO A: INOVELI

Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwinoveli oyifundileyo.
            INANI LOMBUZO                AMANQAKU                 IPHEPHA
1. Kusa Kusihlwa                              35                     5

2. Umqol' uphandle                                           35      8

3. UMonwabisi                                                35     11

ICANDELO B: IDRAMA

Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwidrama oyifundileyo.
4. Ndiyekeni                                 35                     14

5. Inzala YamaRhamba                                         35     18

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kumabali amafutshane.
6.1 'Kanti andizenzanga'                         17                 21

6.2 'Umhlahlo ngamehlo'                                      18     22

ICANDELO D: ISIHOBE

Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kwimibongo.
7.1 'Ingcwaba'                                               17     24

7.2 'Mfazindini waseAfrika'                                  18     25

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                               Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      4                     DBE/2019
                                                    SC/NSC

ITSHEKHLISTI

QAPHELA:         Phendula imibuzo emibini kumacandelo amaBINI.
                 Phawula (√) amacandelo owakhethileyo.

             ICANDELO                    IINOMBOLO             INANI    PHAWULA
                                          ZEMIBUZO           LEMIBUZO      (√)
                                                             EPHENDU-
                                                              LWAYO
A: Inoveli

    (Kusa Kusihlwa)                           1–3               1
    (Umqol' uphandle)
    (UMonwabisi)

B: Idrama
                                              4–5               1
    (Ndiyekeni)
    (Inzala YamaRhamba)

C: Amabali amafutshane
                                           6.1 + 6.2            1
('Kanti andizenzanga')
('Umhlahlo ngamehlo')

D: Isihobe

('Ingcwaba')                               7.1 + 7.2            1
('Mfazindini wase-Afrika')

QAPHELA: Qinisekisa ukuba uphendule imibuzo kumaCandelo amaBINI kuphela.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      5                       DBE/2019
                                                    SC/NSC

ICANDELO A: INOVELI

Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi noveli zilandelayo:

     Kusa Kusihlwa nguKS Bongela
     Umqol' uphandle nguMAP Ngani
     UMonwabisi nguZA Japhta

Phendula YONKE imibuzo ekwinoveli oyifundileyo.

UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA:          Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
                  UMBUZO 1.1 noMBUZO 1.2.

1.1       Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

          ISICATSHULWA A

         'Kwowu! Ukuxoxa okanye ukubonisana nawe ngomcimbi kufana nje
         nokuzikhanda ngenyheke elityeni. Uthetha oku komntu ongqondo ithiwe lwale
         lilifu lobudenge. Udibanisa izinto ezingadibaniyo. Into oyifunayo kukuba
         kwenzeke le nto uyicingayo nokuba ibheke ecaleni, kuba kaloku weva
         ngoothoba-sikutyele ukuba indoda iyalawulwa. Umntu loo nto uyisebenzisa 5
         nalapho ingangeni ndawo.'
         'He wethu Lungile, uzama ukundixelela ukuba andinangqondo,
         andibhadlanga, andiyazi into endiyithethayo? Xa unesidenge esindim
         uncekelele ntoni ukuhlala naso? Ewe kaloku ndisisidenge kuba kaloku
         bakhona ooNonkazimlo abakucebisayo ukuba musa ukubafuna abantu 10
         bakuthi ndawonye nam. Sekucacile ukuba andisengomfazi ekhaya apha.
         Sebekhona aba ubathembise ukuba andiseyonto kulo mzi. Kanti nichitha
         ixesha nje mfana kaNtsibande, andisoze ndiye ndawo. Ndingafana ndisesi
         sidla ubulongo, into engazi kwenzeka yona yile yokuba umane ucetyiswa
         emacaleni ufike sewuphefumlela phezulu, undibikela le nale emzini wam, 15
         Lungile. Mayicace into yokuba la mahlahla akho akucebisa into yokuba
         ulungiselele abantwana bakowenu kuphela ukuze aba bakuthi ungabahoyi.
         Kwaye futhi into yixoxe nam kuqala uyeke ukufika undinike imiyalelo ngathi
         ndiyintombi yakho.'
         Iwagqibe la mazwi seyifutha le ntokazi ngathi lirhamba eli lichukunyiswe 20
         belilele. Ubunokuthi wakukhangela amehlo la ufike elongalonga, eyaluzela
         okwawenyushu.

          1.1.1     Xela lo mcimbi uLungile abonisana         noNomakhwezi    ngawo
                    ngokwentetha yakhe ekwisicatshulwa.                                     (1)
          1.1.2     Chaza oku kudibanisa izinto ezingadibaniyo athetha ngako uLungile
                    kwisicatshulwa.                                                         (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      6                      DBE/2019
                                                    SC/NSC

         1.1.3    Ngokolwazi lwakho lwebali ingaba ayinyani la mazwi kaNomakhwezi
                  athi, '... into engazi kwenzeka yona yile yokuba umane ucetyiswa
                  emacaleni'? Xhasa impendulo yakho.                                       (2)
         1.1.4    Ngokoluvo lwakho ingaba kulungile ukuba uLungile into ayixoxe
                  noNomakhwezi kuqala? Xhasa impendulo yakho.                              (2)
         1.1.5    Xela indima edlalwe nguNozililo ukuze kubekho le ngxoxo ikwesi
                  sicatshulwa.                                                             (2)
         1.1.6    Chaza ukuba ukuza kuhlala kukaThamsanqa kwaLungile
                  kubuchaphazele njani ubudlelwane bukaThamsanqa noNomakhwezi.             (2)
         1.1.7    Xela ukuba esi sicatshulwa sithathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo
                  sebali.                                                                  (1)
         1.1.8    Loluphi udidi lozobo azotywe ngalo umlinganiswa onguLungile
                  kwingxoxo yakhe noNomakhwezi ekwesi sicatshulwa. Xhasa
                  impendulo yakho.                                                         (3)
         1.1.9     (a)   Xela udidi lwempixano ephakathi       kwabakwaNtsibande
                          nabakwaMakhwetshu kweli bali.                                    (1)
                   (b)    Chaza ukuba le mpixano iphakathi kwabakwaNtsibande
                          nabakwaMakhwetshu ilikhulise njani ibali.                        (2)
                                           KUNYE
1.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
         ISICATSHULWA B

         'Uyabona, Nomakhwezi, le nto uyenzayo iyakuhlaza yaye iza kuphelelisa
         ngokwenda. Ayenziwa le nto uyenzayo. Ungathini ukwenza ubutyobo obunje?
         Imoto le yabeLungu uyibulalela ntoni kuba lityala eli. Ungathini ukuwuchitha
         umzi wakho ngokwakho? Xa usenza le nto ujonge phi? Kunini ndithetha
         nawe? Kanti wawundisusa ekhaya ndizonwabele nje wawufuna ukuba ndize 5
         kubukela obu bundlavini? Yintoni ukwenza imikhuba elolu hlobo ngathi
         akufundiswanga? Indoda yinto ekhe iphathwe olu hlobo? Kanene njengokuba
         thina singendanga nje ilityala loo nto apha kuni kuba uthi umntu umcebisa
         nje abe yena ethe nta imixhadi aze athi akuba senkathazweni afune kwa
         aba bantu ebebagezela.'                                                      10

         'Wethu, dadobawo, wendile ungendanga, akunakuyinyamezela le nto yenziwa
         nguLungile.' Baye baxambulisana ithuba elide bephendulana umnyele uvuke
         mpela nakuYolisa. Ude woyisakala uNomakhwezi akubona kusithi thu iveni
         yamapolisa isiya emotweni. Akwaziwa ukuba uLungile wathini na kuwo kodwa
         wona athi ukugqiba kwawo ahamba.                                         15

         Ukuphuma apho uYolisa uye kuLungile wafika nakuye wathetha phofu
         engangxoli koko emthuthuzela engxengxeza esithi makangazikhathazi
         kakhulu ngale nto yehlileyo. NoThamsanqa wongeza ngamazwi athambileyo
         watsho waziva umfo kaNtsibande esombuluka. Into angakhange ayenze
         kukuvula umlomo. Uye wee lwale ziingcinga ezibheke ezantsi. Le meko 20
         yomkakhe, yenze ukuba izinto zibe mfiliba ...

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      7                               DBE/2019
                                                    SC/NSC

         1.2.1       Xela isenzo sikaNomakhwezi ekuthiwa siyamhlaza.                                (1)

         1.2.2       Nika intsingiselo yegama          elikrwelelwe      umgca    ngaphantsi
                     ngokwakwisicatshulwa.                                                          (2)

         1.2.3       Xela ingcinga eziswa ngamazwi kaYolisa abhalwe ngqindilili.                    (2)

         1.2.4       Ngqina ngeengongoma eziNTATHU ukuba umbhali uphumelele
                     ukumzoba njengomlinganiswa okhohlakeleyo uNozililo kule noveli.                (3)

         1.2.5       Sifundisa ntoni isenzo sikaYolisa sokuthatha indawo yobuzali
                     kuMpumelelo?                                                                   (2)

         1.2.6       Chaza indlela abasweleka ngayo uNomakhwezi noLungile.                          (2)

         1.2.7       Tshatisa umlinganiswa             okuKHOLAM              B   nenkcazelo
                     ekuKHOLAM A.

                              KHOLAM A                                    KHOLAM B
                     (a) Umlinganiswa ophikisana             (i)    utitshala uNgxowankulu
                         nazo zonke iinjongo
                         zomlinganiswa oyintloko             (ii)   uThamsanqa

                     (b) Umlinganiswa ongqongwe              (iii) uMpumelelo
                         zizo zonke iziganeko zebali
                                                             (iv) uNozililo
                     (c)   Umlinganiswa omele uhlobo
                           oluthile lwabantu
                                                                                       (3 x 1)      (3)

         1.2.8       Ingaba le noveli iphela ngendlela elindelekileyo? Xhasa impendulo
                     yakho.                                                                         (2)
                                                                                                    [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      8                       DBE/2019
                                                    SC/NSC

UMBUZO 2: UMQOL'UPHANDLE – MAP Ngani

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi
         UMBUZO 2.1 noMBUZO 2.2.

2.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA C

         Ucinge      ngeevolovolo    ezimbini    awayenazo     ezingxoweni. Yayiyile
         wayeyifumene kwekaLinda ingxowa, ikho neyakhe awayesuka nayo ekhaya.
         'Ndifuna umnxeba qha kuphela. Andikho kuyo yonke le nto ukuyo wena,'
         unge uyanyanzelisa ukuthetha ngoku uHlobo.
         'Nguwo lowo emva kwakho ke,' utsho lo mfana esalatha kwitafilana ethe          5
         khotsho kwingxingwana emnyama kwigumbi lokuhlala.
         Wonde ngayo okaHlobo, engawasusi amehlo kulo mfana. Wondela umfana.
         Wee xhungu uHlobo, wee xhungu nomfana … Waphinda wahamba uHlobo,
         walandela nomfana … Wee xhungu kwakhona okaHlobo, wee xhungu naye
         umfana.                                                                        10
         'Wandilandela, yintoni?' ubuze selejalile naye ngoku uHlobo.
         'Asiyonto. Sebenzisa nango umnxeba phambi kwakho, kudala undifundekela
         ngawo.'
         'Kwedini!'
         'Uzuthiy' inja yakho bawo.'                                                    15
         'Uyabona ke, mfana, uzungakhe ulinge ukwenza into eya kukuxaka phakathi,
         ndiyakulumkisa … Beka loo ntsimbi phantsi.'
         Umthe ntsho ngaloo mehlo mabi umfana engashukumi.
         'Ndithi kuwe beka loo ntsimbi phantsi. Ndiyagqibelisa ke ukuthetha nawe!'
         Uvove kancinci umfana, noHlobo wacinga ukuba uthobela loo myalelo wakhe.       20
         Kanti akavumisanga. Uthe esothuka, yabe intsimbi seyisiza ngqo ebusweni
         kuye. Uthe ephepha, yabe seyingene-hele ebunzi! Yamtsho wee folokohlo
         kuloo ngxingwa yetafile, zee saa ukuwa izinto ezazilapho. Ungekakuva
         ukugqejwa ngentsimbi yokuvusa amathayala eemoto, akukayiva into
         ebuhlungu, buza kuHlobo.                                                       25

         2.1.1       Xela umcimbi awuzeleyo uHlobo kwaLinda.                                (1)

         2.1.2       Chaza ukuba ingene njani le volovolo kwingxowa kaLinda
                     engayazi.                                                              (2)

         2.1.3       Ngokolwazi lwakho lwebali ingaba ayinyani la mazwi kaHlobo athi,
                     'Ndiyagqibelisa ke ukuthetha nawe!' Xhasa impendulo yakho.             (2)

         2.1.4       Ngokoluvo lwakho ingaba kulungile ukuba uHlobo avule ingxowa
                     kaLinda ngaphandle kwemvume yakhe? Xhasa impendulo yakho.              (2)
         2.1.5       Xela indima edlalwe ngamalungu aseMoonglow Night Club ukuze
                     kubekho le ngxoxo ikwesi sicatshulwa.                                  (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      9                             DBE/2019
                                                    SC/NSC

         2.1.6       Chaza ukuba ubungqina obufunyenwe nguHlobo obubambisa
                     uLinda buyichaphazele njani intlonipho uHlobo ebenayo kuLinda.               (2)
         2.1.7       Xela ukuba esi sicatshulwa sithathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo
                     sebali.                                                                      (1)
         2.1.8       Loluphi udidi lozobo azotywe ngalo umlinganiswa onguDuma kwesi
                     sicatshulwa. Xhasa impendulo yakho.                                          (3)
         2.1.9       (a)    Xela udidi lwempixano ephakathi kwamalungu aseMoonglow
                            noEddie.                                                              (1)
                     (b)    Chaza  ukuba    le    mpixano      iphakathi       kwamalungu
                            aseMoonglow noEddie ilikhulise njani ibali.                           (2)
                                                KUNYE
2.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
         ISICATSHULWA D

         Intsasa yayibanda, izulu lithe gqume ziingqimba zamafu amhlophe, kukho
         umoyana ombi ohlabayo. Phofu lalikho ilitha lelanga elingqunga ngaphaya
         kwamafu, lizungula ithuba lokutyhoboza. Inkundla yamatyala eMantyi
         yaseMonti yayilambatha abaphulaphuli ngaloo ntsasa kuba yayingesosiqhelo
         ukuba amatyala aqale ngentsimbi yethoba isekhona eyeshumi. Kodwa                     5
         nako ke.
         Emkhumbini      yayiyiloo   nzwakazi   yakwaMonti    egama     linguLinda.
         Yayingagaxele yayisusa'amaphepha, isisicicibala phantsi kwewinter costume
         emvubo-mazimba, ichophise ngezihlangu ezineengcalangcala zezithende
         neempumlo ezingathi ziloliwe. Yayingenakuyiva loo ngqele phantsi                     10
         kwemfumamfuma ibhatyi eyayiyinyule kwaFemina House. Loo bhatyi yileyo
         yothusa okaHlobo ekungeneni kwakhe enkundleni. Yaba sisimanga kuye
         into yokuba loo ntokazi ibe nesibindi sokunxiba loo bhatyi ngaloo mhla
         nasezintsukwini.
         Sasilapho isixhintolo sesajini yakwaNgqondi, silungisa amaphetshana                  15
         okutshutshisa. Ecaleni kwaso, yayinguHlobo, esenza amabhunga angaphele
         ndawo nokaNgqondi lowo. Yena uKhumalo, igatyana lomfana negqwetha
         elaziwayo eMonti, wayezihlelele ethe cwaka kwitafilana yakhe eyodwa,
         emana ukuphulula imiqulu yeencwadi eyayiphambi kwakhe, eqoba iliso
         futhifuthi, encumelana nenzwakazi esemkhumbini. Wayemnye kuphela                     20
         okhoyo kwizihlalo zabaphulaphuli, inguDuma Hlelo, isicaka esithembekileyo
         sikaLinda.
         Ude wangena umhlekazi, iMantyi, ithe wambu umnweba wayo omnyama,
         ihamba netoliki yayo. Indlu inike imbeko ngokuphakama. Kudluliselwene
         amaphepha yimantyi nomtshutshisi.                                                    25

         2.2.1       Xela ukuba lityala lantoni eli kuthethwa ngalo kwisicatshulwa.               (1)
         2.2.2       Nika intsingiselo yebinzana        elikrwelelwe   umgca    ngaphantsi
                     ngokwakwisicatshulwa.                                                        (2)
         2.2.3       Xela ingcinga eziswa kukothuka kukaHlobo ngokomqolo obhalwe
                     ngqindilili.                                                                 (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     10                              DBE/2019
                                                    SC/NSC

         2.2.4       Ngqina ngeengongoma eziNTATHU ukuba umbhali uphumelele
                     ukumzoba njengomlinganiswa onyolukele imali uThembisa
                     Ntlokonkulu kule noveli.                                                      (3)

         2.2.5       Sifundisa ntoni isenzo sikaEddie sokushicilela okwakuqhubeka
                     kwintlanganiso yakhe namalungu aseMoonglow Night Cub?                         (2)

         2.2.6       Chaza indlela abasweleka ngayo uEddie noLulama.                               (2)

         2.2.7       Tshatisa umlinganiswa okuKHOLAM B nenkcazelo ekuKHOLAM
                     A.

                              KHOLAM A                                   KHOLAM B
                     (a) Umlinganiswa ophikisana             (i)    uSajini Ngqondi
                         nazo zonke iinjongo
                         zomlinganiswa oyintloko             (ii)   uBumba

                     (b) Umlinganiswa ongqongwe              (iii) uHlobo
                         zizo zonke iziganeko zebali
                                                             (iv) uThembisa Ntlokonkulu
                     (c)   Umlinganiswa omele uhlobo
                           oluthile lwabantu
                                                                                      (3 x 1)      (3)

         2.2.8       Ingaba le noveli iphela ngendlela elindelekileyo? Xhasa impendulo
                     yakho.                                                                        (2)
                                                                                                   [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     11                          DBE/2019
                                                    SC/NSC

UMBUZO 3: UMONWABISI – ZA Japhta

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
         UMBUZO 3.1 noMBUZO 3.2

3.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA E

         Yamothusa kakhulu loo nto kwaye yaba lihlazo elikhulu. Kwanyanzeleka
         ukuba ibe lihlebo labo bobathathu, kuzanywe nakanjani na ingafikeleli
         ezindlebeni zikaRhadebe. Wazicenga ezibongoza iintombi zakhe uMamTolo
         ukuba zahlukane nalo mkhuba, kungenjalo zibuyise unyawo noba
         kukancinane. Intoni! Zanga zifumene imvume, imali ziyibiza ngqo ngoku, zithi 5
         yeyebhabhalaza leyo ziyifunele elo xesha okanye yeyesiselo sokuxuba obo
         tywala. Kwathi kwakuba njalo waqonda ukuba uphosisile kwaye izinto zazise
         zingapha kwamandla akhe.

         Wacinga indlela anokunqanda ngayo le ntlekele ingekehli, kwaba kungona
         acinga ngoyise waba bantwana. Wazimisela ukuba ukubuya kwakhe akayi 10
         kumlinda nokuba akhulule ibhatyi, uya kumphalazela yonke into esehla nje
         emotweni. Emva kwethuba ejikajikana nalo mcimbi waba bantwana engalali
         nasebusuku, wazifumanisa engekho msulwa naye. Wathi akucinga ngezinto
         ebeziqhubeka ngaphambili nendima ayidlalileyo yena njengomzali kwathi tha
         kuye ukuba ubamoshile aba bantwana. Ngoku kwakungasekho kwenza 15
         ngakumbi, ubisi lwaluse luchithekile. Waphinda waqonda nto ithile, eyokuba
         ukubaxela kuyise akuyi kubenza bayeke loo mkhuba, qha iya kubohlwayisa
         kanobom loo nto. Waphinda amehlo akhe wawamilisela kumlisela
         nomthinjana ngokubanzi. Wafumanisa into yokuba isihlava sotywala
         nentsangu siligubungele lonke ulutsha. Wazama ke ukuzixolisa ngokuthi 20
         asingobakhe bodwa abantwana abasimo sikumila kunjalo.

         3.1.1       Xela le nto yamothusayo uMamTolo.                                         (1)

         3.1.2       Chaza okwakusenza ukunxila kwentombi zikaMamTolo kubelihlebo
                     lakhe nazo.                                                               (2)

         3.1.3       Ngokolwazi lwakho lwebali ingaba ayinyani la mazwi athi, '... ubisi
                     lwaluse luchithekile' xa kubhekiswa kwiintombi zikaMamTolo.
                     Xhasa impendulo yakho.                                                    (2)

         3.1.4       Ngokoluvo lwakho ingaba kulungile ukuba uMamTolo azisole
                     ngesimilo sabantwana esingalunganga? Xhasa impendulo yakho.               (2)

         3.1.5       Xela indima edlalwe nguThandabantu ekubhangeni kwamashishini
                     akhe ngokweli bali.                                                       (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     12                            DBE/2019
                                                    SC/NSC

         3.1.6       Chaza ukuba ukudaniswa kukaMamTolo ngabantwana bakhe
                     kubutshintshe njani ubudlelwane bakhe noMonwabisi.                          (2)

         3.1.7       Xela ukuba esi sicatshulwa sithathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo
                     sebali.                                                                     (1)

         3.1.8       Loluphi udidi lozobo azotywe ngalo umlinganiswa onguMamTolo
                     kwesi sicatshulwa. Xhasa impendulo yakho.                                   (3)

         3.1.9       (a)    Xela udidi lwempixano        oluvezwa      ngoMamTolo   kwesi
                            sicatshulwa.                                                         (1)

                     (b)    Chaza ukuba le mpixano ivelayo              kuMamTolo   kwesi
                            sicatshulwa ilikhulise njani ibali.                                  (2)

3.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA F

         Akugqiba ukuthetha uMonwabisi kwakhe kwathuleka kwelo gumbi babekulo
         kungekho mntu uthethayo. Kwakucacile ukuba bobabini uRhadebe
         noMamTolo babeyetyisa le nto iza noMonwabisi. Kwelakhe yena uMamTolo
         wayethule nje kuba esanika ithuba lokucinga kuRhadebe lowo, kwaye ke
         esazi indlela athi achukumiseke ngayo xa kubhekiswa kuloo mashishini akhe. 5
         Ngokunokwakhe elo cebo likaMonwabisi walibona lilelona lifanelekileyo. Loo
         mashishini ayengaxabisekileyo kumnini wawo ayeza kuhlala engawakhe,
         koko nje akhe afumane ukuphumla ukusetyenziswa ngawo. Nexesha
         njengoko sele sitshilo lalingabavumeli, isigqibo esithatyathwayo kwakufuneka
         sibe sesikhawulezayo. Wazibamba sele efuna ukuthetha ongezelele kula 10
         kaMonwabisi amazwi. 'E-e, enkosi Monwabisi mntwanam ngecebiso lakho.
         Inene ukhulile umdala ngoku, kwaye nengqondo yakho ivuthiwe. Koko nje
         mandikucele ukhe ugoduke usishiye thina noTata wakho uze ufike wena
         ngomso ukuze sikuxelele isigqibo sethu. Kaloku thina sibadala, ngoko ke
         ingqondo yethu ayikhawulezi njengale yenu. Uyeva ke nyana?'                  15
         Lonke eli xesha athethayo uMamTolo wayebambe isandla sikaThandabantu,
         kanti umqaphele ukuba kudala zinqumleza umbombo iinyembezi, koko nje
         ejonge ngaseludongeni ukuzama ukuzifihla bangamboni. UMonwabisi
         wadomboza ehumzela ebulela wathi khwaphululu wathatha imitsi embalwa
         waphuma apho elandela uMamTolo ukuya kuvala ucango.                   20
         'Yintoni tata le ikukhathazayo?' Wabuza kwindoda yakhe.

         3.2.1       Xela ukuba yintoni le iza noMonwabisi kuMamTolo noRhadebe.                  (1)

         3.2.2       Nika intsingiselo yebinzana        elikrwelelwe   umgca   ngaphantsi
                     ngokwakwisicatshulwa.                                                       (2)

         3.2.3       Xela ingcinga eziswa yintetho kaMamTolo ebhalwe ngqindilili.                (2)

         3.2.4       Ngqina ngeengongoma eziNTATHU ukuba umbhali uphumelele
                     ukumzoba njengomlinganiswa obathandayo abantu uThandabantu
                     kule noveli.                                                                (3)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     13                               DBE/2019
                                                    SC/NSC

         3.2.5       Sifundisa ntoni isenzo sikaMonwabisi sokuthobela ingqeqesho
                     yakwaThandabantu.                                                              (2)

         3.2.6       Chaza indlela awasweleka ngayo uGcinumzi.                                      (2)

         3.2.7       Tshatisa umlinganiswa             okuKHOLAM           B      nenkcazelo
                     ekuKHOLAM A.

                              KHOLAM A                                 KHOLAM B
                     (a) Umlinganiswa ophikisana             (i)    umamTolo
                         nazo zonke iinjongo
                         zomlinganiswa oyintloko             (ii)   umaRhadebe

                     (b) Umlinganiswa ongqongwe              (iii) uThandabantu
                         zizo zonke iziganeko zebali
                                                             (iv) USamkelo Zangone
                     (c)   Umlinganiswa omele uhlobo
                           oluthile lwabantu
                                                                                       (3 x 1)      (3)

         3.2.8       Ingaba le noveli iphela ngendlela elindelekileyo? Xhasa impendulo
                     yakho.                                                                         (2)
                                                                                                    [35]

                                                                   AMANQAKU ECANDELO A:             35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     14                        DBE/2019
                                                    SC/NSC

ICANDELO B: IDRAMA

Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi drama zilandelayo:

 Ndiyekeni nguDM Jongilanga
 Inzala YamaRhamba nguM Mlokoti

Phendula YONKE imibuzo ekwidrama oyifundileyo.

UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
         UMBUZO 4.1 noMBUZO 4.2

4.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA G

         MADALA:        Khawusiphakele mfo kaNdila.
         NDILA:         Ndiyavuma ukuba ndiyaginya, kodwa ke ayikho le yokuba
                        ndiginya ngexesha lesikolo.
         LONI:          Ushushu ngoku.
         MADALA:        Kahle, titshala, aninakuphendulana ngolu hlobo. Ubusathini mfo   5
                        kaNdila?
         NDILA:         Ndigqibile nkos'am.
         JEKWA:         Mhlalingaphambili, kudala siquqa apha kudala ndisitsho.
                        Uyabona mna ndiyanxanwa gqitha kodwa owam umntwana
                        andifuni tu ukuba afundiswe linxila elifana nam.                 10
         MADALA:        Hlala phantsi Mnu. Jekwa. Ubushushu bobuyatha budla
                        ngokuwona umcimbi onje.
         JEKWA:         Uyandithuka?
         MADALA:        Nakanye nkos'am. He! Malungu ekomiti nivile ke,
                        nawaphulaphula amacala omabini. Ngabantwana benu aba             15
                        baxabana      ngezesikolo.    Sihlala     intlalo yethu   apha
                        yokubonelelana nokuvelana mhla ngengxaki. Phambi kokuba
                        niphendule, sizazi izisu zenu, makhe ndibuze le mibuzo:
                        Siyaqala na ukubona ititshala eselayo ngale? Andithi zisela
                        mfuleni mnye zonke? Siza kudiliza udonga lwale, sishiye          20
                        olwayiphi? UmntakaNdila ezalwa ekhay'apha nje uchukelwa
                        ngokuba kutheni? Nithi makaye phi, asebenze phi? Andithi igeza
                        libotshwa kowalo? Hee! –
         JEKWA:         Ukuba aliziva iintambo, andithi nabakowalo balinikezela
                        kwabasemzini?                                                    25
         ZUMA:          Sidiniwe zezi ziyalo. Makuvotwe.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     15                            DBE/2019
                                                    SC/NSC

         MAVUSO:        Amayilo akazange aphele kweli mhlalingaphambili. Aniyiva le
                        nto ithethwa ngusihlalo? Nidlula phi kwilizwi lakhe? Nithi
                        makuvotwe kuba nifuna ukuphisa ngelifa labantwana bethu?
                        Ngabantwana bethu aba bonke sibazele, ingxaki yabo yeyethu. 30
                        Ngako oko makungabi lula ukubanqumlela egoqweni.
         MADALA:        Hee! Bendisatsho ke. Andiyazi into evusa umnyele apha
                        kooJekwa.

         4.1.1       Xela le nto athi uMadala 'mayiphakwe' nguNdila kwikomiti
                     yaseNobutho.                                                              (1)

         4.1.2       Chaza okuthethwa nguLoni kwintetho yakhe ebhalwe ngqindilili
                     kwisicatshulwa.                                                           (2)

         4.1.3       Ngokolwazi lwakho lwebali ingaba ayinyani la mazwi kaNdila athi,
                     'Ndiyavuma ukuba ndiyaginya, kodwa ke ayikho le yokuba ndiginya
                     ngexesha lesikolo'. Xhasa impendulo yakho.                                (2)

         4.1.4       Ngokoluvo lwakho ingaba kulungile ukuba uMadala afune
                     kuxolelwe uNdila kuba ezalwa kulaa lali? Xhasa impendulo yakho.           (2)

         4.1.5       Xela indima edlalwe nguMaziko ukuze kubekho le ngxoxo ikwesi
                     sicatshulwa.                                                              (2)

         4.1.6       Chaza ukuba ukugxothwa            kukaNdila   kubuchaphazele    njani
                     ubudlelwane bakhe noLoni.                                                 (2)

         4.1.7       Xela ukuba esi sicatshulwa sithathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo
                     sebali.                                                                   (1)

         4.1.8       Loluphi udidi lozobo azotywe ngalo umlinganiswa onguMadala
                     kwesi sicatshulwa. Xhasa impendulo yakho.                                 (3)

         4.1.9        (a)   Xela udidi lwempixano ephakathi kukaNdila noLoni kweli bali.       (1)

                      (b)   Chaza ukuba le mpixano iphakathi kukaNdila noLoni ilikhulise
                            njani ibali.                                                       (2)

                                                KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     16                            DBE/2019
                                                    SC/NSC

4.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA H

         (Intlanganiso yekomiti yesikolo idibene kuxoxwa ngoLoni Mawonga ekho onke
         amalungu.)

         MADALA:              Malungu ekomiti ivuliwe intlanganiso. Kambe ke umcimbi
                              esingawo apha seniwazi, waziwa nini nangaphezu kwam.
                              KuMvulo ophelileyo sabizelwa esikolweni ngabahloli, apho       5
                              safika utitshala lo wethu mkhulu egula, eguliswa zezeli
                              lizwe. Umcimbi lo ayisengowenu, ngokaRhulumente
                              nabahloli. Ke ...
         NKOSK ZINZO:         Ke sibizelweni na xa kunjalo?
         MADALA:              Ke, nibizelwe ukuba naziswe okokuba kukho into enje,           10
                              nicebise ukuba ninakho. Ndimi (Ahlale)
         MAVUSO:              Sihlalo, akusekho kuthundeza bhityo namhlanje. Lo mfana
                              waziwa nanguthathatha ukuba ulala apho ahlwelwe khona
                              echolwa nasezitalatweni.
         JEKWA:               Namhlanje ninkqenkqeza phambili okweefolosi. Kubaswe           15
                              phi, kubase bani?
         MADALA:              Zinkosi yekani izagwelo, nangu umcimbi. Nikubonile
                              ukutshila kwentambanane, nikubonile ukudubula
                              kwenkanga, senibona ngoku ukutha kwayo.
         LAMLA:               Siyaxakwa thina mayilo xa kunje.                               20
         ZINZO:               Sivile mhlalingaphambili, sisacinga indlela yokunqanda
                              inkanga ingethi ide itshe pam.
         MAVUSO:              Kanene inimba inamaqhinga? Nanitheni ngomhla ngoNdila
                              senifuna-funa indledlana nje? Makahambe naye.
         JEKWA:               Mna ndiphakamisa ukuba acetyiswe lo mfana okokuba              25
                              arhoxe emsebenzini ngoku.
         LAMLA:               Ndiyasekela, liyinyaniso elo. (Avumelane amalungu).
         MADALA:              Ndihlala ndinixelela mihla le ukuba sikwixesha
                              esingalaziyo, laziwa ngabaninilo kuphela. Ukugweba
                              ngophondo mihla le akusisi ndawo, kungekho nonokugxeka         30
                              omnye nomnye irhawu lidla umzi.

         4.2.1       Xela oku kugula kukaLoni athetha ngako uMadala.                             (1)

         4.2.2       Nika intsingiselo yebinzana        elikrwelelwe   umgca   ngaphantsi
                     ngokwakwisicatshulwa.                                                       (2)

         4.2.3       Xela ingcinga eziswa ngamazwi kaMadala abhalwe ngqindilili.                 (2)

         4.2.4       Ngqina ngeengongoma eziNTATHU ukuba umbhali uphumelele
                     ukumzoba njengomlinganiswa oxabise imali ebantwini uFuneka
                     kule drama.                                                                 (3)

         4.2.5       Sifundisa ntoni isenzo sikaNdila sokwamkela icebiso likaMaziko
                     lokuziphindezela?                                                           (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     17                              DBE/2019
                                                    SC/NSC

         4.2.6       Chaza indlela awasweleka ngayo uLoni.                                         (2)

         4.2.7       Tshatisa umlinganiswa             okuKHOLAM             B   nenkcazelo
                     ekuKHOLAM A.

                              KHOLAM A                                  KHOLAM B
                     (a) Umlinganiswa ophikisana             (i)    USajini Njobe
                         nazo zonke iinjongo
                         zomlinganiswa oyintloko             (ii)   UNdila

                     (b) Umlinganiswa ongqongwe              (iii) ULoni
                         zizo zonke iziganeko zebali
                                                             (iv) UMaziko
                     (c)   Umlinganiswa omele uhlobo
                           oluthile lwabantu
                                                                                      (3 x 1)      (3)

         4.2.8       Ingaba le drama iphela ngendlela elindelekileyo? Xhasa impendulo
                     yakho.                                                                        (2)
                                                                                                   [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     18                           DBE/2019
                                                    SC/NSC

UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA – M Mlokoti

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
         UMBUZO 5.1 noMBUZO 5.2.

5.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA I

         NCAPHAYI:         Ndithi nokuba ndiyathandaza ezinzulwini zobusuku,
                           ndithandazela         umoya      wam      wamkeleke    kuThixo,
                           ndithandazela abantwana bam ukuba uThixo abasikelele.
                           Kodwa ndithi ndakufika kwindima enoDina, asuke aphele
                           emqaleni nkosikazi, zehle iinyembezi.                                5
         MATSHEZI:         Zixolise wethu Tolo, uThixo iliso Lakhe liyabona tata, uyazazi
                           iindlela zakho zonke. Nguye oya kukuvuza ngemisebenzi
                           yakho emihle. Nceda musa ukuzikhathaza ngalo mntwana.
         NCAPHAYI:         Kunjalo kona mfazi. Kodwa! Ibinga ingathi ndisiya kulala
                           engcwabeni ndibe ndiseluxolweni, ndisazi ukuba indlu yam             10
                           ndiyishiya ilungelelene.
         MATSHEZI:         Eneneni masiyixhome kuThixo imeko yalo mntwana tata. Ewe
                           yona iyasikhathaza sonke. Isuke yanjengelifu elimnyama
                           elilenga-lenga phezu kwethu sonke. Umzi wonke unxubile
                           yimeko kaDina.                                                       15
         NCAPHAYI:         Eyona nto indingcungcuthekisayo kulo mntwana yile
                           yokungalali ekhaya iintsuku zide zilandelelane. Athi
                           nalapho        abuye       khona     abuye   enobubele    apha
                           obungaqhelekanga, ahlale iintsuku zibembini aphinde
                           anyamalale.                                                          20
         MATSHEZI:         Lo mntwana akanamkhondo. Usuke walithole lerhamba, lona
                           lithi lizalwa nje libe likreqa kunina.
         NCAPHAYI:         Kwekhu! Inene ndiyazisola mfazi, kukho apho ndisilele khona
                           ekuqeqesheni aba bantwana. Umoya wam awuvumi
                           nkosikazi.                                                           25
         MATSHEZI:         Hayi kanti Tolo, ungakhe ulinge uzisole ngalo mntwana.
                           Nanku uZanoxolo, uBantubomzi noNtomboxolo abanayo
                           kwanto. Uncede ungakhe ulinge uzisole tata, ngomratu
                           oqaqadekileyo.
         NCAPHAYI:         Kodwa! Ndinga ndingade ndiye kungena engcwabeni                      30
                           ndinesingqala MaTshezi.

         5.1.1       Xela le ndima kaDina yayiphelisa amazwi emqaleni kuNcaphayi.                   (1)
         5.1.2       Chaza okwenza ukuba uNcaphayi athethe la mazwi abhalwe
                     ngqindilili kwisicatshulwa.                                                    (2)
         5.1.3       Ngokolwazi lwakho lwebali ingaba ayinyani la mazwi kaMamTolo
                     athi, 'Usuke walithole lerhamba'. Xhasa impendulo yakho.                       (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     19                          DBE/2019
                                                    SC/NSC

         5.1.4      Ngokoluvo lwakho ingaba kulungile ukuba uNcaphayi azisole
                    ngengqeqesho yakhe kuDina? Xhasa impendulo yakho.                          (2)
         5.1.5      Xela indima edlalwe nguNoyongo ukuze kubekho le ncoko ikwesi
                    sicatshulwa.                                                               (2)
         5.1.6      Chaza ukuba ukukhulelwa kukaDina            kubuchaphazele     njani
                    ubudlelwane bakhe noThambolenyoka.                                         (2)
         5.1.7      Xela ukuba esi sicatshulwa sithathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo
                    sebali.                                                                    (1)
         5.1.8      Loluphi udidi lozobo azotywe ngalo umlinganiswa onguNcaphayi
                    kwesi sicatshulwa. Xhasa impendulo yakho.                                  (3)
         5.1.9      (a)   Xela udidi lwempixano ephakathi kukaDina noThambolenyoka
                          kweli bali.                                                          (1)
                    (b)   Chaza   ukuba       le    mpixano       iphakathi   kukaDina
                          noThambolenyoka ilikhulise njani ibali.                              (2)
                                                KUNYE
5.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
         ISICATSHULWA J
         NOYONGO:          (Emangalisiwe mpela ngoku) Esithi asinguye nje mhlekazi,
                           babulewe yintombazana enempahla emnyama?
         GXALABA:          Hayi nkosikazi sukuba sisibhanxa. Ulahla umkhondo
                           uThambolenyoka. Nguye lo unibulalayo. Unigqiba ngabanye-
                           ngabanye yaye sele kusele wena ngoku. Sikusindisa kulo          5
                           ngozi ke size sikugcina apha nje. Akubanjwanga.
         NOYONGO:          Ingqondo yam ixinene mhlekazi. Andazi angathini
                           uThambolenyoka?
         GXALABA:          Kaloku uThambolenyoka lo kudala simphanda, sifuna
                           ukumvalela sifuna ukumvalela ngobuqhokolo bakhe. Ke             10
                           uyawabulala amangqina ukuze kungabikho mntu uzakuma
                           enkundleni anike ubungqina nxamnye naye. Nawe uyayazi
                           loo nto. Yiyo loo nto enibulala ngabanye-ngabanye. Uthi nazi
                           gqitha ngobutshijolo bakhe. Ngoko ke ninobungozi kuye.
         NOYONGO:          Ngoku athi babulewe yilaa ntombazana?                           15
         GXALABA:          Uyaxoka. Ulahla nje umkhondo. Ufuna ningaqondi.
         NOYONGO:          Ngoku niza kuthini?
         GXALABA:          Hayi ungazikhathazi. Thoba ixhala, yonke into isezandleni
                           zethu. Siza kukugcina apha wena ukhuselekile. Inye nje qha
                           wena into esifuna usincede kuyo. Sifuna usixelele yonke into    20
                           oyaziyo ngaye noshishino lwakhe. Ume njengengqina.
                           Usixelele konke. Emva koko siza kumvalela ubomi bakhe
                           bonke ejele. Nawe ke ukhululeke. Uphile ungenaxhala.
         NOYONGO:          (Wanga ubotshwe emnweni) Ushishina ngeziyobisi.
                           Ukwayoba nabantwana abangamantombazana, abafake                 25
                           kushishino        lwakhe       lokuthengisa     ngemizimba.
                           Uyabaxhaphaza nokubaxhaphaza, esakugqiba abakhanyele.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      20                               DBE/2019
                                                     SC/NSC

         GXALABA:          Ubabanjelwa ngubani?
         NOYONGO:          (Wajonga phantsi edibanise izandla edlala ngeminwe,
                           ejikelezisa oobhontsi).                                   30
         GXALABA:          Enyanisweni siyazi yonke into. Ubabanjelwa nini. Ngakumbi
                           wena.

         5.2.1       Xela le nto imangalise uNoyongo.                                                (1)

         5.2.2       Nika intsingiselo yebinzana         elikrwelelwe      umgca   ngaphantsi
                     ngokwakwisicatshulwa.                                                           (2)

         5.2.3       Xela ingcinga eziswa ngamazwi kaNoyongo abhalwe ngqindilili.                    (2)

         5.2.4       Ngqina ngeengongoma eziNTATHU ukuba umbhali uphumelele
                     ukumzoba njengomlinganiswa oyingozi kubantu ababhinqileyo
                     uThambolenyoka kule drama.                                                      (3)

         5.2.5       Sifundisa ntoni        isenzo     sikaDina       sokuthemba    uNoyongo
                     angamaziyo?                                                                     (2)

         5.2.6       Chaza ukuba kwakusithiwa                 basweleka    njani   abasebenzi
                     bakwaThambolenyoka.                                                             (2)

         5.2.7       Tshatisa umlinganiswa              okuKHOLAM            B     nenkcazelo
                     ekuKHOLAM A.

                                KHOLAM A                                  KHOLAM B
                     (a)   Umlinganiswa ophikisana            (i)    uSajini Gxalaba
                           nazo zonke iinjongo
                           zomlinganiswa oyintloko            (ii)   uNoyongo

                     (b)   Umlinganiswa ongqongwe             (iii) uThambolenyoka
                           zizo zonke iziganeko zebali
                                                              (iv) uDina
                     (c)   Umlinganiswa omele uhlobo
                           oluthile lwabantu
                                                                                        (3 x 1)      (3)

         5.2.8       Ingaba le drama iphela ngendlela elindelekileyo? Xhasa impendulo
                     yakho.                                                                          (2)
                                                                                                     [35]

                                                                    AMANQAKU ECANDELO B:             35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     21                        DBE/2019
                                                    SC/NSC

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kula mabali mafutshane alandelayo:
     'KANTI ANDIZENZANGA' nguEZ Guqa
     'UMHLAHLO NGAMEHLO' nguLL Ngewu
Phendula YONKE imibuzo ekwibali elifutshane olifundileyo.
UMBUZO 6: NDAKUYICELA IVUTHIWE – LL Ngewu no EZ Guqa
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo ezithatyathwe kumabali amaBINI uze uphendule
imibuzo esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo
sobude obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
         UMBUZO 6.1 noMBUZO 6.2
6.1       'KANTI ANDIZENZANGA – LL Ngewu
          Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
          ISICATSHULWA K

          Ngobo busuku walila uMaDam ebuza ukuba uSomandla umlinga ngantoni
          na. Kuse ngengomso evukela kwamfundisi ukuya kubika olu daba. Ufike
          waluphalaza lo mfazi udaba aze ngalo iphulaphule le nqeberhu ingaphungu-
          phunguzi. Apho agqibe khona ukukhupha imbilini yakhe uMaDosini, ucele
          uxolo umfundisi wakhe waphuma kule ndlu. Ubuye ephethe iBhayibhile           5
          wayityhila engathethi nto. Uthe akusifumana isicatshulwa ebesikhangela,
          wenjenje, 'Mama, ndiyayiva intlungu yakho. Kulo mcimbi uze ngawo inye
          into eza kusigweba yiBhayibhile le. Mamela ke ndikuvise okuthethwa
          yiBhayibhile ngalo mcimbi.'
          Usifundile umfundisi isicatshulwa siside sinjalo waza kufikelela kumazwi     10
          athi, 'Ngenxa yoko, uThixo wabanikela ekuthabathekeni okulihlazo; kuba
          namankazana abo umsebenzi wasemvelweni awananisela okunxamnye
          nemvelo; kwaza kwangokunjalo ke namadoda, uwushiya umsebenzi
          wenkazana wasemvelweni, avutha ngokukhanukana kwawo, amadoda
          esenza kumadoda okuziintloni, ezamkelela umbuyekezo wokulahleka              15
          kwawo, abemelwe ke nguwo.'
          Uyivalile umthanjiswa iBhayibhile waguqukela kuMaDosini esithi, 'Le ncwadi
          ibhekisa njalo ke kulo mcimbi uwuhambeleyo.'
          'Mfundisi, mna ndifuna ukuqonda ukuba wena uthini kanye kulo mcimbi..
          'Hayi nam ndizibandakanya nesigqibo senkundla.'                              20
          'Ngamany'amazwi nawe baw'umfundisi uyamgweba unyana wam?'
          'Hayi Dosini akagwetywa ndim. Ugwetywa yiBhayibhile.'
          'Ke ngoko bawo abantu abanje bafanel'ukulahlwa?' Ulandelise wathi,
          'Bendiba ke bawo unokundibonisa uhlobo lokumenyula kule nyula akuyo.'

          6.1.1      Xela le nto yayisenza azibone elingwa uMaDosini.                        (1)
          6.1.2      Chaza ukuba waphendula njani umfundisi kwingxaki kaMaDosini.            (2)
          6.1.3      Ngokolwazi lwakho lwebali ingaba ayinyani amazwi kaMaDosini
                     athi uMntuyedwa usenyuleni. Xhasa impendulo yakho.                      (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     22                       DBE/2019
                                                    SC/NSC

         6.1.4       Ngokoluvo lwakho ingaba sasilungile isenzo samakhwenkwe
                     aseSikhobeni sokuxoxisa uMntuyedwa ngokungayi kwiindibano
                     zawo? Xhasa impendulo yakho.                                           (2)
         6.1.5       Xela indima edlalwe ngamadoda elali ukuze kubekho le ngxoxo.           (2)
         6.1.6       Chaza ukuba ukungafumani ncedo kukaMaDosini kumfundisi
                     kubuchaphazele njani ubomi bukaMntuyedwa.                              (2)
         6.1.7       Xela ukuba esi sicatshulwa sithathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo
                     sebali.                                                                (1)

         6.1.8       Loluphi udidi lozobo azotywe ngalo umlinganiswa onguMaDosini
                     kwesi sicatshulwa? Xhasa impendulo yakho.                              (3)

         6.1.9        (a)   Xela udidi lwempixano ephakathi kukaMntuyedwa namadoda
                            aseSikhobeni.                                                   (1)
                      (b)   Chaza ukuba le mpixano iphakathi kukaMntuyedwa
                            namadoda aseSikhobeni ilikhulise njani ibali.                   (2)
                                                KUNYE
6.2      'UMHLAHLO NGAMEHLO' – LL Ngewu
         Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
         ISICATSHULWA L

         Ummangali     ibinguNonkanyezi      intwazana     eyayigqwashule    yaphuma
         enkundleni ngokugxothwa lipolisa kuba ibonakele iselula mhla kwakuxoxwa
         ityala likaNompoxeko. Iyixelele le ntwazana inkundla ukuba uZolani wayazisa
         ukuba nokuba ingaya kweyiphi na inkundla akayi kubhungca emacebetshwini
         kuba yena enobungcali bokubhutya umntu ngobubende inyama 5
         engayidlanga. Le ntwazana iyixelele inkundla ukuba ummangalelwa lo
         njengamfana wakwaMthi uzingce ngokuba yena unomthi kanomyayi yaye
         kudala ekweli khondo. UNonkanyezi lo ubeyiphale kanobom le nkewu ngezo
         nzipho zakhe, zimfutshane zinjalo. Uhlangulwe kumalinge eli tshijolo
         kukusitsho esofelweyo, esisitshotho enjalo. Eli tyala belichotshelwe ndedeba 10
         yimbi, ebekubonakala ukuba ayikatofeki zizihelegu ezenziwa ngabantu.
         UZolani apho abuvume khona ubugwenxa bakhe umtshutshisi wenze into
         engaqhelekanga yokuchubela inkundla uhlobo le nkewu yaphuncuka ngalo
         kwelinye ityala lobudlwengu. Izamile indoda ebichophele eli tyala ukulumkisa
         ngelithi asingomsebenzi wenkundla ukunqika iziduli nokuphanda amadlaka 15
         koko esi silumkiso asimfakelanga maqhubu umtshutshisi. Umtshutshisi ucele
         umchopheli weli tyala ukuba alum'elahla angawobolozeli kuba ilizwe lonakale
         zizidlwengu ezidliselayo. Uyiqukumbele intetho yakhe ngelithi wenzela ukuba
         umchopheli weli tyala angayenzi impazamo yokucinga ukuba le nkewu
         iyaqala ukutyhilizela abantu abaselula basetyhini kweli tyholo 20
         lenkohlakalo.
         Ummangalelwa ugwetywe ukuba achithe ubomi bakhe bonke entolongweni.
         Nanamhla inkundla ibizele imi ngeembambo ...

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2019/7015d609-f209-4a57-88c2-af120116c696) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL QP P2- GRADE 12 TRIAL 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-qp-p2-grade-12-trial-2019/783e9e47-fdca-4193-8626-cd5bb2fcd64e) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL QP P2- GRADE 12 TRIAL 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-qp-p2-grade-12-trial-2019/4ed02c84-0664-45df-bd4e-28e1bdabf8f9) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2019-memo/ee26f268-8394-4df4-9c83-4c4bfca1a063) — isiXhosa FAL · Memo · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2019/537983a8-5873-4fe7-bddc-62e74e024cfa) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2018/179e0ff2-83e4-4277-8119-c7c3347c03c2) — isiXhosa FAL · QP · 2018 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-gr12-memo-sept-2025-watermark/9129edfc-7f89-491a-88fb-23270581f911) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2025-watermark/854a529e-2cc7-4f28-b2d3-f7735c0d615c) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025-mg/6858023a-bdef-4e8f-a091-79d94e109d28) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025-mg/e6f77f14-fd5e-4415-9cd4-23e671adcb30) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2024/4c02fe41-62c6-462b-aa2a-9c6efd2e97ba) — Memo · 2024
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept-2024/b9606eda-21f0-469e-bf5d-ffb2f9da1ea1) — Memo · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
