# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2022 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2022, 16 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2022-mg/34c4bc29-0927-43d0-ba05-25ebb0430b44
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 16

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2022 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2022-mg/34c4bc29-0927-43d0-ba05-25ebb0430b44)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2022 · isixhosa. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2022/1b6b5ddb-5697-4e8d-871b-aaaf7a175b33) — QP · 2022 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

             SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
         NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                                 IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                         2022

                            ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

                                                                    AMANQAKU: 70

                    Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-16

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      2                      DBE/2022
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

1.       Umfundi akavumelekanga ukuphendula ngaphezu kombuzo omnye kwijenra
         enye.

2.       Ukuba umfundi unike iimpendulo ezimbini apho le yokuqala ingamkelekanga,
         ize le yesibini ibe yeyamkelekileyo, makisha le yokuqala ungayihoyi le
         yesibini nokuba yiyo ayiphendule kakuhle.

3.       Ukuba imibuzo inonjolwe ngendlela engeyiyo, makisha ngokwendlela
         ekunonjolwe ngayo kwimemo.

4.       Ukuba impazamo yopelo inika ntsingiselo yimbi kule ibilindelwe, musa
         ukunika inqaku kuloo mpendulo. Ukuba ayiyichaphazeli intsingiselo, nika
         inqaku ngokufanelekileyo.

5.       Ukuba umfundi akazisebenzisanga iimpawu zocaphulo apho ayalelwe ukuba
         acaphule, makangohlwaywa.

6.       Kwimibuzo evulelekileyo, akukho manqaku anikwa uEWE/HAYI okanye
         u-NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI.       Isizathu/Ukuxhasa/Ukungqina
         yeyona nto mayinikwe ingqalelo.

7.       Akukho manqaku aya kwabelwa uYINYANI/ASIYONYANI okanye
         LULUVO/YINYANI. Isizathu/Ukuxhasa/Ukungqina yeyona nto mayinikwe
         ingqalelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      3                       DBE/2022
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO A: INOVELI

UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela

ISICATSHULWA A

1.1      1.1.1    Usemzini wakhe√/ useMlazi√/useGliblands√                                  (1)

         1.1.2    Kunjalo, kuba kuthiwa ebesecinga ukuphindela emsebenzini.√                (1)

         1.1.3    Akuwacingisisa√/ akuwetyisa√/ akuwahlafunisisa√                           (1)

         1.1.4    Ukuba uLungile ubathembile ukuba baza kuwathathela ingqalelo la
                  maphupha kwaye bamxhase.√√                                                (2)

         1.1.5    Ngokuthi emva kwalo uLungile noNomakhwezi behlelwe yingozi
                  yemoto ekhokelele ekubeni batshele kuyo ngaphakathi bobabini
                  basweleke.√√                                                              (2)

         1.1.6    (a) NguNozililo.√                                                         (1)

                  (b) Ngokuthi asoloko exabana noLungile ngenxa yeendaba zobuxoki
                  aziva ngoNozililo√/ angavani nabantu baseGiblands abangabaxhasi
                  bevenkile ngenxa yokuva ngoNozililo ukuba bathi ivenkile yabo
                  idulu√√/ asweleke yena nomyeni wakhe kwingozi yemoto ngenxa
                  yomsindo awawubangelwa kukuva ubuxoki ngoNozililo.√√                      (2)

         1.1.7    Lwaluyokulungiselela umsebenzi wotyhilo litye likatata kaLungile
                  nelikatatomkhulu wakhe.√                                                  (1)

         1.1.8    Kungokuba wayesithi uLungile uzilibazisa ngeenkolo akugqiba ukuba
                  sisifundiswa√√/ wayeyibona ilihlazo into yokwenza imicimbi yamasiko
                  edolophini.√√                                                             (2)

         1.1.9    (a) Yimpixano yangaphandle.√                                              (1)
                  (b) Ngokuthi usapho lwakwaMakwetshu lusweleke ngokutshela
                  endlwini.√√                                                               (2)

         1.1.10 Kunjalo, kuba sikrotyiswa kwisiganeko sokusweleka kukaLungile
                noNomakhwezi ngophuphelo√√/abalinganiswa uYolisa noThamsanqa
                nendima      yabo     njengabaxhasi    bosapho     lwakwaNtsibande
                iyakhula√√/izithole zempixano ziyantshula kuba izimo zabalinganiswa
                ziyadula√√/ isimo sikaNozililo siyadula njengomxabanisi nomchasi
                ebalini.√√

                  [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                          (2)
                                                                                            [18]

                                            KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      4                      DBE/2022
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISICATSHULWA B

1.2      1.2.1    Bubukhulu bayo kuba yayandisiwe de yahonjiswa√√/ bubuhle
                  nomtsalane wayo√√/ bubukho besilarha.√√                                  (2)

         1.2.2    Yeyokuba uThamsanqa wayefuna ukwakhela uMpumelelo indawo
                  yokuxilongela.√√                                                         (2)

         1.2.3    Kungokuba wayebone iincwadi ezicacisa ingxowa eyenziweyo ngala
                  mashishini akowabo.√√                                                    (2)

         1.2.4    Lifanelekile kuba ubukho bakhe kwaNtsibande bubelithamsanqa
                  kuMpumelelo akuswelekelwa ngabazali bakhe.√√                             (2)

         1.2.5    Ongqukuva√ kuba isimo sakhe siyatshintsha ngokweemeko
                  ahlangabezana nazo ebalini kuba nakuba liqala ibali elungile
                  ubandlongondlongo afune ukulwa emdanisweni.√                             (2)

         1.2.6 ... wesithathu√
               ... yena.√                                                                  (2)

         1.2.7    AbakwaMakhwetshu bamenyelise kwizibonda zaseMlazi, eGliblands
                  naseLamontville uLungile bekhalazela kuba ethengiselwe ivenkile
                  eMlazi engengomZulu oko kwenza ukuba usapho lwakwaNtsibande
                  luyifumane ebunzimeni ivenkile.√
                  UNtongana wayekhe waza kufuna iincwadi zevenkile ngelithi
                  asiyoyakwaNtsibande koko ililifa lakhe noNozililo.√
                  Amanani abaxhasi bevenkile ehla ngenxa yolwimi lukaNozililo.√
                  UNozililo wathumela ootsotsi ukuba baye kutshisa ivenkile kodwa
                  babhaqwa.√
                  Isimo sikaNomakhwezi nokungaxabisi abathengi kubengumqobo
                  ekukhuleni kwevenkile.√

                  [Nasiphi isithathu kwezi.]                                               (3)

         1.2.8    Uphumelele kuba uMpumelelo emva kobunzima bokuswelekelwa
                  ngabazali bakhe nakumayelenqe kaNozililo uye waqhubekeka
                  nemfundo wada waphumelela izifundo zakhe zobugqirha.√√                   (2)
                                                                                           [17]
                                                                                           [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      5                      DBE/2022
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

UMBUZO 2: UMQOL'UPHANDLE – MAP Ngani

ISICATSHULWA C

2.1      2.1.1     KukwaTsolo√.                                                            (1)

         2.1.2     Kunjalo, kuba uHlobo uthi amile akenzi nto ngombhodamo
                   oqhubeka phambi kwawo njengabantu abaqeshelwe ukugcina
                   ucwangco.√                                                              (1)

         2.1.3     Kusweleke√/kubhubhe√/kutshabe.√                                         (1)

         2.1.4     Ukuba ungumntu oneemfihlo.√√                                            (2)

         2.1.5     Ngokuthi amalungu aseMoonglow abulale uEddie               Maga
                   obengumqobo kumnqweno wawo wokuthengisa iziyobisi.√√                    (2)

         2.1.6     (a) NguEddie Maga.√                                                     (1)
                   (b) Ngokuthi aqiniseke ukuba uEddie akanaso esinye isithandwa
                       ngaphandle     kwakhe,   ze   akufa  noLulama      azibone
                       engumrhanelwa ngento ebengayazi kwaukuyazi koko
                       ebemqhula ngayo eleteni.√√                                          (2)

         2.1.7     Wayeqhuba uphando malunga nokubulawa kukaEddie
                   noLulama√    /wayeyokufuna   iinkcukacha    ezazinokumncedisa
                   kuphando lwakhe lokufumana ababulali bakaEddie noLulama.√               (1)

         2.1.8     Kungokuba uHlobo wayesalandela ubungqina obutsha obuvelileyo
                   malunga nabona babulali bakaEddie noLulama.√√                           (2)

         2.1.9     (a) Yimpixano yangaphandle.√                                            (1)
                   (b) Ngokuthi amalungu aseMoonglow abanjwe agwetywe.√√                   (2)

         2.1.10     Kunjalo, kuba uvela kweli nqanaba umcimbi ekuza kuba ngawo
                    ebalini,  ukufa   kukaEddie      noLulama    okuza   kuphandwa
                    nguHlobo√√/kuvela isimo sentlalo ngokwexesha nendawo, ibali
                    liqhubeka kula maxesha okhanyo kuba kuthethwa ngendlela
                    ekuphilwa ngayo elokishini, abantu bezenzela amashishini angekho
                    mthethweni bephepha amapolisa.√√

                    [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                       (2)
                                                                                           [18]

                                                    KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      6                      DBE/2022
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISICATSHULWA D

2.2      2.2.1    Kukuba akakaneliseki bubungqina abufumeneyo bokuba
                  kutshutshiswe uLinda.√√                                                  (2)

         2.2.2    Ngowokuba abone uLinda egwetyelwa into ayaziyo nayenzileyo.√√            (2)

         2.2.3    Kungokuba wayeqinisekile ukuba uLinda unetyala ngokobungqina
                  uHlobo awayenabo, kumcaphukisa ukuva ukuba uHlobo yena
                  akasaboni ngolo hlobo.√√                                                 (2)

         2.2.4    Lifanelekile kuba   wawulinda   iminyaka   emininzi   umtshato
                  awayethenjiswe    ngawo     nguEddie     waphela    engadanga
                  wawufumana.√√                                                            (2)

         2.2.5    Osicaba√ kuba isimo sakhe sokukhohlakala nokunyolukela imali
                  esivela ekuqaleni kwebali asitshintshi kuba nasekupheleni kwebali
                  ubanjelwa ukuthengisa intsangu ngenxa yokunyolukela imali.√              (2)

         2.2.6    ... wesithathu√
                  ... yena.√                                                               (2)

         2.2.7    Yileta awayeyibhalele uEddie esithi umnika ithuba lokuba ahambe
                  nesithandwa sakhe sesibini.√
                  Ngumpu oyi .38 automatic ekwafunyanwa imbumbulu yawo entloko
                  kuEddie.√
                  Luhlobo lwamavili oluziiRoadmasters Tyres olwafunyanwa kwindawo
                  ekwadutyulelwa kuyo uEddie.√
                  Luhlobo lwedyasi engathi yiMink Coat eyayinxitywe linenekazi
                  elabonwa eRio Cinema ngobusuku bokusweleka kukaEddie
                  noLulama efana nekaLinda.√

                  [Nasiphi isithathu kwezi.]                                               (3)

         2.2.8    Uphumelele kuba nangona amalungu aseMoonglow ebetyabeka
                  uLinda ngetyala lokubulala uEddie noLulama, ngophando lukaHlobo
                  aphele ebanjwa ze agwetywa.√√                                            (2)
                                                                                           [17]
                                                                                           [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      7                      DBE/2022
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

UMBUZO 3: UMONWABISI – ZA Japhta

ISICATSHULWA E

3.1      3.1.1     KuseNtshiqo.√                                                           (1)

         3.1.2     Kunjalo, kuba wayekhangelwa ancanywe xa kuza kutyiwa isidlo
                   sangokuhlwa engabonakali apho akhoyo.√                                  (1)

         3.1.3     Yayingamkhathazi.√                                                      (1)

         3.1.4     Ukuba ungumntu onendlela yokwenza ukuba akwazi ukumelana
                   nentlungu akuyo√√/ unendlela yokuzixolisa√√/ onendlela yokuzivisa
                   kamnandi xa esentlungwini.√√                                            (2)

         3.1.5     Ngokuthi awanikezele kulawulo lukaMonwabisi amashishini akhe,
                   owenze ukuba aphuhle kakhulu ande.√√                                    (2)

         3.1.6     (a) Ngabasebenzi bakwaThandabantu ababelawula amashishini
                       neencwadi zevenkile.√                                               (1)
                   (b) Ngokuthi bambele imali uThandabantu.√√                              (2)

         3.1.7     Wayeyokunikezela    ulawulo    lwamashishini   kaThandabantu
                   kuMonwabisi√/ wayeyokuba lingqina njengagqwetha lakwaSihlunu
                   xa ooThandabantu benikezela amashishini kuMonwabisi.√                   (1)

         3.1.8     Kungokuba uHlubikazi wasiyeka phakathi isikolo akakugqiba
                   ukufunda√√/wakhulelwa wahlalisana noJoe eMlazi.√√                       (2)

         3.1.9     (a) Yimpixano yangaphandle.√                                            (1)
                   (b) Ngokuthi    uThandabantu    athathe  isigqibo      sokunizela
                       amashishini ukuba alawulwe nguMonwabisi.√√                          (2)

         3.1.10    Kunjalo, kuba kukweli nqanaba apho kwaziswa abalinganiswa
                   abadlala indima ephambili, umzekelo uMonwabisi uvela kweli
                   nqanaba√√/ umcimbi ekuza kuba ngawo ebalini, uMonwabisi
                   ubonakala kweli nqanaba esemncinci ephithizela phakathi
                   kwabasebenzi efunda zonke izakhono ngevenkile√√/ kuvela isimo
                   sentlalo ngokwexesha, ibali liqhubeka kula maxesha okhanyo kuba
                   kuthethwa ngemfundo nevenkile.√√

                   [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                        (2)
                                                                                           [18]

                                            KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      8                       DBE/2022
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISICATSHULWA F

3.2      3.2.1    Kukuba eyakhe yayivuthuluke incinci ingekho kwixabiso lokuba
                  ingaxhelelwa ukuthengiswa.√√                                              (2)

         3.2.2    Kukuba ngaphambili ayeqhuba kakuhle kakhulu kodwa ngoku
                  kuthiwa ayathsuthsuza.√√                                                  (2)

         3.2.3    Kungokuba uMamTolo wayemthatha njengesicaka uMonwabisi√√/
                  uThandabantu wayemqonda ukuba uMonwabisi unakho ukujonga loo
                  mashishini ngolwazana analo ngevenkile√√/uThandabantu nosapho
                  lwakhe babeyokuhlala edolophini kuTsolo√√/ kungokuba wayesele
                  nabasebenzi abambalwa ababesasebenza kwaThandabantu.√√                    (2)

         3.2.4    Lalifanelekile kuba yalithiywa ngenxa yempatho-mbi kaThandabantu
                  kubasebenzi abatsha awayesoloko ebangxolisa, bambi abagxothe.√√           (2)

         3.2.5    Ongqukuva√ kuba isimo sakhe siyaguqu-guquka ebalini kuba
                  ekuqaleni kwebali ubonakalisa ukungamamkeli nokumphatha kakubi
                  uMonwabisi kodwa ekupheleni kwebali uyajika abenothando
                  olungazenzisiyo ngakuMonwabisi amthathe njengonyana wakhe.√               (2)

         3.2.6    ... wesithathu√
                  ... yena.√                                                                (2)

         3.2.7    Wayephethwe kakubi nguMamTolo.√
                  Wayetsala nzima esikolweni engaphumeleli nangona wayezimisele
                  ukufunda.√
                  Washiywa yedwa eNtshiqo.√                                                 (3)

         3.2.8    Uphumelele kuba uMonwabisi wanyamezela intlalo ebuhlungu
                  yakwaMamTolo esebenza nzima evenkileni kanti oko kuya kumnceda
                  ekugqibeleni kuba ibali liphela inguye owongamele amashishini
                  kaThandabantu√√/    uphumelele     kuba    uThandabantu    uye
                  wanyamezela akanikezela ngamashishini akhe awathengise nakuba
                  ayengaqhubi kakuhle ada ekugqibeleni aphinda avuka ngokwendlela
                  awayenqwena ngayo kwasekuqaleni.√√                                        (2)
                                                                                            [17]
                                                                                            [35]

                                                              AMANQAKU ECANDELO A:          35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      9                            DBE/2022
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO B: IDRAMA

UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga

ISICATSHULWA G

4.1      4.1.1    KuseMdantsane√/kukwaNdila√ kukwaFuneka√                                        (1)

         4.1.2    Kunjalo, kuba nguye okhuthaza uNdila ukuba makaziphindezele
                  kuMawonga.√                                                                    (1)

         4.1.3    Ixesha.√                                                                       (1)

         4.1.4    Ukuba ungumntu olumkileyo.√√                                                   (2)

         4.1.5    Ngokuthi aphumelele ekwenzeni            uLoni inxila   eliphaleleyo   de
                  aphelelwe ngumsebenzi.√√                                                       (2)

         4.1.6    (a) NguZanele.√                                                                (1)
                  (b) Ngokuthi angene lula kumgibe abewuthiyiselwe nguNdila
                      wokumeyelisela etywaleni.√√                                                (2)

         4.1.7    Babeyokulahla isidumbu sikaMawonga.√                                           (1)

         4.1.8    Kungokuba    wayejonge    kwaesi  sikhundla  sikaMawonga
                  sobunqununu√√/wayevuyela ukuba uMawonga engawenzi kakuhle
                  umsebenzi wakhe ukuze aze kuphelewa ngumsebenzi ibe nguye
                  inqununu.√√                                                                    (2)

         4.1.9    (a) Yimpixano yangaphandle.√                                                   (1)
                  (b) Ngokuthi bobabini uNdila noMawonga babhubhe.√√                             (2)

         4.1.10 Kunjalo, kuba izithole zempixano ziyantshula kuba uNdila
                obegxothwe emsebenzini ngenxa yokunxila uqulunqa icebo
                lokuziphindezela kuMawonga√√/izimo zabalinganiswa ziyadula kuba
                uMaziko uyacaca ukuba ungumphixanisi.√√

                  [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                               (2)
                                                                                                 [18]

                                            KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      10                       DBE/2022
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISICATSHULWA H

4.2      4.2.1    Kukuba abahloli bebefikile ngoMvulo ophelileyo bafika inqununu
                  uMawonga inxilile.√√                                                       (2)

         4.2.2    Ngowokuba intlanganiso icebise malunga nokunokwenziwa
                  ngokunxila kukaMawonga de abhaqwe nangabehloli√√/ intlanganiso
                  icebise ngomntu oza kungena esikhundleni sikaMawonga.√√                    (2)

         4.2.3    Kungokuba wayelungiselela ukuba ze kuvele igama likaMaziko
                  owayesele emthembisile ukuba uza kumfaka kwisikhundla
                  sobunqununu.√√                                                             (2)

         4.2.4    Lifanelekile  kuba  ufuneka  ngamandla  kwicebo  likaNdila
                  lokuziphindezela kuMawonga ngenxa yesimo sakhe nokwazana
                  kwakhe noNdila.√√                                                          (2)

         4.2.5    Ongqukuva√ kuba isimo sakhe siyaguquka ebalini kuba uvela
                  ekuqaleni engumntu ofuna indoda eyeyakhe kodwa njengokuba
                  liqhuba ibali uvela ekonwabele ukuthandana noMawonga otshatileyo,
                  engasakhathalelanga nomtshato.√                                            (2)

         4.2.6    ... wesithathu√
                  ... yena.√                                                                 (2)

         4.2.7    Wazithethelela kubahlobo bakhe ooNaniwe noNomadinga mhla
                  babemcebisa ukuba makayokubetha uZanele ukuze ahlukane
                  noMawonga.√
                  Unyamezele ukunxilelwa nguMawonga de amhlawulele namatyala
                  akhe otywala.√
                  Uye waxelela uNomasoka kunye noRay abalusapho lukaMawonga ukuba beze
                  kumngxolisa.√                                                              (3)

         4.2.8    Uphumelele kuba uNdila lo obeziphindezela kuMawonga ujikelwe
                  yimpindezelo ngokuthi uMawonga naye aziphindezele ngokumenzela
                  iyelenqe lokunga ubulewe nguye, bafa bobabini.√√                           (2)
                                                                                             [17]
                                                                                             [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      11                     DBE/2022
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA – M Mlokothi

ISICATSHULWA I

5.1      5.1.1     KuseNgcobo√/ kukwihotele kaThambolenyoka√/
                   kukwaThambolenyoka.√                                                     (1)

         5.1.2     Kunjalo, kuba uthethelela inkohlakalo ayenzayo yokuthengisisa
                   abantwana abangamantombazana imizimba njengenye yeendlela
                   zokwenza ubutyebi.√                                                      (1)

         5.1.3     Izinhanha√/ izigwili.√                                                   (1)

         5.1.4     Ukuba uqinisekile ngempumelelo yeqhinga lakhe lokulobela uDina
                   kuNyoka.√√                                                               (2)

         5.1.5     Ngokuthi aqhube ngabo ishishini lokuthengisa imizimba bafundiswe
                   neziyobisi.√√                                                            (2)

         5.1.6     (a) NguNoyongo.√                                                         (1)
                   (b) Ngokuthi axhatshazwe ngokwesondo√√/ uphele ekhulelwa√√/
                       watyiswa iziyobisi√√/ wathengisiswa umzimba.√√                       (2)

         5.1.7     Wayeyokuphangela√/ wayeyokusebenza umsebenzi wokuhlamba
                   iimoto.√                                                                 (1)

         5.1.8     Kungokuba waye wahlasela uThambolenyoka ngebhotile wamshiya
                   enenkenkebula yenxeba ebusweni.√√                                        (2)

         5.1.9     (a) Yimpixano yangaphandle.√                                             (1)
                   (b) Ngokuthi uThambolenyoka abanjwe, agwetywe.√√                         (2)

         5.1.10     Kunjalo, kuba kuvela kweli nqanaba ukuhlwayelwa kwembewu
                    yempixano      kuba    uDina   uza   kuqala   ubomi   obutsha
                    bokuxhatshazwa        nguThambolenyoka      engazi√√/kutyhilwa
                    abalinganiswa abaza kuthatha inxaxheba ebalini√√/kwanekwa
                    isimo sentlalo kuba kutshiwo ukuba uThambolenyoka nooNoyongo
                    basehotele ekwidolophu yaseNgcobo.√√

                    [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                       (2)
                                                                                           [18]

                                            KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      12                               DBE/2022
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISICATSHULWA J

5.2      5.2.1    Kukufumanisa ukuba kukho inenekazi                angaliqondiyo     elinxibe
                  ngokuzifihla kwihotele yakhe.√√                                                    (2)

         5.2.2    Wayebabona bengawenzi kakuhle umsebenzi wabo wokujonga
                  yonke into eqhubekayo apho ngaphakathi ehotele kuba bengakhange
                  balibone eli nenekazi lingaziwayo, alibonayo yena.√√                               (2)

         5.2.3    Kungokuba wayekhuselwa ngamagqwetha akhe√√/ kukholeleka
                  ukuba wayenendlela yokuwasusa amangqina xa ethe wabanjwa
                  ngamapolisa√√/ kwakungekho mntu ufuna ukuba lingqina kuba
                  wayeduka umntu olingqina ze afunyanwe ebhubhile.√√                                 (2)

         5.2.4    Lifanelekile kuba nguye owayesoloko ethetha noDina emlungisa
                  kwiimpazamo zakhe nabazali bakhe babemthembile ukuba uyakwazi
                  ukuthetha nodadewabo kulunge.√√                                                    (2)

         5.2.5    Ongqukuva√ kuba isimo sakhe siyaguqu-guquka ebalini, ekuqaleni
                  kwebali uvela elelona themba likaThambolenyoka, ewenza
                  umsebenzi wakhe ngokuzimisela kodwa xa liphela ibali uyamjikela
                  abekwicala lamapolisa ukuze abanjwe agwetywe uThambolenyoka.√                      (2)

         5.2.6    ... wesithathu√
                  ... yena.√                                                                         (2)

         5.2.7    Wayokumbambisa emapoliseni ngokumtyhefa ngeziyobisi.√
                  Wavula idokethi yesimangalo emapoliseni nangona wayexelelwa
                  ukuba kunzima ukumbamba uThambolenyoka.√
                  Wenza     iqhinga    lokuba   abasebenzi     bakaThambolenyoka
                  babengamangqina omthetho.√                                                         (3)

         5.2.8    Uphumelele kuba uThambolenyoka wawuqhuba umsebenzi wakhe
                  wokushishina ngamantombazana kunzima ukuba abanjwe kodwa
                  ekugqibeleni wade wabanjwa ngenxa yokukhalipha nobulumko
                  bukaDina.√√                                                                        (2)
                                                                                                     [17]
                                                                                                     [35]

                                                              AMANQAKU ECANDELO B:                     35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      13                           DBE/2022
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

UMBUZO 6: 'UMNTU AKALAHLWA' – LL Ngewu & EZ Guqa

6.1      6.1.1     KuseThembeni.√                                                                (1)

         6.1.2     Kunjalo, kuba abantwana bakhe babehleli bengafundi ebolusisa loo
                   mfuyo yakhe.√                                                                 (1)

         6.1.3     lehla.√                                                                       (1)

         6.1.4     Ukuba ungumzali okhohlakeleyo nongenanceba.√√                                  (2)

         6.1.5     Ngokuthi iintombi zakhe ziphele zingendanga, ze zathi naxa
                   seziphangela azamnceda nganto malunga nemfuyo yakhe
                   etshabalalayo.√√                                                              (2)

         6.1.6     (a) NguMathidala.√                                                            (1)
                   (b) Ngokuthi aphulukane neentombi zakhe isithuba seminyaka
                       emine√√/aphulukane     nokubona      abazukulwana      bakhe
                      ekuzalweni kwabo.√√                                                        (2)

         6.1.7     Babeyokucelela uNobesuthu noNomtha uxolo.√                                    (1)

         6.1.8     Kungokuba       zazisamqumbele       ngenxa     yokuba   wayezigxothile
                   kowazo.√√                                                                     (2)

         6.1.9     (a) Yimpixano yangaphandle.√                                                  (1)
                   (b) Ngokuthi iintombi zakhe zilishiye ikhaya zingafuni nto izidibanisa
                       noMathidala.√√                                                            (2)

         6.1.10     Kunjalo, kuba izithole zempixano ziyantshula, uthi akukhulelwa
                    uThandile liphele ithemba likaMathidala lokukhulisa imfuyo yakhe
                    atsho azale ingqumbo de agxothe uNobesuthu noNomtha.√√

                    [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                              (2)
                                                                                                 [18]

                                            KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      14                           DBE/2022
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

6.2      ISICATSHULWA L: 'IKHIKHIELA LASEDANGWANA' – LL Ngewu

         6.2.1    Kukuba nangona ebuyile unyana wakhe uFanabekho inkangeleko
                  yakhe yayingeyiyo eyalaa nkwenkwana ayaziyo eyashiya iDangwana
                  kwiminyaka elishumi elinesixhenxe.√√                                           (2)

         6.2.2    Kukwazi ukuba uFanabekho ubuye umphelo na.√√                                   (2)

         6.2.3    Kukubona imeko awayekuyo yobumdaka neenzipho ezinde,
                  kungacaci nokuba ngumntu ophilayo na okanye sisithunzela.√√                    (2)

         6.2.4    Lifanelekile kuba nangona ekhona              njengendodana   uxanduva
                  lwekhaya luhleli emagxeni kanina.√√                                            (2)

         6.2.5    Osicaba√ kuba isimo sakhe asiguqu-guquki ibali liqala engumntwana
                  ongelulo uncedo ekhayeni lakhe into ayaziyo kukunxiba kakuhle kanti
                  nasekupheleni kwebali usekwanjalo.√                                            (2)

         6.2.6    ... wesithathu√
                  ... yena.√                                                                     (2)

         6.2.7    Wathumela imiyalezo ebuzisa kwizihlobo.√
                  Waye waya kusiyazi eHlakomo.√
                  Waya kumthandazeli wakuQumbu kwilali yaseThwa.√                                (3)

         6.2.8    Uphumelele kuba uFanabekho uye akenza mizamo yakuzikhupha
                  kwimpilo yobugxwayiba azifake kuyo ngokulichithela ebudengeni
                  ixesha lakhe.√√                                                                 (2)
                                                                                                 [17]
                                                                                                 [35]

                                                              AMANQAKU ECANDELO C:               35

                                           OKANYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      15                     DBE/2022
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO D: ISIHOBE

UMBUZO 7: IVAMNA BAFAZI BOLUSU – S.Maputi nabanye

7.1      'IMBONGI– KN MANCIYA

         7.1.1    Yezibongo.√                                                              (1)

         7.1.2    Yimfano-zandi.√                                                          (1)

         7.1.3    Gorha√/ khalipha√                                                        (1)

         7.1.4    (a) Yinto edibanisa izinto ezimbini ezahlukeneyo.√                       (1)
                  (b) Imbongi kukholelwa ukuba inonxibelelwano nabangasekhoyo, ke
                      iyathunywa     ngabo       ukuba     idlulise  imiyalezo yabo
                      kwabasaphilayo.√√                                                    (2)

         7.1.5    (a) Yingcungcu√/ ngumavula-kuvaliwe√/sisinyikatha sesazi.√               (2)
                  (b) Olokuba imbongi ivelele kunabanye abantu ngokwazi√√/
                      ayithuliswa xa ibonga kwaye ayinamida ithulula oko
                      ikuthunyiweyo njengoko kunjalo√√/isisele ekudinjazwa kuso            (2)
                      ulwazi.√√

         7.1.6    (a) Netshoba letola.√                                                    (1)
                  (b) Luphuhlisa ukuba imbongi iyafana namagqirha ngokwezixhobo
                      eziphathayo xa ibonga√√/inezimbo ezifanayo nezamagqirha.√√           (2)

         7.1.7    Umqolo we-16 wakhiwe ngamagama amane kanti owe-17 wakhiwe
                  ngamagama amathathu.√√                                                   (2)

         7.1.8    Sisikweko.√                                                              (1)

         7.1.9    Ungemikhwa, iindlela ezibonga ngayo iimbongi zomthonyama
                  negalelo lazo entlalweni√√/ungokwahluka kweembongi kwabanye
                  abantu ngokwesiphiwo nomsebenzi wazo esizweni.√√

                  [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                          (2)
                                                                                           [18]

                                            KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      16                        DBE/2022
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

7.2      'LALA NJALO KE MADIB' OMKHULU!' – T YAWA

         7.2.1    Kukubaluleka kwakhe.√
                  Sisiduko sakhe.√
                  Ngumnombo wakhe.√
                  Kukuba akasekho ubhubhile.√

                  [Nasiphi isibini kwezi.]                                                  (2)

         7.2.2    '… mbombo zonke zehlabathi;'√                                             (1)

         7.2.3    Ukuvakalisa ukuba iindaba zokusweleka kukaMadiba
                  zazingakholeleki√√/ zothusa.√√                                            (2)

         7.2.4    Ukuba uMadiba ebeyinkokeli ezibaluleyo ekwizinga lokuhlonitshwa
                  nokubongwa yimbongi yesizwe enjengoMqhayi√√/ukuba uMqhayi
                  ebesaphila ebengayi kuthi cwaka ngoMadiba ngenxa yemisebenzi
                  yakhe emikhulu.√√                                                         (2)

         7.2.5    Ngothando lwakhe kubantwana.√√                                            (2)

         7.2.6    Gwangqandin' elinomkhitha√                                                (1)

         7.2.7    (a) Lolokuba ngumntu ohlala ekhululekile onwabile.√                       (1)
                  (b) Lolokuba linene elinyathela ngokuzithanda nokuzithemba√/
                       unendlela ecwangcileyo yokwenza izinto.√                             (1)

         7.2.8    Sisincomo√ kuba imbongi ibonakalisa ukomelela kukaMadiba kuba
                  ephile ixesha elide nangona impilo yakhe ibingentle.√√                    (3)

         7.2.9    Ngumbongo womthonyama√ kuba isakhiwo sawo sangaphandle
                  siyimiqolo   etyhutyhumezayo     ayahlulwanga   ngokwezitanza√/
                  kusetyenziswe imfano-zandi kwimiqolo eliqela√/ kusetyenziswe
                  amagama ambaxa√/ kusetyenziswe imibuzo buciko√/imbongi
                  iyamkhahlela√/ isebenzise isigama esizobayo nesakha imifanekiso-
                  ngqondweni.                                                                (2)
                                                                                            [17]

                                                              AMANQAKU ECANDELO D:          35
                                                                 AMANQAKU EWONKE:           70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2022-mg/a38bf92b-14af-42c8-83f2-6bb25849ab30) — isiXhosa FAL · Memo · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isixhosa/043b5e44-9015-4512-8068-83d917978e7e) — isiXhosa FAL · Memo · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2022/5c6e63a5-b00b-47f2-95bf-b139f99ac9d0) — isiXhosa FAL · QP · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2023/c2ccb5a8-b3fd-4bac-ae46-e6328b577441) — isiXhosa FAL · QP · 2023 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2022 (Corr 23 Aug)](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2022-corr-23-aug/08268c23-92d0-41e7-ad72-e102f1782957) — isiXhosa FAL · Memo · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2022-nsc-november-exam-memorandum-paper-3-isixhosa/01282f39-c31b-43b2-b07b-fd6fd50a70cc) — isiXhosa FAL · Memo · 2022 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
