# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2023, 17 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2023-mg/c750086a-eb44-4298-abb5-a3ee77acbf29
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 17

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2023-mg/c750086a-eb44-4298-abb5-a3ee77acbf29)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · isixhosa. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2023/c2ccb5a8-b3fd-4bac-ae46-e6328b577441) — QP · 2023 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

             SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
         NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                                  IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                              2023

                              ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

                                                                     AMANQAKU: 70

                    Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-17.

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                   Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      2                         DBE/2023
                                           SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

1.       Umfundi akavumelekanga ukuphendula ngaphezu kombuzo omnye kwijenra
         enye.

2.       Ukuba umfundi unike iimpendulo ezimbini apho le yokuqala ingamkelekanga,
         ize le yesibini ibe yeyamkelekileyo, makisha le yokuqala ungayihoyi le
         yesibini nokuba yiyo ayiphendule kakuhle.

3.       Ukuba imibuzo inonjolwe ngendlela engeyiyo, makisha ngokwendlela
         ekunonjolwe ngayo kwimemo.

4.       Ukuba impazamo yopelo inika ntsingiselo yimbi kule ibilindelwe, musa
         ukunika inqaku kuloo mpendulo. Ukuba ayiyichaphazeli intsingiselo, nika
         inqaku ngokufanelekileyo.

5.       Ukuba umfundi akazisebenzisanga iimpawu zocaphulo apho ayalelwe ukuba
         acaphule, makangohlwaywa.

6.       Kwimibuzo evulelekileyo, akukho manqaku anikwa uEWE/HAYI okanye
         u-NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI.       Isizathu/Ukuxhasa/Ukungqina
         yeyona nto mayinikwe ingqalelo.

7.       Akukho manqaku aya kwabelwa uYINYANI/ASIYONYANI okanye
         LULUVO/YINYANI. Isizathu/Ukuxhasa/Ukungqina yeyona nto mayinikwe
         ingqalelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                         Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      3                         DBE/2023
                                           SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO A: INOVELI

UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela

ISICATSHULWA A

1.1      1.1.1    NguNozi.√                                                                   (1)

         1.1.2    Imoto awayekhwele kuyo yaphosa indlela yaya kuwela ematyeni
                  yagqabhuka itanki lamafutha yatsha, watshela phakathi
                  wasweleka.√√                                                                (2)

         1.1.3    Kunjalo, kuba uthi ngumgqutsubana womntwana xa athetha ngaye
                  kooMamiya.√√                                                                (2)

         1.1.4    Ukuba bangabahlobo abathembakeleyo kuNozililo√√/ ukuba
                  bathembakele kuNozililo√√/ bayamseka/bayamxhasa bakuloo nto
                  akuyo.√√                                                                    (2)

         1.1.5    Yeyokuba nokuba uthi mabambulale uMpumelelo bakukwenza oko
                  nanini na.√√                                                                (2)

         1.1.6    Zizifundo zeMathematika√ neSayensi√/ yiMathematics√ nePhysical
                  Sciences.√                                                                  (2)

         1.1.7    Waxabanisa uNomakhwezi nendoda yakhe esithi ithandana
                  noMebhelina√/ wathenga ootsotsi ukuba baye kutshisa ivenkile
                  yakwaNtsibande√/ wathenga imigewu ukuba ibulale uMpumelelo.√                (3)

         1.1.8    Wayekhweleta kuba ebeve ngoNozililo ukuba wayebone uLungile
                  ekunye noMebhelina besitya ehotele.√√                                       (2)

         1.1.9    Sesokuba kubalulekile ukubafundisa beselula abantwana
                  ngezakhono zokulawula amashishini√√/ sesokuba kubalulekile
                  ukunika abantwana inxaxheba bavakalise izimvo zabo kwimicimbi
                  yezoshishino√√/ sesokuba bafunde beselula ngoxanduva nezakhono
                  zezoshishino.√√                                                             (2)

                                            KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                         Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      4                         DBE/2023
                                           SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISICATSHULWA B

1.2      1.2.1    NguThamsanqa√/ nguYolisa.√                                                  (1)

         1.2.2    Sesokuba wayefudukele eLusuthu kungasekho mkhondo wakhe
                  eThekwini.√√                                                                (2)

         1.2.3    B√/B UNtongana uya kufuna iincwadi zevenkile kuThamsanqa√/
                  uNtongana uya kufuna iincwadi zevenkile kuThamsanqa.√                       (1)

                  D√/D uMpumelelo wenzelwa itheko lokumamkela eLusisiki√/
                  uMpumelelo wenzelwa itheko lokumamkela eLusisiki.√                          (1)

         1.2.4    Wayeye kongeza imfundo yakhe phesheya.√                                     (1)

         1.2.5    NguThembisa Sanqela.√                                                       (1)

         1.2.6 Wathi aze angayiyeki imfundo naphantsi kwayiphi na imeko de
               afikelele kwinqanaba amnqwenelela ukuba afikelele kulo.√
               Wathi aze athi nokuba ugqibile ukufunda agcine ilifa likayise, ivenkile
               yakwaNtsibande√/ aze afunde abe ngumntu elizweni ukuze angathi xa
               engasekho uLungile asale engumpha ochutywe walahlwa√/ wathi
               angaze amlahle unina√/ wathi angaze amlahle uYolisa.√                          (2)

         1.2.7    (a) Kunjalo, kuba uMpumelelo uyathobela enze ngokwemiyalelo
                      ayinikwa nguyisemncinci uThamsanqa.√                                    (1)

                  (b) Kunjalo, kuba wafuna ukulwa noZet owayemkhuphele imela
                      emdanisweni√/ kuba akakhange oyikiswe ngamayelenqe
                  ooNozililo de wathi usathana akabalekwa uyaliwa.√                           (1)

         1.2.8    Axelela uThamsanqa ukuba aqhube nevenkile njengoko wayeyalele
                  uLungile kwiwili.√
                  Ayalela ukuba aze afundise uMpumelelo.√                                     (2)

         1.2.9    Elokuba athi akuswelekelwa ngabazali bakhe uMpumelelo adlale
                  indima yokuba ngumama kuye.√√                                               (2)

         1.2.10 (a) Wakha isibhedlele neekliniki√/ wakhuthaza ukusekwa
                    kwekwayala yabantu abadala√/ waseka umbutho wamanqindi,
                    ijudo nekarati.√                                                          (1)

                  (b) Abantu baseLusikisiki batsho baphila kwizigulo ezahlukileyo
                      ngenxa yonyango olukufutshane, bahlala besempilweni√/ abantu
                      baseLusikisiki batsho bazibona benenxaxheba ekuhlaleni
                      bafunda izakhono zokuzikhusela nokuzilolonga.√                          (1)
                                                                                              [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                         Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      5                              DBE/2023
                                           SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

UMBUZO 2: UMQOL'UPHANDLE – MAP Ngani

ISICATSHULWA C

2.1      2.1.1    NguDick.√                                                                        (1)

         2.1.2    Wathi uEddie ngumtshana wakhe√√/ wathi uEddie ngumntwana
                  kadade wabo√√/ wathi ungumakazi kaEddie.√√                                       (2)

         2.1.3    Kunjalo, kuba ubuso bakhe babumpatshampatsha oku komntu
                  oxhwalekileyo√√/ wayethe wambu ityali egqolileyo.√√                              (2)

         2.1.4    Ukuba ungumntu onembeko√√/ ungumntu onentlonelo nentlonipho.√√                   (2)

         2.1.5    Yeyokuba le nkosikazi yayisele ikhulile.√√                                       (2)

         2.1.6    Bubunewunewu bempahla eyenziwe ngamatye egolide nedayImani.√
                  Ngamaso egolide.√
                  Ngamacici egolide.√
                  Zizacholo zegolide.√
                  Ngumsesane womtshato wedayimani.√
                  Ngumatshini wokushicilela (Tape Recorder).√

                  [Nasiphi isibini kwezi]                                                          (2)

         2.1.7    Bubukhali bengqondo.√
                  Kukuthanda inyaniso.√
                  Kukuthiya intw' embi.√
                  Bubugorha.√

                  [Nasiphi isithathu kwezi]                                                        (3)

         2.1.8    Sesokufumanisa ukuba umpu kaLinda ubukhe walahleka kwaye
                  ngomhla       wokudutyulwa      kukaEddie       wawusalahlekile√√/
                  sesokufumana ubungqina bokuba kukho omnye umntu owathenga
                  idyasi efana nekaLinda√√/ sesokufumanisa ukuba uNkosikazi Hobe
                  wasweleka√√/ kukufumanisa ukuba ngomhla wokufumana kwakhe
                  umpu kaLinda kwakufike amalungu aseMoonglow abuka imoto
                  kaLinda nangaphakathi, yabe ibhegi yakhe yayilapho emotweni.√√                   (2)

         2.1.9    Sesokuba    izinto  ezishicilelweyo          zilulwazi     oluselugcinweni
                  ezingakunceda kwixesha elizayo.√√                                                (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                              Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      6                         DBE/2023
                                           SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISICATSHULWA D
2.2      2.2.1    Ngabasemagunyeni√/ ngurhulumente.√                                          (1)

         2.2.2    Sesokuba kubekho indawo abaza kuzonwabisa kuyo abantu,
                  baphumle√√/ kwakusenzelwa ukuba abantu bafumane indawo
                  yokubahlaziya iingqondo.√√
                  [Nayiphi enye kwezi.]                                                       (2)
         2.2.3    B√/B uHlobo undwendwele kwaLinda Monti eyokuphanda ngokufa
                  kukaEddie noLulama√/ uHlobo undwendwele kwaLinda Monti
                  eyokuphanda ngokufa kukaEddie noLulama.√                                    (1)

                  D√/D uThembisa Ntlokonkulu uya emapoliseni ezenza umakazi
                  kaEddie√/uThembisa Ntlokonkulu uya emapoliseni ezenza umakazi
                  kaEddie.√                                                                   (1)

         2.2.4    Kungokuba babebanjelwa ukuthenga nokusela utywala
                  bengenalungelo lokwenza njalo.√                                             (1)
         2.2.5    NguLinda Monti.√                                                            (1)
         2.2.6    Kukuthandana noLulama Zuma abe ethandana noLinda Monti.√
                  Ipolisa ebelibone ubunewunewu bempahla obufana nezacholo
                  namacici egolide lakholelwa ukuba ebengudlalani uEddie.√                    (2)
         2.2.7    (a) Kunjalo, kuba walwa noHlobo akufika uLinda esophisa ekhala√/
                      yaba nguye yedwa owayeze kuxhasa uLinda enkundleni
                      yamatyala mhla kwakuza kuxoxwa ityala likaLinda√/ waya
                      kwazisa igqwetha likaLinda ngokubanjwa kwakhe√/ waya
                      kuHlobo ngenjongo yokuqonda ukuba ubanjelwe ntoni uLinda.√              (1)

                  (b) Kunjalo, kuba wanika uHlobo ubungqina bokuba umpu kaLinda
                      wawukhe walahleka kwaye ngale mini ufunyanwa nguHlobo
                      kwakufike amalungu aseMoonglow, wayimela loo nto nangona
                      sele egrogriswa ngokubanjwa nguHlobo.√                                  (1)
         2.2.8    Kukungazikholelwa iintetha zabantu ezithi uEddie ngudlalani.√
                  Kukuhlalela isithembiso somtshato kaEddie esingade sifezekiswe.√            (2)
         2.2.9    Elokuqhubekisela phambili ibali ngokuthi aphande oyena mbulali
                  kaEddie Maga noLulama Zuma.√√                                               (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                         Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      7                         DBE/2023
                                           SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

         2.2.10 (a) Sesokusebenzisa       umpu    kaLinda     ukubulala   uEddie√/
                    sesokusebenzisa      iiRoadmasters    tyres   ezazisetyenziswa
                    nguLinda√/    sesokusebenzisa      ibhatyi    efana    neMink,
                    eyayinguLinda yedwa umntu owayenayo√/ sesokuba uThembisa
                    Ntlokonkulu azenze umakazi kaEddie ngelifuna ukukhomba
                    umkhondo     kuLinda√/     uMdoda    nongomnye      wamalungu
                    aseMoonglow wanika ubungqina obungenanyani kuHlobo
                    bokuba uLinda wayesazi ukuba uEddie uthandana noLulama
                                                                                              (1)
                    kwaye imtya loo nto.
                  (b) Kukufumaneka koshicilelo olwenziwa nguEddie kwiTape
                      Recorder luveza izigrogriso zamalungu aseMoonglow malunga
                      nokungavisisani kwawo noEddie ngokuthengiswa kwentsangu.√               (1)
                                                                                              [35]

UMBUZO 3: UMONWABISI – ZA Japhta

ISICATSHULWA E

3.1      3.1.1    NguMfingokazi√/ nguNogqwashu√/ sisiporho sasevenkileni.√

                  [Nayiphi enye kwezi.]                                                       (1)

         3.1.2    Washiywa ngumama wakhe owasweleka embeleka√√/ wathathwa
                  nguThandabantu ukusweleka kukaMaRhadebe owayengumsebenzi
                  kaThandabantu.√√                                                            (2)

         3.1.3    Wayemnyanzela abahloniphe abantwana bakhe nangona
                  engabakhuthazi ukuba bahloniphane bona√√/ wayehamba nabo
                  abantwana bakhe xa eza kubathengela into kanti uMonwabisi yena
                  wayemthengela ngokwakhe engazikhetheli.√√                                   (2)

         3.1.4    Ukuba ungumntu ongenamkhethe ebantwaneni√√/ ongabacaluliyo
                  abantwana.√√                                                                (2)

         3.1.5    Yeyokuba uMamTolo wayethetha ngokungathi ubhekisa kubantwana
                  bonke abe ethetha ngoMonwabisi.√√                                           (2)

         3.1.6    UHlubikazi ufunde eSt John's College yena uNobuntu wafunda
                  eMthatha Technical College.√√                                               (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                         Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      8                         DBE/2023
                                           SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

         3.1.7    Wayengabakhuthazi ukuba bahloniphane.√
                  Wayengabafundisi ukwenza imisebenzi yekhaya.√
                  Wayezifihla kuThandabantu izinto ezingalunganga ababezenza.√
                  Wayebatefisa ngokubanika imali engalandeleli ukuba bayisebenzisa
                  entwenini na.√
                  Wayengabohlwayi sele bonile.√
                  Wayebayeka bamphathe njengesicaka uMonwabisi.√
                  Wayengafuni ukuba baqhelane nezihlobo kuba esithi ziphantsi. √
                  Wayengafuni basondele kubantu abasebenza kwakhe kuba esithi
                  bazizicaka.√

                  [Nasiphi isithathu kwezi.]                                                  (3)

         3.1.8    Sesokuswelekelwa nguGcinumzi√√/ sesokutyholwa ngabantu
                  ngokuba unyana wakhe uGcinumzi ubulewe nguye ngenyoka athwele
                  ngayo.√√                                                                    (2)

         3.1.9    Sesokuba xa uza kuqala ishishini kubalulekile ukufuna ulwazi
                  namava    ngalo√√/   sesokuwasebenzisa   amathuba    avelayo
                  anokukuhlumisa ebomini.√√                                                   (2)

                                             KUNYE

         ISICATSHULWA F

         3.2.1    NguThixo.√                                                                  (1)

         3.2.2    Sesokuba wayekhathazwe kukufika kwamagosa kaRhulumente
                  ezokuthimba izakhiwo zamashishini yakhe√√/
                  sesokungabinasisombululo sokulungisa ingxaki yemeko yezakhiwo
                  zakhe ezazisele zithinjwa ngenxa yokunganikwa thuba laneleyo
                  lokwenza oko.√√                                                             (2)

         3.2.3     B√/B uGcinumzi ubhubha kwingozi yebhasi√/ uGcinumzi ubhubha
                   kwingozi yebhasi.√                                                         (1)

                   D√/D uMonwabisi ushiywa yedwa eNtshiqo√/ uMonwabisi ushiywa
                   yedwa eNtshiqo.√                                                           (1)

         3.2.4     Wayetyholwe ngokuba unyana wakhe ubulewe yinyoka yakhe √/
                   emva kokushiywa ngunyana wakhe, umoya wakhe zange uxole
                   kuba wayeziva ngathi ushiyiwe nguThixo.√                                   (1)

         3.2.5     NguMaRhadebe.√                                                             (1)

         3.2.6     Kukusoloko echebe inkqayi.√
                   Kukuxhela qho.√
                   Kukuba ngusomashishini onobutyebi obungathethekiyo, engumntu
                   omnyama.√

                   [Nasiphi isibini kwezi]                                                    (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                         Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      9                         DBE/2023
                                           SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

         3.2.7     (a) Kunjalo,     kuba     ukwazile     ukuvuselela     amashishini
                       kaThandabantu engazange enze zifundo zoshishino√/ weza
                       necebo lokuba izakhiwo zakhiwe ngokutsha kuqeshiswe
                       ngazo√/ kuba ubenengcinga yokusebenzisa itrektari alimele
                       abantu amasimi ukuze afumane imali√/ ukwazile ukuthatha
                       isigqibo sokuqeshisa ngeshishini lakhe eliseNtshiqo emlungwini
                       kuba belingasangenisi mali.√                                           (1)

                   (b) Kunjalo, kuba wathi akunikezelwa ulawulo lwamashishini
                       kaThandabantu wenza kanye ngohlobo awayethembise ngalo
                       phambi kokuba awanikwe.√                                               (1)

         3.2.8     Wabulela ukunikwa ubomi obutsha nguThixo.√
                   Wabulela ngokubuyiselwa abantwana bakhe engakabhubhi.√
                   Wabulela uMonwabisi ngokuhlangula izakhiwo zamashishsini
                   akhe.√
                   Wabulela uSomandla ngabazukulwana abahle.√
                   Wabulela kuThixo ngokuphinda amamkele noxa ebephambukile.√

                   [Nasiphi isibini kwezi].                                                   (2)

         3.2.9     Elokuzisa uMonwabisi obangele ukuba ibali liqhubekele phambili√√/
                   elokwandisa usapho lukaThandabantu ngoMonwabisi oye
                   wangunyana wakhe.√√                                                        (2)

         3.2.10    (a) Sesokuthatha uMonwabisi amkhulise njengomnye wabantwana
                       bakhe.√                                                                (1)
                   (b) Sesokubumba usapho lukaThandabantu ngokubuyisa iintombi
                       zakhe ezazingasagoduki.√                                               (1)

                                                              AMANQAKU ECANDELO A:            35

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                         Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      10                        DBE/2023
                                           SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO B: IDRAMA

UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga

ISICATSHULWA G

4.1      4.1.1    NguDiksie.√                                                                 (1)

         4.1.2    UNdila wayethandana noFuneka.√√                                             (2)

         4.1.3    Kunjalo, kuba uFuneka uxelela uNdila ukuba, ukuba ufuna imali utsho
                  ebhatyini.√√                                                                (2)

         4.1.4    Ukuba ungumntu oyithanda kakhulu imali.√√                                   (2)

         4.1.5    Yeyokuba uNdila kukhona ayiva kakuhle le nto ithethwa
                  nguFuneka.√√                                                                (2)

         4.1.6    NguMadala√/ nguJekwa√/ nguMavuso√/ nguNtaba√/ nguLamla.√

                  [Nasiphi isibini kwezi.]                                                    (2)

         4.1.7    Wakhanyela ukuba itasi eyayifunyenwe kumfundi yayinotywala
                  bakhe.√
                  Wakhanyela ukuba usela utywala ngexesha lesikolo.√
                  Wanyoba uMadala ukuba amthethelele ngexa kwakuza kubakho
                  intlanganiso yekomiti yesikolo.√                                            (3)

         4.1.8    Sesokuba uMawonga wabhaqwa ngabahloli enxilile esikolweni.√√                (2)

         4.1.9    Sesokuba akulunganga ukungakwazi ukuzeyisa ebomini.√√                       (2)

                                             KUNYE

ISICATSHULWA H

4.2      4.2.1    NguNdila, nguFuneka, noZanele.√                                             (1)

         4.2.2    Sesokuba wayesazi ukuba abukho ubudlelwane phakathi kwakhe
                  noNdila ngoko ke makamdedele.√√                                             (2)

         4.2.3    B√/B UMawonga uqala ukuthandana noZanele ethekweni
                  likaFuneka√/ uMawonga uqala ukuthandana noZanele ethekweni
                  likaFuneka.√                                                                (1)

                  D√/D UMawonga ubizelwa intlanganiso nguRay noNomasoka
                  bemthethisa ngokuphatha kakubi usapho lwakhe√/ uMawonga
                  ubizelwa intlanganiso nguRay noNomasoka bemthethisa
                  ngokuphatha kakubi usapho lwakhe.√                                          (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                         Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      11                        DBE/2023
                                           SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

         4.2.4    Sesokuba yayingekokokuqala bexoxa umcimbi wokunxila kukaNdila
                  esikolweni.√                                                                (1)

         4.2.5    NguThandiwe.√                                                               (1)

         4.2.6    Wayengasayi esikolweni.√
                  Waxelela ikomiti yesikolo ukuba ingazihluphi ngokumgxotha kuba
                  wayesele eyibhalile incwadi yokurhoxa kwaye iseposini.√                     (2)

         4.2.7    (a) Kunjalo, kuba waxelela uFuneka ukuba akafuni ukuba uMawonga
                      abe linxila√/ kuba wayenosizi xa wayesithi uFuneka
                      makangamvuleli uMawonga.√                                               (1)

                  (b) Kunjalo, kuba wavumela ukusetyenziswa nguFuneka ukusenga
                      imali kuMawonga√/ wayengazimisele kuthandana nendoda
                      etshatileyo kodwa uFuneka wamxelela ukuba kokona kulungileyo
                      oko naye watsho wathandana noMawonga.√                                  (1)

         4.2.8    Uyeke umsebenzi njengenqununu yaseNobutho.√
                  Akalali emzini wakhe ulala kwaZanele athandana naye.√
                  Ufika emzini wakhe enxilile.√
                  Akamniki mali uThandiwe.√

                  [Nasiphi isibini kwezi.]                                                    (2)

         4.2.9    Elokusetyenziselwa ukuqhubela phambili impixano ephakathi
                  kukaMawonga noNdila ngokukhuthaza isimo esibi sikaNdila
                  ngokumthethelela.√√                                                         (2)

         4.2.10 (a) Kukuthanda iintombi.√                                                     (1)
                (b) UFuneka wenze ukuba alotywe nguZanele athandane naye ze
                    kuzokubalula ukumsondeza kubo noNdila, ukuze uNdila
                    aziphindezele.√                                                           (1)

                                                              AMANQAKU ECANDELO B:            35

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                         Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      12                        DBE/2023
                                           SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA – M Mlokothi

ISICATSHULWA I

5.1      5.1.1    NguMlungu√/ nguNyoka√/ nguSkhulu√/ nguMolotov√                              (1)

         5.1.2    Walotywa nguNoyongo ngeselula/ngonomyayi, ekwamthembisa
                  ngomsebenzi kwihotele kaNyoka.√√                                            (2)

         5.1.3    Kunjalo, kuba ubuza kuNoyongo ukuba ngumsebenzi mni lo wayeze
                  kuwenza.√√                                                                  (2)

         5.1.4    Ukuba akananyani√√/ akafuni ukuwuxela owona msebenzi aza
                  kuwenza uDina.√√                                                            (2)

         5.1.5    Eyokuba uDina wayothukile kakhulu√√ / wayemangalisekile
                  kakhulu√√/ wayengayikholelwa le nto ayivayo.√√                              (2)

         5.1.6    Bubuxelegu.√
                  Kukuhamba abuye ebusuku.√
                  Kukungancokoli nabantwana bakowabo.√
                  Kukusoloko eqolozele ifowuni yakhe.√
                  Kukunyamalala abuye enobubele obungaqhelekanga.√
                  Wayesoloko ezivalele egumbini lakhe.√

                  [Nasiphi isibini kwezi.]                                                    (2)

         5.1.7    Warhwebeshela uDina kwihotele kaThambolenyoka.√
                  Zazigalelwa nguye iziyobisi zokunxilisa uDina.√
                  Ikwanguye ongazange amxelele inyani ngalo msebenzi amfaka
                  kuwo.√                                                                      (3)

         5.1.8    Sesokuba wayefuna baleqe ze babulale intombazana eyayimana ifika
                  kwihotele yakhe inxibe ngendlela yokuzifihla aqaphele ukuba
                  nguDina.√√                                                                  (2)

         5.1.9    Sesokuba umntwana akalahlwa ngabazali nokuba wone kangakanani
                  na√√/ sesokuba uxolo lubalulekile xa umntu athe wazibona
                  iimpazamo zakhe.√√                                                          (2)

                                             KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                         Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      13                        DBE/2023
                                           SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISICATSHULWA J

5.2      5.2.1    NguThambolenyoka√/ nguMolotov.√                                             (1)

         5.2.2    Sesokuba kwakusithiwa uNozici ahlala naye ufunyenwe
                  egetyengiwe.√√                                                              (2)

         5.2.3    B√/ B uDina uyokumangalela uThambolenyoka emapoliseni√/
                  uDina uyokumangalela uThambolenyoka emapoliseni.√                           (1)

                  D√ D uGxalaba uya kuNoyongo ngelithi makabe lingqina lenkundla√/
                  uGxalaba uya kuNoyongo ngelithi makabe lingqina lenkundla.√
                                                                                              (1)

         5.2.4    Sesokuba wagxothwa nguThambolenyoka.√                                       (1)

         5.2.5    YayinguMaTshezi.√                                                           (1)

         5.2.6    Wayenamagqwetha abukhali awayemkhupha xa ebanjiwe.√
                  Ummangali wayenyamalala afunyanwe ebulewe.√
                  Kwakungekho mntu ufuna ukuba lingqina etyaleni lakhe kuba abantu
                  besoyika ukuza ngaphambili.√
                  Amagqwetha kaThambolenyoka ayeye afune ukumtshutshisa lowo
                  ubambisa uThambolenyoka ngelithi ungcolisa igama lakhe.
                                                                                              (2)
                  [Nasiphi isibini kwezi.]

         5.2.7    (a) Uze necebo lokubambisa uThambolenyoka amapolisa encamile
                      ukuba angakwazi ukumbamba√/ ebegqwesa esikolweni de
                      waphiwa ilaptop.√                                                       (1)
                  (b) Wafunga ukuba uza kubuchitha ubukumkani
                      bukaThambolenyoka, wayimela loo nto, yaphumelela,
                      wagwetywa uThambolenyoka.√                                              (1)

         5.2.8    Kukungabaphulaphuli abazali bakhe suke enze unothanda.√
                  Kukungabi ngumzekelo kubantakwabo.√
                  Kukuthoba isidima sekhaya lakhe.√

                  [Nasiphi isibini kwezi]                                                     (2)

         5.2.9    Uqhubekisele phambili umsebenzi wokuxhatshazwa
                  kwamantombazana nguThambolenyoka.√√                                         (2)

         5.2.10 (a) Kukutyisa abantwana abangamantombazana iziyobisi√/
                    kukubaxhaphaza ngesondo√/ kukubathengisisa imizimba.√                     (1)

                  (b) UDina wammangalela, ze weza necebo lokuba abasebenzi
                      bakhe bamjikele babengamangqina enkundla.√                              (1)

                                                              AMANQAKU ECANDELO B:            35

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                         Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      14                        DBE/2023
                                           SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

UMBUZO 6: 'NDAKUYICELA IVUTHIWE' – EZ Guqa

6.1      6.1.1    Ngamadoda akwaNdlambe.√                                                     (1)

         6.1.2    Kungokuba uQolwana akazange awabandakanye amaNdlambe
                  kumcimbi wekhazi njengoko kulindelekile.√√                                  (2)

         6.1.3    Kunjalo, kwathengiswa ezinye iinkomo zekhazi likaNokwanda ukuze
                  kube kulotyolelwa uQolwana.√√                                               (2)

         6.1.4     Ukuba akawakhathalelanga amasiko akowabo.√√                                (2)

         6.1.5    Yeyeenkomo okanye imali eyahlawulwa nguQolwana mhla wayeyo-
                  kulobola umfazi.√√                                                          (2)

         6.1.6    Kukuba uNozukile wayilahla kude impahla yobufazi wanxiba
                  eyesikolo.√
                  Kukulahleka kukaNozukile angaziwa ukuba uyephi.√                            (2)

         6.1.7    Wazilobolela umfazi ngaphandle kwamadoda akwaNdlambe.√
                  Wawaxelela amadoda akwaNdlambe ukuba angazixakekisi kuba
                  awancedisanga kwikhazi alikhuphileyo.√
                  Wawaxelela amaNdlambe ukuba xa efuna umfazi wawo
                  mawazilobolele.√
                  Wawaxelela amaNdlambe ukuba wona akanamfazi kumasango
                  akwaMchitheki.√

                  [Nasiphi isithathu kwezi.]                                                  (3)

         6.1.8    Sesokuba uNozukile wazilahlela kude iimpahla zobufazi wangena
                  kwimpahla zesikolo.√√                                                       (2)

         6.1.9    Sesokuba ukuhlonipha abantu bakokwenu kokona kulungileyo kuba
                  banamava nolwazi oluninzi√√/ sesokuba ukuba nguZwilakhe
                  kuneziphumo ezibi ezinokwenza abo bakufutshane kuwe bave
                  kabuhlungu ngenxa yezigqibo ozithathileyo√√/ sesokuba kubalulekile
                  ukuxabisa amasiko nezithethe zakokwenu.√√                                   (2)

                                            KUNYE

6.2      ISICATSHULWA L: ‘'IZIBHOVUBHOVU ZASEBHAYI' – LL Ngewu

         6.2.1    NguMaqhazolo.√                                                              (1)

         6.2.2    Kungokuba sadutyulwa.√√                                                     (2)

         6.2.3    B√/ B isikrelemnqa sibethwa ngamadoda aseDikeni√/ isikrelemnqa
                  sibethwa ngamadoda aseDikeni.√                                              (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                         Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      15                         DBE/2023
                                           SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

                  D√/ D isikrelemnqa sidluliselwa kwisibhedlele saseBhayi√/
                  isikrelemnqa sidluliselwa kwisibhedlele saseBhayi.√                          (1)

         6.2.4    Sesokuba ayezigwagwisa esithi wona aneziqinisekiso zemfundo
                  kwaye into yokulwa ngumcimbi wamaqaba.√                                      (1)

         6.2.5    Zizibhovubhovu zaseBhayi.√                                                   (1)

         6.2.6    Ayesithi azinamsebenzi izinto ezithathwe ngolunya kuba
                  zinokuphinda zithengwe.√
                  Ayexolele ukuyishiya idolophu yaseDikeni aye kwezinye.√
                  Ayefika emizini yawo akhulule izihlangu neekawusi kuba efuna ukuba
                  izikrelemnqa zikhawuleze zizibone iinzwane ukuba azishukumi.√

                  [Nasiphi isibini kwezi.]                                                     (2)

         6.2.7    (a) Sesokuzincama angabaleki ukuze azilwele ngokusidubula
                      eqatheni esinye sezikrelemnqa watsho wawasindisa onke                    (1)
                      amadoda aseDikeni.√.

                  (b) Wathatha isigqibo sokuba nokuba uyedwa uza kuma alwe
                      nezikrelemnqa buphele ubugewu.√                                          (1)

         6.2.8    Yimali.√
                  Ngoomabonakude.√
                  Yifenitshala.√
                  Ngoonomathotholo.√

                  [Nasiphi isibini kwezi]                                                      (2)

         6.2.9    Elokukhulula abantu baseDikeni kwingxaki yokuthathelwa ngolunya
                  impahla yezindlu zabo zizikrelemnqa ezazigqugqisile ngokuthi
                  asidubule eqatheni esinye sazo.√√                                            (2)

         6.2.10 (a) Kukungena emizini sithathe impahla yezindlu.√                              (1)

                  (b) UMaqhazolo wasidubula eqatheni isikrelemnqa asakwazi
                      ukuzisindisa.√                                                           (1)

                                                              AMANQAKU ECANDELO C:             35

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                          Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      16                        DBE/2023
                                           SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO D: ISIHOBE

UMBUZO 7: IVAMNA BAFAZI BOLUSU – S.Maputi nabanye

7.1      “IDYUNIVESITHI IFORT HARE- S. Maputi

         7.1.1    Ukuba ukuze lime iDike lixhomekeke kwiFort Hare√/ ingumniki nkxaso
                  kwiDike.√                                                                   (1)

         7.1.2    Sisifaniso.√                                                                (1)

         7.1.3    Owento egcwele ngokugqithisileyo ide ibe ngathi iza kugqabhuka.√
                  Uphuhlisa ukuba iFort Hare inolwazi oluninzi kakhulu.√                      (2)

         7.1.4     Yeyolutsha olufunda kule Dyunivesithi.√√                                   (2)

         7.1.5    Ukungagungqi kwayo kumsebenzi wayo nokuxhomekeka kwabantu
                  baseDikeni kuyo.√√                                                          (2)

         7.1.6    Sesokufuna ulwazi.√
                  Sesokufumana imisebenzi.√
                  Sesokubaleka indlala.√
                  Sesokubaleka ukungazi.√

                  [Nasiphi isibini kwezi.]                                                    (2)

         7.1.7    Ifuthe lemfundiso yakho malivakale kubantu baseDikeni.√√                    (2)

         7.1.8    Kukuba le Dyunivesithi mayibe nelunda ngobunkokeli bayo
                  ngemfundo ephelisa ukungazi izise ulwazi kubantu baseDikeni.√√              (2)

         7.1.9    Iinkokeli zeAfrika√ kunye nabaphambuki.√                                    (2)

         7.1.10 Ngowokuphakamisa igalelo lale Dyunivesithi njengeziko lokuxonkxa
                iinkokeli zelizwe noluntu√√/ lifuthe lale Dyunivesithi negalelo layo
                kwintlalo yaseDikeni.√√                                                       (2)

                                             KUNYE

7.2      UNJINGALWAZI P.T. MTUZE – Z. MTUMANE

         7.2.1    Ngesikhahlelo.√                                                             (1)

         7.2.2    Waziwa ngokufunda nokuxelenga.√                                             (1)

         7.2.3    YiDyunivesithi yaseKapa.√                                                   (1)

         7.2.4    Luphindaphindo oluxwesileyo√ luphuhlisa ukuba uNjingalwazi P.T.
                  Mtuze udumile ngemfundo yakhe nangemisebenzi yakhe.√                        (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                         Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      17                    DBE/2023
                                           SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

         7.2.5    Yimfano-zandi.√                                                       (1)

         7.2.6    Kukudala isingqisho√√/ kukudala undindwano.√√                         (2)

         7.2.7    Ukuba lo kaMtuze wemka eMetele ngokungathi uyabaleka okanye
                  ngokungxama ngenxa yeemeko zezopolitiko.√√                            (2)

         7.2.8    Eyokuba isizwe sakwaRharhabe sathi safumana, sazuza lukhulu
                  kwakufika usapho lwakaMtuze olwafudukela kumhlaba walo.√√             (2)

         7.2.9    Ilishwa.√
                  Ithamsanqa.√                                                          (2)

         7.2.10 Umqolo wama-49 wakheke ngamagama amane kanti owama-50
                wakheke ngamagama amahlanu.√√                                           (2)

         7.2.11 Kukusebenzisa igama, ‘kwedini' xa ibhekisa kuNjingalwazi
                P.T. Mtuze.√                                                            (1)

                                                              AMANQAKU ECANDELO D:      35
                                                                 AMANQAKU EWONKE:       70

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2023-mg/812dc7c8-3934-4be5-b82c-28e3659b44bb) — isiXhosa FAL · Memo · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isixhosa/043b5e44-9015-4512-8068-83d917978e7e) — isiXhosa FAL · Memo · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2023/d4034b7d-5afd-410d-a337-d368fe936e3d) — isiXhosa FAL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2022/1b6b5ddb-5697-4e8d-871b-aaaf7a175b33) — isiXhosa FAL · QP · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2022-mg/a38bf92b-14af-42c8-83f2-6bb25849ab30) — isiXhosa FAL · Memo · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2024 MG.doc](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2024-mg-doc/7a535b8f-b794-4ed0-85f6-ac6753eadd0c) — isiXhosa FAL · Memo · 2024 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
