# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2025, 18 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2025-mg/ac90e102-71df-4144-b9bf-83bd9f852696
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2025
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 18

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2025-mg/ac90e102-71df-4144-b9bf-83bd9f852696)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2025 · isixhosa. Memorandum, 18 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
         NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                                IPHEPHA LESIBINI (P2)

                               CANZIBE/SILIMELA 2025

                            ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

                                                                    AMANQAKU: 70

                   Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-18.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 2

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      2                DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

1.       Umfundi akavumelekanga ukuphendula ngaphezu kombuzo omnye kwijenra
         enye.

2.       Ukuba umfundi unike iimpendulo ezimbini apho le yokuqala ingamkelekanga,
         ize le yesibini ibe yeyamkelekileyo, makisha le yokuqala ungayihoyi le
         yesibini nokuba yiyo ayiphendule kakuhle.

3.       Ukuba imibuzo inonjolwe ngendlela engeyiyo, makisha ngokwendlela
         ekunonjolwe ngayo kwimemo.

4.       Ukuba impazamo yopelo inika ntsingiselo yimbi kule ibilindelwe, musa
         ukunika inqaku kuloo mpendulo. Ukuba ayiyichaphazeli intsingiselo, nika
         inqaku ngokufanelekileyo.

5.       Ukuba umfundi akazisebenzisanga iimpawu zocaphulo apho ayalelwe ukuba
         acaphule, makangohlwaywa.

6.       Kwimibuzo evulelekileyo, akukho manqaku anikwa uEWE/HAYI okanye
         u-NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI.       Isizathu/Ukuxhasa/Ukungqina
         yeyona nto mayinikwe ingqalelo.

7.       Akukho manqaku aya kwabelwa uYINYANI/ASIYONYANI okanye
         LULUVO/YINYANI. Isizathu/Ukuxhasa/Ukungqina yeyona nto mayinikwe
         ingqalelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 3

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      3                DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO A: INOVELI

UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela

ISICATSHULWA A

1.1      1.1.1       Ngumsantsa ombi wokungabikho                kwemvisiswano       phakathi
                     kukaLungile noNomakhwezi.√                                                     (1)

         1.1.2       Yeyokuba      babehlekisa    ngayo     intlungu yokungabikho
                     kwemvisiswano      phakathi    kukaNomakhwezi    noLungile√√/
                     babeyenza intlekisa ingxabano kaLungile noNomakhwezi.√√                        (2)

         1.1.3       Sesala maxesha okhanyo.√
                     Kuthethwa ngomntu ontsundu oneshishini elilelakhe.√
                     Kuthethwa ngomanejala ongumntu ontsundu.√
                     Kukhankanywe iincwadi zevenkile.√
                     [Nasiphi isibini kwezi.]                                                       (3)

         1.1.4       Kungokuba wayefuna ukuba aze kuba luncedo kuNomakhwezi
                     evenkileni.√                                                                   (1)

         1.1.5       NguMamTolo.√
                     NguMaMiya.√                                                                    (2)

         1.1.6       B√/ULungile uthenga ivenkile kuMosia.√
                     A√/UNtongana uyokufuna iincwadi zevenkile kuThamsanqa.√
                     C√/UMpumelelo wenzelwa itheko lokumamkela.√                                    (3)

         1.1.7       Ndiyangqina, kuba wathi ejongene nentlungu yokuswelekelwa
                     ngabazali bakhe bobabini akatyhafa wafunda wade waphumelela
                     izifundo zobugqirha.√
                     Wathi nangona wayede wafumana uxinzelelo lwengqondo nokulala
                     esibhedlele iinyanga eziliqela, waqhuba ngezifundo zakhe
                     ezalisekisa iminqweno kayise owayemshiye namazwi athi aze
                     angayiyeki imfundo.√                                                           (2)

         1.1.8       Kukuba     ikwanguNozililo     owayesasaza  iindaba  zolwimi
                     ezazimxabanisa noLungile kwanabathengi bevenkile yakhe√√/
                     Wayengayazi ukuba uNozililo ezenza umhlobo wakhe nje
                     unenjongo zokumtshabalalisa emke apho ukuze bafumane ivenkile
                     leyo wayesithi lilungelo lakwaMakhwetshu.√√                                    (2)

         1.1.9       Yeyokuba      kubalulekile    ukuba      nomqolo√√/kubalulekile
                     ukunyaniseka kwizenzo zobulungisa ebomini√√/kuyinto elungileyo
                     ukumela inyaniso.√√
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                               (2)

                                            KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 4

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      4                DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISICATSHULWA B

1.2      1.2.1       Kukunyemba kwakhe uYolisa.√
                     Kukusebenzisa kwakhe intlamba xa ethetha noYolisa.√                            (2)

         1.2.2       Sisibaxo√/lugqithiso√/lubabazo.√                                               (1)

         1.2.3       Ziindaba azivileyo zokuba uLungile uyathandana√/lulwimi
                     olusasazwe nguNozililo oluthi uLungile uyathandana kwaye
                     uhamba elala ezihotele noMebhelina.√                                           (1)

         1.2.4       Ngokuthi athi akuphuma aye ngasemotweni uLungile, yena
                     uNomakhwezi acinge ukuba uyahamba ze amlandele afike
                     ngasemotweni achole amatye ayityoboze imoto yomsebenzi
                     kaLungile.√√                                                                   (2)

         1.2.5       Luzobo mayana√ kuba asixelelwanga ngokuphandle ukuba
                     uLungile ungumlinganiswa onobubele, zizenzo zakhe ezityhila olu
                     phawu lobubele bakhe kusapho lwakhe.√√                                         (3)

         1.2.6       (a) Yimpixano yangaphandle.√                                                   (1)
                     (b) Ngokuthi usapho lwakwaMakhwetshu lusweleke ngokutshela
                         endlwini.√√                                                                (2)

         1.2.7       Kukwesi sikolo saseBlythswood kuphela apho saphuhla khona
                     isakhono sakhe kuba wayedlalela amaqela aphambili kwaye
                     ezibalule kakhulu kwezemidlalo.√√                                              (2)

         1.2.8       Yinoveli engemiba yentlalo√ kuba iveza amahla-ndinyuka
                     ahlangene nawo uMpumelelo akuswelekelwa ngabazali bakhe
                     bobabini, de waba uyaphumelela ebomini√√/kuba iveza
                     ukubaluleka kokuxhasana kwezizalwana njengoko uThamsanqa
                     noYolisa baye bawugcina umzi wakwaNtsibande sele bengasekho
                     ooLungile√√/kuba idandalazisa ububi bokunyolukela ilifa njengoko
                     uNozililo noNtongana bebhubhe ngenxa yokwenza mayelenqe
                     okuzuza ilifa elingelolabo.√√
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                               (3)
                                                                                                    [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 5

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      5                DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

UMBUZO 2: UMQOL'UPHANDLE – MAP Ngani

ISICATSHULWA C

2.1      2.1.1       Kukuba wayelindele ukuthetha nesithandwa sakhe uEddie
                     emnxebeni√/wayeza kuthetha noEddie Maga osisithandwa sakhe√/
                     wayecinga incoko awayeza kubanayo kunye noEddie osisithandwa
                     sakhe√/wayesenziwa kukuba ecinga ngomntu amthandayo
                     uEddie.√                                                                       (1)

         2.1.2       Yeyokuzirhuqa kwakhe ngesitulo engaphakamanga.√√                               (2)

         2.1.3       Sesala maxesha okhanyo√ kuba kukhankanywa                     umnweba
                     osisinxibo sokuvuka.√
                     Kuthethwa ngewotshi enxitywa esihlahleni.√
                     Kuthethwa ngezitulo ezimfumamfuma√/
                     Kuthethwa ngomnxeba weendaba.√
                     Kuthethwa ngomboniso bhanya-bhanya.√
                     Kukhankanywa iileta ezibhalwayo.√
                     [Nasiphi isibini kwezi.}                                                       (3)

         2.1.4       Kungokuba wayefuna ukuqonda ukuba uLinda ubanjelwe ntoni
                     na√/wayefuna ukuqonda ngemeko kaLinda√/wayefuna ukuqonda
                     ityala abekwa lona uLinda.√                                                    (1)

         2.1.5       NguThemba Mdoda.√
                     NguThembisa Ntlokonkulu.√
                     NguWelile Nzulube.√
                     NguKhulile Dungana.√
                     [Nasiphi isibini kwezi.]                                                       (2)

         2.1.6       B√/ UEddie noLulama basweleka ngenxa yokudutyulwa.√
                     A√/ UHlobo undwendwela eMoonglow Night Club.√
                     C√/UNksk. Hobe undwendwela isikhululo samapolisa.√                             (3)

         2.1.7       Ndiyangqina, kuba uthi naxa sele embambile uLinda Monti
                     elandela ubungqina obabumkhonkxa, aphinde aphandisise
                     elandela obunye ubungqina akholelwa ukuba buza kuveza abona
                     babulali bakaEddie noLulama.√
                     Kuba undwendwele eMoonglow Night Club ngobumnyama ebeka
                     impilo yakhe esichengeni.√                                                     (2)

         2.1.8       Kukuba loo nkosikazi yayizenza uNksk. Hobe yayinguThembisa
                     Ntlokonkulu nongomnye wamalungu aseMoonglow Night Club
                     nabangabona babulali bakaEddie Maga noLulama Zuma, aba
                     uphando lwakhe lwalujolise kubo.√√                                             (2)

         2.1.9       Yeyokuba izenzo zenkohlakalo azifihlakali kuphele√√/ukuba
                     ukunyolukela imali nolwaphulo-mthetho kuneziphumo ezibi.√√
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                               (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 6

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      6                DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISICATSHULWA D

2.2      2.2.1       Kukuba walibona ukuba alidanga lasifumana isihlalo apho
                     eholweni.√
                     Waqaphela ukuba lihamba ngokukhawuleza kuba wada
                     akalifumana xa wayezama ukulinceda.√
                     Walibona ukuba lihamba ngemoto.√
                     Wazibona izibane zemoto yalo zicinywa kwindawo elalimise kuyo.√
                     Walibona ukuba lalinxibe idyasi yeMink.                                         (2)
                     [Nasiphi isibini kwezi.]

         2.2.2       Sisifaniso.√                                                                    (1)

         2.2.3       Kungokuba zaziza kumnceda kuphando awayelwenza kuba
                     ziinkcukacha ezazinika umkhondo awayecinga ukuba ucacile
                     malunga    nokubulawa    kukaEddie√/kungokuba  wayefumana
                     iinkcukacha ezithe vetshe ngombutho iMoonglow Night Club le
                     wadutyulwa elilungu lawo uEddie Maga awayephanda ngokufa
                     kwakhe.√                                                                        (1)

         2.2.4       Ngokuthi asebenzise amazwi akhatshwa bubukhwele ekhulula
                     uEddie ukuba ahambe nesinye sezithandwa zakhe kuba yena
                     wayengazi kuphumelela ukuya eRio ngobo busuku kanti loo mazwi
                     aza kusetyenziswa nguHlobo njengobungqina obumbophelelayo
                     njengomrhanelwa onesizathu sokubulala uEddie.√√                                 (2)

         2.2.5       Luzobo ngqo√ kuba kuxelwa ngokuphandle ukuba unomzimba
                     omkhulu.√√                                                                      (3)

         2.2.6       (a) Yimpixano yangaphandle.√                                                    (1)
                     (b) Ngokuthi amalungu aseMoonglow               Night   Club    abanjwe
                         agwetywe.√√                                                                 (2)

         2.2.7       Basebenzise imoto enxiba uhlobo lwamavili asetyenziswa
                     nguLinda ukuze kukrokrelwe yena√√/bebe umpu kaLinda ze
                     basebenzisa wona ukudubula uEddie, oko kwabangela ukuba
                     uLinda abe ngumrhanelwa√√/uThembisa Ntlokonkulu uzenze
                     uNksk. Hobe ongumakazi kaEddie wayalela uHlobo ukuba
                     ekuphandeni kwakhe angamyeki uLinda kuba uyamkrokrela kuba
                     efuna ukuba ityala lokubulala uEddie losuleleke lula kuLinda√√/
                     Unxibe neMink coat ekwaziwa uLinda yedwa onayo√√/uMdoda
                     unike ubungqina enkundleni bokuba uLinda wayenolwazi ngesinye
                     sezithandwa zikaEddie kwaye sasimsokolisa.√√                                    (2)

         2.2.8       Yinoveli yophando√ kuba kukho umcuphi onguHlobo owenza
                     uphando lokusombulula isishiqi sokubulawa kukaEddie Maga
                     noLulama Zuma√√/kuba kuphandwa ngababulali bakaEddie Maga
                     noLulama Zuma.√√
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.                                 (3)
                                                                                                     [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 7

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      7                DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

UMBUZO 3: UMONWABISI – ZA Japhta

ISICATSHULWA E

3.1      3.1.1       Kukusweleka   kukaMaRhadebe√/              kukungcwatywa         komntu        (1)
                     ababemthanda.

         3.1.2       Yeyokuba wayenabo ubungqwabalala kwingqeqesho yakhe
                     ebantwaneni√√/yeyokuba wayenengqeqesho      egadalala                          (2)
                     ngakubantwana bakhe.√√

         3.1.3       Sesala maxesha okhanyo.√
                     Kuthethwa ngevenkile eyiyeyomntu oNtsundu.√
                     Kuthethwa ngemali ekuthengwa ngayo evenkileni.√                                (3)

         3.1.4       Kungokuba wayebaleka ityala lokubhaqwa                  kwakhe      elele
                     kumagumbi abafundi abangamakhwenkwe.√                                          (1)

         3.1.5       NguSamkelo Zangone.√
                     NguMonwabisi.√                                                                 (2)

         3.1.6    B√ Usapho lwakwaSihlunu lufudukela edolophini kuTsolo.√
                  A√ Amashishini kaThandabantu ayavalwa.√
                  C√ UMonwabisi uphuthuma uHlubikazi noNobuntu.√                                 (3)

         3.1.7       Ndiyangqina, kuba uThandabantu akazange azihoye izityholo
                     zokuba uthwele xa wayephumelela kwishishini lakhe waqhuba
                     wasebenza nzima.√
                     Waliququzelela       iqumrhu  loosomashishini     abasakhulayo
                     ukuqinisekisa ukuba ishishini lakhe nabanye oosomashishini
                     liyaphuhla.√
                     Wayeqinisekisa ukuba abathengi bakhe ubenzela izinwe
                     ezinjengokubaxhelela, abakhele intente, abakhaphe ebagodusa
                     ngeentsuku zokwamkela inkamnkam.√
                     Ngokulima amasimi anemifuno ukuze ithengiswe evenkileni.√
                     Ngokufuya iinkomo zenyama ukuze axhelele isilarha sakhe.√
                     Ukonga imali ukuze aqale amanye amashishini angapheleli kweli
                     lokuqala lakhe laseNtshiqo.√
                     [Nasiphi isibini kwezi.]                                                       (2)

         3.1.8       Yeyokuba uMamTolo wayeziqaphele iintombi zakhe ukuba
                     ziyasela waza wathatha isigqibo sokuba ibe lihlebo lakhe nazo elo
                     angamxeleli uThandabantu√√/yeyokuba uHlubikazi utshone ibanga
                     le-9√√/ukuba umana ukuthumelela uHlubikazi imali ngebhasi
                     eThekwini.√√                                                                   (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 8

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      8                DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

         3.1.9       Yeyokuba kufuneka umphathe kakuhle umntwana nokuba
                     akangowakho kuba ungaphela uncedwa nguye kwixesha
                     elizayo√√/yeyokuba    akulunganga      ukubatefisa abantwana
                     ungabaniki    ngqeqesho      eyiyo√√/yeyokubakuba    kulungile
                     ukuguquka kwisimo esibi.√√
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                               (2)

                                            KUNYE

ISICATSHULWA F

3.2      3.2.1       Kukunyakazela kwabantu kwasekuseni besiya emisebenzini.√
                     Kukuhla kwezinga lobundlobongela.√                                             (2)

         3.2.2       Sisaci.√                                                                       (1)

         3.2.3       Kungokuba ngoku zazisele zinikezelwe ngokusemthethweni kuye
                     ukuba azilawule√/kungokuba nguye ngoku owayenikwa igunya
                     lokuzilawula√/kungokuba amandla okuzilawula ayengasekho
                     zandleni zikaThandabantu ngoku.√                                               (1)

         3.2.4       Waguqula intlalo nempilo yoluntu ngokululungiselela iindlela√√/
                     waluzisela      amanzi   acocekileyo√√/walufakela      umbane
                     ofikelelekayo.√√                                                               (2)

         3.2.5       Luzobo ngqo√kuba igama athiywe lona ngabantu lingqinwa
                     zizenzo zakhe zokubathanda nokuxabisa abantu√√/luzobo
                     mayana√kuba zizenzo zakhe ezibonakalisa ukuba ungumntu
                     obathandayo abantu.√√                                                          (3)

         3.2.6       (a) Yimpixano yangaphandle.√                                                   (1)
                     (b) Ngokuthi uThandabantu athathe isigqibo                 sokunikezela
                         amashishini ukuba alawulwe nguMonwabisi.√√                                 (2)

         3.2.7       UMonwabisi wathatha indawo yonyana wakhe ngokupheleleyo
                     akuba eswelekelwe nguGcinumzi√√/kuba uncedo ulufumene
                     kuMonwabisi ngokuthi avuselele amashishini akhe emva kokuba
                     ezakhe iintombi zimfulathele√√/kuba kuMonwabisi ufumana
                     umlawuli othembakeleyo wamashishini akhe ngethuba yena
                     engasenawo amandla okuzilawulela wona√√/kuba nguMonwabisi
                     obuyisa iintombi zakhe ebezitshiphile zingasenalo unxibelelwano
                     nekhaya√√/nguMonwabisi omzisela ulonwabo kwimpilo yakhe xa
                     ibali liphela.√√                                                               (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      9                DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

         3.2.8       Yinoveli engemiba yentlalo√ kuba ibonisa ukuba ubuntu obenzela
                     omnye umntu bulithamsanqa kwakuwe kuba uThandabantu
                     uncedwe yinkedama enguMonwabisi abayithatha bayikhulisa
                     nomamTolo√√/ukuba iinkolelo ezingokuthakatha zidala ubutshaba
                     phakathi kwabantu kuba uThandabantu waphela engavani nabantu
                     ngenxa yokumtyhola kwabo ngokuthwala ngenyoka.√√
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                               (3)

                                                              AMANQAKU ECANDELO A:                  35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      10               DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO B: IDRAMA

UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga

ISICATSHULWA G

4.1      4.1.1       Kukuba wayegxothiwe eNobutho Primary School. √                                 (1)

         4.1.2       Yeyokuba unobuchule bokuwalobela kuye amadoda afumileyo.√√                     (2)

         4.1.3       Sesala maxesha okhanyo.√
                     Kuthethwa ngemfundo.√
                     Kuthethwa ngotywala besilungu obuselwa ngeglasi.√
                     Kukhankanywa isimo sentlalo yasezilokishini.√
                     Kuthethwa ngamapolisa.√
                     Kuthethwa ngeentambo zegesi.√
                     [Nasiphi isibini kwezi.]                                                       (3)

         4.1.4       Kungokuba wayemazi ukuba uFuneka uwuqhelile lo mdlalo
                     wokuloba amadoda ngoko ke kuza kuba lula kuye ukuloba
                     uMawonga amenze ukuba athandane noZanele.√                                     (1)

         4.1.5       NguNaniwe.√
                     NguNomadinga.√                                                                 (2)

         4.1.6       B√/ UNdila uphelelwa ngumsebenzi eNobutho Primary School.√
                     A√/ UMaziko undwendwela kwaNdila eye kumlukuhla ukuba
                         aziphindezele kuMawonga.√
                     C√ Usapho lukaMawonga lumbizela entlanganisweni.√                              (3)

         4.1.7       Ndiyangqina, kuba uMaziko uye kuNdila eyokumfaka umoya
                     wempindezelo kuMawonga kuba efuna ukuba noMawonga
                     aphelelwe     ngumsebenzi    njengoNdila ukuze    isikhundla
                     sobunqununu eNobutho sishiyeke kuye.√
                     UMaziko uye kusihlalo wekomiti yesikolo uMadala ngenjongo
                     yokugxothisa uMawonga esikolweni ukuze ibe nguye inqununu
                     yesikolo saseNobutho Primary School.√
                     UMaziko uyavuma xa uMadala esithi makamnyobe ukuze afumane
                     isihlalo sobunqununu. √                                                        (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 11

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      11               DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

         4.1.8       Kukuba itheko likaFuneka lenziwe ngenjongo yokusondeza yena
                     ukuze athandane noZanele ukuze kube lula ukumfaka kumgibe
                     wokusela utywala aphalale abe ngolo hlobo uNdila uyayifumana
                     impindezelo yakhe kuye.√√                                                      (2)

         4.1.9       Yeyokuba impindezelo ayilunganga kuba ineziphumo ezibi kulowo
                     uziphindezelayo√√/yeyokuba ukuzinikela etywaleni kuneziphumo
                     ezibi.√√
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                               (2)

                                            KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 12

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      12               DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISICATSHULWA H

4.2      4.2.1       Kukungalali emzini wakhe engaziwa ukuba uye phi.√
                     Kukunxila kakhulu.√
                     Kukunganyaniseki kwakhe xa echaza ihambo yakhe yangosuku
                     olungaphambili.√
                     [Nasiphi isibini kwezi.]                                                       (2)

         4.2.2       Lubaxo√/lubabazo√/lugqithiso.√                                                 (1)

         4.2.3       Kukuba uZanele wothukile akubona ukuba lo Mawonga uphambi
                     kwakhe      akafani      noMawonga       ebezakhele  yena
                     engqondweni√/kukuba lo Mawonga ambonileyo ebengenguye lo
                     yena ebecinga ukuba iya kuba nguye ngezenzo.√                                  (1)

         4.2.4       UMadala wamthethelela uNdila malunga nesimo sakhe sokunxila
                     esikolweni phambi kwamalungu ekomiti.√√                                        (2)

         4.2.5       Luzobo mayana√ kuba akaxelwa ngokuphandle ukuba utshatile√√/
                     kuba ifihlakele le nkcaza, ayixeli poqo ukuba uMawonga ungumntu
                     otshatileyo.√√                                                                 (3)

         4.2.6       (a) Yimpixano yangaphandle.√                                                   (1)
                     (b) Ngokuthi uNdila noMawonga babhubhe.√√                                      (2)

         4.2.7       Iinkcukacha awazinika uSajini Njobe zaba luncedo ekulandeni
                     umkhondo      wabantu    ababebandakanyeka      ekurhuqweni
                     kwesidumbu sikaMawonga esafunyanwa sishiywe ngasemfuleni
                     waba uNdila, uFuneka noZanele bayabanjwa bagwetywe.√√                          (2)

         4.2.8       Yidrama eyintlekele√ kuba iphela ngokufa kukaMawonga
                     noNdila√√/ngokubanjwa kukaFuneka noZanele.√√
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                               (3)
                                                                                                    [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 13

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      13               DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA – M Mlokothi

ISICATSHULWA I

5.1      5.1.1       Kukuba aze akhe athethe noDina malunga nesigezo sakhe√/
                     kukuthetha noDina malunga nokugeza kwakhe√/kukuba athethe
                     ngoDina ngesimo sakhe esibangela inkxalabo kubazali bakhe.                     (1)

         5.1.2       Yeyokuba ugezo lukaDina lukwiqondo eliphezulu√√/yeyokuba
                     uDina ugeza ngokugqithisileyo.√√                                               (2)

         5.1.3       Sesala maxesha okhanyo.√
                     Kuthethwa ngobukho besikolo.√
                     Kukhankanywe indlu enamagumbi ngamagumbi.√
                     Kuthethwa ngezifundiswa.√√
                     Bbukho bemphla.√
                     Bubukho bezikhonkwane.√

                     [Nasiphi isibini kwezi.]                                                       (3)

         5.1.4       Kungokuba babeye kulobela              uThambolenyoka        abantwana
                     abangamantombazana.√                                                           (1)

         5.1.5       NguMkhefa.√
                     NguSdokhwe.√                                                                   (2)

         5.1.6       B√/ UNoyongo uloba uDina ngonomyayi.√
                     A√/ UDina uthenga incula.√
                     C√/ USdokhwe noMkhefa babhukuqa nemoto.√                                       (3)

         5.1.7       Ndiyangqina, kuba uzenzele ubutyebi ngendlela engekho
                     semthethweni ngokuba abantwana abangamantombazana,
                     abatyise iziyobisi ukuze bahlale bengamaxhoba akhe.√
                     Kuba uye walalisa abantwana abangamantombazana nabatyeleli
                     basehotele yakhe ukuze afumane imali ngawo.√
                     Kuba uqinisekisa ukuba akade abanjwe ngokuthi abulale
                     amangqina ukuze aqhubeke nezenzo zakhe zenkohlakalo.√
                     Ude ayithi chatha ikhomishini xa eqonda ukuba umntwana
                     ofunyeneyo uza kungenisela inali eninzi.√
                     Ude awaqaphele amaxesha azakumngengisela imali eninzi kule
                     ndelela yakhe yokuzenzela ubutyebi.√

                     [Nasiphi isibini kwezi.]                                                       (2)

         5.1.8       Kukuba obo bubele babunganyanisekanga, yayilicebo lokumfaka
                     kwiziyobisi nokuxhatshazwa ngokwesondo.√√                                      (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 14

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      14               DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

         5.1.9       Yeyokuba      kubalulekile  ukuhlonipha    umthetho√√/yeyokuba
                     kubalulekile ukunikezela ngenkxaso kubazali nosapho√√/yeyokuba
                     kubalulekile ukuthatha uxanduva lokudala uxolo phakathi
                     kosapho. √√
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                               (2)

                                            KUNYE

ISICATSHULWA J

5.2      5.2.1       Kukuba bangamanxila azincamileyo.√
                     Kukuba abanandawo iyeyabo yokuhlala bohlulelene ngegumbi.√                     (2)
                     Kukuba bahlala ematyotyombeni.√

         5.2.2       Sisifaniso.√                                                                   (1)

         5.2.3       Kungokuba ucinga nzulu ngokuba ezi ndaba aziva ngoKuku
                     zimenza naye acinge ngeyakhe imeko yokuxhatshazwa kwakhe
                     nguThambolenyoka.√                                                             (1)

         5.2.4       Ngokuthi uMacebo abe kuphela kwesizalwana sikaNcaphayi
                     abanokufikela kuso abantwana bakhe xa beseKapa√√/ ngokuthi
                     uMacebo     abe   ngumzali  kuZanoxolo  noDina   ngethuba
                     beseKapa.√√                                                                    (2)

         5.2.5       Luzobo mayana√kuba amazwi asetyenziswa nguDina amveza
                     njengomntu onenzondo√√/ kuba uvezwa njengomntu ongayekiyo
                     engaziphindezelanga kumntu omenze okubi.√√                                     (3)

         5.2.6       (a) Yimpixano yangaphandle.√                                                   (1)
                     (b) Ngokuthi uThambolenyoka abanjwe, agwetywe.√√                               (2)

         5.2.7       Ngokumka kwaThambolenyoka ufumene ithuba lokusebenza
                     msebenzi wumbi√√/uye wancedakala ngokuthi asuke kwimeko
                     embi abephantsi kwayo kwaThambolenyoka atsho afumane
                     ukuphumla engqondweni√√/                                                       (2)

         5.2.8       Yidrama eyintlekele-siyolisi√ kuba kuyo kuxhatshazwa abantwana
                     abangamantombazana          ngokwesondo,    batyiswa   iziyobisi,
                     bathengisiswe nemizimba nto leyo imbi neyonakalisa ikamva labo
                     kodwa iphela umenzi wobubi onguThambolenyoka egwetyiwe
                     ngezenzo zakhe√√/kuba uThambolenyoka ubulala ikamva
                     labantwana abangamantombazana kodwa iphela egwetywa ze
                     ngolo hlobo abe uDina uphumelele ekuchitheni obo bukumkani
                     bakhe.√√
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                               (3)
                                                                                                    [35]

                                                              AMANQAKU ECANDELO B:                  35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 15

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      15               DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

UMBUZO 6: 'IKHIKHIZELA LASEDANGWANA' – LL Ngewu

6.1      6.1.1       Kukuba wayengavuzwanga kuyaphi ngabantwana, wayephelele
                     kuFanabekho.√                                                                  (1)

         6.1.2       Yeyokuba wayeneenwele ezingakanywangwa                    ziyekwe     nje
                     zazikhulela zingakhathalelekanga.√√                                            (2)

         6.1.3       Sesala maxesha okhanyo.√
                     Kuthethwa ngemizi ebizwa ngokuba ngamabhotwe.√
                     Kuba kukhankanywa izihlangu.√
                     Kuba kuthethwa ngehempe, ngedyasi nebhulukhwe.√
                     [Nasiphi isibini kwezi.]                                                       (3)

         6.1.4       Kungokuba wafika etshintshile ngenkangeleko enxibe amadlavu
                     emdaka.√                                                                       (1)

         6.1.5       NguSonwatyisiwe Tyiweni.√
                     NguSilumko Nkalweni.√
                     NguQaqambile.√
                     NguNombono Mbinana.√
                     [Nasiphi isibini kwezi.]                                                       (2)

         6.1.6       B√/ UFikizolo uyasweleka.√
                     A√/ Unyana kaMakheswa ushiya ikhaya.√
                     C√/ UMakheswa undwendwela kwamthandazeli.√                                     (3)

         6.1.7       Ndiyangqina, kuba ngethuba ebetshiphe eTinarha uFanabekho
                     unina wayehamba efuna uncedo koosiyazi nakubathandazeli efuna
                     ukuba unyana wakhe abuye ukuze ajonge ikhaya lakhe.√
                     Kuba wathi naxa sele ebuyile uFanabekho wamhombisa
                     ngokumthengela impahla entsha efuna ukuba abuyele kwisimo
                     esisiso ukuze ahoye ikhaya lakhe.√
                     Kuba uMakheswa umyalela ngemisebenzi efuna ukwenziwa
                     phakathi kwekhaya enjengokulima intsimi yakowabo kunye
                     nokulanda      iinkomo   zikanina  ezazigciniswe  eMzimkhulu
                     ngeenjongo zokumenza ukuba abe noxanduva aluthathayo
                     kokwabo.√
                     [Nasiphi isibini kwezi.]                                                       (2)

         6.1.8       Kukuba wayengasebenzi eTinarha koko wayengumguvela
                     wokuqala nowokugqibela√√/ kungokuba wayezenza ingcibi.√√                       (2)

         6.1.9       Yeyokuba ubomi bokuziphatha kakubi
                     abunambuyekezo√√/yeyokuba ukulahla ilifa eliyimfundo
                     kulandelwa kukuzisola√√/yeyokuba akulunganga ukuzinikela
                     kubomi bokuphalala.√√
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                               (2)
                                            KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 16

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      16               DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

6.2      ISICATSHULWA L: 'IZIBHOVUBHOVU ZASEBHAYI' – LL Ngewu

         6.2.1       Zazithatha izinto zomzi wakhe ekhona.√
                     Zazihamba ngokukhululekileyo ukungena nokuphuma emzini
                     wakhe.√                                                                         (2)

         6.2.2       Sisifaniso.√                                                                    (1)

         6.2.3       Kukubethwa kwaso          ngamadoda       aseDikeni     emva      kokuba
                     sidutyulwe eqatheni.√                                                           (1)

         6.2.4       Ngokuthi atsho akwazi ukuhlala ngokukhululekileyo emizini yawo
                     emva kokudutyulwa kwesikrelemnqa nguMaqhazolo√√/ngokuthi
                     aphinde azive ekhuselekile emizini yawo emva kokudutyulwa kwesi
                     sikrelemnqa.√√                                                                  (2)

         6.2.5       Luzobo ngqo√ kuba kwa igama eli lixela phandle ukuba kuthethwa
                     ngabantu abaziindlobongela, ezenza ubukrelemnqa ngolunya
                     nangesinyalumani√√/ luzobo myana√ kuba izimo zazo zityhilwa
                     ngegama ezinikwe lona loba zizibhovubhovu.√√                                    (3)

         6.2.6       (a) Yimpixano yangaphandle.√                                                    (1)
                     (b) Ngokuthi esinye seziBhovubhovu zaseBhayi sidutyulwe
                         sivuthuluke iqatha√√/ngokuthi sibethwe de sikhubazeke.√√                    (2)

         6.2.7       Kuthiwa sasisele sinomnqweno wokudibana nezinye izikrelemnqa
                     ezazise kwikhondo lobukrelemnqa sizilumkise.√√                                  (2)

         6.2.8       Libali elingolwaphulo-mthetho√liveza ingxaki awayejongene nayo
                     amadoda aseDikeni ngenxa yobusela obabusenziwa zizikrelemnqa
                     zaseBhayi ezazingena ngenkani kwimizi yawo zizithathele nantoni
                     na eziyifunayo.√√
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                                (3)

                                                              AMANQAKU ECANDELO C:                   35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 17

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      17               DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO D: ISIHOBE

UMBUZO 7: IVAMNA BAFAZI BOLUSU – S Maputi nabanye

7.1      UKWINDLA – Z Mtumane

         7.1.1       Lisixelela ukuba abantu balihloniphile eli           xesha    lonyaka√/
                     bayakuvuyela ukufika kweli xesha lonyaka.√                                     (1)

         7.1.2       Yimfanozandi.√
                     Kukugxininisa ukuba abantu bayakuvuyela ukungena kweli xesha
                     lonyaka√/ukuba kudala bekulangazelela ukufika kwexesha
                     loKwindla.√                                                                    (2)

         7.1.3       Sikubhotisa.√
                     Sikwamkela.√                                                                   (2)

         7.1.4       Sahluka ngokuba istanza sesi-2 sithetha ngokwahluka kwemozulu
                     yexesha laseKwindla kweyaseBusika neyeHlobo√ kanti esesi-3
                     sithetha ngendyebo yokutya ebakho eKwindla kwabo bebesebenze
                     nzima balima eHlotyeni.√                                                       (2)

         7.1.5       (a) Lubaxo√/lubabazo√/lugqithiso.√
                     (b) Sinika intsingiselo yokuba ngexesha laseKwindla umntu uvuna
                         ngokokusebenza kwakhe.√                                                    (2)

         7.1.6       Kukugxininisa ukuba nakuba ixesha laseKwindla ilelentlutha umntu
                     uyayisebenzela loo ntlutha akayifumani nje√√/kukuba ukuze uzuze
                     indyebo yentlutha eKwindla kufuneka usebenze nzima√√/kukuba
                     intlutha yaseKwindla ayizi mahala, iyasetyenzelwa.√√                           (2)

         7.1.7       Kuphuhlisa ukuba akukho hlobo lwasilimo singavuthwayo
                     eKwindla√√/ukuba     iintlobo   ezininzi   zezilimo    zivuthwa
                     eKwindla√√/ukuba kulixesha lendyebo nentlutha eKwindla.√√                      (2)

         7.1.8       Isimo sentlalo.√                                                               (1)

         7.1.9       Imbongi yonwabile√ kuba isebenzisa isincomo esithi, 'xeshandini',
                     isigama 'siyakhahlela' 'siyakwamkela' kuba mnandi√√/isebenzisa
                     isigama esizoba imeko entle eyonwabisayo ikwachaza neemeko
                     ezilulonwabo neziyinzuzo ebantwini ngeli xesha.√√                              (3)

                                            KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 18

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      18               DBE/Canzibe/Silimela 2025
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

7.2      ENXUKHWEBE – T Mabeqa

         7.2.1       Yindawo esikuyo.√
                     Bubume bendawo esakhiwe kuyo.√                                                 (2)

         7.2.2       Yimvano-siqalo.√
                     Kukudala isingqisho.√                                                          (2)

         7.2.3       Yeyokuba sibe luncedo kakhulu kwiilali ezikufutshane√√/sibe
                     lulutho olukhulu kubantu beelali ezikufutshane.√√                              (2)

         7.2.4       YiNxukhwebe.√
                     YiTyatyorha.√
                     Yilali yakuNgwevu.√
                     Yilali yaseMaBheleni.√
                     [Nasiphi isibini kwezi.]                                                       (2)

         7.2.5       Yimfundo.√
                     Kuthiwa ngamanz' olwazi kuba ikholisa unxano lokufuna ukwazi
                     ngokunika ulwazi, kutyhileke ingqondo njengoko namanzi ekholisa
                     unxano.√                                                                       (2)

         7.2.6       Yeyokuba kwisikolo saseNxukhwebe kufunde zonke iintlobo
                     zabantu abaziwayo kwilizwekazi i-Afrika.√√                                     (2)

         7.2.7       Njengomntu oyicingisisayo, eyihluza into ayifundiswayo okanye
                     ayixelelwayo√√/njengomntu            ongasuke        ayamkele
                     engayicingisisanga into ayifundiswayo.√√                                       (2)

         7.2.8       Yinyaniso kuba kuthiwa iMbongi             yesizwe    yavusa    imixhelo
                     yabafundi ngezibongo zayo.√√                                                   (2)

         7.2.9       Imbongi ivakalisa uncedo olukhulu lwesi sikolo saseNxukhwebe
                     kwiilali ezikufutshane.√
                     Iveza ukuba kuso kufunde iintlobo zonke zabantu abaziwayo
                     eAfrika, kuquka nokaMandela, lilonke sikhuphe iinkokeli.√
                     Ikhankanya ifuthe elenziwe yiNxukhwebe kulutsha lwaloo maxesha
                     olwalulapho ngokuludibanisa nokaMqhayi.√
                     Ithi xa ithetha ngemfundo efumaneka khona, ithi ngamanzi olwazi
                     nto leyo ebonisa umgangatho wemfundo yesi sikolo.√
                     [Nasiphi isibini kwezi.]                                                       (2)

                                                              AMANQAKU ECANDELO D:                  35
                                                                 AMANQAKU EWONKE:                   70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isixhosa/043b5e44-9015-4512-8068-83d917978e7e) — isiXhosa FAL · Memo · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — isiXhosa FAL · QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — isiXhosa FAL · QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2023/c2ccb5a8-b3fd-4bac-ae46-e6328b577441) — isiXhosa FAL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2022/1b6b5ddb-5697-4e8d-871b-aaaf7a175b33) — isiXhosa FAL · QP · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2022-mg/a38bf92b-14af-42c8-83f2-6bb25849ab30) — isiXhosa FAL · Memo · 2022 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2024-watermark/53920582-7e5a-4aea-84d0-f4203209aca1) — QP · 2024
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 QP SEPT2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-qp-sept2024-watermark/ef555ff8-729d-4666-ac27-2d8fb1cef7e2) — QP · 2024 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
