# isiXhosa FAL Grade 12 NSC November Exams 2012 Question Paper

> Grade 12 isiXhosa FAL question paper from the NSC November Exams 2012, 25 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2012/34ab21da-c24d-4203-b050-ffa49a5804ff
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2012
- Exam period: NSC November Exams
- Curriculum: CAPS
- Pages: 25

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 NSC November Exams 2012 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2012/34ab21da-c24d-4203-b050-ffa49a5804ff)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC November Exams · 2012 · isixhosa. Question paper, 25 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        GRAAD 12

                                     NATIONAL
                                SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                                 IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                        NOVEMBA 2012

AMANQAKU: 70

IXESHA: 2 iiyure

                           Olu viwo lunamaphepha angama-25.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    2            DBE/Novemba 2012
                                                    NSC

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Nceda ufunde eli phepha ngenyameko phambi kokuba uphendule imibuzo.

2.       Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha. Yiya kwisiqulatho kwiphepha
         elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi ozifundileyo
         kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo uze ukhethe ofuna ukuyiphendula.

3.       Eli phepha linamaCANDELO amaNE:

         ICANDELO A: Inoveli                              (35)
         ICANDELO B: Idrama                               (35)
         ICANDELO C: Amabali amafutshane                  (35)
         ICANDELO D: Isihobe                              (35)

4.       Landela imiyalelo ngononophelo ekuqaleni kwecandelo ngalinye.

5.       Phendula IMIBUZO EMIBINI iyonke: umbuzo omNYE okhethwe nakwawaphi
         amacandelo amaBINI. Sebenzisa uluhlu lokukhangela ukukunceda.

6.       Bhala iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola
         esetyenzisiweyo kwiphepha lemibuzo.

7.       Qala icandelo NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

8.       Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

9.       Ingcebiso yokulawula ixesha: Sebenzisa imizuzu engama-60 kwicandelo
         ngalinye.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    3          DBE/Novemba 2012
                                                    NSC

IPHEPHA LESIQULATHO

Eli phepha liza kunceda abafundi bakwazi ukukhetha imibuzo abafuna ukuyiphendula
ngaphandle kokufunda lonke iphepha.

ICANDELO A: INOVELI

Phendula umbuzo ube mNYE kweli Candelo.
     INANI LOMBUZO                    UMBUZO                AMANQAKU       INOMBOLO
                                                                           YEPHEPHA
1.   Kusa kusihlwa                      Umbuzo omde              35            5
                                             OKANYE
2.   Kusa kusihlwa                      Umbuzo omfutshane        35                5
                                             OKANYE
3.   Umqol'uphandle                     Umbuzo omde              35                8
                                             OKANYE
4.   Umqol'uphandle                     Umbuzo omfutshane        35                8

ICANDELO B: IDRAMA

Phendula umbuzo ube mNYE kweli Candelo.
5. Ndiyekeni                Umbuzo omde                          35              12
                                    OKANYE
6. Ndiyekeni                Umbuzo omfutshane                    35              12

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

Phendula umbuzo ube mNYE kweli Candelo.
7. Ndakuyicel'ivuthiwe      Umbuzo omde                          35              16
                                    OKANYE
8. Ndakuyicel'ivuthiwe      Umbuzo omfutshane                    35              16

ICANDELO D: ISIHOBE

Phendula nayiphi imibuzo emiBINI kweli Candelo.
9. Intyatyambo                  Umbuzo omfutshane               17½              19
                                        OKANYE
10. Intaba kaNdoda              Umbuzo omfutshane               17½              21
                                        OKANYE
11. Ibhabhathane                Umbuzo omfutshane               17½              22
                                        OKANYE
12. Funzela enzulwini           Umbuzo omfutshane               17½              23

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                 Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     4           DBE/Novemba 2012
                                                     NSC

ULUHLU LOKUKHANGELA

               ICANDELO                         AMANANI    INANI LEMIBUZO      PHAWULA
                                                EMIBUZO    EPHENDULWAYO
 A: INoveli
    (Umbuzo omde OKANYE umbuzo                      1–4          1
    omfutshane)

 B: Idrama
    (Umbuzo omde OKANYE umbuzo                      5–6          1
    omfutshane)

 C: Amabali amafutshane
    (Umbuzo omde OKANYE umbuzo                      7–8          1
    omfutshane)

 D: Isihobe                                         9–12         2

QAPHELA: Phendula umbuzo ube mNYE nakweliphi iCandelo kula, A, B noC.
         Phendula imibuzo ibe miBINI kwiCandelo D.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    5              DBE/Novemba 2012
                                                    NSC

ICANDELO A: INOVELI

UMBUZO 1 (UMBUZO OMDE)

KUSA KUSIHLWA – KS Bongela

'UNtsibande, mzi wasemaZizini nasemaJwarheni akafanga. Mna ndithi esi
sisikhumbuzo sokuba le ntlantsi ishiyekileyo iqhuqhumbayo isahlalelwe kukuba ibe
sisibane kwixa elizayo'. Ngqina ubunyani bala mazwi. (190–240 amagama)                     [35]

                                            OKANYE

UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)

KUSA KUSIHLWA – KS Bongela

2.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         'Azi ukuba laa mntwana unguMpumelelo uza kuba yintoni na xa
         kunamhlanje,' wabuya waphinda uMamTolo.

         'Hayi wethu uza kubuya aqhele afane nabanye abantwana. … Akuphela
         kwento esinokulala sitye yona yobunkedama bakhe' ...

         'Bethuna masingene emxholweni siyeke ukuchitha ixesha ngeento esezadlula
         esingenakuzinceda. Nokuba singakhala imini nobusuku bayo sililela uLungile
         noNomakhwezi soze ezo nyembezi zibavuse,' utshilo uNozililo.

         'Enyanisweni mhlawumbi eli lithamsanqa ngakuwe Nozi mayela nale venkile
         yakho,' kwatsho uMamTolo.

         'Tyhini akuboni ukuba uMdali ukuphendulele? Lo mqobo ubusoloko ukuthe
         nkxi emagxeni usukile. Nevenkile iyabuya ngoku kuba ayinamntu.'

         'Esekho nje uThamsanqa nalaa jingxa wentombi enamajingxeba ithengisela
         phaya akukabikho nto iza kulunga.'

         'Hi wethu Nozililo le venkile yayibhaliswe ngoThamsanqa kakade? Loo
         Thamsanqa undixelela ngaye wayethathwe ukuba aze kuyijonga, ingathethi
         ukuthi yeyakhe,' wangenelela uMaMiya.

         'Kanti ingathi uyaqhula nje unyanisile. Njengokuba uLungile efile nje
         kunyanzelekile ukuba izinto zibuyiselwe kokwazo. Kakade naye wayengene
         ngondlelamnyama.

         ... 'Ndanditshilo nangoku. Kaloku thina asilalanga njengokuba nina nithurha
         ubuthongo nje. ... Iza kuvuthuluka iphele nya le venkile…'

         2.1.1       Ngubani igama lalo mntwana uMamTolo athetha ngaye apha?               (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2        6                 DBE/Novemba 2012
                                                        NSC

         2.1.2       UMamTolo uthetha noobani apha kwesi sicatshulwa? Xela
                     amagama abo.                                                                  (2)

         2.1.3       Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo.

                     A     UMamTolo akanalo uvelwano.

                     B     UMamTolo ungumntu onovelwano.

                     C     UMamTolo unomona.                                                       (1)

         2.1.4       Caphula isivakalisi esithetha ukuba ukungabi nabazali kwalo
                     mntwana asikuphela kwento ekwakusoloko kuthethwa yona.                        (1)

         2.1.5       Chaza indlela abasweleka ngayo uLungile noNomakhwezi.                         (1)

         2.1.6       Xela iyelenqe libe         linye    elenziwe   nguNozililo   ngevenkile
                     yakwaNtsibande.                                                               (1)

         2.1.7       UMaMiya wayengumhlobo kaNozililo ongalunganga. Ngqina oku.                    (2)

         2.1.8       Ukuba laliphumelele iyelenqe likaNozililo lokubulala uMpumelelo
                     ucinga ukuba bekuza kwenzeka ntoni?                                           (1)

         2.1.9       Kwakutheni ukuze uNozililo atshiselwe endlwini?                               (2)

         2.1.10      Bonisa ubunyani bamazwi kaMamTolo wokuba uLungile
                     ebengumqobo obusenza uNozililo angayifumani ivenkile.                         (2)

         2.1.11      UNozililo ubusebenzise njani             ubukhwele   bukaNomakhwezi
                     ukuphumeza iinjongo zakhe?                                                    (2)

         2.1.12      Ucinga ukuba uMpumelelo wayeziva njani xa ebona abazali bakhe
                     besilwa?                                                                      (1)

2.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         Ekupheleni konyaka wesibini zaphuma zintle kakhulu iziphumo zebanga
         leMatriki apha kwaBhlayi. UMpumelelo waphuma emagqabini wabalasela
         kanye kwiMathematika nezoBugqi. Waba uyayishiya iBlythswood emva
         kokuba efumene amazwi amkhaphayo adibene namabhaso eencwadi.

         Ukuphuma kwakhe eBlythswood waya eFort Hare akuba efumene
         isikolashiphu seminyaka emithathu. Ufike wathabatha isebe loBugqi
         kwabalungiselela ukuya kufunda ubuGqirha (preliminary course in Medicine).

         Nalapha ubonakalise umdla kwizinto ezininzi athe wazibona apha, izinto
         ezinjengeengxoxo, imidlalo yaseqongeni, amaqumrhu abafundi, imidlalo
         yebhola ekhatywayo neyamanqindi. Nalapha ubalasele umfo kaNtsibande,
         amadoda ewageqa ewageqile.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    7                DBE/Novemba 2012
                                                    NSC

         Ukufika kwakhe uye wothuswa kukubona umhlobo wakhe uThembisa lowa
         wayexushana naye eBlythswood. Naye wayesenza eli sebe belisenziwa
         nguMpumelelo. Oku kwazana kwenze ukuba bahlobane bade babe ngumtya
         nethunga. Baqala ngokubizana 'Mkhaya', bada bangabahlobo benene.
         Wayesithi akuba sengxakini uMpumelelo ancedwe nguThembisa ukanti
         noMpumelelo wayesoloko emalusile uThembisa ekubeni angahambi nzima
         kwizinto ezininzi.

         Bobabini baba nomdla emculweni, bakwikwayala yalapha. Kuqala uThembisa
         wayenomnyewu esoyika ukungenela izinto ezininzi kodwa ukuqhelana
         kwakhe noMpumelelo kwenza ukuba aziwe njengomququzeleli wemicimbi
         emininzi yabafundi.

         2.2.1       Chonga isivakalisi esibonakalisa ukuba uMpumelelo wafumana
                     izipho eBlythswood?                                                       (1)

         2.2.2       Akuba ephumelele eBlythswood waya kufunda phi?                            (1)

         2.2.3       Xela umdlalo ube mnye awathi wazibandakanya kuwo akufika
                     eFort Hare uMpumelelo.                                                    (1)

         2.2.4       Kwakutheni ukuze uMpumelelo noThembisa babizane 'Mkhaya'?                 (1)

         2.2.5       UThembisa noMpumelelo babefana ngantoni? Xela ibe nye.                    (1)

         2.2.6       Matanisa amazwi akuKHOLAM A nesithethi esikuKHOLAM B.
                     Bhala inombolo yombuzo nonobumba wempendulo kuphela.

                                    KHOLAM A                         KHOLAM B
                     (a) Owu, umntwana kaLungile madoda           A ULungile
                         nithi nguye lo uthi ugqibile, uyabuya?
                                                                  B UThamsanqa
                     (b) Uze ungayiyeki imfundo naphantsi
                         kwayiphi na imeko de ufikelele kweli     C UNomakhwezi
                         nqanaba bendihlala ndisithi
                         ndingaxola ukuba ungafikelela kulo.                                   (2)

         2.2.7       Yintoni eyalibazisa uMpumelelo ngeli xesha aseBlythswood?                 (1)

         2.2.8       Kuthethwa ukuthini xa kusithiwa, 'Bangumtya nethunga?'                    (2)

         2.2.9       Eli gama likrwelelwe umgca ngaphantsi libonisa ukuba uThembisa
                     ungumntu onjani?                                                          (1)

         2.2.10      Obu buhlobo bukaThembisa noMpumelelo bube neziphi iziphumo?               (1)

         2.2.11      Bonisa ukuba lo mlinganiswa unguMpumelelo igama alinikwe
                     ngumbhali limfanele.                                                      (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    8              DBE/Novemba 2012
                                                    NSC

         2.2.12      UMpumelelo ubalasele kuyo yonke into ayenzayo. Ingaba
                     uyavumelana noku? Xhasa impendulo yakho.                             (2)

         2.2.13      '… noMpumelelo wayesoloko emalusile uThembisa ...' Eli binzana
                     libonisa ukuba uMpumelelo ungumntu onjani?                           (2)
                                                                                          [35]

                                            OKANYE

UMBUZO 3 (UMBUZO OMDE)

UMQOL'UPHANDLE – PM Ngani

Ubungqina bukaJoe Bumba bube nefuthe elikhulu kwityala likaLinda Monti. Ngqina oku
ngokuthi wayame ebalini. (190–240 amagama)                                                [35]

                                            OKANYE

UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)

UMQOL'UPHANDLE – PM Ngani

4.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         'Endiqiniseke ngayo yeyokuba akasoze angayi ebhayaskophu namhlanje –
         ngakumbi kowangokuhlwa nje umboniso. Ukungaphili kwam akusoze
         kumthintele.   Wandixelela   kwakudala   ukuba    akasoze   aphoswe
         ngowanamhlanje umboniso, ngakumbi kuba uboniswa okokugqibela apha
         eMonti.

         'Angade abe uyandithanda uEddie kodwa sendisazi ukuba ibhayaskophu
         uyibhedesha ngaphezulu kunam. Mhlawumbi angafane agqithe ngam
         ekuphumeni kwakhe eholweni. Endingabe ndizixolisa ngayo okwangoku
         kukubuka imifanekiso yethu sisobabini.'

         Wayezicinga ezi zinto ephuma engena emagumbini endlu yakhe. Ukuba
         wayenyanisile ngokungaphili kwakhe makube wayengacacanga. Inkangeleko
         yobuso yayingabiki hlaba. Indlela awayegqadaza ngayo yayingaphezulu
         nakweyehashe lesitali.

         Kambe ayekho amayezana engqele abekwe ecaleni komandlalo wakhe
         wokulala. Phofu noLinda wayenokufana namanye amabhinqa ngobuqhokolo.
         Ngubani owayesazi ukuba wayewaqokelele nje, elungiselela ukuba athi
         ongenayo azibonele engabuzwanga ukuba akaphilanga.

         ULinda      yena    ucinge  akayeka    ngalo   Eddie   wakhe.    Uphinde
         wazimbombozelela yedwa: 'Ungafika uEddie selecinga ukuba ndimbaleka
         ngabom. Mhlawumbi uthi andifuni kuya naye ebhayaskophu. Kwezakhe
         iingcinga, andifuni kubonwa ngabantu ndihamba naye. Yeyona nto kanye leyo
         iya kumenza acinge ukuba ukho lo Dyaloyi ndithe swii nguye. Kanti ukuba
         ebesazi ...'
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    9                 DBE/Novemba 2012
                                                    NSC

         4.1.1       Xela le ndawo uLinda athi uEddie akasoze angayi kuyo.                       (1)

         4.1.2       UEddie wahamba nabani ukuya kule ndawo uyixele kum-
                     buzo 4.1.1?                                                                 (1)

         4.1.3       Chonga isivakalisi esibonisa ukuba uLinda uyagula.                          (1)

         4.1.4       Gqibezela esi sivakalisi ngokufakela igama elishiyiweyo.

                     Lo mboniso wawuza kuboniswa okokugqibela kwidolophu yase …                  (1)

         4.1.5       ULinda wagqiba ukuba makabe ezixolisa ngokwenza ntoni?                      (1)

         4.1.6       ULinda wayedume ngantoni eMonti?                                            (1)

         4.1.7       ULinda wamazisa njani uEddie ukuba akaphumeleli ukuhamba
                     naye?                                                                       (1)

         4.1.8       Ingaba uEddie wagqitha ngaye uLinda ukubuya kwakhe kule
                     ndawo wayeye kuyo? Xhasa impendulo yakho.                                   (2)

         4.1.9       Lithetha ukuthini igama elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwesi
                     sivakalisi silandelayo?

                     '... ibhayaskophu uyibhedesha ngaphezu kunam.'                              (2)

         4.1.10      Usixelela ntoni umbhali ngoLinda ngale nkcazelo ikwesi sivakalisi
                     silandelayo.

                     'Ukuba   wayenyanisile         ngokungaphili   kwakhe        makube
                     wayengacacanga.'                                                            (2)

         4.1.11      Ngokuzigulisa kwakhe uLinda wayejonge ntoni?                                (1)

         4.1.12      Uyangqinelana noluvo lombhali oluthi, '… noLinda wayenokufana
                     namanye amabhinqa ngobuqhokolo?'                                            (2)

         4.1.13      Ukushiya kukaEddie itape recorder equlethe ulwazi oluyimfihlo athi
                     maze inikwe uLinda, ibonisa ntoni ngobuhlobo babo?                          (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      10                  DBE/Novemba 2012
                                                      NSC

4.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         'Entla, uthe tshe ingxowa yesikhumba – esi samanenekazi. Ungcotshe
         ngeenzwane, yeka ke ukuchwechwa, enyukela ngakuyo, ehamba ethumela
         iliso elitshawuzayo ngapha nangapha kwingxingwana nganye ayibonayo,
         efuna ukuqinisekisa ukuba akukho mntu umbukeleyo.

         Ufike wayithi hlasi loo ngxowa, wahlala phantsi, ezimisele ukuyonwabela.
         Uphawule ukuba inolwinyana - lwesikhumba - elibhalwe ngomsizi ocacileyo la
         magama: L.M.

         Yakhawuleza ingqondo yaqikelela ukuba amele uLinda Monti. Uyivule
         kancinci, umzimba ududuzela wonke lidumbe lokungxama. Waqala ke
         ukudimbaza. Thaphu ilaphu lokusula elimgqubagquba yimigubo yokuqhola
         umzimba; kwalandela amacici nezacholo, nobunye ubunewunewu
         bokuhombisa imizimba yamanenekazi; yangamaqhagana aneendidi
         ngeendidi zamafutha okugcobha ubuso nokugcokotsha umlomo, amashiyi
         neenzipho; kulandele ke nezinye iimvilikitshane angazikhathalelanga yena
         nangona zilixabiso elikhulu kwabasetyhini. Kambe udimbaze akayeka.

         Ngelinini, ugagene nento emtsho wazilibala ukuba ulundwendwe
         olungaziwayo ekhay' apha kuba uvakale esithi qhuzu intsinana esezantsi. Le
         nto yaqala ngokumphandla ngokumenyezela kwayo. Yayingumsesane
         wengeji - owexabiso wona.

         Uthe ekuwubhenca-bhenceni, waphawula ukuba umphezulu wawo
         wawuqoqwe kwalapho wawenziwe khona ngamagama athi E.M., ngezantsi
         kwakho athi L.M.

         4.2.1       Yenziwe ngantoni le ngxowa kaLinda?                                        (1)

         4.2.2       Yintoni eyayibangela           ukuba   atshawuzise   amehlo   ngapha
                     nangapha uHlobo?                                                           (1)

         4.2.3       Kukuthini ukuchwechwa?                                                     (1)

         4.2.4       Xela izinto zibe mbini ezithe zafumaneka kule ngxowa kaLinda.              (2)

         4.2.5       Wayezokwenza ntoni kule ndlu kaLinda uHlobo?                               (1)

         4.2.6       Wenza ntoni uHlobo akugqiba ukugqogqa ingxowa kaLinda?                     (2)

         4.2.7       Kwakutheni ukuze uDuma Hlelo alwe noHlobo?                                 (2)

         4.2.8       Ingaba ileta eyabhalwa nguLinda eyafunyanwa endlwini kaEddie
                     inento yokwenza nokufa kukaEddie noLulama. Ewe okanye hayi,
                     uxhase impendulo yakho.                                                    (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      11                   DBE/Novemba 2012
                                                      NSC

         4.2.9       Linika mfanekiso onjani eli binzana lisetyenziswe ngumbhali?

                     '… wayithi hlasi        loo    ngxowa,   wahlala   phantsi,   ezimisele
                     ukuyonwabela.'                                                                 (1)

         4.2.10      Usivelisela ntoni umbhali xa esithi, 'Wazilibala ukuba ulundwendwe
                     olungaziwayo ekhay' apha kuba uvakale esithi qhuzu intsinana
                     esezantsi'?                                                                    (2)

         4.2.11      Ingaba ilungile into yokuba uHlobo agqogqe ingxowa kaLinda
                     ngaphandle kwemvume kaLinda? Ewe okanye hayi. Xhasa
                     impendulo yakho.                                                               (2)
                                                                                                    [35]

                                                              AMANQAKU ECANDELO A:                  35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     12               DBE/Novemba 2012
                                                     NSC

ICANDELO B: IDRAMA

UMBUZO 5 (UMBUZO OMDE)

NDIYEKENI – DM Jongilanga

'Ndiyabona ndiqonda kakuhle ukuba iinyosi azinabudlelwane neempukane'. Ngqina
ubunyani bala mazwi ngokwalapha encwadini. (190–240 amagama)                                [35]

                                            OKANYE

UMBUZO 6 (UMBUZO OMFUTSHANE)

NDIYEKENI – DM Jongilanga

6.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

        Funeka: Huntshu! Mntanasekhaya! Izele thole lini Zan?

        Zanele: Wethu! Kufuneka ndihlabe ndikhangele hleze kuthi kanti ndizibindisa
                ngenyok'ephunga umhluzi.

        Funeka: Zifake  iinzipho          zitshone    nophoyiyana   uyaqhuqhwa    abe
                nguchwenene.

        Zanele: Funeka, my sister, ndalamile, ndixakwe nje yinto yokuba lo mfo
                ngunomgcana, ndingathandi ukuba makaqhelane nokunxanwa.

        Funeka: Kulunge kanye oonomgcana abo kanye. Akuqondi?

        Zanele: Njani?

        Funeka: Bona sebeqhele ukubotshelelwa esisingeni. Kulula ke ukungena
                kwabo edyokhweni kunokuleqana nabangaphenjelwayo. Qond'apha
                dade, ukuba lo mfo akanxanwa ligqolo elo. Oonxanwayo ngootiki-
                ziyavuza, iindlezana sana. Buza kum.

        Zanele: Andithandi ukujongana nesikhuni bendisifaka phantsi kwembiza.

        Funeka: Ilula leyo sana. Ukuphenduka kwesikhuni sisesandleni kulula
                ukusiguqula kunesikhuni esibhabha emoyeni.

        Zanele: Ndobuya ndibanjelwe ngubani ngoku?

        Funeka: Sele ubambise kade, sondeza intambo ibe mfutshane. Kuqhuba
                iindibano ngeempelaveki ukususela ngoku. Ungaxakeki sana lwam.

        Zanele: Uthetha kamnandi sisi wam, kodwa iindidi zeentlanzi azibanjiswa
                ngomnatha omnye.

        Funeka: Iinkobe zivuthiswa kukukhwezela ukuze zinganyeli.

        Zanele: Hayi wethu undoyisile. Kambe ukuthetha kucutha amanqatha.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    13                 DBE/Novemba 2012
                                                    NSC

         6.1.1       Igama elithi, 'Huntshu' libonisa ukuba uFuneka ukwimeko enjani?         (1)

         6.1.2       Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo:

                     Ukuzibindisa ngenyok'ephunga umhluzi kuthetha:

                     A    Ukuzilumisa ngenyoka.

                     B    Ukuziqalela inkathazo.

                     C    Ukusela umhluzi.                                                   (1)

         6.1.3       Ngubani lo mntu uZanele noFuneka bathetha ngaye?                        (1)

         6.1.4       Uthi uFuneka yintoni elungileyo ngoonomgcana?                           (1)

         6.1.5       Xela indawo abathetha kuyo uFuneka noZanele.                            (1)

         6.1.6       Lo mntu bathetha ngaye uFuneka noZanele uyintoni umsebenzi
                     wakhe?                                                                  (1)

         6.1.7       Chonga ibinzana elithetha ukuba umntu ongento uyakwazi
                     ukumphucula abe linene.                                                 (1)

         6.1.8       Intetho kaZanele ethi kufuneka ahlabe ekhangele ibonisa ukuba
                     uyacinga phambi kokwenza into. Ingaba kunjalo? Nika isizathu
                     sempendulo yakho.                                                       (2)

         6.1.9       Ngqina ubunyani bala mazwi kaFuneka ngokubhekiselele kwimeko
                     yakhe xa esithi:

                     'Oonxanwayo ngootiki-ziyavuza, iindlezana sana. Buza kum'.              (2)

         6.1.10      Ibonisa ntoni ngoFuneka into yokuba xa efuna ukubambisa uLoni
                     asebenzise umhlobo wakhe uZanele.                                       (2)

         6.1.11      Uveza ntoni umbhali ngobudlelwane bukaFuneka noZanele xa
                     uFuneka esithi, 'sana lwam', uZanele athi, 'sisi wam' xa bebizana?      (2)

         6.1.12      Ungathi ungumntu onjani uZanele ngokwale ntetho yakhe,

                      '… ndixakwe nje yinto yokuba lo mfo ngunomgcana, ndingathandi
                     ukuba makaqhelane nokunxanwa?'                                          (2)

         6.1.13      Yintoni injongo kaFuneka yokuthetha la mazwi kuZanele?

                     'Iinkobe zivuthiswa kukukhwezelwa ukuze zinganyeli.'                    (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    14                    DBE/Novemba 2012
                                                    NSC

6.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         Ndila:       Kanene ufane uthethe wena. Uyandihleka kuba ndiphelelwe
                      emsebenzini? Ngenye imini uya kuze uqonde ukuba ubomi
                      ngumxube wezothuso namayeyeye.

         Funeka:      Hayi wethu, musa ukulixhoma epalini iswili lakho. Asinto esiya
                      kulala sitye yona leyo. Into elungileyo kukufuna umqolomba
                      ungene kuwo ngexesha lezothuso uphume ngethuba leziqabu.

         Ndila:       Kungenzeka ukuba ndize kungena komnye.

         Funeka:      Ulumke hlez'uthi kanti lo sowubhudl'umoya.

         Ndila:       Noko andicingi ukuba ndingashiywa nanguwe enyanyeni. Uncedo
                      lufumaneka kwabasemzini kunabasekhaya.

         Funeka:      Ukuba ufuna imali utsho ebhatyini mtshana.

         Ndila:       Kuwe imali yinto yonke and like all gold diggers …

         Funeka:      Hayi wethu, ndiyaqhula.

         Ndila:       Uyaqal'ukuthetha. Uyayazi into yokuba ndiphelelwe emsebenzini
                      kwaye ndicinga ukuba uyazazi nezizathu.

         Funeka:      Lilonke?

         Ndila:       Uthando malube nemisebenzi, le mpahla ikule ndlu iyathetha.
                      Ubumnandi balo mcimbi yinto yokuba into yokuthandana kwethu
                      lihlebo lethu (watsho emwola) Look, Funie girl, umdlalo uwuqhelile
                      sondeza uMawonga, izabatha zaziwa nguwe.

         Funeka:      Ndakuyibambisa intaka leyo, ndiyithini?

         Ndila:       Yixhwithe iintsiba, kuba buyaphela ubuntaka bayo zakuvuthuluka
                      iintsiba.

         Funeka:      Ndiyakukhe ndizame mtshana, kodwa makhe lulale uthuli.

         Ndila:       Mtshana wam! (Bawolane kwakhona).

         6.2.1       Yintoni eyabangela ukuba uNdila agxothwe emsebenzini?                      (1)

         6.2.2       Yayingubani usihlalo wekomiti yesikolo ngeli xesha agxothwayo
                     uNdila?                                                                    (1)

         6.2.3       Kutheni uNdila eze kuxelela uFuneka ukuba akasasebenzi?                    (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    15                DBE/Novemba 2012
                                                    NSC

         6.2.4       Kwakutheni ukuze uthando lukaFuneka noNdila lube lihlebo?               (1)

         6.2.5       Matanisa intetho ekuKHOLAM A nesithethi esikuKHOLAM B

                                  KHOLAM A                       KHOLAM B
                     (a)   Yintak'obusi yodwa ethanda       A Maziko
                           ubusi ingakwazi ukuphakula.
                                                            B Zanele
                     (b)   Sukuzikhathaza bhuti wam,
                           unikwa iAppetizer nje.           C Thandiwe

                                                            D Madala                         (2)

         6.2.6       Inika ntsingiselo ni intetho kaFuneka xa esithi, 'Musa ukulixhoma
                     epalini iswili lakho'?                                                  (2)

         6.2.7       Yinyani okanye bubuxoki? UFuneka ucinga ukuba uNdila ufuna
                     imali. Xhasa impendulo yakho.                                           (2)

         6.2.8       Cacisa okuthethwa ngamazwi athi: 'Le mpahla ikule ndlu iyathetha'
                     ngokubhekiselele ebalini.                                               (2)

         6.2.9       Ibonisa ntoni into yokuwolana kwesi sibini?                             (1)

         6.2.10      Kwaba luncedo njani ukuba uNdila ingxaki yakhe yokuphelelwa
                     ngumsebenzi aye kuyixela kuFuneka?                                      (2)

         6.2.11      UFuneka ulahlekise uZanele ngeenjongo zokuba afane naye
                     ngokwesimo. Ngqina oku.                                                 (1)
                                                                                             [35]

                                                          AMANQAKU ECANDELO B:               35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    16              DBE/Novemba 2012
                                                    NSC

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

UMBUZO 7 (UMBUZO OMDE)

NDAKUYICEL'IVUTHIWE – LL Ngewu & EZ Guqa

Kanti andizenzanga

Ngqiyama   ngeziganeko  zebali   ubonise    indlela abantu     baseSikhobeni
nabaseMnyameni abawanyhasha (abawacinezela) ngayo amalungelo kaMntuyedwa.
(190–240 amagama)                                                                          [35]

                                            OKANYE

UMBUZO 8 (UMBUZO OMFUTSHANE)

NDAKUYICEL'IVUTHIWE – LL Ngewu & EZ Guqa

8.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         Ikhikhizela laseDangwana

         Umkile uMaKheswa nonyana wakhe ukusinga eMthatha. Bekungekho kwanto
         ibinokwenza ukuba ubani arhane ukuba ngumfazi ohamba nonyana wakhe lo.
         Umntu ubenokuziqhatha ngelithi ngumama nje ohamba nembathangubo
         elolusa iinkomo zakwakhe. Phofu umntu onobuntu ubenokunikina intloko
         yinkohlakalo yalo mama yokuhlala nomntu engamhlawuli kakuhle.

         Bakufika eMthatha bangqale ngqo kwindawo ekuthiwa kukwaDanti apho
         bafumene khona abachebi abavunyiweyo nabaneziqinisekiso zokucheba,
         kanti abangenazo beqinisekile ngento abayenzayo sebeqamele nje ngamava
         ngenxa yokunqaba kweziqinisekiso eziqwetyiweyo. UMaMpafane ucebise
         ukuba lidilizwe lonke elo hlathi kuba kaloku unkabi walahleka engekachetywa
         ukutshona kukayise. Nakuba uFanabekho ubeyimpula kalujaca nje belisekho
         lona ikratshi lokuba ungunyana wetitshala. Uyikhabe kwaya ngaye into
         yokoguywa iinwele zakhe. Uzicelele ukuba achetywe ngohlobo oluthile.
         Umchebi unikine intloko eqonda ukuba okoko waba ngumchebi uyaqala
         ebomini bakhe ukudibana nomntu ongenantloko. Umchebi wonde ngentloko
         ezama ukuzalisekisa iminqweno yomchetywa. UNkamalanga ubonile xa
         ediliza eso sihlwitha ukuba umniniso ubefanelekile ukuxhathisa kwisicelo
         sikaMaKheswa kuba besifihle imfihlelo eninzi yaMabongo.

         Bangena bephuma kwiivenkile zempahla umfazi emthengela kwanto unyana
         wakhe.

         8.1.1       Ngubani igama lalo nyana kaMaKheswa ahamba naye?                      (1)

         8.1.2       Yintoni ebangela ukuba kungacaci ukuba uMaKheswa ngumama
                     ohamba nonyana wakhe?                                                 (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     17                  DBE/Novemba 2012
                                                     NSC

         8.1.3       Babesiya phi, besiya kwenza ntoni?                                         (2)

         8.1.4       Chonga ibinzana elithetha ukuba uFanabekho wayengenanto
                     anayo.                                                                     (1)

         8.1.5       Uyibonakalise njani uFanabekho into yokuba akafuni kuva
                     ngamntu?                                                                   (2)

         8.1.6       Wayeza kuchetyelwa ntoni uFanabekho phambi kokuba alahleke?                (1)

         8.1.7       Intetho ethi, '… makudilizwe lonke elo hlathi …' ithetha ukuthini?         (2)

         8.1.8       Ingaba uMaKheswa ungumzekelo omhle womama onengqeqesho
                     eyiyo? Ngqina okanye uchase oku.                                           (2)

         8.1.9       Ukuba ubunguFanabekho ubuya kwenza njani xa ufika ekhaya
                     emva kokuhamba ixesha elide ungaziwa?                                      (2)

         8.1.10      Ingaba uFanabekho wamncedisa unina kwizinto zekhaya
                     njengendoda waphumla uMaKheswa? Nika isizathu sempendulo
                     yakho.                                                                     (2)

         8.1.11      Ithini imfundiso yeli balana?                                              (1)

8.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         Ikhikhizela laseDangwana

         Kube buhlungu umhlolokazi ethetha nonyana wakhe ezama ukumfaka
         kwintlalo yobuntu. UFanabekho akaphulaphulanga nanye kwizinto azixelelwe
         ngunina. Ubevuka qho njengesiqhelo aqhawule ukutshon'edolophini, abuye
         eqhuba amatakane. Ubukho bakhe uFanabekho bebufana nokungabikho
         kwakhe. Le meko uMaKheswa uyijonge wayijonga wabon'ukuba zange azale
         tu kule nkewu. Akukho nto ubeluncedo ngayo ekhayeni lakhe, elalini yakhe,
         edolophini yakhe, nakwisiqu sakhe.

         Into ebebaluleke ngayo umfo kaFikizolo kukufaneleka kwakhe. Ebenxiba
         kakuhle athi chu ukuya edolophini, ethethela phantsi okwenene lamanene.
         Umntu odibene naye ebengalibali edibene nomntu kwaba bantu
         banqongophele kangaka. Enye yezinto ebengahlukani nazo liphephandaba
         apha i-'Daily Dispatch'. Umntu omphandayo ukuba wenzani kanye
         ebengalibazisi athi uyi-'pharmacist' evunyiweyo.

         Unina uMaKheswa uhambe wahamba wadinwa kukondla ahlambele umququ
         nje olindele ukuphetshethwa ngumoya. Bezikhe ziqengqeleke iintsuku
         uFanabekho engabonakali ekhaya, abuye xa eze kutshintsha impahla.
         Ngenye imini ubuyile wacela into etyiwayo kunina koko umhlolokazi
         akazihluphanga uphendule ngelipholileyo wathi, 'Ukuba ubuyinja yalapha
         ekhaya bendiza kuqukeza ndikwenzele ukudla kuba bendiza kuqiniseka
         ukuba ubuyile nje uza kukha ukhonkothe ...'

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      18                 DBE/Novemba 2012
                                                      NSC

         8.2.1       Chonga igama elinye elithetha ukuba umama kaFanabekho
                     ngumfazi obhujelwe ngumyeni.                                                (1)

         8.2.2       Gqibezela esi sivakalisi ngokufakela ibinzana elishiyiweyo:

                     UFanabekho akaphulaphulanga nanye kwizinto ...                              (1)

         8.2.3       Matanisa intetho ekuKHOLAM A nengcaciso ekuKHOLAM B

                    KHOLAM A                                    KHOLAM B
          Ubukho bakhe                              A UFanabekho ebengumntwana
          uFanabekho bebufana                         okuphela kwakhe kubazali bakhe.
          nokungabikho kwakhe.
                                                    B Akukho nto ebeluncedo ngayo
                                                      ekhayeni lakhe, elalini yakhe,
                                                      edolophini yakhe, nakwisiqu sakhe.         (1)

         8.2.4       Yintoni eyabangela ukuba abuye eTinarha uFanabekho?                         (1)

         8.2.5       Sizathu sini sokubuya kwakhe awasixelela unina?                             (1)

         8.2.6       Liphi ikhaya likaFanabekho? Xela igama lendawo.                             (1)

         8.2.7       Walahleka kokwabo          wabuya      emva   kweminyaka   emingaphi
                     uFanabekho?                                                                 (1)

         8.2.8       Xa athi umbhali uMaKheswa wazibona ukuba akazalanga
                     ngokuzala uFanabekho uthetha ukuthini?                                      (2)

         8.2.9       Yintoni eyayibangela uFanabekho           aquqe   edolophini enxibe
                     kakuhle ephethe iphephandaba?                                               (1)

         8.2.10      UFanabekho wayekunqwenela               ukuba   ngumntu    ofundileyo
                     nophucukileyo. Ngqina oku.                                                  (2)

         8.2.11      Uluvo lukanina lokuba uFanabekho mdala akanakuze afunde,
                     uyangqinelana nalo? Xhasa impendulo yakho.                                  (2)

         8.2.12      Amazwi kaMaKheswa athi, 'Ukuba ubuyinja yalapha ekhaya
                     bendiza kuqukeza ndikwenzele ukudla kuba bendiza kuqiniseka
                     ukuba ubuyile nje uza kukha ukhonkothe ...' abonisa ntoni
                     ngobudlelwane bakhe nonyana?                                                (2)

         8.2.13      UFanabekho akafani nomama wakhe ngokwesimo. Bonisa oku
                     ngokwasebalini.                                                             (2)
                                                                                                 [35]

                                                              AMANQAKU ECANDELO C:               35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    19          DBE/Novemba 2012
                                                    NSC

ICANDELO D: ISIHOBE – VUKANI MADODA KUSILE

Phendula nayiphi imibuzo emiBINI.

UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda lo mbongo ungezantsi uze wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

Intyatyambo – M Mbutuma

1    Ewe, ntyatyambo, kha usibonise,
2    Ewe kaloku, kha usixelele:
3    Elona xesha lokuba ume,
4    Ililiphi n'elona ziko lakho,
5    Aph'umnt'u angakha khona,
6    Uphi n'owona mthombo wakho
7    Aph'umnt'angazikholisa khona,
8    Aph'angahla'azikhelele,
9    Aph'angazidid'akruquke.

10   Baxolil'abahamb'emimangweni,
11   Kub'ubaph'ukuyol'emathafeni.
12   Babukel'ubuhle nehombo yakho.
13   Ubaxolisil'abazingeli bakho,
14   Balibala bebuk'ubuhle bakho,
15   Uzidlamkisil'iinyamakazi,
16   Ziphaphile zinokuqavakazi,
17   Zidl'obakh'ubuncuthu,
18   Zikunye neentaka zezulu,
19   Zidl'incid'emyoli kakhulu.

20   Ziindid'ezininz'iintyatyambo.
21   Ulinganiswa nomXesibe nabaMbo.
22   Kant'umthinjana ukwenz'ihombo,
23   Ukwenz'uvunywe lilizwe
24   Ngomsebenzi wakho wobuzwe.
25   Waa, ntyatyambo, uvunyiwe,
26   Ngenene ngevumb'uthandiwe
27   Kanti ngobuhl'uvunyiwe.
28   Ngomfaneleko wasamele.

29   Ndikubona futh'emifuleni
30   Aph'uhlal'emafuku-fukwini.
31   Ngokungath'usekuwahombiseni
32   Loo manz'anzongo-nzongo ezizibeni.
33   Phezu kwamachib'uyakhonya
34   Ujikwa-jikwa kuhle ngumoya,
35   Ningqungqe kuhle nivum'ingoma,
36   Adungek'amanzi sel'eman'encoma,
37   Induluk'imisinga al'amanxwema
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      20                     DBE/Novemba 2012
                                                      NSC

38     Zon'izitiya sel'izezakho
39     Kub'uman'ufunyanw'apho.
40     Zon'iibhekile namagogogo
41     Neembodlelana zikubeka kuzo,
42     Zide zikufak'ezindlwini.
43     Ubune kukuhlal'endlwini
44     Buphel'ubuhle kuni
45     Kuwe imvuthuluka kwakuni
46     Nilahlwe ubuhle bungasekho kuni.

9.1       Imvano-siqalo kunye nemvano-siphelo kumqolo woku-1 ukuya kowesi-3
          kwisitanza soku-1 ibonisa ntoni?                                                         (1)

9.2       Chonga isimntwiso kulo mqolo: 'Ewe kaloku, kha usixelele'.                               (1)

9.3       Khetha impendulo echanekileyo kwezi zibiyelweyo:

          Ufinyezo lwemiqolo olukumgca              wesi-4   ukuya   kumgca     we-9   lunika
          (isandi/isingqi) esidala isingqisho.                                                     (1)

9.4       Chaza ukuba ibinzana elikumqolo we-17 elikrwelelwe umgca ngaphantsi kulo
          mbongo lithetha ukuthini. Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo:

          A    Iintyatyambo zenziwa ziinyamakazi.

          B    Izilwanyana zonwabela ubuhle beentyatyambo obudlamkisayo.

          C    Iintyatyambo ziyazigxotha izilwanyana.                                              (1)

9.5       Kwisitanza sesi-2: Imbongi ithi zibaxolisa njani abazingeli iintyatyambo?                (1)

9.6       Kwisitanza sesi-3: Khetha umgca onebinzana elibonisa ukuba ulutsha
          luyazithanda iintyatyambo.                                                               (1)

9.7       Yintoni umthinjana?                                                                      (1)

9.8       Xa imbongi ithetha ngomXesibe nabaMbo ithetha ngantoni?                                  (2)

9.9       Nika umongo wesitanza sesi-3.                                                            (2)

9.10      Xela isafobe esisetyenziswe kumqolo wama-35 nowama-36.                                   (1)

9.11      Ucinga ukuba ubomi bunganjani xa zinokungabikho iintyatyambo?                            (2)

9.12      Nika intsingiselo ephuhliswa ngumqolo wama-38 nowama-39 ngamazwi
          akho.                                                                                    (2)

9.13      Myalezo mni odluliswa yimbongi kulo mbongo?                                              (1½ )
                                                                                                   [17½]

                                            OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    21            DBE/Novemba 2012
                                                    NSC

UMBUZO 10 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda lo mbongo ungezantsi uze wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

Intaba kaNdoda – LS Ngcangata

1      Ngxatsho-o-o-o ke, mzi wasemaXhoseni!
2      Ngxatsho-o-o-o ke, hlanga lakwaluhlanga!
3      Ndithetha nani, zidwesha namagqiyakazi.
4      Ndibhekisa nakuni, mlisela nomthinjana.

5      YiNtaba kaNdoda intaba yeentaba.
6      Yintab'encoph'isondel'ezulwini.
7      Yintab'ezinyaswe ngamahlath'akwaHoho,
8      Inge ithozamel'ukuthandazel'imvula.

9      Kulapho kutsholoz'iintaka neenyamakazi,
10     Ngokungathi zidumis'uQamata ngesihomo;
11     Zimzukisa ngokudala le Ntaba kaNdoda;
12     Zibamba ngazibini ngobukho nobunjani bayo.

13     Sinelunda isizwe sikaXhosa ngale ntaba.
14     Yintab'esiya kuqhayisa ngayo ezizweni.
15     Asinakuba manyonywana zisakuyikhankany'iintlanga,
16     Kuba yintab'engundoqo weembali zakwaRharhabe.

17     Ntabandini ukuba ubukhula ngendithetha ndophele.
18     Ndithi ngendityibela, ndityondyotha, ndityatyadula.
19     Ngendisithi khul'ud'ukhuluphale kodwa ungakhokhobi
20     Ngendisithi khul'ud'ufike ezulwini.

21     Uthume izijoli zize kusidlel'amathol'eendaba;
22     Zisibalisele ngezinto zalapho kwikhaya lolangazelelo;
23     Zisichazele ngezinto ezenzek'ezulwini;
24     Zisixelele ngamaXhos'ababalwe ngobomi baphakade.

25     Ngemihla yantlandlolo, nditsho mandulo,
26     Kwez'uRharhabe nehlokondiba labalandeli.
27     Bafika babek'ubilo kuyo le ntaba,
28     Bevela kwaPhalo, phesheya komlambo.

10.1      Kumgca woku-1 nowesi-2 kwisitanza soku-1 imbongi isebenzise
          uphindaphindo olubizwa ngokuba ...                                              (1)

10.2      Chonga igama elinye kwisitanza soku-1 elibonisa ukuba imbongi ibhekisa
          kubantu abaninzi.                                                               (1)

10.3      Xela igama lale ntaba ibongwa yimbongi.                                         (1)

10.4      Ngawaphi la mahlathi azimase le ntaba?                                          (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    22                  DBE/Novemba 2012
                                                    NSC

10.5      Caphula isifaniso esisetyenziswe yimbongi kwisitanza sesi-2.                        (1)

10.6      Ithi imbongi iintaka nezilwanyana zimzukisela ntoni uQamata?                        (1)

10.7      Xela isafobe esisetyenziswe kumqolo we-12.                                          (1)

10.8      Chaza okuthethwa ngulo mqolo, 'Zibamba ngazibini ngobukho nobunjani
          bayo.'                                                                              (2)

10.9      Imfanozandi u-ty osetyenziswe yimbongi kumqolo we-18 utyhila uvakalelo
          olunjani?                                                                           (1)

10.10     Chaza intsingiselo equlethwe ngumqolo wama-27 nowama-28.                            (2)

10.11     Ungathi imbongi ingumntu onjani xa ufunda lo mbongo?                                (2)

10.12     Ngokokwazi kwakho lo mbongo, uyangqinelana nembongi xa isithi le ntaba
          yintaba engundoqo weembali zakwaRharhabe? Xhasa impendulo yakho.                    (2)

10.13     Ibaluleke ngantoni into yokuba abantu abangamaXhosa bazi ngale ntaba?               (1½ )
                                                                                              [17½]

                                            OKANYE

UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda lo mbongo ungezantsi uze wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

Ibhabhathane – LS Ngcangata

1       Nal'ibhabhathane libhabha-bhabha.
2       Sisinambuzan'esithand'ukudl'amacwaka.
3       Iintaka ziyatsholoza, iinyenzane zenz'inzwinini,
4       Kodwa lona lithe cwaka, alivakalelwa.
5       Phofu loo nto ayalathi kudakumba;
6       Nditsho kuba naku lindanda ngodlamko.
7       Phakathi kwezityalo liman'ukuhlola-hlola.
8       Amathafa namagcume ziindawo zalo.
9       Obu buhle busisigubungelo somphefumlo wam.
10      Ngumahlal'ehleli ombejezelayo owanez'umxhelo.
11      Abukhathalele busika neqabak'incamile.
12      Iintyatyambo zoyisiwe wen'uzigqwesile.
13      Nekhiwane lisadalele, alinakucel'umngeni,
14      Kuba obalo bon'ubuhle bunempethu.

11.1      Loluphi uhlobo lombongo olu?                                                        (1)

11.2      Ngeli xesha iintaka zitsholoza neenyenzane zisenz'inzwinini, lenza ntoni lona
          ibhabhathane?                                                                       (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    23                    DBE/Novemba 2012
                                                    NSC

11.3      Khetha impendulo ibenye echanekileyo kwezi zibiyelweyo.

          Ibinzana elibhalwe ngqindilili kumgca wesibini lithetha ukuba:

          Ibhabhathane (litya ukutya kwalo/lihamba ngeenzwane/ alenzi ngxolo).                  (1)

11.4      Gqibezela esi sivakalisi. Sisinambuzan' …                                             (1)

11.5      Lithetha ntoni igama elikrwelelwe umgca ngaphantsi kumqolo wesi-4
          ngebhabhathane?                                                                       (2)

11.6      Chonga umqolo obonisa ukuba ibhabhathane alibhabhi ngokutyhafileyo.                   (1)

11.7      Igama, 'ukuhlola-hlola' lithetha ukuthini?                                            (2)

11.8      Xela isizathu sokuba oku kuhlola-hlola likwenze phakathi kwezityalo.                  (1)

11.9      Ithetha ukuthini imbongi xa isithi, 'Obu buhle busisigubungelo somphefumlo
          wam'.                                                                                 (2)

11.10     Nika igama elisetyenziswayo xa kubhekiswa kwimigca yokuqala esibhozo
          nemithandathu elandela leyo kulo mbongo?                                              (2)

11.11     Bonisa ubuchule bembongi ekusebenziseni umfanekiso-ntelekelelo kulo
          mbongo.                                                                               (2)

11.12     Ibinzana elithi, 'ngumahlal'ehleli ombejezelayo…' livuselela owuphi umzwa?            (1½)
                                                                                                [17½]

                                            OKANYE

UMBUZO 12 (UMBUZO OMFUTSHANE)

Funda lo mbongo ungezantsi uze wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

Funzela enzulwini – SSM Mema

1       Lishushu idabi kumathaf'obu bomi;
2       Kuqhum'amaqulo kuchachamb'umchiza;
3       Uxhob'ufohlel'umlisela nomthinjana,
4       Usilwa noSathana, usilwa nobumnyama.

5       Ayaxhaxh'amagwala, kuband'umchachazo.
6       Ubomi ngumzamo kosind'amakroti;
7       Ubomi ngumthwalo bufuna umqolo;
8       Umgomo um'umi ulind'umzingisi.

9       Ubomi lidabi lokulwa nomna;
10      Iyathimbis'inyama ayifuni kuthotyozwa,
11      Aying'ingaba lidini lokuzis'impumelelo,
12      Ayingi ingalinda ijonge inzaliseko.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     24                   DBE/Novemba 2012
                                                     NSC

13     Qina isibindi ukuze uphumelele.
14     Qul'uphethel'imini nobusuku bayo.
15     Qhekeza imichankcatho owele ngayo,
16     Ufunzel'enzulwini ungabuyi ngamva.

17     Mawuqaqambe umgomo phambi kwakho,
18     Uziqhiz'iimbophelelo ezikuqamangeleyo,
19     Uyibeke nxamny'imithwalo ekudobelelayo;
20     Ulubaleke ngomonde ugqats'olukumeleyo.

21     Wofuman'abaninzi bengqengq'elungqamekweni,
22     Wofuman'iqela ligxampuz'emgxobhozweni.
23     Onke loo maqela akukhwebela kuwo;
24     Maz'ungawahoyi ufunzele enzulwini.

25     Ofun'igolide akaqhwayi emgqubeni,
26     Akaxel'isikhukukazi sifun'imibungu.
27     Ozingela izilo uthabatha izagweba,
28     Avuke kwangonyezi abuye nofele.

29     Oswele umgomo ufana nemfama,
30     Uyaphumputheka akhubeke awe;
31     Abe ngumqobo kwabahamba ngendlela,
32     Kulahleke naye inkitha yezimathi.

33     Qubul'isikrweqe ulw'ubemagezana,
34     Ubomi ngumgudu, wovuzwa wakubila;
35     Umhlab'uyahlaba awufuni nkenenkene.
36     Amandl'oba ngawakho wakufunz'elenzulwini.

37     Indlela ilucinya yaye ingumnqantsa;
38     Ifunyanwa ngamachule iint'eziwa ngamadolo,
39     Zicele amandla kuMenzi wento zonke.
40     Ongecala lakhe wofikelela enzulwini.

12.1     Khetha impendulo          echanekileyo     kwezi   zibiyelweyo   kwesi    sivakalisi
         silandelayo.

         Imbongi kwisitanza soku-1 kumqolo woku-1 isixelela ukuba (ubomi bumnandi/
         ubomi lidabi elinzima/ubomi kukusoloko ubetha abanye abantu).                             (1)

12.2     Imfanozandi, kumgca wesi-2,            'Kuqhum'amaqulo     kuchachamb'umchiza',
         ivuselela owuphi umzwa?                                                                   (1)

12.3     Xela izinto zibe mbini ethi imbongi mazenziwe ukuze umntu aphumelele.                     (2)

12.4     Imbongi ithi benza ntoni abantu abangazamiyo ebomini? Xela ibenye.                        (1)

12.5     Cacisa okuthethwa ngumqolo wama-27 nowama-28.                                             (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    25             DBE/Novemba 2012
                                                    NSC

12.6     Nika intsingiselo yalo mqolo, 'Abe ngumqobo kwabahamba ngendlela'.            (2)

12.7     Ngowuphi umfanekiso-ntelekelelo onawo xa ufunda lo mqolo wama-29?

         'Oswele umgomo ufana nemfama'                                                 (1)

12.8     Ithetha ukuthini imbongi xa isithi, 'Funzela enzulwini'?                      (2)

12.9     Bonisa ubuchule bembongi ekusebenziseni lo mqolo ulandelayo kulo
         mbongo, 'Umhlab'uyahlaba awufuni nkenenkene?                                  (2)

12.10    Nika umongo wesitanza sokugqibela kulo mbongo.                                (2)

12.11    Loluphi uhlobo lombongo olu. Xhasa impendulo yakho?                           (1½ )
                                                                                       [17½]

                                                           AMANQAKU ECANDELO D:        35
                                                              AMANQAKU EWONKE:         70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa+FAL+P1+Nov+2012+Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2012-memo/c4f10aef-3daf-4cbe-923b-6f68d4977aca) — isiXhosa FAL · Memo · 2012 · isiXhosa
- [IsiXhosa+FAL+P2+Nov+2012+Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2012-memo/841c5ec6-ce3a-455f-bdb7-b6f78f868328) — isiXhosa FAL · Memo · 2012 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2021/f0752327-ea57-47e6-89ed-6721d3004e74) — isiXhosa FAL · QP · 2021 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2021/8c252ee9-bd73-4f01-9972-d9b51142d9b4) — isiXhosa FAL · QP · 2021 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2019/537983a8-5873-4fe7-bddc-62e74e024cfa) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2018/487ed04e-37a3-436d-90bf-54defdd477a8) — isiXhosa FAL · QP · 2018 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-gr12-memo-sept-2025-watermark/9129edfc-7f89-491a-88fb-23270581f911) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2025-watermark/854a529e-2cc7-4f28-b2d3-f7735c0d615c) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025-mg/6858023a-bdef-4e8f-a091-79d94e109d28) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025-mg/e6f77f14-fd5e-4415-9cd4-23e671adcb30) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2024/4c02fe41-62c6-462b-aa2a-9c6efd2e97ba) — Memo · 2024
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept-2024/b9606eda-21f0-469e-bf5d-ffb2f9da1ea1) — Memo · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
