# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2014 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 memorandum from the NSC November Exams 2014, 13 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2014-memo/b81977ee-154e-4420-a4ae-adb6ea66e76d
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2014
- Exam period: NSC November Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2014-memo/b81977ee-154e-4420-a4ae-adb6ea66e76d)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC November Exams · 2014 · isixhosa. Memorandum, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2014](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2014/bb8b162d-51b9-439b-a044-2ab97f5369c5) — QP · 2014 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        GRAAD 12

                                     NATIONAL
                                SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                                 IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                        NOVEMBA 2014

                                        IMEMORANDAM

AMANQAKU: 70

                          Le memorandam inamaphepha ali-13.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     2            DBE/Novemba 2014
                                              NSC – Imemorandam

ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

1.       Umfundi akavumelekanga ukuphendula ngaphezu kombuzo omnye kwijanra
         enye.

2.       Ukuba umfundi unike iimpendulo ezimbini apho le yokuqala ingamkelekanga,
         ize le yesibini ibe yeyamkelekileyo, makisha le yokuqala ungayihoyi le
         yesibini nokuba yiyo ayiphendule kakuhle.

3.       Ukuba imibuzo inonjolwe ngendlela engeyiyo, makisha ngokwendlela
         ekunonjolwe ngayo kwimemo.

4.       Ukuba impazamo yopelo inika ntsingiselo yimbi kule ibilindelwe, musa
         ukunika inqaku kuloo mpendulo. Ukuba ayiyichaphazeli intsingiselo, nika
         inqaku ngokufanelekileyo.

5.       Ukuba umfundi akazisebenzisanga iimpawu zocaphulo apho ayalelwe ukuba
         acaphule, makangohlwaywa.

6.       Kwimibuzo evulelekileyo, akukho manqaku anikwa u-EWE/HAYI okanye u-
         NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI.          Isizathu/Ukuxhasa/Ukungqina
         yeyona nto mayinikwe ingqalelo.

7.       Akukho manqaku aya kwabelwa u-YINYANI/ASIYONYANI okanye
         LULUVO/YINYANI. Isizathu/Ukuxhasa/Ukungqina yeyona nto mayinikwe
         ingqalelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     3               DBE/Novemba 2014
                                              NSC – Imemorandam

ICANDELO A: INOVELI

UMBUZO 1

KUSA KUSIHLWA – KS Bongela

ISICATSHULWA A

1.1      1.1.1       Ufuna umntu oyindoda oza kuncedisana noNomakhwezi ukuthutha
                     impahla kuba impilo yakhe ibingasekho ntle.√                          (1)

         1.1.2       Kubonisa umsindo oye ukhula√/Kubonisa ukuba uLungile uya
                     ecaphuka√/ukungayithandi√/ukudikwa. √                                 (1)

         1.1.3       UNomakhwezi ukhalazela ukuba uLungile ufuna ibe ngabantwana
                     bakokwabo bodwa abafumana izinto√/ukucetyiswa kukaLungile
                     ngabanye abantu emacaleni√/uLungile akazixoxi naye izinto√/
                     uLungile ufika sele emyalela√/uthi uLungile umenza ngathi
                     akanangqondo√/akabhadlanga√/akayazi into
                     ayithethayo√/ukhalazela ukusebenza noThamsanqa. √

                     [Nasiphi isibini kwezi.]                                              (2)

         1.1.4       Kubantu acinga ukuba bacebisa uLungile√/ kubantu acinga ukuba
                     uLungile uva ngabo√/ ubhekisa kulaa mantombazana atyhola
                     uLungile ngokuba uthandana nawo√/ ubhekisa kubantu
                     ababhinqileyo ababhetele kunaye√/ kubantu amana esithi uLungile
                     uya kubo.√                                                            (1)

         1.1.5       Bayithenga kumfo kaMosia√/bayithenga√/bayithenga         kumfo
                     owayefudukela eLusuthu.√                                              (1)

         1.1.6       (a) Impixano yangaphandle.√                                           (1)
                     (b) Yenze ukuba uNomakhwezi angamamkeli ncam uThamsanqa
                         akufika√√/yenze ukuba uNomakhwezi amphathe kakubi
                         uThamsanqa√√/ yenze ukuba angamthobeli uThamsanqa√√/
                         Unyanzelise ukuba uYolisa udadeboyise naye makeze
                         kuncedisa kwakhe.√√                                               (2)

         1.1.7       C Kukumjongela phantsi umfazi √/C√/Kukumjongela phantsi
                     umfazi√                                                               (1)

         1.1.8       Yingxabano emalunga nokuba uNomakhwezi esithi uLungile
                     ubonwe ehleli nentokazi ehotele.√                                     (1)

         1.1.9       Usibeke kwindawo efanelekileyo kuba, uNozililo ubhubha ebonile
                     ukuba ivenkile yakwaNtsibande ebefuna ukuyitshabalalisa yandile
                     kwaye nemizamo yakhe yokuyifumana isuke yayilahleko kuye√√/
                     kuba ubhubha ebonile ukuba endaweni yokuba utshabalale umzi
                     wakwaNtsibande usuke waqhubela phambili√√/kuba, ukuba
                     ebebhubhe kwakamsinya ngelingaqhubekelanga phambili ibali.√√

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     4                 DBE/Novemba 2014
                                              NSC – Imemorandam

                                                   OKANYE

                     Akasibekanga kwindawo efanelekileyo kuba bekufanele ukuba
                     abhubhe kanye emva kokusweleka kooLungile ukuze angaphindi
                     aqhubeke nokuzama ukutshabalalisa umzi wakwaNtsibande.√√
                                                                                              (2)
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]

         1.1.10      Lifaneleke kuba uNomakhwezi akaluqondi uncedo lokuza
                     kukaThamsanqa√√/akabuboni ubungozi bokukholelwa kwiitshomi
                     nokuthanda iindaba naxa sele eboniswa. √√

                     [Nayiphi na impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                      (2)

         1.1.11      Yeyokuba izizalwana zimele ukuncedana√√/izizalwana zifanele
                     ukuxhasana nokukhathalelana√√/izizalwana ziyakwazi ukuba
                     luncedo emntwini√√/ziyakwazi ukuba kuxatyanwe ngazo.√√

                     [Nayiphi na impendulo echanelekileyo iya kwamkeleka.]                    (2)

ISICATSHULWA B

1.2      1.2.1       KuseLusikisiki√/kuKhamisa.√
                     Kukwazisa uMpumelelo kubantu baseLusikisiki kuba wayeza
                     kusebenza phantsi kwabo√/kukwenza umbulelo kooyisemkhulu
                     bakaMpumelelo nokuthatha amathamsanqa√ /kuvuyiswana
                     noMpumelelo kuba efumene imfundo enomsila/ kukuya kuphalaza
                     igazi.√                                                                  (2)

         1.2.2       UNozililo uthenge ootsotsi ukuba babulale uMpumelelo.√
                     Kwahlatywa umtshana kaNozililo ngootsotsi ababethengwe
                     nguNozililo ukuba babulale uMpumelelo.√                                  (2)

         1.2.3       Umbhali     ufuna    ukubonisa      ukundiliseka/ukuphucuka/ukuba
                     semgangathweni ophezulu/ukungakhethi bani kweli theko
                     ngobukho babantu basebukhosini, nabantu abakwizikhundla
                     eziphezulu, abafundileyo nabangafundanga, abatsha nabadala√√/
                     ufuna ukwazisa ukuba eli theko lalilikhulu.√√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                         (2)

         1.2.4       Xa esenza iimpazamo mlungiseni√/akuphazama
                     mnqwanqwadeni.√
                     Ingumntu onobuzali nobunkokeli esizweni sayo√/inenkathalo
                     ngabantu.√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                         (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     5                 DBE/Novemba 2014
                                              NSC – Imemorandam

         1.2.5       (a) … okwengcongolo.√                                                   (1)
                     (b) Sisetyenziselwe ukucacisa ubude nokuncipha komzimba wolu
                         fafa kuthethwa ngalo.√                                              (1)

         1.2.6       UNtongana uncedisene noNozililo ekwenzeni            amayelenqe
                     akhokelele ekufeni kukaLungile noNomakhwezi.√√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                        (2)

         1.2.7       UNozililo  noNtongana     basweleke    ngokutshela  endlwini,
                     noNomakhwezi noLungile batshela emotweni basweleka√√/
                     kabuhlungu√√/ ingulowo usweleke nomlingane wakhe.√√                     (2)

         1.2.8       NguNozililo kuba nguye othuthele uNomakhwezi iindaba zobuxoki
                     ngoLungile ngeenjongo zokubaxabanisa, wathi ngenxa yomsindo
                     uNomakhwezi wawisa imoto, yatsha, basweleka.√√

                                                   OKANYE

                     NguNomakhwezi, kuba kukuthanda kwakhe ukumamela iindaba
                     aziphathelwa ziitshomi, azikholelwe, okwenza ukuba abe nomsindo
                     de awise imoto, itshe bekuyo, basweleke.√√                              (2)

         1.2.9       Wenze uMpumelelelo ukuba aphuphe ebizwa ngooyisemkhulu
                     ukuba aye kusebenza eLusikisiki, okuye kwasisiphumo kukuba
                     nyhani asithathe isigqibo sokuya kuba ngugqirha khona esikrobisa
                     kokuza kuhla kamva ebalini.√√.

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                        (2)
                                                                                             [35]

UMBUZO 2

UMQOL'UPHANDLE – PM Ngani

ISICATSHULWA A

2.1      2.1.1       Yafumaneka engxoweni kaLinda√/ kwaLinda√/emzini kaLinda√/
                     phezu kwetafile kwaLinda.√                                              (1)

         2.1.2       Wayeqinisekile  ukuba   babengenabutshaba   naye   Linda√
                     babengenalwazi ngevolovolo yakhe√/kwakungekho zingxabano
                     phakathi kwamalungu aseMoonglow noEddie.√

                     [Nasiphi isibini kwezi.]                                                (2)

         2.1.3       Yayikukuya kuphanda ngetyala lokufa kukaEddie Maga noLulama
                     Zuma.√                                                                  (1)

         2.1.4       Yayikhona ingxabano nokungaboni ngaso nye phakathi kukaEddie
                     namalungu aseMoonglow kodwa uLinda akazange akubone
                     oko.√√                                                                  (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     6                   DBE/Novemba 2014
                                              NSC – Imemorandam

         2.1.5       Wathi uLinda wayeqinisekile ukuba ithathwe nguEddie ivolovolo
                     yakhe.√                                                                    (1)

         2.1.6       NguJoe Bumba√ kuba nguye oveze ubukho betape recorder
                     ebekungekho mntu waziyo ngayo ethe yakufunyanwa bavela
                     ababulali bakaEddie.√                                                      (2)

         2.1.7       Kwenze ukuba uLinda abe kuphela komntu orhanelwayo ngokufa
                     kukaEddie noLulama√√/uLinda akakwazanga kuwaxelela
                     amapolisa ngezisongelo ezenziwa ngamalungu aseMoonglow
                     kuEddie√√/ kwenze ukuba uLinda abanjwe engenzanga nto√√/
                     kwathobeka isidima sikaLinda.√√                                            (2)

         2.1.8       Amapolisa ebexakene naye enomsindo kodwa kuthe kwakungena
                     uHlobo wathetha ngokuzithoba okukhulu.√                                    (1)

         2.1.9       (a) Yimpixano yangaphakathi.√                                              (1)
                     (b) Uthathe isigqibo sokuphinda              aqhubekeke   nophando
                         lwakhe.√√                                                              (2)
         2.1.10      Amalungu aseMoonglow azenze ngathi angabahlobo bakaLinda
                     kanti akunjalo, kuba kwiyelenqe lawo lokubulala uEddie azame
                     ukosulela ityala kuLinda.√√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                           (2)
ISICATSHULWA B
2.2      2.2.1       Izenza uNksk.Norah Hobe√/izenza uNksk. Hobe√/izenza umakazi
                     kaEddie.√                                                                  (1)
         2.2.2       Yancedwa kukuba uEddie wayeshiyelwe ubumalana ngunina.√                    (1)
         2.2.3       Ilufumene kuEddie.√                                                        (1)
         2.2.4       Kubonakalisa ukuba uEddie ungumntu ofundileyo√√/
                     Le ntokazi ithetha la mazwi kuba izama ukuziveza njengomntu
                     omdala ongafundanga ukuze ikholeleke ukuba ingulo mntu izenza
                     yena.√√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                           (2)
         2.2.5       Bekungasekho lunxibelelwano phakathi kukaEddie nomakazi
                     wakhe√√/ waduka uEddie.√√                                                  (2)
         2.2.6       Kukuba ifuna ukuvela njengomntu omdala ongahambisaniyo
                     nezinto zobutsotsi ukuze ikholeleke xa ithi ingumakazi kaEddie√√/
                     ukulahla umkhondo ingaqondwa into yokuba ungomnye wabo
                     tsotsi baseMoonglow ithetha ngabo.√√                                       (2)
         2.2.7       Ukuxoka azenze umakazi kaEddie√/amaqhinga okuqhatha
                     amaMpondo abatshintshiselana nawo ngentsangu
                     notywala√/ubugewu bokuba kwiyelenqe lokubulala
                     uEddie√/ukuthenga idyasi efana nekaLinda√/ukusebenzisa amavili
                     afana nasetyenziswa nguLinda√/ukuba ngumntu wokuqala

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     7                  DBE/Novemba 2014
                                              NSC – Imemorandam

                     ukutyhola uLinda√/ ukuya emapoliseni athi uza kuncedisa
                     ekufumaneni umbulali kaEddie. √

                     [Naziphi ezintathu kwezi.]                                               (3)
         2.2.8       B ulwimi oluqulethe ingcinga enye ebethelelekileyo√/B√/ulwimi
                     oluqulethe ingcinga enye ebethelelekileyo.√                              (1)
         2.2.9       Kukuba exelele uHlobo ukuba wayenxile kangangokuba
                     akaqinisekanga ngezinto anokuba wazenza ngobo busuku.√√                  (2)
         2.2.10      Ilokishi yakwaTsolo yindawo yamabobosi nentlupheko.√
                     Igcwele ootsotsi, nezirhoxo zotywala ezingekho mthethweni.√
                     Abantu bakhona bayanxila, kusoloko kusiliwa.√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                         (3)

                                                            AMANQAKU ECANDELO A:              35
                                          OKANYE

ICANDELO B: IDRAMA

UMBUZO 3

NDIYEKENI – DM Jongilanga

ISICATSHULWA A

3.1      3.1.1       Kusebusuku.√                                                             (1)

         3.1.2       Sisigqibo sikaMawonga sokubiza intlanganiso yamalungu ekomiti
                     yesikolo malunga nokunxila kukaNdila esikolweni.√                        (1)

         3.1.3       Ukuchaza intshukumo eyenziwa ngabalinganiswa√/iimvakalelo
                     zabalinganiswa√/ukuxela isimo sentlalo√/ukuxelela abaseqongeni
                     amabakwenze√/Ukubonisa ofunda incwadi xa ingadlalwa qongeni
                     oku kuxelwe ngentla nezinto ezingakwazi kwenzeka eqongeni.√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                         (1)

         3.1.4       Ngusihlalo wekomiti yesikolo√/ ulilungu lekomiti.                        (1)

         3.1.5       Akaqali ukuba sengxakini uNdila, ze kuloo ngxaki akhutshwe
                     nguMadala√/qho uNdila esengxakini nguMadala omncedayo√/
                     akaqali uNdila akuba sengxakini aze kuMadala ancedakale.√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                         (1)

         3.1.6       Kungokuba kwakuphikiswana kukho iqela elihambisana noMadala
                     nelihambisana noMawonga.√√                                               (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     8                    DBE/Novemba 2014
                                              NSC – Imemorandam

         3.1.7       B√/ulwimi oluqulethe ingcinga enye ebethelelekileyo. √                      (1)

         3.1.8       Kukuba uMadala ufuna uNdila avume ukumnika                       imali
                     engaphezulu√√/kukuba uNdila amnike imali ethe nyi.√√                        (2)

         3.1.9       Intlanganiso ithathe      isigqibo   sokuba     makarhoxe      uNdila
                     emsebenzini.√√                                                              (2)

         3.1.10      UMawonga naye uye wanxila emsebenzini, wabizelwa intlanganiso
                     yekomiti, wacelwa ukuba arhoxe emsebenzini njengoNdila.√√                   (2)
         3.1.11      Umbhali umthiye igama elinguMaziko elithetha indawo ekubaswa
                     kuyo umlilo, elihambelana nezenzo zakhe zokutshisa abanye
                     abantu ngokubafaka ezingxakini√√/elihambelana nokubasa
                     kwakhe imililo ethi ifake abanye abantu ezingxakini√√/
                     nokukhwezela iingxabano phakathi kwabanye abalinganiswa.√√                  (2)

         3.1.12      '… isithabathaba yinkuthazo kwaXhosa'.√                                     (1)

ISICATSHULWA B

3.2      3.2.1       UDiliza ngumntwana owayefundiswa nguMawonga√/uMawonga
                     wayeyititshala kaDiliza√/ basela kunye.√                                    (1)

         3.2.2       Wacengwa nguJerry kwitheko likaFuneka ukuba asele engafuni
                     wade wavuma wabe uyaqalisa ukusela utywala√√/ wenzelwa
                     iyelenqe wacengwa wasela√√/ wabaneentloni kuba inguye yedwa
                     ongaseliyo ecengwa, wasela.√√                                               (2)

         3.2.3       Elokuba makambethe uZanele.√                                                (1)

         3.2.4       UMaziko uye kuMadala wayokumxelela ukuba uMawonga unxila
                     esikolweni, makabonelwe icebo, warhoxa uMawonga emsebenzini
                     kwaqeshwa uMaziko.√√                                                        (2)

         3.2.5       Ibonisa ukuba uNzima akanambeko√/uyadelela√akanayo indlela
                     yokuthetha nabantu abadala.√                                                (1)

         3.2.6       NguZingiwe.√                                                                (1)

         3.2.7       Kuvuthondaba.√                                                              (1)

         3.2.8       (a) Yimpixano yangaphakathi.√                                               (1)
                     (b) Uthathe isigqibo sokuzibulala.√√                                        (2)

         3.2.9       Yimpoxo.√                                                                   (1)

         3.2.10      Yititshala     engumakhwekhwetha              ekufundiseni√/yititshala
                     etshatsheleyo ekufundiseni.√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                            (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     9                 DBE/Novemba 2014
                                              NSC – Imemorandam

         3.2.11      UMawonga ufuna ukuba uThulethu avume ukumnika utywala
                     ngetyala√/uyazithethelela kwimeko yakhe yokungabinamali.√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                         (1)

         3.2.12      Umntu ojonge impindezelo uphela sele ezifaka engxakini√/
                     impindezelo onayo ngakwabanye abantu iphela iyingozi
                     kwakuwe√/impindezelo oyenza komnye umntu ijika ibuyele
                     kwakuwe.√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                         (1)

         3.2.13       Ukungena         mayana          komkhuba           wokusela
                     utywala√√/ukusebenziseka kwabo kakubi kwiindawo ezifana
                     nezikolo nasemisebenzini√√/ukusetyenziswa kwabo kwiindawo
                     zokonwaba√√/ukusetyenziswa kotywala apho kuyilwa khona
                     amayelenqe√√/ukucitheka kwemizi yabantu, nokuphalala kwabantu
                     ngenxa yabo.√√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                         (2)

                                                            AMANQAKU ECANDELO B:              35

                                          OKANYE

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

UMBUZO 4

NDAKUYICELA IVUTHIWE – LL Ngewu & EZ Guqa

4.1      ITUTU LASETIKITIKI – LL Ngewu

         4.1.1       Esikolweni eCwele.√                                                      (1)

         4.1.2       YayikuTsolo.√                                                            (1)

         4.1.3       Ukuhlaliswa kwakhe ekhaya ngenxa yokuba iinkuku. √                       (1)

         4.1.4       (a) B.√
                     (b) C.√                                                                  (2)

         4.1.5       EseseCingco weba isipaji sonke setitshala yakhe√
                     Weba umbona neenkukhu zabantu eCwele.√                                   (2)

         4.1.6       Sikwinqanaba lokusonjululwa kwezinto.√ Kulapho ibali lenza injika-
                     phethu kuthi kulindeleke ukuba uThobile agwetywe avalelwe suka
                     uThobile agwetyelwe ukuya kunyangwa kwisibhedlele sabagula
                     ngengqondo ngeenjongo zokutshintsha isimo sakhe.√                        (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     10                DBE/Novemba 2014
                                              NSC – Imemorandam

         4.1.7       Usivezela ukuba utitshalakazi akakwazi kumelana nabantwana
                     abanezimo ezahlukileyo abafundisayo√√/ unomsindo
                     akazimiselanga kumxolela umntwana√√/ wanele utitshalakazi
                     sisimo somntwana.√√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                        (2)

         4.1.8       Benze ukuba abazali bakhe baxambulisane, kuba utata kaThobile
                     ebebona ukuba uThobile uqalwa bubusela wabe uMaSukude yena
                     egxeka utata kaThobile ngokungakwazi ukuqoqosha izinto
                     zakhe.√√                                                                (2)

         4.1.9       Ibali lingomlinganiswa uThobile oyinzalelwane yaseTikitiki, oba
                     lisela ekhayeni, esikolweni nasekuhlaleni, ophela ebanjwa,
                     afunyaniswe edinga uncedo loogqirha bengqondo, emva koko
                     ancedakale, atshintshe.√√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                        (2)

         4.1.10      Liqala ibali engumntwana ongamameliyo, olisela liphele sele
                     etshintshile ezimisele kumsebenzi wokukhulisa isizwe engajonge
                     ntlawulo,    ngoba     liphela ibali sele    ebizwa    ngokuba
                     nguKhonzisizwe.√√                                                       (2)

4.2      IKHIKHIZELA LASEDANGWANA – LL Ngewu

         4.2.1       NguFikizolo√/ ngutata kaFanabekho√/ ngumyeni kaMaKheswa.√               (1)

         4.2.2       Makaphindaphinde amazwi kwimizekeliso kasixhenxe.√
                     La mazwi makawaphindaphinde mihla le.√
                     Xa    ewaphindaphinda    la    mazwi       makawacengceleze
                     engaphazanyiswa nto.√

                     [Nasiphi isibini kwezi.]                                                (2)

         4.2.3       Izandla zikaMaKheswa zingcangcazeliswa kukoyika uFanabekho
                     kuba wayengaqinisekanga ukuba ngunyana wakhe ngenene
                     okanye usisithunzela√, kanti ezikaFanabekho zingcangcazeliswa
                     yindlala√/uFanabekho wothuswa sesi sitya sikatata wakhe
                     aphakelwa kuso.√

                     [Nayiphi na impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                     (2)

         4.2.4       UFanabekho, njengekhikhizela lona lihluma esiqwini sodiza kodwa
                     kungavunwa nto kulo, akaloncedo ngobukho bakhe kokwabo
                     nasentlalweni, akukho mntu uvuna nto ngobukho bakhe√√/
                     uFanabekho ufana nongekhoyo ebomini kuba akaloncedo, ufana
                     nqwa nekhikhizela.√√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                        (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     11                DBE/Novemba 2014
                                              NSC – Imemorandam

         4.2.5       Ukruqukile zizenzo zikaFanabekho√/ udikiwe√/ unomsindo√/
                     akasithandi isimo sakhe.√                                               (1)

         4.2.6       Luhlobo awayekrelekrele ngalo esikolweni.√                              (1)

         4.2.7       (a) Yimpixano yangaphakathi.√                                           (1)
                     (b) Kukuzohlwaya ngexesha lakhe alichithele ebudengeni abe
                         engakwazi    ukubutshintsha ubomi      bakhe√√/ukuzisola            (2)
                         ngokungafundi.√√

         4.2.8       Limfanele, kuba urhunta ngumntu ophila ubomi bobutsotsi
                     nobusela kuba eTinarha wayephila ngobusela√√/ebesele ezinikele
                     ukuba asele ehlala azinze enkunkumeni eyibona ukuba
                     yinkunkuma.√√

                     [Nayiphi na impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                     (2)

         4.2.9       Umfanekiso-ntelekelelo weliso.√                                         (1)

         4.2.10      Bendiza kuya emapoliseni ndixele ukuba ulahlekile, afunwe√/
                     bendiza kubhengeza koonomathotholo okanye ndibhalele
                     kwaKhumbul'ekhaya.√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                        (1)

         4.2.11      Ukhathazekile kukufumanisa ukuba yena akanankqubela ebomini
                     bakhe√√/uzibone engento.√√                                              (2)

                                                            AMANQAKU ECANDELO C:             35

                                          OKANYE

ICANDELO D: ISIHOBE – VUKANI MADODA KUSILE

UMBUZO 5

5.1      UKUNGCWATYWA KWETALENTE – C Nqakula

         5.1.1       Kukuguga ingenagalelo ekuphuculeni isizwe sayo.√                        (1)

         5.1.2       abbaacac √, ibonisa isingqisho.√                                        (2)

         5.1.3       Ikhathazekile √/iyazisola. √                                            (1)

         5.1.4       Singabisosizwe esixhomekekileyo√/esicelayo√/esifuna
                     ukwenzelwa yonke into√/bangabi sisizwe esikhongozwayo.√                 (1)

         5.1.5       Uyintsika nomsimelelo√, sibonisa ukuba umntu ungumxhasi
                     wabanye√                                                                (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     12                DBE/Novemba 2014
                                              NSC – Imemorandam

         5.1.6       Kukugxininisa ukuba wonke umntu unendima afanele ukuyidlala
                     ekubeni luncedo kwabanye√√/unendima afanele ukuyidlala
                     ebomini babanye abantu√√/ kugxininisa ubunye√√/kugxininisa
                     ubumbano.√√                                                              (2)

         5.1.7       Imisebenzi yethu neziphiwo zethu mazibe luncedo kubantu
                     bonke.√√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                         (2)

         5.1.8       Kukusebenzela isizwe√/kukwenza imisebenzi eluncedo kwabanye
                     abantu.√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                         (1)

         5.1.9       Masingashiyi umhlaba singakhange sibe negalelo esilenzileyo
                     eluntwini naselizweni jikelele√√/ masisebenzise iitalente zethu√√/
                     masisebenzise iziphiwo zethu ukukhulisa isizwe. √√                       (2)

         5.1.10      Idala isingqisho√/iyagxininisa.√                                         (1)

         5.1.11      Bubomi bokungashiyi msebenzi mhle√/ bubomi bokungabi lolutho
                     esizwe. √                                                                (1)

         5.1.12      Siyangqinelana kuba imbongi ivakalisa ubuhlungu ngokuba
                     ingakhange iyisebenzise italente yayo ukuze ibe luncedo
                     kwabanye abantu.√√/xa ungakhange uyisebenzise italente yakho
                     wakufa akuyishiyanga emhlabeni, mhla ungcwatywa nayo
                     ingcwatyiwe.√√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                         (2)

5.2      INTABA KANDODA – LS Ngcangatha

         5.2.1       '… mlisela nomthinjana.'√

                     Imbongi ifuna nabantu abatsha bayithathele ingqalelo le nto iza
                     kuyithetha√/itsala iingqondo zabantu abatsha.√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                         (2)

         5.2.2       Imiqolo mine kwaye inamagama amane.√√                                    (2)

         5.2.3       Sisifaniso√

                     Inkangeleko yale ntaba √√                                                (3)

         5.2.4       Ukudala isingqi√/ ukudala ukukhawuleza kwaye ibonisa ubushushu
                     bovakalelo lwembongi.√                                                   (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     13                  DBE/Novemba 2014
                                              NSC – Imemorandam

         5.2.5       Yimvano-siqalo√                                                         (1)

         5.2.6       '… ngesihomo.' √                                                        (1)

         5.2.7       Kukugxininisa ukuphakama kwale ntaba.√√                                 (2)

         5.2.8       Imbongi ithabathekile yile ntaba√/ichukumisekile√/iyazingca√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                        (1)

         5.2.9       Kwesesi-4 imbongi ibhekisa ebantwini/kumaXhosa kanti kwesesi-5
                     ibhekisa kule ntaba.√√                                                  (2)

         5.2.10      Izinto eziqulethe imbali yesizwe zibalulekile√√/kubalulekile ukuba
                     abantu bazazi izinto ezizezexabiso zobuzwe babo. √√

                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                        (2)

                                                            AMANQAKU ECANDELO D:             35
                                                               AMANQAKU EWONKE:              70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2014-memo/1c0f9ef0-b8bf-47d3-8180-fe554e2ded1d) — isiXhosa FAL · Memo · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2019-memo/ee26f268-8394-4df4-9c83-4c4bfca1a063) — isiXhosa FAL · Memo · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2018-final-memo/48f74493-b0fa-4efd-aedf-bcd23b6b2ab4) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2014](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2014/c5745299-3a31-45f3-a040-207c588f1d2d) — isiXhosa FAL · QP · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2014](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2014/66e9df1d-9eaa-4ff7-9495-a8f89e414b9b) — isiXhosa FAL · QP · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa SAL P2 2014 Rubrics](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-sal-p2-2014-rubrics/6b54a12a-3fc3-43ba-85d4-04aa4bd1241e) — isiXhosa FAL · QP · 2014 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
