# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2019 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 memorandum from the NSC November Exams 2019, 16 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2019-memo/ee26f268-8394-4df4-9c83-4c4bfca1a063
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2019
- Exam period: NSC November Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 16

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2019-memo/ee26f268-8394-4df4-9c83-4c4bfca1a063)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC November Exams · 2019 · isixhosa. Memorandum, 16 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                  NATIONAL
                             SENIOR CERTIFICATE

                                    IBANGA 12

        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                                IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                        NOVEMBA 2019

                            ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU: 70

                   Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-16.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                               Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       2                DBE/Novemba 2019
                                          NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

1.       Umfundi akavumelekanga ukuphendula ngaphezu kombuzo omnye kwijenra
         enye.

2.       Ukuba umfundi unike iimpendulo ezimbini apho le yokuqala ingamkelekanga,
         ize le yesibini ibe yeyamkelekileyo, makisha le yokuqala ungayihoyi le
         yesibini nokuba yiyo ayiphendule kakuhle.

3.       Ukuba imibuzo inonjolwe ngendlela engeyiyo, makisha ngokwendlela
         ekunonjolwe ngayo kwimemo.

4.       Ukuba impazamo yopelo inika ntsingiselo yimbi kule ibilindelwe, musa
         ukunika inqaku kuloo mpendulo. Ukuba ayiyichaphazeli intsingiselo, nika
         inqaku ngokufanelekileyo.

5.       Ukuba umfundi akazisebenzisanga iimpawu zocaphulo apho ayalelwe ukuba
         acaphule, makangohlwaywa.

6.       Kwimibuzo evulelekileyo, akukho manqaku anikwa uEWE/HAYI okanye
         u-NDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI.       Isizathu/Ukuxhasa/Ukungqina
         yeyona nto mayinikwe ingqalelo.

7.       Akukho manqaku aya kwabelwa uYINYANI/ASIYONYANI okanye LULUVO/
         YINYANI. Isizathu/Ukuxhasa/Ukungqina yeyona nto mayinikwe ingqalelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       3                DBE/Novemba 2019
                                          NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO A: INOVELI

UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela

ISICATSHULWA A

1.1      1.1.1       EStanger.√                                                               (1)

         1.1.2       Umphefumlo wakhe wawundondotheka.√                                       (1)

         1.1.3       (a) Ngowendlebe√/ngowokuva.√                                             (1)

                     (b) Ukuba babothukile kakhulu/babesoyikisela        ubomi   babo/
                         iintlungu ababeziva zokubetheka emotweni.√√                          (2)

         1.1.4       Kwavuleka ucango lwemoto kwathi kuba babengawafakanga
                     amabhanti okhuselo yabatyekeza imoto phambi kokuba itshe.√√              (2)

         1.1.5       Wayemana efikelwa yimibono yomlilo eyayimenza oyike
                     aphakuzele de abengathi ushiywa ziingqondo√√/wayesithi xa
                     ebona umlilo nokuba kusemfanekisweni oyike aphakuzele.√√                 (2)

         1.1.6       Nguye owaxelela uNomakhwezi iindaba zokuba uLungile
                     uthandana noMebhelina, loo nto yamphazamisa kakhulu
                     engqondweni yenza ukuba aqhube engayimiliselanga ingqondo
                     ekuqhubeni.√√                                                            (2)

         1.1.7       (a) UNomakhwezi watyoboza imoto yomsebenzi kaLungile.√

                     (d) UMpumelelo wandisa isibhedlele eLusikisiki.√                         (2)

         1.1.8       Kulikhulise ngokubangela ukuba uNozililo acinge ukuba uyaya
                     kwimpumelelo yokufumana ivenkile yakwaNtsibande√ kwaza oko
                     kwenza ukuba aqhubeke ngamayelenqe eqinisekile ukuba uza
                     kuphumelela.√√                                                           (3)

         1.1.9       Ngumntu ongaphandle ebalini√ kuba okwenzeka ebalini ikakhulu
                     kubaliswa kusetyenziswa umntu wesithathu njengoko umbhali
                     inguye oqhuba ibali lilonke√/Ngumntu ongaphakathi√ kuba uYolisa
                     ongomnye wabalinganiswa uyabalisa ukusukela kwiphepha le-21
                     ukuya kwelama-82 kwakule ncwadi.√                                        (2)

                                            KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       4                       DBE/Novemba 2019
                                          NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISICATSHULWA B

1.2      1.2.1       Kungokuba wayefuna kubekho umntu                     oza     kuncedisana
                     noNomakhwezi kwinkqubo yevenkile.√√                                             (2)

                     (a) Xa   athi   unqwenela            ukuba      bahlalisane      ngoxolo
                         kwaNtsibande.√                                                              (1)

                     (b) Luzobo olumayana kuba ukuthanda kwakhe uxolo sikuva xa
                         ethetha evakalisa umnqweno wakhe kungadanga kwachazwa
                         ngqo.√√                                                                     (2)

         1.2.3       NguThembisa.√                                                                   (1)

         1.2.4       (a) YeyaseLusikisiki.√                                                          (1)

                     (b) Imnike ithuba lokuba abalasele                  ekunyangeni isifo
                         ebesingaziwa√√/uphucule     amaziko             ezeMpilo,  aziwe
                         njengogqirha ophume izandla.√√
                         [Nayiphi kwezi.]                                                            (2)

         1.2.5       (a) (iii) √/(iii) Sisihobe√/sisihobe.√
                     (b) (iv) √/(iv) Libali elifutshane√/libali elifutshane.√
                     (c) (i) √/(i) Yidrama√/yidrama.√                                                (3)

         1.2.6       Abakwaziyo ukubangabazali ngokupheleleyo kubantwana babanye
                     abantu√√/abanyanisekileyo abayinqandayo into engalunganga√√/
                     elabantu abakwaziyo ukunceda bengajonganga nzuzo.√√
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                                (2)

         1.2.7       Siyakholeleka kuba ebomini bakhona abantu abathi xa bejonge
                     empumelelweni bangazivumeli izinto eziyimiqobo endleleni yabo
                     ukuba zibathintele.√√

                                                     OKANYE

                     Asikholeleki kuba usoloko eyinto enye akanazimpazamo, akukho
                     nanto akhe abonakalise ukuyilwa kwezi zimehlelayo, avakale
                     enomsindo okanye ekhathazekile.√√
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                                (2)

         1.2.8       Yinoveli engemiba yentlalo.√                                                    (1)
                                                                                                     [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       5                    DBE/Novemba 2019
                                          NSC – Isikhokelo Sokumakisha

UMBUZO 2: UMQOL'UPHANDLE – PM Ngani

ISICATSHULWA C

2.1      2.1.1       ERio Cinema.√                                                                     (1)

         2.1.2       Imeko kaEddie noLulama icaciswa ngala mazwi, 'bafunyenwe
                     besongene beyintlama.'√                                                           (1)

         2.1.3       (a) Ngoweliso√/ngowokubona.√                                                      (1)

                     (b) Ukungena ngaphakathi            kwembumbulu       ihlale     kwintloko
                         kaEddie.√√                                                                    (2)

         2.1.4       Waya esirhoxweni kwaMamKhey wasela utywala wanxila akazazi
                     negama lakhe.√√                                                                   (2)

         2.1.5       Abamthandayo babemthethelela kanti iintshaba zakhe zona
                     zazimvuyelela.√√                                                                  (2)

         2.1.6       Nguye oxelele uHlobo udaba lweendwendwe zaseMoonglow
                     ezafika zabuka imoto zizodwa ngaloo mini yokufunyanwa
                     kwevolovolo.√√                                                                    (2)

         2.1.7       (a) UThembisa           Ntlokonkulu       wahambela            kwisikhululo
                         samapolisa.√

                     (d) UHlobo waya eFemina House ukuya kubuza malunga nemink
                         coat.√                                                                        (2)

         2.1.8       Kulikhulise ngokubangela ukuba uHlobo aqalise uphando√ kwaza
                     oko kwakhokelela ekubanjweni kukaLinda Monti othe kanti
                     akanguye oyena mbulali kaEddie noLulama.√√                                        (3)

         2.1.9       Ngumntu ongaphandle ebalini√ kuba okwenzeka ebalini kudluliswa
                     kusetyenziswa umntu wesithathu√/kuba wazi konke okwenzeka
                     ebalini, iingcinga neemvakalelo zabalinganiswa.√                                  (2)

                                            KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                 Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       6                       DBE/Novemba 2019
                                          NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISICATSHULWA D

2.2      2.2.1       Kungokuba bonke ubungqina ekwakusetyenzwa ngabo ngeliya
                     xesha babusalatha ukuba nguye umbulali.√√                                       (2)

         2.2.2       (a) Xa athi uLinda ufanelwe luvelwano ngenxa                     yempilo
                         ebuthathaka kuba eswelekelwe sisithandwa sakhe.√                            (1)

                     (b) Luzobo olumayana kuba ubuchule bakhe bokukujija ingqondo
                         sibuva xa ekhokelisa ubuthathaka bempilo kaLinda kuba
                         efuna uMantyi amnike ibheyile.√√                                            (2)

         2.2.3       NguKhumalo.√                                                                    (1)

         2.2.4       (a) Ebusuku√/ngexesha lokuphela komboniso bhanyabhanya.√                        (1)

                     (b) Ngokuthi bubenzele lula ukuba ifihlakale imizila yabo kuba
                         kungelula ukuba babonwe ngabantu.√√                                         (2)

         2.2.5       (a) (iii) √/(iii) Sisihobe√/sisihobe.√

                     (b) (iv) √/(iv) Libali elifutshane√/libali elifutshane.√

                     (c) (i) √/(i) Yidrama√/yidrama.√                                                (3)

         2.2.6       Abayimelayo inyaniso√√/abaneenjongo zokwakha isizwe.√√                          (2)
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]

         2.2.7       Siyakholeleka kuba umntu onyolukileyo wenza nantoni na ukuze
                     azuze loo nto ayifunayo.√√

                                                     OKANYE

                     Asikholeleki kuba oko enecala elinye lokungcola√√ uye
                     wagabadela ngezenzo zokungcola wada wanesibindi sokuzenza
                     umakazi kaEddie etshonisa etyaleni umntu obathembileyo.√√
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                                (2)

         2.2.8       Yinoveli yophando.√                                                             (1)
                                                                                                     [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       7                DBE/Novemba 2019
                                          NSC – Isikhokelo Sokumakisha

UMBUZO 3: UMONWABISI – ZA Japhta

ISICATSHULWA E

3.1      3.1.1       ESt John's College.√                                                     (1)

         3.1.2       URhadebe waxhela inkabi yegusha√/baya kumthengela iimpahla
                     zokuya esinaleni eThekwini√/bamthumela kwisikolo esinewonga.√            (1)

         3.1.3       (a) Ngoweliso√/ngowokubona.√                                             (1)

                     (b) Ukuba babehamba ngezantya ngenxa yemincili belungiselela
                         intombi yabo√√/bayibalekisa ngamendu aphezulu.√√                     (2)

         3.1.4       Babesela utywala betshaya bethanda ulonwabo             ngaphezu
                     kwesikolo√√/baye bangabinasimilo nantlonipho.√√                          (2)

         3.1.5       Wabanengxaki wangakwazi ukuphinda ajongane nabafazi
                     awayebafundisa    indlela yokuqeqesha    abantwana√√/wajika
                     akanyaniseka emyenini wakhe, abafihle abantwana xa bathe
                     abaphumelela esikolweni nangexesha awayexakwe kukunxila
                     kwabo√√/wabaneentloni     ezajika    zabalikratshi    elibi√√/
                     wabaphakamela abafazi baselalini ebeqhele ukusebenza nabo
                     wajika wababona ukuba bangabantu abaphantsi kunaye yiyo le nto
                     bemmonela.√√                                                             (2)

         3.1.6       Wavuma ukuba uMonwabisi anikwe igunya lokuvusa nokulawula
                     amashishini kaThandabantu√√/wayesoloko ekuvuyela ukubakho
                     kukaMonwabisi ngenxa yoncedo lwakhe kuThandabantu√√/
                     wambona efanelwe kukuba angangunyana anikwe amalungelo
                     ekhaya, zihlonitshwe izimvo zakhe.√√                                     (2)

         3.1.7       (a) UGcinumzi wafumana ingozi yebhasi wabhubha.√

                     (d) UMonwabisi wamkela uxanduva lokongamela amashishini
                         kaThandabantu.√     Mawungamakishwa lo mbuzo                         (2)

         3.1.8       Kulikhulise ngokuthi ukutyholwa kukaThandabantu ngabahlali
                     ngokubulala unyana wakhe/ngokuba uthwele, kwenze ukuba babe
                     nobutshaba naye√ kwaza oko kwakhokelela ekutshoneni
                     kwamashishini akhe aphela evuswa nguMonwabisi. √√
                                                 Mawungamakishwa lo mbuzo                     (3)

         3.1.9       Ngumntu ongaphandle√ kuba okwenzeka ebalini kudluliswa
                     kusetyenziswa umntu wesithathu√/kuba wazi konke okwenzeka
                     ebalini, iingcinga neemvakalelo zabalinganiswa.√                         (2)

                                            KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       8                        DBE/Novemba 2019
                                          NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISICATSHULWA F

3.2      3.2.1       Kungokuba    wayewelele    phesheya      ehambele umbutho
                     woosomashishini awayengusihlalo wawo√√/ebeye eholideyini
                     nomfazi wakhe√√/ebesesibhedlele egula.√√                                         (2)

         3.2.2       (a) Xa kusithiwa wazimisela ukuba uza kuzama ukumbonisa
                         impazamo yakhe unkosikazi wakhe ngolunye uhlobo.√                            (1)

                     (b) Luzobo mayana kuba utyhilwa sisenzo sakhe sokungambeki
                         tyala uMamTolo ngokonakala kwezimilo zabantwana koko
                         ambonise kakuhle unkosikazi wakhe iimpazamo zakhe.√√                         (2)

         3.2.3       NguMaRhadebe.√                                                                   (1)

         3.2.4       (a) ENtshiqo√/elalini yakuTsolo.√                                                (1)

                     (b) Ngokuba akwazi ukwenzela abantu ububele abanike noncedo
                         abaludingayo ukuze kuqaqambe ubuntu kuye.√√                                  (2)

         3.2.5       (a) (iii) √/(iii) Sisihobe√/sisihobe.√

                     (b) (iv) √/(iv) Libali elifutshane√/libali elifutshane. √

                     (c) (i) √/(i) Yidrama√/yidrama. √                                                (3)

         3.2.6       Elabantu abazama ngandlela zonke ukuphumelela bangatyhafiswa
                     ziimeko abakhule phantsi kwazo√√/elabantu abanyanisekileyo
                     nabanombulelo kubantu ababancedileyo ebomini√√/elabantu
                     abanenkathalo ngabanye abantu.√√
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                                 (2)

         3.2.7       Siyakholeleka kuba bakhona abantu abanjengaye abanobuntu
                     obugqithisileyo.√√

                                                     OKANYE

                     Asikholeleki kuba umntu onganesimo esinje ngesakhe
                     engusomashishini angangabinampumelelo kuba ininzi inkcitho
                     ayenzayo ngabantu.√√
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                                 (2)

         3.2.8       Yinoveli engemiba yentlalo.√                                                     (1)
                                                                                                      [35]

                                                              AMANQAKU ECANDELO A:                    35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       9                DBE/Novemba 2019
                                          NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO B: IDRAMA

UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga

ISICATSHULWA G

4.1      4.1.1       Yeyokunxila√/kukuthuma umntwana wesikolo utywala ngexesha
                     lesikolo.√                                                               (1)

         4.1.2       Xa uNonceba ekhuza esithi iyawa nguMawonga√/xa uZingiwe
                     esithi kudala emxelela ukuba ukukhonza uMawonga kukubusa
                     ubukumkani beempukane.√                                                  (1)

         4.1.3       (a) Ngoweliso√/ngowokubona.√                                             (1)

                     (b) Ukuyekelwa kukaNdila nguMaziko xa uMawonga emcinezela
                         emphelelisa ngomsebenzi.√√                                           (2)

         4.1.4       Uye kuMadala wayokumnyoba ukuze amthethelele kwikomiti
                     yesikolo angagxothwa.√√                                                  (2)

         4.1.5       UNdila umbone njengotshaba lwakhe uMawonga de wazama
                     amacebo okumtshabalalisa ngeliziphindezelayo.√√                          (2)

         4.1.6       Kungokuba nguye oxelele uMawonga ngesimo sikaNdila sokusela
                     utywala esikolweni nokuba uthuma umntwana utywala ngexesha
                     lesikolo.√√                                                              (2)

         4.1.7       (a)   UZanele uhlangana noMawonga ethekweni bathandane.√

                     (d) UMaziko uya kwaMadala eye kuthetha ngoLoni ochitha
                         isikolo.√                                                            (2)

         4.1.8       Kulikhulise ngokuthi uNdila athathe isigqibo sokuziphindezela
                     kuMawonga      ngokumfaka   kumgibe     wotywala   encediswa
                     nguFuneka√, kwaze oko kwakhokelela kwenye impindezelo
                     kaMawonga kubo ngokubanameka isityholo sokumbulala.√√                    (3)

         4.1.9       Ngumntu ongaphandle√ kuba okwenzeka ebalini okudluliswa
                     kwizalathisi zeqonga kusetyenziswa umntu wesithathu√/ kuba wazi
                     konke      okwenzeka      ebalini,   iingcinga    neemvakalelo
                     zabalinganiswa.√                                                         (2)

                                            KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      10                      DBE/Novemba 2019
                                          NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISICATSHULWA H

4.2      4.2.1       Kukuba kude kwasa ehleli epatini kwaFuneka ngephezolo.√√                       (2)

         4.2.2       (a) Xa uThandiwe esithi uMawonga wayekade engaseli ngohlobo
                         asela ngalo.√                                                              (1)

                     (b) Luzobo ngqo kuba uThandiwe ukuchaza ngqo ukutshintsha
                         kukaMawonga asikufuniseli.√√                                               (2)

         4.2.3       NguJerry.√                                                                     (1)

         4.2.4       (a) Kusendlwini kaFuneka.√                                                     (1)

                     (b) Ngokuthi kuyilelwe kuyo impindezelo kaNdila kuMawonga√√/
                         ngokuthi kuba uZanele ehlala kule ndlu uMawonga aquqe
                         kuyo kutsho kube lula ukuzalisekisa impindezelo√√/kuye
                         kwalula kuLoni ukungena epokothweni xa uZanele ecela imali
                         ukuze abe uyaphalala uMawonga.√√                                           (2)

         4.2.5       (a) (iii)√/(iii) Sisihobe√/sisihobe.√

                     (b) (iv)√/(iv) Libali elifutshane√/libali elifutshane.√

                     (c) (i)√/(i) Yidrama√/yidrama.√                                                (3)

         4.2.6       Elabantu abaphila ngokwenzela abanye amayelenqe√√/elabantu
                     abathanda izikhundla abaxolele nantoni na ukuze bazifumane.√√
                     [Nayiphi kwezi.]                                                               (2)

         4.2.7       Siyakholeleka kuba wayenokuba uzithoba isidima ngokuhamba
                     enkqanga esilwela indoda ezikhetheleyo ukwenza oko
                     ikwenzayo.√√

                                                     OKANYE

                     Asikholeleki   kuba     wayenganyamezelanga      ukuthandana
                     kukaZanele noMawonga kuphela, wayenyamezele ukunganikwa
                     mali nokubethwa.√√
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                               (2)

         4.2.8       Yidrama eyintlekele.√                                                          (1)
                                                                                                    [35]

                                                              AMANQAKU ECANDELO B:                  35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      11                   DBE/Novemba 2019
                                          NSC – Isikhokelo Sokumakisha

UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA – M Mlokothi

ISICATSHULWA I

5.1      5.1.1       Uthathwe nguNoyongo kowabo emqhatha ngelithi umfunele
                     umsebenzi√/uze 'kuphangela' kwaNyoka√/uze kudibana nomqeshi
                     wakhe.√                                                                     (1)

         5.1.2       Xa aza kuhamba uNyoka uthi kuNoyongo, 'mandikubone sisi
                     phambi kokuba ndihambe'√/uNyoka uqobozela uNoyongo iliso
                     ngethuba engena noDina egumbini√/baphuma bemshiya yedwa
                     uDina egumbini leendwendwe.√                                                (1)

         5.1.3      (a) Ngoweliso√/ngowokubona√ngowesikhumba√/ngowokuphatha.√                    (1)

                    (b) Uchulumanco lokuba efunyanelwe intombazana
                        enjengoDina√√/kuvuyela ukuba efumene intombazana eza
                        kumngenisela imali.√√                                                    (2)

         5.1.4       Ubaxhaphaza ngokubenza izicaka zesondo√√/ubanyanzela ukuba
                     basebenzise iziyobisi√√/ubenza ukuba bathengise
                     ngemizimba√√/uthetha ngqwabalala nabo angabahloniphi kwaye
                     ubahlawula imali encinci.√√
                     [Nayiphi kwezi.]                                                            (2)

         5.1.5       Wenze ukuba uDina aloleke abenemincili engenasiphelo ukuze
                     amsebenzise    engekho      kwimeko   yokuhluza    phakathi
                     kokungalunganga nokulungileyo.√√                                            (2)

         5.1.6       Kungokuba   waba lelinye    lamangqina              abangela   ukuba
                     uThambolenyoka abanjwe agwetywe.√√                                          (2)

         5.1.7       (a) UDina wagoduka wayakucela uxolo kubazali bakhe.√

                     (d) Amapolisa ambamba uNyoka amvalela.√                                     (2)

         5.1.8       Kulikhulise ngokuthi uDina athathe isigqibo sokuziphindezela
                     kuNyoka, encediswa nguGxalaba ukumthiyisela√ kwaza oko
                     kwakhokelela ekubanjweni kukaNyoka, agwetywe avalelwe
                     entolongweni.√√                                                             (3)

         5.1.9       Ngumntu ongaphandle√ kuba okwenzeka ebalini kudluliswa
                     kusetyenziswa umntu wesithathu√/kuba wazi konke okwenzeka
                     ebalini, iingcinga neemvakalelo zabalinganiswa.√                            (2)

                                            KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      12                      DBE/Novemba 2019
                                          NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISICATSHULWA J

5.2      5.2.1       Kungokuba ukholelwa ukuba sisidumbu sikaNomhase esi asibone
                     sigqunywe ngamapolisa ngentseni√√/wothuswe kukuva kusithiwa
                     uNomhase ubulewe.√√                                                            (2)

                     (a) Simva xa angxolisa uNoyongo ngokungena kwakhe
                         edubuleka.√                                                                (1)

                     (b) Luzobo mayana kuba utyhilwa yintetho yakhe engqwabalala
                         xa aphoxa uNoyongo ngokungena edubuleka, ade athi
                         uthetha into angayivayo.√√                                                 (2)

         5.2.2       NguNcaphayi.√                                                                  (1)

         5.2.3       (a) Basehotele kaThambolenyoka√/baseofisini
                         kaThambolenyoka√/bakwaThambolenyoka.√                                      (1)

                     (b) Ngokuthi kule ndawo kuqhutywe ishishini lokuthengisa
                         ngemizimba     ze      abeyintshatsheli ekuqokeleleni
                         amantombazana ukuze afumane imali.√√                                       (2)

         5.2.4       (a) (iii)√/(iii) Sisihobe√/sisihobe.√

                     (b) (iv)√/(iv) Libali elifutshane√/libali elifutshane.√

                     (c) (i) √/(i) Yidrama√/yidrama.√                                               (3)

         5.2.5       Elabantu abanyolukele imali ngokokude bangabinantlonipho
                     ngakubantu ababhinqileyo√√/elabantu abaxhaphaza abantu
                     ababhinqileyo nabaziimveku.√√
                     [Nayiphi kwezi.]                                                               (2)

         5.2.6       Siyakholeleka kuba isenzo sokulwela ubulungisa asinanto
                     yakwenza neminyaka yomntu okanye isini sakhe√√/uDina liqhawe
                     elisenokubakho  ebomini√√/ukwazile   ukutshintsha   wafunda
                     kwiimpazamo zakhe.√√

                                                     OKANYE

                     Asikholeleki kuba ebesele exhatshaziwe nguThambolenyoka
                     ngoko ke bekusenokuba nzima ukuba aphume kweli qela
                     likaNyoka√√/ubesenokoyika ukuziphindezela ngenxa yokungcola
                     kukaNyoka.√√
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                               (2)

         5.2.7       Yidrama eyintlekele√/eyintlekele-siyolisi.√                                    (1)
                                                                                                    [35]

                                                              AMANQAKU ECANDELO B:                  35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      13                    DBE/Novemba 2019
                                          NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

UMBUZO 6: NDAKUYICELA IVUTHIWE – LL Ngewu & EZ Guqa

6.1      ISICATSHULWA K: 'IKHIKHIZELA LASEDANGWANA' – LL Ngewu

         6.1.1       Edolophini.√                                                                   (1)

         6.1.2       Ubukho bakhe ekhayeni bebufana nokungabikho kwakhe√/akukho
                     nto ebeluncedo ngayo ekhayeni lakhe, elalini, edolophini nakwisiqu
                     sakhe√ebesimka ekhaya ixesha elide angaziwa apho akhoyo.√                      (1)

         6.1.3       (a) Ngoweliso√/ngowokubona.√                                                   (1)

                     (b) Owomntu ohamba engangxamelanga ndawo.√√                                    (2)

         6.1.4       Wahlaselwa ngabahlali ngenxa yobusela.√√                                       (2)

         6.1.5       Wayezigweba ezibona eyinto engento                  engenakubasakwazi
                     nokulibuyisa ixesha adlale ngalo.√√                                            (2)

         6.1.6       Kungokuba wayesithi ulixhego elingasafanelwanga sisikolo√√/
                     wayesithi makafune izingxungxo elalini.√√                                      (2)

         6.1.7       (a) UFanabekho wabuyela kokwabo emva kweminyaka elishumi
                         elinesixhenxe walahlekayo.√

                     (d) UMaKheswa waya kumthandazeli                    kuQumbu     ngomba
                         wonyana wakhe owalahlekayo.√                                               (2)

         6.1.8       Silikhulise ngokuthi athi sele ebuyele abonakalise ukungabikho
                     ntweni√ kwaza oko kwakhokelela ekuncanyweni kwakhe ngunina
                     bacaca ubukhikhizela bakhe.√√                                                  (3)

         6.1.9       Ngumntu ongaphandle√ kuba okwenzeka ebalini kudluliswa
                     kusetyenziswa umntu wesithathu√/ kuba wazi konke okwenzeka
                     ebalini, iingcinga neemvakalelo zabalinganiswa.√                               (2)

                                            KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      14                      DBE/Novemba 2019
                                          NSC – Isikhokelo Sokumakisha

6.2      ISICATSHULWA L: 'NGUMNTU ONJANI LO?' – LL Ngewu

         6.2.1       Kungokuba akukho nto ibalulekileyo wayesaziwa ngayo√√/
                     wayengenamisebenzi ayenzileyo eluntwini awayenokukhunjulwa
                     ngayo.√√                                                                       (2)

         6.2.2       (a) Kwimbali yobomi bakhe kuthiwa zange wenzela mntu nto.√                     (1)

                     (b) Luzobo ngqo kuba ukungenzeli nto mntu kwakhe kuthethwa
                         ngqo asikufuniseli.√√                                                      (2)

         6.2.3       NguNdawana.√                                                                   (1)

         6.2.4       (a) Kungcwatywa uManduleli√/yinkonzo yomngcwabo
                         kaManduleli.√                                                              (1)

                     (b) Ngokuthi kutyhile ukuba ebengumntu onyolukileyo nothanda
                         utywala.√√                                                                 (2)

         6.2.5       (a) (iii)√/(iii) Sisihobe√/sisihobe.√

                     (b) (iv)√/(iv) Libali elifutshane√/libali elifutshane.√

                     (c) (i)√/(i)Yidrama√/yidrama.√                                                 (3)

         6.2.6       Elabantu     abangazimiselanga   ntweni              ebomini√/elabantu
                     abazixabisanga nabangaxabisanga mntu.√
                     [Nayiphi kwezi.]                                                               (2)

         6.2.7       Siyakholeleka kuba bakhona abantu abangenagalelo ntweni
                     ekuphileni kwabo.√√

                                                     OKANYE

                     Asikholeleki kuba nokuba umntu akukho yakhe ubanalo icala
                     elikhethekayo nokuba lincinane.√√
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                               (2)

         6.2.8       Libali elingemiba yentlalo.√                                                   (1)
                                                                                                    [35]

                                                              AMANQAKU ECANDELO C:                  35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      15                     DBE/Novemba 2019
                                          NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO D: ISIHOBE

UMBUZO: IVAMNA BAFAZI BOLUSU – S Maputi nabanye

7.1      'UMNQAYI – S Maputi

         7.1.1       Awubethi√/awulaliswa√/awuqoqwa.√
                     [Nasiphi isibini kwezi.]                                                      (2)

         7.1.2       Ukuqaqambisa ubunyulu bale ntonga ingumnqayi njengentonga
                     ekhethekileyo    engafani    nezinye   iintonga ngemisebenzi
                     yayo√√/ugxininisa ukubaluleka komnqayi.√√                                     (2)

         7.1.3       (a) … abab.√                                                                  (1)

                     (b) Kukudala undindwano/isingqisho sombongo.√                                 (1)

         7.1.4       Isithozela√/ukuhlonipheka√                                                    (1)

         7.1.5       Umnqayi ubalulekile kubomi bamakrwala kuba athweswa ngawo
                     ukwangumqondiso wobudoda, ukuxabiseka nokuhlonipheka
                     kwawo xa engena ebudodeni atsho afaneleke kwangawo.√√                         (2)

         7.1.6       Isitanza sesi-4 sinemiqolo emi-6 kanti esesi-5 sinemiqolo emi-4.√√            (2)

         7.1.7       Yonwabile√ kuba isebenzisa isigama esincomayo esinjengo
                     ''usikelelekile' 'uthamsanqalekile' 'undilisekile'.√                          (2)

         7.1.8       Ngumbongo-nkcazo√          kuba     uchaza     iimpawu     nemisebenzi
                     yomnqayi.√                                                                    (2)

         7.1.9       Luyitshintshile kuba umnqayi bendingawazi            ukuba     yinduku
                     enqabileyo nebalulekileyo kwaXhosa.√√√

                                                     OKANYE

                     Aluyitshintshanga koko lubethelele iziseko zokubaluleka komnqayi
                     kubomi bomXhosa.√√√
                     [Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.]                              (3)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2      16                      DBE/Novemba 2019
                                          NSC – Isikhokelo Sokumakisha

7.2      'MFAZINDINI WASE- AFRIKA' – T Yawa

         7.2.1       Kubo bonke abantu.√                                                          (1)

         7.2.2       … eyothusayo.√                                                               (1)

         7.2.3       Ngumbuzo-buciko.                                                             (1)

         7.2.4       (a) Yithoni ecengayo.√                                                       (1)

                     (b) Kufanelekile kuba lo mfazi usebenza ngokugqithisileyo ude
                         angaqondwa nokuba ungumntu ngokwenene na.√√                              (2)

         7.2.5       Kwezo ngqele ziqatseleyo.√√                                                  (2)

         7.2.6       (a) Ngoweliso√/ngowokubona.√                                                 (1)

                     (b) Indlela asebenza nzima ngayo umntu ongumfazi omnyama.√√                  (2)

         7.2.7       Yimfano-zandi.√                                                              (1)

         7.2.8       (a) (iii)√/(iii) Sisihobe√/sisihobe.√

                     (b) (iv)√/(iv) Libali elifutshane√/libali elifutshane.√

                     (c) (i)√/(i) Yidrama√/yidrama.√                                              (3)

         7.2.9       Ungesakhono abanaso abafazi sokukwazi ukuthwala uxanduva
                     lokwenza zonke iindidi zemisebenzi ngempumelelo.√√                           (2)

                                                              AMANQAKU ECANDELO D:                35
                                                                 AMANQAKU EWONKE:                 70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2019-memo/ac9551f4-0c82-4193-a47d-70a2e4332dd9) — isiXhosa FAL · Memo · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2018-final-memo/48f74493-b0fa-4efd-aedf-bcd23b6b2ab4) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2014-memo/b81977ee-154e-4420-a4ae-adb6ea66e76d) — isiXhosa FAL · Memo · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2019/537983a8-5873-4fe7-bddc-62e74e024cfa) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL QP P2- GRADE 12 TRIAL 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-qp-p2-grade-12-trial-2019/783e9e47-fdca-4193-8626-cd5bb2fcd64e) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL QP P2- GRADE 12 TRIAL 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-qp-p2-grade-12-trial-2019/4ed02c84-0664-45df-bd4e-28e1bdabf8f9) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
