# isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC November Exams 2019 QP

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 question paper from the NSC November Exams 2019, 32 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2019/38d50417-8d58-4ccf-8a49-f7895381f02e
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2019
- Exam period: NSC November Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 32

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC November Exams 2019 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2019/38d50417-8d58-4ccf-8a49-f7895381f02e)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC November Exams · 2019 · isixhosa. Question paper, 32 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2019-memo/ee26f268-8394-4df4-9c83-4c4bfca1a063) — Memo · 2019 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                    NATIONAL
                               SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                                IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                        NOVEMBA 2019

AMANQAKU: 70

IXESHA: Iiyure 2

                           Olu viwo lunamaphepha angama-32.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    2                  DBE/Novemba 2019
                                                    NSC

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Funda le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uqalise ukuphendula imibuzo.

2.       MUSA ukuzama ukufunda lonke iphepha lemibuzo. Yiya kwiphepha
         lesiqulatho elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi
         ozifundileyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo uze ukhethe leyo ufuna
         ukuyiphendula.

3.       Eli phepha linamaCANDELO amaNE:

         ICANDELO A:         Inoveli                      (35)
         ICANDELO B:         Idrama                       (35)
         ICANDELO C:         Amabali amafutshane          (35)
         ICANDELO D:         Isihobe                      (35)

4.       Phendula IMIBUZO emiBINI kumacandelo amaBINI, ngolu hlobo:

         ICANDELO A: INOVELI
         Phendula umbuzo kwinoveli oyifundileyo.

         ICANDELO B: IDRAMA
         Phendula umbuzo kwidrama oyifundileyo.

         ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
         Phendula imibuzo esetwe kumabali amafutshane omaBINI.

         ICANDELO D: IMIBONGO
         Phendula imibuzo esetwe kwimibongo yomiBINI.

5.       Sebenzisa itshekhlisti ukuzincedisa.

6.       Landela imiyalelo esekuqaleni KWECANDELO NGALINYE ngononophelo.

7.       Nombola iimpendulo zakho             kanye ngokwendlela   ekunonjolwe   ngayo
         kwiphepha lemibuzo.

8.       Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

9.       Sebenzisa imizuzu engama-60 KWICANDELO NGALINYE.

10.      Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    3         DBE/Novemba 2019
                                                    NSC

IPHEPHA LESIQULATHO

Eli phepha liza kukunceda ukwazi ukukhetha imibuzo ofuna ukuyiphendula
ngaphandle kokufunda lonke iphepha.

ICANDELO A: INOVELI

Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwinoveli oyifundileyo.
            INANI LOMBUZO                AMANQAKU               IPHEPHA
1. Kusa Kusihlwa                              35                   5

2. Umqol' Uphandle                                        35        9

3. UMonwabisi                                             35       13

ICANDELO B: IDRAMA

Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwidrama oyifundileyo.
4. Ndiyekeni                                 35                    17

5. Inzala YamaRhamba                                      35       21

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kumabali amafutshane.
6.1 'Ikhikhizela laseDangwana'                   18                25

6.2 'Ngumntu onjani lo?'                                  17       27

ICANDELO D: ISIHOBE

Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kwimibongo.
7.1 'Umnqayi'                                             17       29

7.2 'Mfazindini wase-Afrika'                              18       31

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                              Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2     4               DBE/Novemba 2019
                                                     NSC

ITSHEKHLISTI

QAPHELA:         Phendula imibuzo emibini kumacandelo amaBINI. Phawula (√)
                 amacandelo owakhethileyo.

             IICANDELO                    IINOMBOLO          INANI       PHAWULA
                                           ZEMIBUZO        LEMIBUZO         (√)
                                                           EPHENDU-
                                                            LWAYO
A: Inoveli

    (Kusa Kusihlwa)                            1–3            1
    (Umqol' uphandle)
    (UMonwabisi)

B: Idrama
                                               4–5            1
    (Ndiyekeni)
    (Inzala YamaRhamba)

C: Amabali amafutshane
                                            6.1 + 6.2         1
    ('Ikhikhizela laseDangwana')
    ('Ngumntu' onjani lo?')

D: Isihobe
                                            7.1 + 7.2         1
    ('Umnqayi')
    ('Mfazindini wase-Afrika')

QAPHELA: Qinisekisa ukuba uphendule imibuzo kumaCandelo amaBINI kuphela.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    5              DBE/Novemba 2019
                                                    NSC

ICANDELO A: INOVELI

Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi noveli zilandelayo:

     Kusa Kusihlwa nguKS Bongela
     Umqol' uphandle nguMAP Ngani
     UMonwabisi nguZA Japhta

Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwinoveli oyifundileyo.

Phendula YONKE imibuzo ekwinoveli oyifundileyo.

UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
         UMBUZO 1.1 noMBUZO 1.2.

1.1       ISICATSHULWA A

         Aba bangasemva babencokola kodwa aba bangaphambili babengancokoli
         kuyaphi. Le nto yoku kuthula kukamama notata yenze ukuba nabanye aba
         bazive bemanyonywana. Umqhubi lo ubethiwe lwale ziingcinga zobukhwele,
         umphefumlo lo undondotheka kuba kaloku intokazi le asinqala yimfene. Ezi
         ngcinga zimenze ukuba azibone selebaleka ngamendu aphezulu engaziva.         5
         Umqhubi lo nomyeni wakhe bebezigabangxe ngeebhanti zokhuselo. Bekuthe
         nzwanga. Indoda iwaqaphele la mendu angaka nokuwathatha tenxileyo
         amagophe endlela, yanqanda. Iwathobile inkosikazi okweekhilomitha
         ezimbalwa kodwa abuya enyuka. Ingqondo yomqhubi iyaxoxa, kuvunduka
         intlamba engqondweni akukho konwaba emphefumlweni. Indoda yona               10
         nabanye abazi ukuba kukho idabi eliliwayo engqondweni kuhanjwa nje.
         Indlela ibiphinyela phakathi kwamasimi omoba, ijonge kwenye ibhulorho.
         Kuthe xa athatha idolo lokugqibela ukuba eza kujonga kule bhulorho, kwathi
         thu kufutshane isiphekepheke semoto yaseRhawutini isiza ngakubo. Ngenxa
         yokuba le ndawo ayibone kuyo ibisedolweni, uthe eyiphuthuma eyizisa          15
         kwicala lakhe, ayavuma. Iye yaphuma endleleni igqotsile yajonga ngezantsi
         mayela nebhulorho apho bekukho iindonga, phakathi kwesishinyano
         semithana ebikule ntlanjana, nobufukufuku bengcelwane.
         Kuvakele isithonga esikhulu sokubetheka kwale nqwelo ematyeni,
         nokubhukuqeka kakubi okulukhuhle kwaphehla abangaphakathi. Isikhalo          20
         sabo bebeseneengqondo zabo ngaphakathi, sasinganyamezeleki. Kuloo
         madulubhentsu okuntlitheka, ukuntlaleka noqulukubhode, ukubetheka
         nokuqengqeleka, kuye kwavuleka ucango lwangemva kwatyekezwa kuqala
         uYolisa owashiyeka etyholweni emkelwe zingqondo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    6                        DBE/Novemba 2019
                                                    NSC

         1.1.1       Xela igama lendawo             ekwakusiyiwa      kuyo      lolu    sapho
                     lwakwaNtsibande.                                                               (1)

         1.1.2       Ngqina ngolwazi olukwisicatshulwa ukuba                  uNomakhwezi
                     wayekhathazekile emoyeni ngoku aqhubayo.                                       (1)

         1.1.3       (a) Nika     umfanekiso-ngqondweni     oqulethwe             sisivakalisi
                         esikrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa.                              (1)

                     (b) Xela ukuba uphuhlisa ntoni lo mfanekiso-ngqondweni.                        (2)

         1.1.4       Chaza indlela abasinda ngayo ekufeni uYolisa noMpumelelo kule
                     ngozi yemoto ikwisicatshulwa.                                                  (2)

         1.1.5       Ngqina ukuba le ngozi kuthethwa ngayo kwisicatshulwa
                     yamchaphazela ngendlela embi engqondweni uMpumelelo.                           (2)

         1.1.6       Cacisa ukuba kutheni olu lwazi lungezantsi luyinyani.

                     UNozililo wayengunobangela             wokubhubha      kukaNomakhwezi
                     noLungile ngengozi yemoto.                                                     (2)

         1.1.7       Chonga zibeziBINI          iziganeko    ezenzekileyo     ebalini   kwezi
                     zilandelayo.

                     (a) UNomakhwezi watyoboza imoto yomsebenzi kaLungile.
                     (b) UNozililo wathenga ootsotsi bokuya kubulala uMpumelelo
                         eLusikisiki.
                     (c) ULungile wayithenga kuNtongana ivenkile.
                     (d) UMpumelelo wandisa isibhedlele eLusikisiki                                 (2)

         1.1.8       Cacisa indlela oku kuqhubeka kwisicatshuwa okulikhulise ngayo
                     ibali.                                                                         (3)

         1.1.9       Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli ze uxhase impendulo
                     yakho.

                     Umbalisi kule noveli (ngumntu ongaphakathi ebalini/ngumntu
                     ongaphandle ebalini). Xhasa impendulo yakho.                                   (2)

                                             KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    7              DBE/Novemba 2019
                                                    NSC

1.2      ISICATSHULWA B

         Kule ntlanganiso yabo bobathathu uMpumelelo uthe, 'tatomncinci, umnqweno
         wam mnye, ngowokuba sihlalisane ngoxolo kulo mzi wakwaNtsibande.
         Njengoko ubusele uwaqhuba la mashishini akazi kuchukunyiswa. Aza kuhlala
         eyile nto ayiyo elondolozwe nguwe, phofu sincedisana sobabini. Injongo yam
         kukuba eli lifa libe lelethu sonke apha kwaNtsibande, sonke sifumane         5
         ngokomgalelo womntu ngamnye. Siya kuhlala siliqumrhu siye sisanda
         ngokwanda kweshishini. Andithi kanene nomakhulu uYolisa unomgalelo athe
         wawenza?'
         'Ewe, nanga amanani akhe.'
         'Ke, iincwadi ziza kuhlala ngolu hlobo zilulo ndide ndibe nenkosikazi        10
         nabantwana. Mna ndithanda ukuya kusebenza apho ubawo azalwa khona
         njengoko senditshilo. Inkaba yam iyandixelela ukuba ubizo lwam lulapho.'
         Phambi kokuba aye kuqala eLusikisiki, uThamsanqa ucebise ukuba makuqale
         kuzalisekiswe isithembiso sabo kumawabo ukwenzela ukuba ze kungabikho
         magingxigingxi.                                                              15
         'Yinto eza kuba luhlobo luni, le, tatomncinci? Khawundityebisele.'
         'Kaloku mfo wam, le nto inje. Ngokuya ubungekho, sithe sakudibana
         namaJwarha sagqiba kwelokuba ufanelwe kukuba uthi njengokuba ugqibile
         nje, uthathe amathamsanqa kooyihlo, wenze umbulelo wokuba bekugcinile
         wada waba ugqibile ukufunda, ukwenzela ukuba neqalo lakho lithi mbo. Sithe   20
         sakube siwuqulunqa lo mcimbi safika unayo indawo eyinkxaka-luphondweni
         kuba wena ufana nomntu oyinzalelwane yalapha eThekwini, ukanti isinqe
         samawenu la anesikhalazo nesikhalo ngathi siseLusikisiki.'

         1.2.1       Kwakutheni ukuze uLungile acele uThamsanqa ukuba aze
                     kuncedisa kula mashishini?                                           (2)

         1.2.2       (a) Xela ukuba kuvela njani kwintetho kaMpumelelo ukuba
                         ungumntu othanda uxolo kwesi sicatshulwa.                        (1)

                     (b) Ngqina uzixhase ukuba luzobo olumayana olusetyenzisiweyo
                         ukuveza oku kuthanda kwakhe uxolo.                               (2)

         1.2.3       Nika igama lenkosikazi kaMpumelelo.                                  (1)

         1.2.4       (a) Xela igama lendawo athi uMpumelelo uzalwa kuyo utata
                         wakhe.                                                           (1)

                     (b) Chaza ukuba le ndawo isiphuhlise njani isakhono sakhe
                         sobugqirha.                                                      (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       8                        DBE/Novemba 2019
                                                       NSC

         1.2.5       Tshatisa uhlobo        lwejenra     ekuKholam      B      nophawu      lwayo
                     olukuKholam A.

                                KHOLAM A                               KHOLAM B
                     (a)   Ibhalwa ngokohlobo                 (i) Yidrama.
                           lwemiqolo.
                                                             (ii) Sisichazi-magama.
                     (b)   Ibhalwa ngokohlobo
                           lweprozi.                         (iii) Sisihobe.

                     (c)   Yahlulwa ngokweendima             (iv) Libali elifutshane.
                           nemiboniso.
                                                                                             (3 x 1)     (3)

         1.2.6       Chaza ukuba uYolisa umele eliphi iqela labantu ngokwasentlalweni
                     yoluntu.                                                                            (2)

         1.2.7       Ingaba siyakholeleka isimo somlinganiswa                   onguMpumelelo
                     esivezwa kule noveli? Xhasa impendulo yakho.                                        (2)

         1.2.8       Xela udidi lwale noveli.                                                            (1)
                                                                                                         [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                   Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    9                    DBE/Novemba 2019
                                                    NSC

UMBUZO 2: UMQOL'UPHANDLE – MAP Ngani

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA:         Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
                 UMBUZO 2.1 noMBUZO 2.2.

2.1      ISICATSHULWA C

         Ilokishi yaseMonti ivuswe ebuthongweni liphephandaba laloo mini ngeendaba
          ezibhengeza ukuba: 'BAFUNYENWE BEFILE KWIMOTO EBUBUTYOBO.'
          Inqaku eliphume kwikhasi lokuqala kolo shicilelo livele lisithi, 'Phezolo, uEddie
          Maga wodumo lwaseMoonglow ekunye noLulama Zuma bafunyenwe
          besongene beyintlama - sebefile emva kwevili lemoto ebubutyobo, kuloo 5
          mpengempenge yendlela isuka kwiRio Cinema, ekupheleni kwelokishi
          yaseZiphunzana. Abantu ababephuma kumboniso obukuloo holo
          bangungene phezu kwaloo mbono umasikizi, behanjelwa yimizimba
          kukubona imoto ingene yacudiseka kwisibonda seengcingo zogesi.
          Umkhondo oshiywe ngamavili ubonakalisa ukuba imoto leyo yenze 10
          amajikojiko ukuyilahla kwayo indlela phambi kokuba iye kungqubeka kweso
          sibonda. 'Kufunyenwe imbumbulu ekucingelwa ukuba iphume kwivolovolo
          eyi-38 automatic. Imbumbulu leyo ifunyenwe ithe qhushe phakathi kukhakayi
          lwentloko kaEddie Maga. Ivolovolo yona ayibonwanga. Amapolisa
          asaphanda.                                                                        15

         'Esi sihelegu sehle kubantu ababonwe bekunye eRio, beyinxalenye yaloo
         nginginya ibizalise kuloo holo, itsalwe yindumasi yomboniso webhayaskophu
         onembalasane uNongqawuse.' 'Kuyacaca ukuba baphulukene nobom babo
         beyindlela egodukayo.' Kanti ke esi siganeko sandulelwe kwangephezolo elo
         zizigigaba eziqale kwigumbi likaLinda Monti, esona sithandwa saziwayo 20
         sikaEddie.

         2.1.1       Xela indawo ebabevela          kuyo   uEddie   noLulama     ngemini
                     abafumana ngayo ingozi.                                                    (1)

         2.1.2       Ngqina ngolwazi olukwisicatshulwa ukuba babenzakele kakhulu
                     ooEddie.                                                                   (1)

         2.1.3       (a) Nika      umfanekiso-ngqondweni      oqulethwe         libinzana
                         elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa.                          (1)

                     (b) Xela ukuba uphuhlisa ntoni lo mfanekiso-ngqondweni.                    (2)

         2.1.4       Chaza ukuba wenza ntoni uLinda ngobusuku obandulela ukufa
                     kukaEddie noLulama.                                                        (2)

         2.1.5       Ngqina ukuba esi sihelegu sokufa kukaEddie noLulama sabangela
                     ukwahluka kwezimvo zabantu baseMonti.                                      (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    10                   DBE/Novemba 2019
                                                    NSC

         2.1.6       Cacisa ukuba kutheni olu lwazi lungezantsi luyinyani.

                     UDuma Hlelo ube ngunobangela wokuba uHlobo abone ukuba
                     abugcwelanga ubungqina anabo bokubeka uLinda ityala.                       (2)

         2.1.7       Khetha zibeziBINI         iziganeko   ezenzekileyo   ebalini   kwezi
                     zilandelayo.

                     (a) UThembisa Ntlokonkulu wahambela kwisikhululo samapolisa.

                     (b) UHlobo waya eMoonglow apho wathi akubhaqwa ukuba
                         ungumcuphi wabethwa.

                     (c) UJoe Bumba wanika ubungqina              enkundleni   yamatyala
                         obabuveza ubukhwele bukaLinda.

                     (d) UHlobo waya eFemina House ukuya kubuza malunga nemink
                         coat.                                                                  (2)

         2.1.8       Cacisa indlela oku kuqhubeka kwisicatshuwa okulikhulise ngayo
                     ibali.                                                                     (3)

         2.1.9       Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli.

                     Umbalisi kule noveli (ngumntu ongaphakathi ebalini/ngumntu
                     ongaphandle ebalini). Xhasa impendulo yakho.                               (2)

                                             KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    11                DBE/Novemba 2019
                                                    NSC

2.2      ISICATSHULWA D

         Ude wangena umhlekazi, iMantyi, ithe wambu umnweba wayo omnyama,
         ihamba netoliki yayo. Indlu inike imbeko ngokuphakama. Kudluliselwene
         amaphepha yiMantyi nomtshutshisi. Emva kokubhala into engenasiphelo, ide
         yadanduluka inqeberhu yeMantyi ngelizwi eliphantsi, intetho yayo itolikwa
         ngesiXhosa ukubhekiswa kosemkhumbini.                                             5
         'Wena Linda Monti, ubekwa ityala lokubulala owothi uzihlangule kulo kule
         nkundla xa livavanywayo ngomhla wethoba kwinyanga ezayo, ngentsimbi
         yeshumi, kusasa. Uvavanyo olo ndilumisela loo mhla. Ingaba ukho onento
         yokuthetha kwesi sithuba?'
         Kuphakame uMtshutshisi, wahambisa wathi, 'Wena Ohloniphekileyo, makube            10
         chosi, kube hele! Ngokuzithoba okukhulu, ndenza isicelo sokuba le nkundla
         igunyazise okokuba ummangalelwa abe selugcinweni lwentolongo de kube
         nguloo mhla wokuvavanywa kwetyala. Ndinezizathu ezenza ndikholelwe
         ukuba ukukhululwa kommangalelwa kwesi sithuba kothi kuphazamisane
         nabatshutshisi xa beqokelela ubungqina beli tyala,' yatsho ihlala phantsi le      15
         nto.
         'Umthetheleli uthini?' ibuzile imantyi.
         'Wena Ohloniphekileyo!' Isukume ngaloo mazwi into kaKhumalo.
         'Egameni lommangalelwa, ndicela ukuba le nkundla ibonakalise uvelwano
         kummangalelwa ngokuthi imkhulule ngebheyile, abe ngaphandle kwentolongo           20
         de kufike umhla wokuvavanywa kwetyala.
         'Ummangalelwa ulufanele uvelwano ngenxa yobuthathaka bempilo yakhe,
         ngakumbi emva kwesi sihelegu sokufa kwalowo wayethandana naye.'
         Egqithisa incwadana kumantyi uthe, 'Ndihambisa incwadi enengxelo
         efungelweyo evela kugqirha wommangalelwa obemvavanya kutsha nje.                  25

         2.2.1       Kwakutheni ukuze inkundla ilibeke kuLinda ityala lokufa kukaEddie
                     noLulama?                                                                 (2)

         2.2.2       (a) Xela ukuba kuvela njani kwintetho kaKhumalo              ukuba
                         ungumntu ozama ukujija ingqondo kaMantyi                 kwesi
                         sicatshulwa.                                                          (1)

                     (b) Ngqina uzixhase ukuba luzobo olumayana olusetyenzisiweyo
                         ukuveza ubuchule bukaKhumalo bokukwazi ukujija ingqondo
                         yomnye umntu.                                                         (2)

         2.2.3       Nika igama legqwetha likaLinda.                                           (1)

         2.2.4       (a) Xela ukuba sehla ngaliphi ixesha isihelegu sokufa kukaEddie
                         noLulama.                                                             (1)

                     (b) Chaza ukuba eli xesha lesi sihelegu          lincedise    njani
                         ukuphumeza iinjongo zababulali babo.                                  (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       12                       DBE/Novemba 2019
                                                       NSC

         2.2.5       Tshatisa uhlobo        lwejenra     ekuKholam      B      nophawu      lwayo
                     olukuKholam A.

                                KHOLAM A                               KHOLAM B
                     (a)   Ibhalwa ngokohlobo                 (i) Yidrama.
                           lwemiqolo.
                                                             (ii) Sisichazi-magama.
                     (b)   Ibhalwa ngokohlobo
                           lweprozi.                         (iii) Sisihobe.

                     (c)   Yahlulwa ngokweendima             (iv) Libali elifutshane.
                           nemiboniso.
                                                                                             (3 x 1)     (3)

         2.2.6       Chaza ukuba uEddie umele eliphi iqela labantu ngokwasentlalweni
                     yoluntu.                                                                            (2)

         2.2.7       Ingaba siyakholeleka isimo somlinganiswa                    onguThembisa
                     esivezwa kule noveli? Xhasa impendulo yakho.                                        (2)

         2.2.8       Xela udidi lwale noveli.                                                            (1)
                                                                                                         [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                   Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    13               DBE/Novemba 2019
                                                    NSC

UMBUZO 3: UMONWABISI – ZA Japhta

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
         UMBUZO 3.1 noMBUZO 3.2

3.1      ISICATSHULWA E

         Nabakhe abantwana uRhadebe babonisa ukuba yimizekelo kwabanye
         abantwana ngokuthanda isikolo. Phofu asingeqiniseki ukuba babekwenza oko
         ngokoyika uyise kusini na.
         UHlubikazi, umafungwashe kaThandabantu, wachelezela ukuhamba
         kumabanga aphantsi esoloko ephuma kwiqela lokuqala lesihlanu ezimviweni.      5
         Wayekhuthele ebonakala engumntwana ozolileyo othethela phantsi.
         Waliphumelela emagqabini ibanga lesixhenxe. Nalapho phakathi kwekhaya
         wayekhuthele engumzekelo kwabo beza emva kwakhe abantwana. Abazali
         bakhe ngamabhongo bamthumela kwisikolo esinewonga, iSt John's College.
         URhadebe waxhela inkabi yonke yegusha sele equka nabanye abo apho,            10
         kuba nabo babephumelele kwawabo amabanga. Intombi yabo yayiphumelele
         emagqabini, into ke leyo yayibanika ithemba lokuba iya kuqhuba kakuhle
         nakwazayo amabanga iphumelele ukuze ibe ngumntu ofundileyo. Yena ke
         uMamTolo wayesele eyibona intombi yakhe ingugqirhakazi, sele isitsho
         ngaloo bhatyi imhlophe, ixwaye loo ntanjana yokuxilonga ichophise izixhobo    15
         ngokucekethekileyo kuloo mpumlo yayo. Hayi ke wona amabhongo obuzali
         ngokungabi nasiphelo! Imoto bayibetha yancinci endleleni esinge eThekwini
         ukuya kuthengela uHlubikazi iimpahla zasesinaleni. Kaloku iSt John's ngelo
         xesha yayisikolo esaziwayo nesidumileyo, kwaye kufunda kuyo abantwana
         abagqwese ngobukrelekrele kwakho ingabantwana, isininzi, babantu              20
         abaziwayo ekuhlaleni. Ngoko ke naye unina akazange afune ukuba
         ahleleleke phakathi kwabanye umntwana wakhe, kwaye ke neentsiba
         zokwenza oko zazikhona.

         3.1.1       Xela isinala awayefunda kuso uHlubikazi.                              (1)

         3.1.2       Ngqina ngolwazi olukwisicatshulwa ukuba uRhadebe noMamTolo
                     babenebhongo ngokupasa kukaHlubikazi emagqabini.                      (1)

         3.1.3       (a) Nika      umfanekiso-ngqondweni      oqulethwe    libinzana
                         elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa.                     (1)

                     (b) Xela ukuba uphuhlisa ntoni lo mfanekiso-ngqondweni.               (2)

         3.1.4       Chaza indlela abaziphatha ngayo abantwana bakaThandabantu
                     ngexesha ababefunda ngalo eMthatha.                                   (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    14                   DBE/Novemba 2019
                                                    NSC

         3.1.5       Ngqina ukuba izimilo ezibi zabantwana                   bakaMamTolo
                     zabuchaphazela ngendlela embi ubomi bakhe.                                  (2)

         3.1.6       Cacisa ukuba kutheni olu lwazi lungezantsi luyinyani.

                     UMamTolo waye waguquka ekumjongeleni phantsi uMonwabisi
                     kuba engamzali, wambona njengomntwana oluncedo.                             (2)

         3.1.7       Khetha zibeziBINI         iziganeko   ezenzekileyo   ebalini   kwezi
                     zilandelayo.

                     (a) UGcinikhaya wafumana ingozi yebhasi wabhubha.
                     (b) UMonwabisi waphumelela ibanga leshumi emagqabini.
                     (c) UThandabantu wavusa itrektari eyonakeleyo walimela abantu
                         amasimi.
                     (d) UMonwabisi wamkela uxanduva lokongamela amashishini
                         kaThandabantu.                                                          (2)

         3.1.8       Cacisa indlela isiganeko sokubhubha kukaGcinikhaya esilikhulise
                     ngayo ibali.                                                                (3)

         3.1.9       Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli.

                     Umbalisi kule noveli (ngumntu ongaphakathi ebalini/ngumntu
                     ongaphandle ebalini). Xhasa impendulo yakho.                                (2)

                                                    KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    15                  DBE/Novemba 2019
                                                    NSC

3.2      ISICATSHULWA F

         Yena uThandabantu wabuyela kuloo meko injalo kwakhe, yonke into
         awayeyisebenzele yonakele kungekho ilungayo. Ngaphezulu kwezo sele
         zikhankanyiwe izinto ezathi zakhathaza umphefumlo wakhe, amantombazana
         akhe amphoxa ngendlela aziphatha ngayo kuloo Mthatha ayefunda kuwo.
         Zonke ezi zinto zonakala ngexesha uRhadebe esengusihlalo wombutho 5
         woosomashishini, ngoko ke engekho ngokwekhaya ithuba elininzi, kushiyeke
         inkosikazi yakhe njengomntu omdala. Ngoko ke kwakulindelekile ukuba ityala
         alibeke emagxeni kaMamTolo, ukuze ke abe usola yena ingakumbi
         ngokwenzeka       kumashishini    nangendlela   awayewaphatha      ngayo
         amantombazana abo.                                                         10

         Kodwa yena uHlubi akazange enze ngolo hlobo. Wazimisela ukuba uza
         kuzama ukumbonisa impazamo yakhe unkosikazi wakhe ngolunye uhlobo.
         Waqonda ukuba iyantlukwano ngokucinga ngabantwana babo ingabangela
         ukuba bona njengabazali babo baxabane, into enokubangela ukuchitheka
         kwelo khaya lakhe. Waqonda uRhadebe ukuba akukho yahlula ikhaya lakhe 15
         njengeengqondo ezahlukeneyo ngokucinga ngosapho kubazali.
         Abantwana zizilumkwana apha ezithi zikhawuleze ukuqaphela ukuba izandla
         zabazali babo azifani ngakubo, ufike ke sele besondele kulowo ubavumelayo
         ukuba benze unothanda, naye ke bethu lo mzali uthandwayo ayekelele
         nangakumbi kuba ezidla ngokuthandwa ngaphezulu kweqabane elo lakhe. 20
         Into eye isithele kwelo qabane lithandwa ukwedlula elinye yinto yokuba ngoko
         kuyekelela kwalo liyabona abantwana...

         3.2.1       Kwakutheni ukuze uThandabantu akhe angabikho emzini wakhe?                  (2)

         3.2.2       (a) Xela ukuba kuvela njani kwesi sicatshulwa ukuba
                         uThandabantu wayengumntu onendlela yokuthetha nomntu
                         ambonise.                                                               (1)

                     (b) Ngqina uzixhase ukuba luzobo olumayana olusetyenzisiweyo
                         ukuveza ubuchule bakhe bokukwazi ukuthetha ngendlela
                         eyiyo nomntu.                                                           (2)

         3.2.3       Nika isiduko somfazi           owayengakwazi   ukuthetha     owafika
                     kwaThandabantu.                                                             (1)

         3.2.4       (a) Xela indawo elalikuyo ishishini lokuqala likaThandabantu.               (1)

                     (b) Chaza ukuba le ndawo lalikuyo ishishini likaThandabantu
                         incedise njani ukuqaqambisa isiphiwo sakhe sobuntu.                     (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       16                       DBE/Novemba 2019
                                                       NSC

         3.2.5       Tshatisa uhlobo        lwejenra     ekuKholam      B      nophawu       lwayo
                     olukuKholam A.

                                 KHOLAM A                               KHOLAM B
                     (a)      Ibhalwa    ngokohlobo             (i) Yidrama.
                              lwemiqolo.
                                                               (ii) Sisichazi-magama.
                     (b)      Ibhalwa ngokohlobo
                              lweprozi.                        (iii) Sisihobe.

                     (c)      Yahlulwa ngokweendima (iv) Libali elifutshane.
                              nemiboniso.
                                                                                              (3 x 1)     (3)

         3.2.6       Chaza ukuba uMonwabisi                  umele    eliphi     iqela     labantu
                     ngokwasentlalweni yoluntu.                                                           (2)

         3.2.7       Ingaba siyakholeleka isimo somlinganiswa onguThandabantu
                     esivezwa kule noveli? Xhasa impendulo yakho.                                         (2)

         3.2.8       Xela udidi lwale noveli.                                                             (1)
                                                                                                          [35]

                                                               AMANQAKU ECANDELO A:                       35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                    Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    17                DBE/Novemba 2019
                                                    NSC

ICANDELO B: IDRAMA

Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi drama zilandelayo:

 Ndiyekeni nguDM Jongilanga
 Inzala YamaRhamba nguM Mlokoti
Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwidrama oyifundileyo.

Phendula YONKE imibuzo ekwidrama oyifundileyo.

UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi
         UMBUZO 4.1 noMBUZO 4.2

4.1      ISICATSHULWA G

         (Emzini kaNdila kuhleli yena, umkakhe uZingiwe, uNonceba Zamani
         umlingane kaZingiwe noMaziko.)

         NDILA:   Zingi, izinto ezibuhlungu azipheli, zikhula zaluphale nomntu.
         ZINGIWE: Yintoni ngoku Dicksie?
         NDILA:   Mfondini! Ndirhoxile emsebenzini namhlanje ngenxa yeemeko.             5
         NONCEBA  O! Uthini na Dicksie? Akuqhuli? Iyawa nguMawonga?
         ZINGIWE: Kudala ndimxelela uDicksie ukuba ukukhonza uMawonga
                  kukubusa nokumilisela ubukumkani beempukane.
         NONCEBA Suka wethu, akuphilwa ngasikolo sodwa. Zisaqhuma iitshimini
                  phaya eMonti. Niphi na nina Sammy xa uDicksie esiwelwa                 10
                  ngumgodi?
         ZINGIWE: Baphi ngantoni na, ingamahlakani kaMawonga nje lawo?
         MAZIKO:  Kanti     ukuba       benisazi!   Ndixhaphe      ndisom'amagwebu
                  ndicamagusha,          ndafa    namthanyana.         UDicksie     lo
                  angandingqinela. Ngaphaya koko, uDicksie uxhelwa ngumntu               15
                  onezakhe izishiqi, koko azinamneki-lucingweni.
         ZINGIWE: Unyanisile Sammy. Makungalalwa. Abasayi kuze batye amanzi
                  abam abantwana. Ndakumenza azi ukuba inkwali iyakwazi
                  ukuphandela enye ingenathole.
         MAZIKO:  Kanti unyanisile ingathi uyadlala nje. Eli lizwe alifuni               20
                  nkenenkene. Ukuba indoda ikutshisa ngesomnga isikhuni
                  yityabule nayo ngentsimb'ebomvu.
         NDILA:   Life is full of suprises – Mediocre men do climb to the top most
                  rung of the ladder of life, whilst brilliant men are often obscured
                  by their brilliancy on which they rely without reservations.           25
                  Loo nto ayithethi into yokuba mabathi abaphumelele
                  ngethamsanqa ukuziphepha izabatha zobom, mabadobelele
                  abo bathwetyulwe zizo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    18                     DBE/Novemba 2019
                                                    NSC

         4.1.1       Xela le meko irhoxise uNdila emsebenzini.                                    (1)

         4.1.2       Ngqina ngolwazi olukwisicatshulwa ukuba kudala benyathelana
                     emsebenzini uNdila noMawonga.                                                (1)

         4.1.3       (a) Nika      umfanekiso-ngqondweni      oqulethwe           libinzana
                         elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa.                            (1)

                     (b) Xela ukuba uphuhlisa ntoni lo mfanekiso-ngqondweni.                      (2)

         4.1.4       Chaza iinzame         ezenziwa   nguNdila    zokuba     angarhoxiswa
                     emsebenzini.                                                                 (2)

         4.1.5       Ngqina ukuba oku kurhoxa ngesinyanzelo kukaNdila emsebenzini
                     kube neziphumo ezibi kubudlelwane bakhe noMawonga.                           (2)

         4.1.6       Cacisa ukuba kutheni olu lwazi lungezantsi luyinyani.

                     Oyena mntu         ubangele    ukuba    uNdila   abe   akasaphangeli
                     nguMaziko.                                                                   (2)

         4.1.7       Khetha zibeZIBINI         iziganeko    ezenzekileyo    ebalini   kwezi
                     zilandelayo.

                     (a)   UZanele uhlangana noMawonga ethekweni bathandana.
                     (b)   UNdila waya kwaFuneka eyokuboleka imali.
                     (c)   UNdila wabulala uMawonga.
                     (d)   UMaziko uya kwaMadala eye kuthetha ngoLoni ochitha
                           isikolo.                                                               (2)

         4.1.8       Cacisa indlela isiganeko sokurhoxiswa kukaNdila emsebenzini
                     esilikhulise ngayo ibali.                                                    (3)

         4.1.9       Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli.

                     Umbalisi kule drama (ngumntu ongaphakathi ebalini/ngumntu
                     ongaphandle ebalini). Xhasa impendulo yakho.                                 (2)

                                                KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    19                 DBE/Novemba 2019
                                                    NSC

4.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA H

         MAWONGA: Andozeli ndiphelile.
         THANDIWE: Wozeliswa yintoni?
         MAWONGA: Sukundibuza intaphane yemibuzo, Thandie. Ikhona ikofu.
                   (Athi xa ephakama folokohlo).
         THANDIWE: Kutheni na? O! Nkosi yam yehl'intlekele!                               5
         MAWONGA: Intlekele yantoni? Saph'ikofu Thandie.
         THANDIWE: Yini kodwa le! Ndihlelwa yintoni? (Ebukhathazeka esenza
                   ikofu).
         MAWONGA: Enjengantoni Thandie? Kutheni ingathi akukakhuli nje?
         THANDIWE: Akuzange ube nje Joe. Ubulele phi?                                     10
         MAWONGA: Bendilele phi? O-o-o. Bendilele ecaleni kwendlela
                   ndonakalelwe yimoto.
         THANDIWE: Xa uvela phi ubungakhange uthi uyahamba nje?
         MAWONGA: Bendiye eMtata izolo. Ndifumane abantu erenkini.
         THANDIWE: Ukuba le 20 m ibithetha ngelibalisa amabali. Yile moto ikwenze         15
                   wanje?
         MAWONGA: Kanti ibali linye imoto ibingamanga kakuhle.
         THANDIWE: Yeza njani apha?
         MAWONGA: Ndincedwe ngabelungu apho endleleni.
         THANDIWE: Uncedwe ngabelungu? Unethamsanqa. (Watsho emnika ikofu)                20
         MAWONGA: Yibeke phaya ngasebhedini, ndiza kulala (Urhabule kabini
                   kathathu walala)
         THANDIWE: Azi ukuba iya kuphelela phi na le nto! (Atsho emthe ntsho
                   elusizi.)

                          INDIMA 3
                          Umboniso 1

                          (Sibona uZanele noFuneka endlwini yabo emva kwepati.)          25
         FUNEKA:          Huntshu! Mntanasekhaya! Izele thole lini Zan?
         ZANELE:          Wethu! Kufuneka ndihlabe ndikhangele, hleze kuthi kanti
                          ndizibindisa ngenyok'iphunga umhluzi.
         FUNEKA:          Zifake     iinzipho  zitshone     nophoyiyana     uyaqhuqhwa
                          abenguchwenene.                                                30
         ZANELE:          Funeka, my sister, ndalamile, ndixakwe nje yinto yokuba lo mfo
                          ngunomgcana,        ndingathandi      ukuba      makaqhelane
                          nokunxanwa.
         FUNEKA:          Kulunge kanye oonomgcana abo kanye. Akuqondi?
         ZANELE:          Njani?                                                         35
         FUNEKA:          Bona sebeqhele ukubotshelelwa esingeni.

         4.2.1       Kutheni uMawonga esozela nje?                                            (2)

         4.2.2       (a) Xela ukuba kuvela njani kwesi sicatshulwa ukuba uMawonga
                         ulinyusile izinga lakhe lokusela utywala.                            (1)

                     (b) Ngqina uzixhase ukuba luzobo ngqo olusetyenzisiweyo
                         ukuveza oku kunyusa kwakhe izinga lakhe lokusela utywala.            (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    20                        DBE/Novemba 2019
                                                    NSC

         4.2.3       Nika igama lomfana owacenga uMawonga ukuba asele utywala
                     ethekweni likaFuneka.                                                             (1)

         4.2.4       (a) (a) Kuphi kule ndawo uFuneka noZanele bancokola bekuyo
                         kwesi sicatshulwa?                                                            (1)

                     (b) Chaza ukuba le ndawo bancokola bekuyo uFuneka noZanele
                         imncedise njani uNdila ekuziphindezeleni kuMawonga.                           (2)

         4.2.5       Tshatisa uhlobo lwejenra ekuKholam B nophawu lwayo oluku
                     Kholam A.

                                KHOLAM A                               KHOLAM B
                     (a)      Ibhalwa     ngokohlobo      (i)     Yidrama.
                              lwemiqolo.
                     (b)      Ibhalwa     ngokohlobo      (ii)    Sisichazi-magama.
                              lweprozi.
                     (c)      Yahlulwa                    (iii)   Sisihobe.
                              ngokweendima
                              nemiboniso.                 (iv) Libali elifutshane.
                                                                                           (3 x 1)     (3)

         4.2.6       Chaza   ukuba      uMaziko       umele         eliphi    iqela     labantu
                     ngokwasentlalweni yoluntu.                                                        (2)

         4.2.7       Ingaba siyakholeleka isimo somlinganiswa                  onguThandiwe
                     esivezwa kule noveli? Xhasa impendulo yakho.                                      (2)

         4.2.8       Xela udidi lwale drama.                                                           (1)
                                                                                                       [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                 Tyhila iphepha

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    21                 DBE/Novemba 2019
                                                    NSC

UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA– M Mlokoti

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi
         UMBUZO 5.1 noMBUZO 5.2.

5.1      ISICATSHULWA I

         NYOKA:           Tyhini Yongs! Sowukhona? Senikhona? Chophani ke maleyidi.
                          Chophani nifumane into eselwayo. (Encumile eqoboza iliso
                          kuNoyongo).
         NOYONGO:         Ewe sesikhona Mlungu. NguDina lo. (Ejika ejonga kuDina).
                          Dina, ngumlungu wam lo.                                         5
         NYOKA:           (Emolulela isandla) Molo sisi, ndiyavuya ukukwazi, gxebe
                          ukukubona, hehehe!
         DINA:            (Eneentloni, esolula isandla) Molo Bhuti.
         NYOKA:           Kulungile, uSis' Yongs uza kukubonisa yonke into vha,
                          hehehe! Kufuneka ndihambe, nifike kanye xa ndiphumayo.          10
                          (Uxoke watsho). (Ejika ejonga kuNoyongo) Yongs,
                          mandikubone sisi phambi kokuba ndihambe. (Baphume,
                          bemshiya yedwa uDina egumbini leendwendwe).
         NYOKA:           (Etsibela uNoyongo emwola emphuza) – Hhe wethu bheyibhi
                          wam, umfumana phi na lo mntwana?                                15
         NOYONGO:         Ngowalapha eNgcobo Mlungu, lee phezulu eNkungwini.
         NYOKA:           (Eduda ebambelele kuNoyongo engamyeki) – eNkungwini!
                          Kunokuphuma umntwana onje eNkungwini? Umsebenzi
                          uyabonakala moss ungatsho nje.
         NOYONGO:         (Ezikhulula ezandleni zikaNyoka) Kunjalo Mlungu.                20
         NYOKA:           Jonga qhawekazi lam, undive kakuhle bheyibhi nhe,
                          kungabikho mpazamo. Yenza yonke into njengesiqhelo.
         NOYONGO:         Uyandazi kaloku kwelo cala.
         NYOKA:           Heke. Bamba nanku umgubo sisi. Ukhe kancinane ngencam
                          yozipho,    ungagqithisi    kuba    lo    mntwana    uyaqala    25
                          ukuwusebenzisa kaloku. Umgalelele esiselweni sakhe,
                          usakugqiba uye kumbonisa egumbini lakhe lokulala sisi, vha
                          siyavana?
         NOYONGO:         Kakuhle Mlungu.
         NYOKA:           Ndifuna azive esekhaya kweliya gumbi lakhe lokulala uyeva?      30
                          Uchithe ixesha elaneleyo naye nincokola. Ndifuna usebenze lo
                          mgubo, azive esekhaya, amkelekile.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    22                   DBE/Novemba 2019
                                                    NSC

         5.1.1       Xela ukuba uze kwenza ntoni uDina kwaNyoka.                                (1)

         5.1.2       Ngqina ngolwazi olukwisicatshulwa ukuba uNyoka wenza indlela
                     yokuba bathethe noNoyongo uDina engabeva.                                  (1)

         5.1.3       (a) Nika umfanekiso-ngqondweni oqulethwe sisivakalisi esibhalwe
                         bukekela esikrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa.                 (1)

                     (b) Xela ukuba uphuhlisa ntoni lo mfanekiso-ngqondweni.                    (2)

         5.1.4       Xela indlela       abaxhatshazwa      ngayo   ooNoyongo    nooKuku
                     nguNyoka.                                                                  (2)

         5.1.5       Ngqina ukuba lo 'mgubo' umncedile uNyoka kwimikhuba yakhe
                     engcolileyo ebeyenza kuDina.                                               (2)

         5.1.6       Cacisa ukuba kutheni olu lwazi lungezantsi luyinyani.

                     UNoyongo waphela emjikela uNyoka.                                          (2)

         5.1.7       Khetha zibeziBINI         iziganeko   ezenzekileyo   ebalini   kwezi
                     zilandelayo.

                     (a)   UDina wagoduka wayokucela uxolo kubazali bakhe.
                     (b)   UKuku wagxothwa kwaNyoka kuba ekhulelwe.
                     (c)   UNoyongo wabulawa ngokuhlatywa ngencula.
                     (d)   Amapolisa ambamba uNyoka amvalela.                                   (2)

         5.1.8       Cacisa indlela isiganeko        sokugxothwa   kukaDina    kwaNyoka
                     esilikhulise ngayo ibali.                                                  (3)

         5.1.9       Khetha impendulo echanekileyo kwizibiyeli.

                     Umbalisi kule drama (ngumntu ongaphakathi ebalini/ngumntu
                     ongaphandle ebalini). Xhasa impendulo yakho.                               (2)

                                                KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    23                DBE/Novemba 2019
                                                    NSC

5.2      ISICATSHULWA J

         (KungoMgqibelo  kusasa     kwaThambolenyoka, uNoyongo   uyafika
         emaphikana, uchazela uNyoka ngakubonileyo kusasa nje, kucholwa
         uNomhase ngamapolisa egetyengiwe.)

         NOYONGO:         Hhe Mlungu, andiyazi le nto iqhubekayo. Andizange ndiyibone
                          into enje.                                                     5
         NYOKA:           Khawume Noyongo. Sukungena sele udubuleka nje maan
                          uthetha into endingayivayo. Yintoni?
         NOYONGO:         NguNomhase Mlungu.
         NYOKA:           Yintoni? Utheni uNomhase?
         NOYONGO:         Ubulelwe Mlungu, ugetyengiwe. (Ephakuphaku)                    10
         NYOKA:           Ubulewe ngubani? Phi? Ubumshiye phi kanti wena?
         NOYONGO:         Ndimthula esitophini kaloku Mlungu yonke imihla. Ndibuye
                          ndidlule ngaye kusasa. Ndenze ngolo hlobo nayizolo. Ngoku
                          xa ndimjonga kusasa nje kulaa ndawo ndiqhele ukumthatha
                          kuyo, ndifika egqunywe ngelaphu elibomvu-namhlophe,            15
                          kurhangqiwe phaya ngamapolisa, engafuni mntu usondelayo.
         NYOKA:           Ugetyengwe njani?
         NOYONGO:         Kuthiwa uhlatywe ngencula Mlungu. Oku kanye kukaNozici
                          noNozigoci.
         NYOKA:           Yho! Kulungile, mandikukhulule kwangethuba namhlanje           20
                          ugoduke. Yiyekele kum yonke le nto.

                          (Usuke kwangoko uNoyongo, ephaku-phaku ngolona hlobo,
                          wangena endleleni wagoduka. Wathi engekude kuyaphi
                          amlandela kwangoko amapolisa amchola endleleni, abuyela
                          naye edolophini aya kumvalela)                             25
                          (Usele uNyoka ephaku-phaku mpela ngoku. Usuke waya
                          egumbini lakhe. Wafika sekukho umfo omlindileyo apho ovela
                          eMthatha. Ugxibha olude olunamadolo angqukuva ngathi
                          zimbokotho, olutsho ngobuso obukhulu nobumnyama thsu oku
                          kwembiza yesiNtu. Into etsho ngamehlo abomvu krwe, nelizwi 30
                          elirhwexayo    lizekelela  ngendlela   apha    enyephileyo
                          nenomdintsi.

         5.2.1       Kutheni uNoyongo engena emaphikana nje?                                  (2)

                     (a) Xela ukuba kuvela njani kwintetho kaThambolenyoka ukuba
                         ungumntu onempatho egadalala kubasebenzi.                            (1)

                     (b) Ngqina uzixhase ukuba luzobo olumayana olusetyenzisiweyo
                         ukuveza impatho egadalala kaThambolenyoka kubasebenzi.               (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2       24                    DBE/Novemba 2019
                                                       NSC

         5.2.2       Nika igama likatata kaDina.                                                   (1)

         5.2.3       (a) Xela ukuba bathetha bephi uNoyongo noThambolenyoka.                       (1)

                     (b) Chaza ukuba le ndawo bathetha bekuyo uNoyongo
                         noThambolenyoka incedise njani ukuphuhlisa isikhwasilima
                         sikaNoyongo sokunyolukela imali.                                          (2)

         5.2.4       Tshatisa uhlobo        lwejenra     ekuKholam   B    nophawu      lwayo
                     olukuKholam A.

                                 KHOLAM A                        KHOLAM B
                     (a)      Ibhalwa       ngokohlobo (i) Yidrama.
                              lwemiqolo.
                                                       (ii) Sisichazi-magama.
                     (b)      Ibhalwa ngokohlobo
                              lweprozi.                (iii) Sisihobe.

                     (c)      Yahlulwa ngokweendima (iv) Libali elifutshane.
                              nemiboniso.
                                                                                       (3 x 1)     (3)

         5.2.5       Chaza ukuba uThambolenyoka              umele   eliphi   iqela   labantu
                     ngokwasentlalweni yoluntu.                                                    (2)

         5.2.6       Ingaba siyakholeleka isimo somlinganiswa onguDina esivela kule
                     drama? Xhasa impendulo yakho.                                                 (2)

         5.2.7       Xela udidi lwale drama.                                                       (1)
                                                                                                   [35]

                                                             AMANQAKU ECANDELO B:                  35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    25               DBE/Novemba 2019
                                                    NSC

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kula mabali mafutshane alandelayo:

     'Ikhikhizela LaseDangwana' nguLL Ngewu
     'Ngumntu onjani lo?' nguLL Ngewu

Phendula YONKE imibuzo ekwibali elifutshane olifundileyo.

UMBUZO 6

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kumabali amaBINI uze uphendule
imibuzo esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo
sobude obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA:        Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
                UMBUZO 6.1 noMBUZO 6.2

'IKHIKHIZELA LASEDANGWANA' – LL Ngewu

6.1        ISICATSHULWA K

           UFanabekho akaphulaphulanga nanye kwizinto azixelelwe ngunina. Ubevuka
           qho njengesiqhelo aqhawule ukutshon'edolophini, abuye eqhuba amatakane.
           Ubukho bakhe uFanabekho bebufana nokungabikho kwakhe. Le meko
           uMaKheswa uyijonge wayijonga wabon'ukuba zange azale tu kule nkewu.
           Akukho nto ubeluncedo ngayo ekhayeni lakhe, elalini yakhe, edolophini yakhe 5
           nakwisiqu sakhe.

           Into ebebaluleke ngayo umfo kaFikizolo kukufaneleka kwakhe. Ebenxiba
           kakuhle athi chu ukuya edolophini, ethethela phantsi okwenene lamanene.
           Umntu odibene naye ebengalibali edibene nomntu kwaba bantu
           banqongophele kangaka. Enye yezinto ebengahlukani nazo liphepha-ndaba 10
           apha i-'Daily Dispatch'. Umntu omphandayo ukuba wenzani kanye
           ebengalibazisi athi uyi 'pharmarcist' evunyiweyo.

           Unina uMaKheswa uhambe wahamba wadinwa kukondla ahlambele umququ
           nje olindele ukuphetshethwa ngumoya. Bezikhe ziqengqeleke iintsuku
           uFanabekho engabonakali ekhaya, abuye nje xa eze kutshintsha impahla. 15
           Ngenye imini ubuyile wacela into etyiwayo kunina koko umhlolokazi
           akazihluphanga uphendule ngelipholileyo wathi, 'Ukuba ubuyinja yalapha
           ekhaya bendiza kuqukeza ndikwenzele ukudla kuba bendiza kuqiniseka
           ukuba ubuyile nje uza kukhonkotha ube nesidima umzi kaMbongo. Akukho
           nto indikhathaza nje ngale yokuba ukho, uthi kanti ukho nje kanti awukho. 20
           Ndixakiwe ke kuba uyihlo wayengenje ngawe lo, ukuba wayenjengawe lo,
           ngendizixolisa ngelithi ikhikhizela liphum'esiqwini.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2019/537983a8-5873-4fe7-bddc-62e74e024cfa) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL QP P2- GRADE 12 TRIAL 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-qp-p2-grade-12-trial-2019/783e9e47-fdca-4193-8626-cd5bb2fcd64e) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL QP P2- GRADE 12 TRIAL 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-qp-p2-grade-12-trial-2019/4ed02c84-0664-45df-bd4e-28e1bdabf8f9) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2021/8c252ee9-bd73-4f01-9972-d9b51142d9b4) — isiXhosa FAL · QP · 2021 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2016/8826b7b5-f1d1-44f5-9232-5769c31cabb5) — isiXhosa FAL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2015](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2015/3c5fad44-1343-4739-a412-d657dd4bc516) — isiXhosa FAL · QP · 2015 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-gr12-memo-sept-2025-watermark/9129edfc-7f89-491a-88fb-23270581f911) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2025-watermark/854a529e-2cc7-4f28-b2d3-f7735c0d615c) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025-mg/6858023a-bdef-4e8f-a091-79d94e109d28) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025-mg/e6f77f14-fd5e-4415-9cd4-23e671adcb30) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2024/4c02fe41-62c6-462b-aa2a-9c6efd2e97ba) — Memo · 2024
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept-2024/b9606eda-21f0-469e-bf5d-ffb2f9da1ea1) — Memo · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
