# isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC November Exams 2021 QP

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 question paper from the NSC November Exams 2021, 32 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2021/8c252ee9-bd73-4f01-9972-d9b51142d9b4
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2021
- Exam period: NSC November Exams
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 32

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC November Exams 2021 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2021/8c252ee9-bd73-4f01-9972-d9b51142d9b4)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC November Exams · 2021 · isixhosa. Question paper, 32 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         NATIONAL
                                  SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

           ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                                  IPHEPHA LESIBINI (P2)

                                        NOVEMBA 2021

AMANQAKU: 70

IXESHA: 2½ Iiyure

                           Olu viwo lunamaphepha angama-32.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    2                 DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Funda le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uqalise ukuphendula imibuzo.

2.       MUSA ukuzama ukufunda lonke iphepha lemibuzo. Yiya kwiphepha
         lesiqulatho elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi
         ozifundileyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo uze ukhethe leyo ufuna
         ukuyiphendula.

3.       Eli phepha linamaCANDELO amaNE:

         ICANDELO A: Inoveli                              (35)
         ICANDELO B: Idrama                               (35)
         ICANDELO C: Amabali amafutshane                  (35)
         ICANDELO D: Isihobe                              (35)

4.       Phendula imibuzo emiBINI kumacandelo amaBINI, ngolu hlobo:

         ICANDELO A: INOVELI
         Phendula umbuzo kwinoveli oyifundileyo.

         ICANDELO B: IDRAMA
         Phendula umbuzo kwidrama oyifundileyo.

         ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
         Phendula imibuzo esetwe kumabali amafutshane omaBINI.

         ICANDELO D: IMIBONGO
         Phendula imibuzo esetwe kwimibongo yomiBINI.

5.       Sebenzisa itshekhlisti ukuzincedisa.

6.       Landela imiyalelo esekuqaleni KWECANDELO NGALINYE ngononophelo.

7.       Nombola iimpendulo zakho             kanye ngokwendlela   ekunonjolwe   ngayo
         kwiphepha lemibuzo.

8.       Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

9.       Sebenzisa imizuzu engama-75 KWICANDELO NGALINYE.

10.      Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    3         DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

IPHEPHA LESIQULATHO

Eli phepha liza kukunceda ukwazi ukukhetha imibuzo ofuna ukuyiphendula
ngaphandle kokufunda lonke iphepha.

ICANDELO A: INOVELI

Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwinoveli oyifundileyo.
            INANI LOMBUZO                AMANQAKU                IPHEPHA
1. Kusa Kusihlwa                              35                    5

2. Umqol' uphandle                                        35         9

3. UMonwabisi                                             35        13

ICANDELO B: IDRAMA

Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwidrama oyifundileyo.
4. Ndiyekeni                                 35                     17

5. Inzala YamaRhamba                                      35        21

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kumabali amafutshane.
6.1 'Izibhovubhovu zaseBhayi'                    18                 25

6.2 'Kanti andizenzanga'                                  17        27

ICANDELO D: ISIHOBE

Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kwimibongo.
7.1 'Intambanane'                                         18        29

7.2 'Ingcwaba'                                            17        32

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                               Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    4               DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

ITSHEKHLISTI

QAPHELA:         Phendula imibuzo emibini kumacandelo amaBINI.
                 Phawula (√) amacandelo owakhethileyo.

             ICANDELO                     IINOMBOLO         INANI        PHAWULA
                                           ZEMIBUZO       LEMIBUZO          (√)
                                                          EPHENDU-
                                                           LWAYO
A: Inoveli

    (Kusa Kusihlwa)                            1–3           1
    (Umqol' uphandle)
    (UMonwabisi)

B: Idrama
                                               4–5           1
    (Ndiyekeni)
    (Inzala YamaRhamba)

C: Amabali amafutshane
                                            6.1 + 6.2        1
    ('Izibhovubhovu zaseBhayi')
    ('Kanti andizenzanga')

D: Isihobe
                                            7.1 + 7.2        1
    ('Intambanane')
    ('Ingcwaba')

QAPHELA: Qinisekisa ukuba uphendule imibuzo kumaCandelo amaBINI kuphela.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    5               DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

ICANDELO A: INOVELI

Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi noveli zilandelayo:

     Kusa Kusihlwa nguKS Bongela
     Umqol' uphandle nguMAP Ngani
     UMonwabisi nguZA Japhta

Phendula YONKE imibuzo ekwinoveli oyifundileyo.

UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA:          Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
                  UMBUZO 1.1 noMBUZO 1.2.

1.1       Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

          ISICATSHULWA A

         Kukhe kwabhidwana ngale nto indoda ikhala ngento yokuba noko le nto
         yinkcitho kuba ivenkile ibingekafiki kumgangatho wokuba kungaqeshwa
         abantu ababini abenza umsebenzi omnye phezu kwaba sebekho. Umfazi
         uphendule ngelithi ivenkile ibimoyisile uLungile yamgulisa ngenxa yokuba
         kusithiwa umsebenzi abe ewenza ubumninzi xa eyedwa. Ke ingaba isikhalo 5
         sesani xa ephunyuzwa? 'Yiyekele kuthi indaba yevenkile, wena uye
         kusebenza le inshorensi yakho ikuhambisa ngamarhatya ikulalise apho
         uthanda khona. Ngapha koko ukuba ukhathazwa bubukho bukadadobawo,
         musa ukuzixhalisa kuba ndiza kumbhatala kweyam imali. Andilohlwempu olo
         hlobo noko,' iquphe yatsho le mazi.                                      10

         Imxhelile le mpendulo uLungile kodwa wazimisela ukuthula. Ukuba ivenkile le
         ibiza kunikelwa kuYolisa noThamsanqa kuphela, eneneni izinto mhlawumbi
         beziya kuba ngcono, ngakumbi ukuba iZizikazi eli beliza kuphuma mpela
         apho kuyo lifike ngokuqwalasela le nale, licebise apha naphaya.

         Bathi bakungena aba babini, kwatsho kwavakala ukuba kukho abanye abantu 15
         ngoku kuba latsho iqela labathengi lenyuka. Kaloku abantu babetsalwa
         yimbeko kaThamsanqa noYolisa. Nabo ngeba babevana xa bekunye kuba
         babehloniphene benomdla ofanayo wokuba ivenkile kaLungile inyuke.

          1.1.1       Xela le nto bakhe babhidana ngayo uLungile noNomakhwezi
                      ngokwakwesi sicatshulwa.                                              (1)

          1.1.2       Kutheni esithi uNomakhwezi uLungile ulala apho athanda khona?         (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    6                       DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

         1.1.3       Chaza indlela awabuphelisa ngayo uNozililo ubudlelwane
                     bukaNomakhwezi nabaxhasi bevenkile yakwaNtsibande.                            (2)

         1.1.4       Xela umfanekiso-ngqondweni oziswa ligama elibhalwe ngqindilili
                     kule nkcaza ingezantsi.

                     'Imxhelile le mpendulo uLungile ...'                                          (1)

         1.1.5       Ikwenza uzive njani ngoLungile intetho kaNomakhwezi ebhalwe
                     ngqindilili kwisicatshulwa? Xhasa impendulo yakho.                            (2)

         1.1.6        (a)   Ngqina ukuba umxholwana ovelayo kwesi sicatshulwa
                            ngowokungavisisani kwabantu abatshatileyo.                             (2)

                      (b)   Kubenasiphumo     sini          ukungavisisani      kukaLungile
                            noNomakhwezi kweli bali?                                               (1)

         1.1.7       (a)    Xela eyona nto ayifuna             ngamandla       umlinganiswa
                            onguMpumelelo kweli bali.                                              (1)

                     (b)    Wenze ntoni uNozililo ukuzama ukuba                 uMpumelelo
                            angayifumani lula le nto uyixele ku-(a)?                               (2)

         1.1.8       Gqibezela esi sivakalisi silandelayo ngokukhetha impendulo
                     echanekileyo kwizibiyeli.

                     Kwinkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa isimo
                     sikaThamsanqa noYolisa sichazwa ngendlela ...

                     (a)    (efihlakeleyo/engafihlakalanga).                                       (1)

                     (b)    Xela olu didi lozobo lusetyenzisiweyo ukubachaza.                      (1)

         1.1.9       Thelekisa izinga lempumelelo yevenkile yakwaNtsibande
                     ngokwakwisicatshulwa nezinga lempumelelo yayo ekupheleni
                     kwebali.                                                                      (2)

                                                      KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    7                    DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

1.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA B

         Ngesi senzo, uMpumelelo namhlanje ube ngugqirha wodumo kuba ilizwe
         liphela lilazile ilinge lakhe athe walenza kwezonyango. Abachola-choli
         bamaphepha-ndaba naboomabona-kude abasuka kwezinye iindawo baye
         bacinga ngokuya eLusikisiki. Banika ingxelo etsho lonke ilizwe lalazi ilinge lalo
         mfana. Abangamaziyo batsho bamhlonipha. Naxa olu dumo lumzisele 5
         ukwaziwa nokuthenjwa, kube kwanjalo nasemsebenzini. Babebaninzi kakhulu
         abantu abasuka kwezinye iindawo nakwamanye amazwe anjengomaLusuthu,
         Botswana, Swazini njalo njalo beze kufuna unyango kwezi zifo zinxulumene
         nengqondo.

         URhulumente waseTranskei encediswa ngowoMzantsi Afrika wenze igalelo 10
         elikhulu ukwandisa amasebe esi sibhedlele ngokwesicelo sikaMpumelelo
         oyena gqirha wayebekwe ukuba abe ngumongameli wesibhedlele. Yena
         uMpumelelo umenywe kwiindawo ngeendawo ukuba aze kunceda abanye
         oogqirha kwezinye iindawo mayela nonyango lwengqondo. Kuthe emva
         kweminyaka emibini sakhiwe esi sibhedlele, kwenziwa umvulo waso.     15

         Iinginginya zabantu ezazilapho zazingabaleki. Zazikho izinxiba-mxhaka
         zelizwe lemidaka; oogqirha, amagqwetha, iititshala, abefundisi, abaphathiswa,
         izifundiswa, nomgwenye obomvu ndawo-nye nabantwana. Izithethi
         ngezithethi zathetha akwamila ngca. INkulumbuso yaseTranskei yalebela
         kumazwi ayo ngokuthi: 'Mfo kaNtsibande, eli linge uthe walenza kude kuze 20
         kuma kweli nqanaba kukulo, lelincomekayo neliya kuhlala lihleli ezimbalini
         zabantu baseTranskei bedibene noRhulumente wabo.

         1.2.1 Xela esi senzo asenzileyo uMpumelelo simenze wafumana udumo
               ngokwakwisicatshulwa.                                                            (2)

         1.2.2 Kwakutheni ukuze uMpumelelo akhethe ukuya kusebenza eLusikisiki?                 (2)

         1.2.3 Isixelela ntoni ngoMpumelelo inkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi
               kwisicatshulwa?                                                                  (2)

         1.2.4 Ngqina   ukuba     uLungile                ungunobangela   wokuphumelela
               kukaMpumelelo kwezemfundo.                                                       (2)

         1.2.5 Kwezi ziganeko zilandelayo chonga zibeZIBINI                   eziqhubeka
               kwinqanaba lokuyondelana/lokujiya kwebali.

                 A UNomakhwezi utyoboza imoto yomsebenzi kaLungile.
                 B ULungile uthenga ivenkile kuMosia.
                 C Kwenziwa     umvulo      wesibhedlele   esandiswe    ngoncedo
                   lukaMpumelelo.
                 D UNtongana uya kufuna iincwadi zevenkile kuThamsanqa.                         (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    8                     DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

     1.2.6    (a)   Xela indawo eliqhubeka kuyo ibali ngokwakwesi sicatshulwa.                   (1)

              (b)   Le ndawo ibeluncedo njani             ekuphumeleleni    kweminqweno
                    kaMpumelelo kwezonyango?                                                     (2)

     1.2.7    Ngubani umlinganiswa esingqamene naye isihloko sale noveli?                        (1)

     1.2.8    Kudluliswa myalezo mni ngoku kuqhubeka kwisicatshulwa? Xhasa
              impendulo yakho.

              Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:

              (a)   Umyalezo odluliswa kwisicatshulwa.                                           (1)

              (b)   Xhasa mpendulo oyinike ku-(a).                                               (2)
                                                                                                 [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    9                DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

UMBUZO 2: UMQOL'UPHANDLE – MAP Ngani

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi
         UMBUZO 2.1 noMBUZO 2.2.

2.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA C

         'Ndiyakuva mna,' uvakale esitsho ngelinyanisileyo uHlobo, emangalisiwe
         ukuphawula ukuba umntu abecinga ukuba uphungulekile kanti uvuthelwe
         ngaphakathi. 'Uyandiva?' Ingqinisisile le ntokazi seyitsho ngoncumo, iqala
         njalo ukubonakalisa ubuso obuhle okoko ifikile. 'Ndiyakuva mna, ndingelolitye
         nje.' 'Uzuqalele apho ke ukusebenza ukuba undiva ngokwenene.'                   5
         'Ndithi ndiyakuva mna,' yaphinda yatsho le nto yakwaHlobo. 'Ndingavuya
         undiva kakuhle,' yenze eso sithukuthezi le ntokazi. Ukhe wee nqumama
         uHlobo, wandula wabeka lo mbuzo: 'Khawume kodwa ke ... Ucinga ukuba
         wayejonge phi ke lo Linda ngokwenza ayenzileyo-mandithi ukuba nguye ke?'
         'Kaloku sesenza nje ngoku eqhutywa ngumona ozalwa kukuqonda ukuba               10
          izinto zikaEddie awayecinga ukuba zoba zezabo bodwa, sezinomngeneleli
          abengamazi. Akubazi na wena abafazi?'
         'Ndiyakuva mna,' utsho ngeliphantsi okaHlobo. 'Ndingavuya undiva kakuhle.'
          'Akukho iyenye ke ovuka nayo, sis' omkhulu?' Uphinde wancela uHlobo kulo
          mbele. 'Ngathi ndisaphelele apho. Ezintsha ndomana ukuza kukuvisa ngazo.'      15
          'Nangamso ke qobokazana ...' Utsho ndahlutha. 'Endingakuthembisa ngayo
          yeyokuba yonke into othe wandixhobisa ngayo iya kundinceda kakhulu
          ekulandeni lowo ungumenzi wobubi – ukuba ukho ke.'
         Uthe ebuyela eofisini yakhe okaHlobo, wafika unobhala wakhe
          selelangazelela ukuva ezintsha.                                                20
         'Akukabikho ntw' ibitheni, Lizzie,' uphosise watsho omaqhinga akubuzwa
          ngendima aseyenzile kuphando lwakhe.

         2.1.1       Xela le nto uHlobo abuza ukuba uLinda wayejonge phi ngokuyenza
                     ngokwakwesi sicatshulwa.                                                (1)

         2.1.2       Kutheni uHlobo emangalisiwe kukuthi kanti le ntokazi athetha nayo
                     ivuthelwe ngaphakathi?                                                  (2)

         2.1.3       Chaza indlela abadibene ngayo kwesi sikhululo samapolisa
                     uHlobo nale ntokazi athetha nayo.                                       (2)

         2.1.4       Xela umfanekiso-ngqondweni oziswa ligama elibhalwe ngqindilili
                     kwinkcaza engezantsi.

                     'Ndiyakuva mna,' utsho ngeliphantsi okaHlobo.                           (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    10                 DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

         2.1.5       Kukwenza uzive njani ngoHlobo ukumamela kwakhe ngomonde lo
                     Nkskz. Hobe athetha naye kwisicatshulwa? Xhasa impendulo
                     yakho.                                                                     (2)

         2.1.6       (a)    Ngqina ukuba umxholwana ovelayo kwesi sicatshulwa
                            ngowenkohliso.                                                      (2)

                     (b)    Ibenasiphumo sini le nkohliso kweli bali?                           (1)

         2.1.7       (a)    Xela eyona nto ayifuna ngamandla umlinganiswa onguHlobo
                            kweli bali.                                                         (1)

                     (b)    Enze ntoni amalungu aseMoonglow ukuzama ukuba uHlobo
                            angayifumani le nto uyixele ku-(a)?                                 (2)

         2.1.8       Gqibezela esi sivakalisi silandelayo ngokukhetha impendulo
                     echanekileyo kwizibiyeli.

                     Kwinkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa isimo
                     sikaHlobo sichazwa ngendlela ...

                     (a)    (efihlakeleyo/engafihlakelanga).                                    (1)

                     (b)    Xela olu didi lozobo lusetyenzisiweyo ukumchaza.                    (1)

         2.1.9       Thelekisa isizathu sokuza kwale ntokazi kwesi sikhululo
                     samapolisa ngokwakwisicatshulwa nesokuza kwayo ekupheleni
                     kwebali.                                                                   (2)

                                                      KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    11                  DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

2.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA D

         'Dick,' utshilo uMhle emva kokuphendlaphendla naye: 'Ndisabhalele
         kuKomani, ndibiza lo nkosk. Hobe uxelelwe ngaye ngunolali koko
         andikafumani mpendulo. Kunjalo nje kufuneka ndithumele enye incwadi
         ebakhumbuza ngalo mcimbi. 'Mhlekazi, uyazi nawe ukuba ndigunyaziswe
         ukuba ndiphande ngokufa kukaEddie; akukutsho ngoko ukuba ndingena                5
         emicimbini ekude nam.'
         'Nakancinci, Dick; ndiqonda kakuhle.'
         'Nantsi into endinga ndingayiqonda: Akungebi unalo uluhlu lwempahla
         elilungelo likamfi?'
         'Kaloku into yokuqala esiyenzayo xa sisonga ilifa lomntu oswelekileyo            10
         kukucwangcisa izinto ezililungelo lakhe. Enye yezinto esimfunela zona
         uNorah Hobe kukuba asixelele ngezinye izinto angaba uyazazi engaba thina
         mhlawumbi siziphosile. Sesiyifumene inkcukacha efumanekayo, enjengeemali
         ezisezi bhankini nakweminye imizi yogcino lwemali.'
         'Awungendibonisi?'                                                               15
         'Ukuba uyifunela uphando lwakho; ungayifumana.'
         'Andinazimbi iinjongo mhlekazi.'
         'Ndiza kukunika incwadi le uzibonele ngokwakho kuba zininzi, mfondini, zaye
         zivela kwiindawo ngeendawo,' watsho emnika umqulu lowo weencwadi ukuba
         azifundele.    UHlobo    ubethe    nje   phezulu    kwinkcukacha     yemali;     20
         wayengayinanze nganto kakade. Eyona wayefuna ukuyiqonda yimpahla
         eyiyenye kamfi. Ufikelele kwindawo echaza izinto eziselugcinweni lweAll-Safe
         Bank kwisebe layo elilapho eMonti.

         2.2.1       Xela lo mcimbi kuthethwa ngawo kwesi sicatshulwa.                        (2)

         2.2.2       Kwakutheni ukuze uHlobo athunyelwe kule ofisi kaMhlekazi?                (2)

         2.2.3       Lisixelela ntoni ngoHlobo igama elikrwelelwe umgca ngaphantsi
                     kwisicatshulwa?                                                          (2)

         2.2.4       Ngqina ukuba uEddie ungunobangela wokuphumelela kukaHlobo
                     ekubambeni abenzi bobubi.                                                (2)

         2.2.5       Kwezi ziganeko zilandelayo chonga zibeZIBINI           eziqhubeka
                     kwinqanaba lokuyondelana/lokujiya kwebali.

                     A    UHlobo ukhubeka awe eMoonglow avele ukuba ungumcuphi.
                     B    ULinda utsalela uEddie umnxeba esithi akaphumeleli ukuya
                          ebhayaskophu.
                     C    Amalungu eMoonglow abanjelwa ukubulala uEddie noLulama.
                     D    ULinda uvalelwa esiseleni ngesityholo sokubulala uEddie
                          noLulama.                                                           (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    12                 DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

         2.2.6       (a)    Xela indawo eliqhubeka kuyo ibali ngokwakwesi sicatshulwa.        (1)

                     (b)    Le ndawo ibeluncedo njani ekuphumeleleni komnqweno
                            kaHlobo wokufumana ababulali bakaEddie noLulama?                  (2)

         2.2.7       Ngoobani abalinganiswa esingqamene nabo isihloko sale noveli?            (1)

         2.2.8       Kudluliswa myalezo mni ngoku kuqhubeka kwisicatshulwa? Xhasa
                     impendulo yakho.

                     Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:

                      (a)   Umyalezo odluliswa sisicatshulwa.                                 (1)

                      (b)   Xhasa mpendulo oyinike ku-(a).                                    (2)
                                                                                              [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    13                    DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

UMBUZO 3: UMONWABISI – ZA Japhta

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
         UMBUZO 3.1 noMBUZO 3.2.

3.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA E

         Wawungababona abasebenzi bakhe beququzela phakathi kwezo zihlwele
         behambisa iziphungo kuloo maxhego namaxhegokazi atsha lilanga elinde
         ukufika kwemoto kaRhulumente. Maxa wambi uThandabantu wayebakhela
         intente ukuze ibakhusele elangeni, emvuleni okanye engqeleni.

         Abantu abaninzi ingakumbi abanye oosomashishini babemangaliswa 5
         yimpumelelo yakhe kwezoshishino, bambi bade bamtyhole ngokuthwala.
         Babephikisana ngendlela awaqala ngayo, kunye nendlela awayesenza ngayo
         ukuze loo venkile yakhe itsale nabakude lee kuyo. Babemangaliswa nayile
         nkcitho yakhe ingaka esenzela ububele ezo zihlwele zazize kuthenga
         kwakhe. Yiyo loo nto babemtyhola ngokuluthwalela ushishino. Le nto 10
         yokuthwala kwakhe uThandabantu yomelezwa yinkqayi awayesoloko enayo,
         kwaye evunywe nakukulima kuloo masimi makhulu ayehamba nezo venkile
         zazishiywe ngabamhlophe. Kuloo venkile yakhe kwakuthengiswa iitapile,
         iimbotyi kunye nezinye iintlobo zemifuno zonke zivunwe apho kwakhe.

         Into yokusoloko echebe inkqayi yakhe yafuna ukumbalekisela ngabathengi, 15
         iintshaba zakhe ziyenza into enkulu loo nto. Babemtyhola ngokutsiba, besithi
         ukhe abonwe ebusuku ehamba phakathi kwaloo masimi akhe ayechume
         kunene, eze. Bafuna ukuqiniseka, babone nokuxhela kwakhe qho
         ngeempela-veki exhelela abo basebenzi kunye nabathengi kwakhe, besithi
         yinyoka yakhe leyo ifuna elo gazi lezo zilwanyana ... Kanti babemsukela nje, 20
         kuba elona chiza lakhe yayikukuthanda exabise abo bantu babethenga apho
         kwakhe.

         3.1.1       Xela ezi zihlwele kuthethwa ngazo kwesi sicatshulwa.                       (1)

         3.1.2       Kwakutheni ukuze abanye              oosomashishini    ibamangalise
                     impumelelo kaThandabantu?                                                  (2)

         3.1.3       Chaza indlela awayifumana ngayo uThandabantu ivenkile yakhe.               (2)

         3.1.4       Xela umfanekiso-ngqondweni oziswa libinzana elibhalwe ngqindilili
                     kwinkcaza engezantsi.

                     '... evunywe nakukulima kuloo masimi makhulu ayehamba nezo
                     venkile ...'                                                               (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    14                    DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

         3.1.5       Kukwenza uzive njani ngoThandabantu oku kutyholwa kwakhe
                     ngokuthwala kuthethwa ngako kwisicatshulwa? Xhasa impendulo
                     yakho.                                                                     (2)

         3.1.6        (a)   Ngqina ukuba umxholwana ovelayo kwesi sicatshulwa
                            ngowobuntu.                                                         (2)

                      (b)   Bubenasiphumo sini ubuntu bukaThandabantu kweli bali?               (1)

         3.1.7       (a)    Xela eyona nto ayifuna             ngamandla    umlinganiswa
                            onguThandabantu kweli bali.                                         (1)

                     (b)    Zimthintele njani izityholo uThandabantu ukuba ayifumane le
                            nto uyixele ku(a)?                                                  (2)

         3.1.8       Gqibezela esi sivakalisi silandelayo ngokukhetha impendulo
                     echanekileyo kwizibiyeli.

                     Kwinkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa isimo
                     sikaThandabantu sichazwa ngendlela ...

                     (a)    (efihlakeleyo/engafihlakalanga).                                    (1)

                     (b)    Xela olu didi lozobo lusetyenzisiweyo ukumchaza.                    (1)

         3.1.9       Thelekisa     impumelelo    yamashishini     kaThandabantu
                     ngokwakwisicatshulwa nempumelelo yawo ekupheleni kwebali.                  (2)

                                                KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    15               DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

3.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA F

         Yonke le mibuzo nothotho lweminye yazalisa loo ngqondo yakhe sele emana
         ukuziva ethetha yedwa. Wazinqanda sele emana ehamba-hamba apho
         endlwini. Wazixolisa ngokuthi yonke loo nto yehlileyo ibidalwe isekwe
         Ngophezulu, kuba uthe xa acinga indlela awayezama ngayo ukuba abo
         bantwana bakhe bazilumkele izinto ezinjalo, ebanika ukuzingca nokuzixabisa 5
         ukuze bakwazi ukuziphepha izihendo ezinjalo, waqonda ukuba noko ityala
         alinako ukubekwa kuye ngokupheleleyo. Kodwa wathi akuzama ukukhumbula
         nokuba kukanye apho wakha wahlala phantsi namantombazana la awacebise
         ewaxelela      ngokukhula    kwawo    nangobudlelwane       bawo  nabantu
         abangamadoda ukuze bazokungena kwizinto ezinjalo sele belunyukisiwe, 10
         waxhitshulwa sisazela kuba akakhumbulanga nolu lunye usuku ekwenza oko.
         Koko yena wayegxininise kwimbonakalo yabo apho phakathi kwabo bantu
         bahleli nabo. Into yokuba loo mantombazana akhe ayekhula ngoko ke ayeza
         kudibana nezinto zokuthandana yamsithela yena nje esababona
         njengabantwana. Wakhumbula into yokuba kanene nokuba bayasela 15
         wayiqaphela emva kwethuba elide kakhulu, kwaye akenzanga nto ukuzama
         ukuba bohlukane nalo mkhwa koko uzame ukuba ufihlwe nakumyeni wakhe
         lowo. Intliziyo yakhe yopha ngakumbi xa ezo ngcinga zivela kuye.

         3.2.1       Xela isenzo esenziwe nguHlubikazi esibangela ukuba uMamTolo
                     afikelwe luthotho lwemibuzo ezalise ingqondo yakhe.                    (2)

         3.2.2       Kwakutheni ukuze iintombi zikaMamTolo zingaqhelani nezizalwana
                     zazo eNtshiqo?                                                         (2)

         3.2.3       Isixelela ntoni ngoMamTolo inkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi
                     kwisicatshulwa?                                                        (2)

         3.2.4       Ngqina ukuba ukungabikho kukaThandabantu phakathi kwekhaya
                     nako kubengunobangela wokunxila kweentombi zakhe.                      (2)

         3.2.5       Kwezi ziganeko zilandelayo chonga zibeziBINI        eziqhubeka
                     kwinqanaba lokuyondelelana/lokujiya kwebali.

                     A    UGcinumzi ubhubha kwingozi yebhasi.
                     B    Kufika isimumu esinguMaRhadebe kwaThandabantu.
                     C    UThandabantu wenzelwa itheko lokumamkela.
                     D    UMonwabisi unikwa isikhundla sokulawula amashishini
                          kaThandabantu.                                                    (2)

         3.2.6       (a) Xela indawo eliqhubeka kuyo ibali ngokwakwesi sicatshulwa.         (1)

                     (b) Le ndawo ibeluncedo njani kwimpumelelo kaMonwabisi
                         kwezoshishino?                                                     (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    16              DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

         3.2.7       Ngubani umlinganiswa esingqamene naye isihloko sale noveli?           (1)

         3.2.8       Kudluliswa myalezo mni ngoku kuqhubeka kwesi sicatshulwa?
                     Xhasa impendulo yakho.

                     Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:

                      (a)   Umyalezo odluliswa sisicatshulwa.                              (1)

                      (b)   Xhasa mpendulo oyinike ku(a).                                  (2)
                                                                                           [35]

                                                            AMANQAKU ECANDELO A:           35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    17             DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

ICANDELO B: IDRAMA

Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi drama zilandelayo:

 Ndiyekeni nguDM Jongilanga
 Inzala YamaRhamba nguM Mlokoti

Phendula YONKE imibuzo ekwidrama oyifundileyo.

UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
         UMBUZO 4.1 noMBUZO 4.2

4.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA G

        MADALA: Akusekho mntwana ufundiswa tywala kule mihla koko bazifundela
                kula maxethuka, befundiswa zezasemisingizaneni iititshala. Le
                ngxaki ayisayi kuze iphele ngaphandle kokuba sibe nazo zonke
                iindidi zezikolo kwiindawo esihlala kuzo, bayeke abantwana bethu
                ukushiya      amakhaya     bebancinane;     babuye    besiphathele   5
                umbayiyana wembabazana. Nangoko ayisayi kuphela kuthi cwaka
                kodwa iya kuthotha kunoku.
        JEKWA:  Ingena phi yonke le ntshwaqane? Sihlalo, bamb' iintambo.
                Masigqibe ngale titshala. Makuvotwe ngoku.
        NTABA:  Mhlalingaphambili, kudala ndiphulaphule nibeth' iintonga. Kucacile   10
                kum ukuba isininzi senu asibuboni ubungozi balo mkhwa kwikamva
                labantwana bethu ngenxa yokuyokozela kwemisebe yabo
                bubuthongo.       Ninga    ningasindisa     umphefumlo      omnye
                oselukiyakiyeka, kufe amawaka? Nithi masibukele ukudodiswa
                kwabantwana lihlabe umhlaba? Ndiyayibuka indoda enamandla            15
                emsebenzini wayo njengekhwezi lomso; itshabhe kum
                yakungakwazi ukuzoyisa ebomini apha. Linye ke sihlalo nali –
                utitshala lo makacelwe arhoxe emsebenzini, singaxhaphisi izandla
                zethu ngegazi lakhe eliphuma kumanxeba abangwe kukuzikhanda
                kwakhe ngelitye elibona.                                             20
        MADALA: Ithini indlu kule ndawo? Ndiphawula ukuba niwa ngokuwa nixel'
                iinkonjane namahlabankomo kwimbutho yeembuzane nezintlwa.
                'MAKARHOXE NGOKU' atsho amalungu ngaphandle koMavuso.
        MADALA: Uyeva ke mfo kaNdila ...
        NDILA:  Ndiyabulela nkos'am andinawo amazwi omele emqaleni. Ndiza            25
                kuhlangabezana nomnqweno wenu lingatshonanga eli. Enkosi.
        MADALA: Masivale. (kuvalwe kugodukwe.)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    18                    DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

         4.1.1       Xela ukuba bayintoni eNobutho aba bantu baxoxa kule ntlanganiso
                     iqhubeke kwesi sicatshulwa.                                                 (1)

         4.1.2       Kutheni uJekwa esithi intetho kaMadala yintshwaqane?                        (2)

         4.1.3       Chaza indlela owafikelela ngayo kuMawonga lo mcimbi kuxoxwa
                     ngawo kule ntlanganiso.                                                     (2)

         4.1.4       Xela umfanekiso-ngqondweni oziswa ligama elibhalwe ngqindilili
                     kwinkcaza engezantsi.

                     '... umphefumlo omnye oselukiyakiyeka, kufe amawaka?'                       (1)

         4.1.5       Ikwenza uzive njani ngoNdila le            ngxoxo   iqhubeka   kwesi
                     sicatshulwa? Xhasa impendulo yakho.                                         (2)

         4.1.6       (a)    Ngqina ukuba umxholwana ovelayo kwesi sicatshulwa
                            ngowokuba ukoyiswa kukuziphatha kukhokelela kwisiwo.                 (2)

                     (b)    Kubenasiphumo sini ukoyiswa kukuziphatha kukaNdila kweli
                            bali?                                                                (1)

         4.1.7       (a)    Xela eyona nto ayifuna             ngamandla     umlinganiswa
                            onguMawonga kweli bali.                                              (1)

                     (b)    Wenze ntoni uNdila ebangele              ukuba     uMawonga
                            angayifumani le nto uyixele ku-(a)?                                  (2)

         4.1.8       Gqibezela esi sivakalisi silandelayo ngokukhetha impendulo
                     echanekileyo kwizibiyeli.

                     Kwinkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa isimo
                     sikaNdila sichazwa ngendlela ...

                     (a)    (efihlakeleyo/engafihlakelanga).                                     (1)

                     (b)    Xela olu didi lozobo lusetyenzisiweyo ukumchaza.                     (1)

         4.1.9       Thelekisa izimvo zikaMadala kule ntlanganiso iqhubeka kwesi
                     sicatshulwa kunye nezimvo zakhe kwintlanganiso engokunxila
                     kukaMawonga.                                                                (2)

                                                      KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    19                     DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

4.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA H

         MAZIKO:       Lo mcimbi awufuni zingcali namachelezi, uphandle nje. Yiyani nje
                       phaya esikolweni ngomso lo, niya kufika eludaka. Ukuba niya
                       ngoMvulo, olona suku lwakhe, nibize abahloli kwangoMvulo lowo
                       zinganqakra.
         MADALA:       Ingathi lililo elo lakho kunjalo nje alingezi nakuthetha kwathini na.   5
         MAZIKO:       Kuyo yonke ke le nto unga akungelibali ukuba indawo le
                       ndiyincwase mpela, ndaye ndizimisele.
         MADALA:       Xa kunjalo ke mfowam yazi ukuba amatwina ayahlutshezwa
                       ukuze abambe.
         MAZIKO:       Cacisa bawo.                                                            10
         MADALA:       Kanti andithethi siLungu. Ukuba uyindoda, nandoda indoda
                       yomXhosa umelwe kukundiva. Yintakobusi yodwa ethanda ubusi
                       ingakwazi ukuphakula.
         MAZIKO:       O! Hayi ke ndiyaqal' ukukuva ke ngoku. Ndikuloo nto ukuyo nawe.
                       Ndazi mhlophe ukuba intakobusi ishiyelwa elenkosi inqatha.              15
         MADALA:       Uthe kanti uyindoda titshala. Into enje ke mfo wam, ngakumbi
                       eyamadoda ivalelwa macal' onke ibolele ngaphakathi.
         MAZIKO:       Hayi ungafane uxhale. Kaloku ndakha ndalusa andiLawu lantaba.
                       Ubuchule kukubasa isiduli xa usoja ebiweyo.
         MADALA:       Kulungile titshala, ingathi umqa awunakomela luphinini luphethwe        20
                       ngabazamisi.
         MAZIKO:       Isichotho sizibika ngemibane kanti ithole likanogumbe alithwalisi
                       mehlo kuba lindululwa ngumrhubhe wenkungu. Unga lo mcimbi
                       unganjalo

         4.2.1       Xela lo mcimbi athi uMaziko awufuni zingcali kwesi sicatshulwa.               (2)

         4.2.2       Kutheni uMaziko eze kwaMadala?                                                (2)

         4.2.3       Isixelela ntoni ngoMaziko inkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi
                     kwisicatshulwa?                                                               (2)

         4.2.4       Ngqina ukuba uMaziko ungunobangela wokungavani kukaNdila
                     noMawonga.                                                                    (2)

         4.2.5       Kwezi ziganeko zilandelayo chonga zibeZIBINI              eziqhubeka
                     kwinqanaba lokuyondelana/lokujiya kwebali:

                     A    UFuneka ugxotha uMawonga endlwini yakhe.
                     B    UMawonga uxoxisa uNdila ngokuthuma abantwana utywala
                          ngexesha lesikolo.
                     C    UNdila ugwetywelwa ukuxhonywa.
                     D    UMawonga ucela uthando kuZanele ethekweni likaFuneka.                    (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    20               DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

         4.2.6       (a) Xela indawo eliqhubeka kuyo ibali ngokwakwesi sicatshulwa.         (1)

                     (b) Le ndawo ibeluncedo njani ekuphumeleleni komnqweno
                         kaMaziko wokuba yinqununu?                                         (2)

         4.2.7       Ngubani umlinganiswa esingqamene naye isihloko sale drama?             (1)

         4.2.8       Kudluliswa myalezo mni ngoku kuqhubeka kwesi sicatshulwa?
                     Xhasa impendulo yakho.

                     Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:

                     (a) Umyalezo odluliswa sisicatshulwa.                                  (1)

                     (b) Xhasa mpendulo oyinike ku-(a).                                     (2)
                                                                                            [35]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2          21                                  DBE/Novemba 2021
                                                          NSC

UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA – M Mlokoti

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
         UMBUZO 5.1 noMBUZO 5.2.

5.1      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA I

         NOYONGO:          Oh! Sana lwam sowuvukile?
         DINA:             Ewe Sis' Yongs.
         NOYONGO:          Kulungile           sisi,       ndiyavuya             ukukubona               usemandleni.
                           Bekunzima mpela phezolo, ndikubonile ntombi.
         DINA:             Ewe bekunzima nyhani sisi, loo nto ndisenentloko nangoku.                                    5
         NOYONGO:          Ifanele kaloku sisi, yho! Ngokwala meko ubukuyo izolo.
                           Kunjalo ndikuqondile nje ukuba uza kuvuka uneyakhe yambi
                           yona ibhabhalaza inkunzi yayo.
         DINA:             Yho sisi! Uphi ubhutiza?
         NOYONGO:          Ngubani ubhutiza?                                                                            10
         DINA:             Lo wale ndawo. (Ehleka eyokozelisa imisebe).
         NOYONGO:          Hhe hhe bantu! Ayingobhutiza lowa nguMlungu.
         DINA:             Hehehehe! (Eyoko yoko). Hayi wethu Sis' Yongs, yintoni
                           umahluko?
         NOYONGO:          Tyhini! Hhe wethu ntombi kusemsebenzini apha. Sonke                                          15
                           sisebenzisa indlela enye yokuthetha, sithi Mlungu.
         DINA:             Hehehe! Sis' Yongs, ndiyakuva.
         NOYONGO:          Jonga sana lwam, unethamsanqa wena ngoba uza kwamkela
                           nje        ungasebenzanga                    kule        iveki.        Uthe       uMlungu
                           awuzokusebenza kule iveki kuba uqala. Kodwa ufuna                                            20
                           uziqhelanise nje nomsebenzi.
         DINA:             (Encumile) - Kulungile Sis' Yongs.
         NOYONGO:          Uza kuqala wena kule veki izayo. UMlungu uthe masikuphe
                           nje le yona iveki, uziqhelanise nomsebenzi.
         DINA:             Kowu! Unobuntu ke khona. Ndiyabulela Sis' Yongs.                                             25
         NOYONGO:          Kulungile sana lwam. Kodwa kufuneka uvuke ngoku sisi
                           uhlambe ukuze siye ngaphambili kwabanye, ukuze ubone...
                           .............................................................................
         DINA:             Andazi kaloku mna Sis' Yongs, andazi kwanto apha, ndifike
                           kunje.
         NOYONGO:          Yho! Hayi kaloku sana, ndingayintoni nguMlungu. Akufuneki                                    30
                           iMini-Bar ibethe umoya ...

         5.1.1       Xela obu bunzima kuthethwa ngabo kwesi sicatshulwa.                                                    (1)

         5.1.2       Kutheni uDina eyibona iyinto engeyongxaki eyokuthi bhutiza
                     kuThambolenyoka?                                                                                       (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                 Tyhila iphepha

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    22                     DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

         5.1.3       Chaza  ukuba   wangena               njani   uDina   kulo   msebenzi
                     wakwaThambolenyoka:                                                          (2)

         5.1.4       Xela umfanekiso-ngqondweni oziswa ligama elikwizibiyeli kule
                     ntetho ingezantsi.

                     '... (Encumile) - Kulungile Sis' Yongs.'                                     (1)

         5.1.5       Ikwenza uzive njani ngoNoyongo le ngxoxo iqhubeka kwesi
                     sicatshulwa? Xhasa impendulo yakho.                                          (2)

         5.1.6       (a)    Ngqina ukuba umxholwana ovelayo kwesi sicatshulwa
                            ngowokufakwa kwabantwana kwiziyobisi ngabantu abadala.                (2)

                     (b)    Kubenasiphumo sini ebalini ukungena kukaDina kumgibe
                            weziyobisi?                                                           (1)

         5.1.7       (a)    Xela eyona nto ayifuna ngamandla                 umlinganiswa
                            onguThambolenyoka kweli bali.                                         (1)

                     (b)    Wenze ntoni uDina ebangele ukuba                 angayifumani
                            uThambolenyoka le nto uyixele ku-(a)?                                 (2)

         5.1.8       Gqibezela esi sivakalisi silandelayo ngokukhetha impendulo
                     echanekileyo kwizibiyeli.

                     Kwinkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa isimo
                     sikaThambolenyoka sichazwa ngendlela ...

                     (a)    (efihlakeleyo/engafihlakelanga).                                      (1)

                     (b)    Xela olu didi lozobo lusetyenzisiweyo ukumchaza.                      (1)

         5.1.9       Thelekisa isimo sikaDina ngokwakwisicatshulwa nesimo sakhe
                     ekupheleni kwebali.                                                          (2)

                                                      KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    23                   DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

5.2      Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

         ISICATSHULWA J

         MBHOTOLOSHI:           Hayi uyinkunkqela kamakhwekhwetha womcuphi Sajini
                                Gxalaba. Ndikothulela umnqwazi.
         GXALABA:               Hahaha. Hayi ungancomi mna Sajini. Oyena
                                makhwekhwetha nguye lo uchophe ecaleni kwakho.
         MBHOTOLOSHI:           Uthetha ukuthini?                                           5
         GXALABA:               (Ekhomba ngentloko kuDina) –Yitsho akubalisele.
         MBHOTOLOSHI:           Kunjalo Sajini?
         DINA:                  Nam ndingaba ndiyazigwagwisa ukuba ndingathi licebo
                                lam Sajini. Asilocebo lam licebo likaThixo. Ngoba ukuba
                                bendilandele elam icebo, ngeba mhlawumbi ndim ngoku         10
                                okule ndawo kaThambolenyoka, ndinkolo-nkoloza
                                kwesimnyama isisele.
         MBHOTOLOSHI:           Cacisa Sajini. Ndiyaphela kukungxama.
         DINA:                  Kaloku bendisele ndithenge nesixhobo mna Sajini. Ndiza
                                kumbulala nje nya uThambolenyoka. Kwathi kanti uThixo       15
                                uyabona, waliphanzisa elo cebo lam, ngokuthi eso
                                sixhobo sam sisuke sibhaqwe ngumkhuluwa wam xa
                                kanye ndiza kusisebenzisa. Wandikhalimela kabukhali
                                ngelithi mandingathatheli umthetho ezandleni zam.
                                Kwathi kanti ngolo hlobo kuza kuvela eli icebo likaThixo.   20
         MBHOTOLOSHI:           Khawude uvele Sajini. Wenza njani?
         DINA:                  Kaloku Sajini emva koko ndeza apha kuSajini Gxalaba
                                kwangaloo mini. Sawuxubusha lo mbandela kangangoko,
                                saphantse      sachitha   iiyure    ezintandathu    zonke
                                siwuphethe.                                                 25
         MBHOTOLOSHI:           Ndiphulaphule Sajini.
         DINA:                  Sagqiba kwelokuba masibabambe sibavalele eziseleni
                                ngabanye-ngabanye, uNozici, Nozigoci noNomhase
                                ngokulandelelana kwabo. Athi ngamnye esimbambileyo
                                samvalela, simchaze eluntwini ngokungathi ugetyengiwe       30
                                wabulawa.

         5.2.1       Xela esi senzo asenzileyo uSajini Gxalaba ukuze anconywe
                     ngokwakwisicatshulwa.                                                      (2)

         5.2.2       Kutheni uMbhotoloshi engayazi ukuba kwenziwe njani ukuze ade
                     abanjwe uThambolenyoka?                                                    (2)

         5.2.3       Isixelela ntoni ngoSajini Gxalaba inkcaza ekrwelelwe umgca
                     ngaphantsi kwisicatshulwa?                                                 (2)

         5.2.4       Ngqina ukuba ooNoyongo bangunobangela               wokuphumelela
                     kukaNyoka ekuxhaphazeni abantwana.                                         (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    24               DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

         5.2.5       Kwezi ziganeko zingezantsi chonga zibeziBINI         eziqhubeka
                     kwinqanaba lokuyondelelana/lokujiya kwebali:

                     A    OoSdokhwe baleqa uDina ngenjongo yokumbulala.
                     B    UDina ufumana iselula kuNoyongo.
                     C    UThambolenyoka uyagwetywa.
                     D    UDina ugxothwa nguThambolenyoka kuba ekhulelwe.                   (2)

         5.2.6       (a) Xela indawo eliqhubeka kuyo ibali ngokwakwesi sicatshulwa.         (1)

                     (b) Le ndawo ibeluncedo njani ekuphumeleleni komnqweno
                         kaDina wokubambisa uThambolenyoka?                                 (2)

         5.2.7       Ngubani umlinganiswa esingqamene naye isihloko sale drama?             (1)

         5.2.8       Kudluliswa myalezo mni ngoku kuqhubeka kwesi sicatshulwa?
                     Xhasa impendulo yakho.

                     Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo:

                     (a) Umyalezo odluliswa sisicatshulwa.                                  (1)

                     (b) Xhasa mpendulo oyinike ku-(a).                                     (2)
                                                                                            [35]

                                                          AMANQAKU ECANDELO B:              35

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    25                   DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE

Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kula mabali mafutshane alandelayo:

     'Izibhovubhovu Zasebhayi' – LL Ngewu
     'Kanti Andizenzanga' – EZ Guqa

Phendula YONKE imibuzo ekwibali elifutshane olifundileyo.

UMBUZO 6

Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kumabali amaBINI uze uphendule
imibuzo esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo
sobude obulindelekileyo bempendulo.

QAPHELA:           Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
                   UMBUZO 6.1 noMBUZO 6.2

'IZIBHOVUBHOVU ZASEBHAYI' – LL Ngewu

6.1        Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.

           ISICATSHULWA K

           Kwalile ngeny'imini ezi zikrelemnqa zigqiba kuqhuba njengesiqhelo emzini
           wesiqhuza somfo wakwaMaqhazolo, kanti azivumisanga ukuba umninimzi
           ubesel'ezincamile ethe maxhalanga ndidleni kuba amade ngawetyala.
           Ziwushiyile umnyango ebezingene ngawo zihamba ngokukhululekileyo
           ukuya ngasesangweni, zixhakazela zizinto zeli khaya. Zanele nje 5
           ukusondela kwelo sango beziza kuphuma kulo, umfo kaMaqhazolo
           wakhulula irhuluwa kwahlokoma iDike yonke. Ulibethe lavuthuluka iqatha
           lesikrelemnqa langathi ngamagqabi omthi ubethwe ngamatye esichotho.
           Ezinye      izikrelemnqa   zithe  zakuqonda ukuba        izinto zonakele
           zaphel'emehlweni zingacelanga nendlela njengesiqhelo. Zilahle kwanto 10
           zisindisa nje ubom bazo. Zisishiye esinye isikrelemnqa sixabe endleleni
           sidliwa ziintlungu zembumbulu eshiye nje ulwamvila yagqitha.

           Amadoda angabamelwana athi akuva liduduma izulu lezandla, nakuba
           lizolile nje, azula ezindlwini exakwe ukuba aza kuzifihla phi na. Wambi
           azincama, akroba kancinci ngezikroba zezitshixo zeengcango zemizi yazo 15
           izibilini ziphezulu. Umfazi uqhube indoda yakhe esithi, 'Yini yise kaNobani
           uyindoda yokwenzani xa siza kufel' endlwini ukho', iphendule indoda
           ngelithi, 'Ngubani lo owakuxokisayo wathi ndiyindoda yezibham? Mna
           ndifundile nje andisosidenge, ngoko ke andinakuya ekufeni ndikubona,
           kuba abukho obusetyesini mfazi'.                                            20

           6.1.1       Xela esi siqhelo kuthethwa ngaso kwisicatshulwa.                        (1)

           6.1.2       Kwakutheni ukuze izikrelemnqa ziphume ngokukhululekileyo ukuya
                       ngasesangweni?                                                          (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 26

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2    26                   DBE/Novemba 2021
                                                    NSC

         6.1.3       Chaza indlela amadoda           aseDikeni   ayekubonakalisa    ngayo
                     ukuzoyika izibhovubhovu.                                                    (2)

         6.1.4       Xela umfanekiso-ngqondweni oziswa ligama elibhalwe ngqindilili
                     kwinkcaza engezantsi.

                     'Ulibethe lavuthuluka iqatha ...'                                           (1)

         6.1.5       Sikwenza uzive njani ngesikrelemnqa isenzo sokudutyulwa kwaso?
                     Xhasa impendulo yakho.                                                      (2)

         6.1.6       (a)    Ngqina ukuba umxholwana ovelayo kwesi sicatshulwa
                            ngowokuba umntu omnye ozinikeleyo unakho ukuludala
                            utshintsho.                                                          (2)

                     (b)    Kubenasiphumo sini ebalini oku kuzincama kukaMaqhazolo?              (1)

         6.1.7       (a)    Xela eyona nto ifunwa ngamandla zizibhovubhovu zaseBhayi
                            kweli bali.                                                          (1)

                     (b)    Wenze ntoni uMaqhazolo okubangele ukuba izibhovubhovu
                            zingayifumani le nto uyixele ku-(a)?                                 (2)

         6.1.8       Kwinkcaza ekrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa isimo
                     samadoda aseDikeni sichazwe ngendlela:

                     (a)    (efihlakeleyo/engafihlakelanga).                                     (1)

                     (b)    Xela olu didi lozobo lusetyenzisiweyo ukuwachaza.                    (1)

         6.1.9       Thelekisa isimo sesikrelemnqa esidutyulweyo
                     ngokwakwisicatshulwa nesimo saso ekupheleni kwebali.                        (2)

                                                      KUNYE

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2021/f0752327-ea57-47e6-89ed-6721d3004e74) — isiXhosa FAL · QP · 2021 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2016/8826b7b5-f1d1-44f5-9232-5769c31cabb5) — isiXhosa FAL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2015](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2015/3c5fad44-1343-4739-a412-d657dd4bc516) — isiXhosa FAL · QP · 2015 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2014](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2014/bb8b162d-51b9-439b-a044-2ab97f5369c5) — isiXhosa FAL · QP · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2019-memo/ee26f268-8394-4df4-9c83-4c4bfca1a063) — isiXhosa FAL · Memo · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2018-final-memo/48f74493-b0fa-4efd-aedf-bcd23b6b2ab4) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-gr12-memo-sept-2025-watermark/9129edfc-7f89-491a-88fb-23270581f911) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2025-watermark/854a529e-2cc7-4f28-b2d3-f7735c0d615c) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025-mg/6858023a-bdef-4e8f-a091-79d94e109d28) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025-mg/e6f77f14-fd5e-4415-9cd4-23e671adcb30) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2024/4c02fe41-62c6-462b-aa2a-9c6efd2e97ba) — Memo · 2024
- [XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-memo-gr-12-sept-2024/b9606eda-21f0-469e-bf5d-ffb2f9da1ea1) — Memo · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
