# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Supplementary Exams 2016 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 3 memorandum from the Supplementary Exams 2016, 14 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-feb-march-2016-memo/deb3e3b4-373c-41a4-a3c6-021bd728a25c
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: Supplementary Exams
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Supplementary Exams 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-feb-march-2016-memo/deb3e3b4-373c-41a4-a3c6-021bd728a25c)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · Supplementary Exams · 2016 · isixhosa. Memorandum, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa FAL P3 Feb-March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-feb-march-2016/9df6a4f6-a923-43a1-bea0-5e8394e44742) — QP · 2016 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

        ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                              IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                              FEBRUWARI/MATSHI 2016

                                        IMEMORANDAM

AMANQAKU: 100

                          Le memorandam inamaphepha ali-14.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3     2           DBE/Februwari–Matshi 2016
                                              NSC – Imemorandam

ICANDELO A: ISINCOKO

UMBUZO 1

Imiyalelo yokumakisha
•    Kweli candelo umviwa ukhetha isincoko sibe sinye. Xa ekhethe zazibini, makisha
     esokuqala.
•    QAPHELA: Umviwa angabhala naluphi udidi lwesincoko ngesihloko
                   asikhethileyo.
•    Ubude besincoko bumele ukuba kwisithuba samagama ali-190 ukuya kuma-240.
•    Sebenzisa irubriki esisihlomelo A ukumakisha esi sincoko.

1.1      Isihloko:      Izinto ezindonwabisayo.
         Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         efanelekileyo:
         Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                        okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                        sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
         Umxholo        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                          Angabalula izinto ezimonwabisayo: Umzekelo – Ukufunda
                          kwisikolo     asithandayo/abazali   bakhe     abaxabisileyo
                          nabamxabisileyo/ikhaya lakhe/ukunikwa ilungelo lokukwazi
                          ukuzikhethela ezinye izinto/abahlobo bakhe avanayo nabo/
                          indlela enza nazithatha     ngayo izinto/impumelelo anayo
                          ebomini bakhe/ukubona ukuba ikamva lakhe liza kuqaqamba/
                          ukwamkelwa xa ethe waphazama aphinde abekwe endleleni.
                          [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka].   [50]

1.2      Isihloko:      Imihla ayifani.
         Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         efanelekileyo:
         Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                        okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                        sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
         Umxholo        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                          Imihla ayifani, ayifani njani?/iziganeko zemihla ngemihla/
                          iziganeko    ezehlayo     ezilungileyo/iziganeko  ezehlayo
                          ezingalunganga/abantu abachaphazelekayo kwezi ziganeko
                          izinto ezehlayo imihla ngemihla/imfundiso efumanekayo
                          kwiziganeko zemihla ngemihla/izilumkiso ozifumanayo
                          uzisebenzise/amava onawo ngenxa yezehlo neziganeko
                          zemihla ngemihla.
                          [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka].        [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3     3           DBE/Februwari–Matshi 2016
                                              NSC – Imemorandam

1.3      Isihloko:      Ubomi ngexesha leselula.
         Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         efanelekileyo:
         Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                        okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                        sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
         Umxholo        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.
                          Landa ubomi bakudala ngexesha iselula yayingekho/yintoni le
                          yayibenza bube lula, iyintoni le ibenza bube nzima ngexesha
                          leselula/inkqubela yetheknoloji kwiiselula/ngena kanobom
                          kubomi bangoku apho ngoku inguwashiywa nowashiywa
                          kubantu abatsha ukuba umntu makabe neselula/zininzi izinto
                          eziluncedo, ukhupha ufake imali ebhankini, unxibelelwano/
                          ubomi babulula kungekho kuqhathwana nokwenza izinto
                          ezingakhiyo.

                          [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka].        [50]

1.4      Isihloko:      Indlela abantu abasebenzisa ngayo amalungelo abo.
         Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         efanelekileyo:
         Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                        okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                        sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
         Umxholo        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.
                          Umfundi ulindeleke ukuba asichazele ukuba yintoni na
                          amalungelo/asilandise     imbali    yala    malungelo/iindidi
                          zamalungelo abantwana abanawo/indlela elungileyo ilungelo
                          ngalinye alikhankanyileyo elisetyenziswa ngayo nendlela
                          engalunganga      ilungelo     ngalinye     alikhankanyileyo
                          elisetyenziswa ngalo/izimvo zakhe ngala malungelo maninzi
                          anikwa      abantwana      ingakumbi     lawo     alahlekisa
                          abantwana/indlela abantu abawatolika ngayo amalungelo/
                          ilungelo noxanduva lwalo.

                          [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka].        [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3     4           DBE/Februwari–Matshi 2016
                                              NSC – Imemorandam

1.5      Isihloko:      Imvumi edumileyo.
         Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         efanelekileyo:
         Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                        okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                        sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
         Umxholo        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                          Apha       umfundi    angasixelela     ngemvumi       ayaziyo
                          edumileyo/izinto ezenzayo ezintle/udumo lwayo/umculo
                          wayo/izinto      ezimbi      ezenzayo     njengokusebenzisa
                          iziyobisi/udumo lwale mvumi/indlela eziphethe ngayo/ubomi
                          bayo ekuhlaleni/emsebenzini wayo/izinto ezithandayo/izinto
                          engazifuniyo/indlela    ehlelisene   ngayo    nabantu/indlela
                          ethandwa ngayo ngabantu/ukuzimisela kwayo kwinto
                          eyenzayo/uveza amaphupha akhe xa enokuba yimvumi
                          edumileyo/usenokubiza negama laloo mvumi ingumzekelo
                          kuye/ayithandayo/achaze udidi lomculo oluculwa yiloo mvumi
                          anqwenela ukuba yiyo/iimpawu ezimtsalayo kuloo mvumi
                          anqwenela ukuba yiyo/amazwi enkuthazo nanokwenza
                          nabanye abafundi banqwenele ukuba babe ziimvumi
                          ezidumileyo/izinto ongazenzela usapho, abahlali nelizwe lakho
                          xa ungaphumelela ebomini.

                          [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka].        [50]

1.6      Isihloko:      Umzali wam uyinto yonke kum.
         Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         efanelekileyo:
         Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                        okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                        sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
         Umxholo        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                          Umfundi kuye ngoobani abantu abathatha njengabazali/
                          indlela aba bantu abathatha njengabazali bakhe babusindisa
                          ngayo ubomi bakhe/izinto ezintle abamenzela zona nabaseza
                          kumenzela zona ebomini/izinto neendawo abamkhusela kuzo/
                          iminqweno yakhe ngabazali bakhe.

                          [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka].        [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3     5           DBE/Februwari–Matshi 2016
                                              NSC – Imemorandam

1.7      Isihloko:        Khetha umfanekiso oMNYE kule ingezantsi ubhale isincoko. Nika
                          isihloko isincoko sakho.

1.7.1    Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         efanelekileyo:
         Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                        okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                        sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
         Umxholo        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                          Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo/indima edlalwa
                          kukusetyenziswa kombane emakhaya          nakwimizimveliso/
                          ukunqongophala kombane/ukucinywa kombane ngamaxesha
                          athile ukongela ixesha elizayo/ukusebenzisa ezinye iindlela
                          zokulayita njengekhandlela/ubuchule bokusebenzisa umbane/
                          izinto    emazingenziwa      ukulondoloza    umbane/izinto
                          emazenziwe ukuze sibe nombane maxa onke/iingozi
                          zombane/amaxabiso      aphakamileyo     ombane/ukuthintela
                          abantwana bangenzakaliswa ngumbane.

                          [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka].
1.7.2    Imo              Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         efanelekileyo:
         Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                        okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                        sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
         Umxholo        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                          Unyaka wama-2015 ngunyaka onjani/indima esiyihambileyo
                          kulo nyaka/izinto esizifumeneyo/ukuphumelela kwemizamo
                          neminqweno yam/ukuzaliseka kwamaphupha am/umvuzo
                          emva kokuzimisela/ukutyeneneza kwendlela ukuya kunyaka
                          ozayo/ezoqoqosho/ezemfundo/ezenkcubeko zihambe njani/
                          izinto ongaziphucula kulo nyaka ngenxa yeziphumo zika-2015

                          [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka].        [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3     6           DBE/Februwari–Matshi 2016
                                              NSC – Imemorandam

IIMPAWU ZESINCOKO

Isincoko esibalisayo sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu.

•   Makasebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo aze athi ukuba unamandla
    alisebenzise nelimiyo.
•   Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
•   Abalinganiswa, isimo sentlalo izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo
    mazibonakale.
•   Iziganeko zichazwa/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace
    ezingunobangela wezinye, kungenjalo xa enamandla angasebenzisa izixhobo
    ezifana nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela.
•   Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana nooemva, phambi, ngeli xesha.
•   Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa kwiimeko ezithile.
•   Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe kofunda isincoko
    oluchukumisayo lungekrwada phofu.
Isincoko esichazayo sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku.

•   Sichaza into/umntu/indawo/imeko njalo njalo.
•   Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
•   Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo,
    izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.
•   Sisebenzisa imifanekiso ntelekelelo nezafobe.
•   Sivakalisa iimvakalelo zombhali.

Isincoko esicamngcayo:

•    Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
•    Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
•    Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
•    Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza
     ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana
     nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho).
•    Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.

Isincoko esixoxayo

•    Inkcazelo mayibe ngoluvo oluthile.
•    Umviwa uthatha icala ngomba othile.
•    Uthotho lweengxoxo – oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma
     ezithile.
•    Ukubethelela – isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
     lokuvula.
•    Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani okanye
     ukucaphula kumava anawo ayinyani.
•    Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
•    Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo nengcebiso.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3     7           DBE/Februwari–Matshi 2016
                                              NSC – Imemorandam

Isincoko esixoxela amacala omabini.

•    Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
•    Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
•    Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
     luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa
     makalunike olwakhe uluvo xa evala.
•    Unokuxoxela okuthile echasa/evuma nokunika ubungqina obuyinyani
     obuxhasayo.
•    Isiphelo – isishwankathelo nengcebiso.
•    Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo.

                                                            AMANQAKU ECANDELO A:               50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3     8           DBE/Februwari–Matshi 2016
                                              NSC – Imemorandam

ICANDELO B: UMHLATHI OMDE

Imiyalelo yokumakisha
•    Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ube mnye. Xa ekhethe yamibini,
     makisha owokuqala.
•    Ubude bomhlathi omde babube ngamagama angama-80 ukuya kwi-100.
•    Sebenzisa irubriki esisihlomelo B ukumakisha lo mhlathi.
UMBUZO 2
2.1      ILETA ESESIKWENI

         Bhala ileta eya kuManejala ukhalazele imveliso oyithengileyo kwivenkile
         yakhe.
          •   Iidilesi zimbini, eyokuqala yeyalo mntu ubhalayo inomhla. Eyesibini
              kulapho ubhalela khona, uqala ubhale iwonga/isikhundla seManejala.
          •   Intshayelelo, isiqu nesiphelo mazahluke zicace.
          •   Ithoni nerejista mazibonakalise intlonipho kwiManejala.
          •   Isibuliso masihloniphe iManejala.
          •   Isakhiwo somyalezo masibonakalise ukukhalazela imveliso ayithengileyo.
          •   Umxholo mawube ngowokukhalazela imveliso ayithengileyo.
          •   Kwisiphelo kubhalwa igama, ifani nesignitsha/intsayinogama.
          •   Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo.                           [30]
2.2      IOBHITSHUWARI

         Bhala iobhitshuwari yomntu obenegalelo elikhulu ekuhlaleni.

          •   Igama elipheleleyo lomntu oswelekileyo.
          •   Umhla wokuzalwa, indawo azalelwe kuyo nabazali bakhe.
          •   Ukukhula kwakhe, ukufunda nokusebenza.
          •   Ukugula kwakhe.
          •   Umhla wokusweleka.
          •   Usapho alushiya ngasemva.
          •   Amazwi amkhaphayo aquka neziduko.                                                [30]
2.3      INGXELO ENGEKHO SESIKWENI

         Bhala ingxelo oza kuyinika abafundi emalunga nokuya kwenu kukhuphiswano
         lwemidlalo yeqonga.
          •   Makanike isihloko esicacileyo nesitsala umdla kubaphulaphuli.
          •   Makaqiniseke ukuba ingxelo inomhlathi wentshayelelo odlwengula
              umxhelo.
          •   Kwisishwankathelo makanike iingongoma ezibalulekileyo ngoko kuthe
              kwenzeka.
          •   Kwisiqu sengxelo makanabise into ebeyithethe kwintshayelelo.
          •   Makanike zonke izinto ezenzekileyo nenkcazo okanye ingcaciso.
          •   Kwisiphelo kufuneka ashwankathele isiganeko esehlileyo, aze agqibele
              ngokunika uluvo/iimbono zakhe.                                                   [30]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3     9           DBE/Februwari–Matshi 2016
                                              NSC – Imemorandam

2.4      INTETHO

         Bhala intetho malunga nokubaluleka kwemizuzu engama-67 katat'uMandela.

          •   Makaqale intetho yakhe ngendlela etsala umdla.
          •   Kwintshayelelo     makabulise     zonke      iindidi zabaphulaphuli,
              unokubalandelelanisa ngezikhundla zabo.
          •   Makakrobise ngokufutshane kwinto aza kuthetha ngayo.
          •   Kwisiqu makangene emxholweni wentetho yakhe.
          •   Makabagcine abaphulaphuli besemdleni wokumamela intetho yakhe.
          •   Kwisiphelo makaqukumbele intetho yakhe, ashwankathele konke
              abekuthethile.                                                                   [30]

                                                            AMANQAKU ECANDELO B:               30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3     10            DBE/Februwari–Matshi 2016
                                              NSC – Imemorandam

ICANDELO C: UMHLATHI OMFUTSHANE

Imiyalelo yokumakisha

•     Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ube mnye. Xa ekhethe yamibini,
      makisha owokuqala.
•     Ubude bomhlathi omfutshane ngama-60 ukuya kuma-80 amagama.
•     Sebenzisa irubriki esisihlomelo C ukumakisha lo mhlathi.

UMBUZO 3

3.1      IPOWUSTA

         Bhala ipowusta yeshishini lokuthengisa iindidi zeziselo.

          •   Mayibe nedilesi yalo mntu uneshishini.
          •   Yazisa ngale nto uza kuyithengisa.
          •   Yiba nemifanekiso etsalayo enokwenza xa ixhonyiwe ipowusta yakho ibe
              nomtsalane.
          •   Amaxesha oza kuvula ngawo.
          •   Inombolo yemfonomfono onokufumaneka kuyo.
          •   Isilogani.
          •   Izinto ezitsalayo ezifana namaxesha ezaphulelo anokutsala abathengi.               [20]

3.2      IPOSIKHADI

         Bhala iposikhadi eya           kumtshana   wakho   malunga    nohambo     lwakho
         lwaseMelika.

         •    Indawo abhala ekuyo nomhla wokubhala.
         •    Idilesi yomntu obhalelwayo mayibe kwicala lasekunene.
         •    Isibuliso esifanelekileyo.
         •    Ulwimi olungekho sikweni lwamkelekile.
         •    Umxholo ahlale kuwo.
         •    Isiphelo esifanelekileyo.                                                          [20]

3.3      IMIYALELO

         Bhala umyalelo wokwenza iti.

         •    Umyalelo mawucace gca, kusetyenziswe isiyaleli kakhulu.
         •    Makubhalwe izithako eziza kusetyenziswa nemilinganiselo yazo.
         •    Izixhobo eziza kusetyenziswa nazo mazidweliswe.
         •    Makudweliswe imiyalelo yendlela yokwenza iti.
         •    Ixesha eliza kuthathwa xa kusenziwa iti.
         •    Inani labantu abaza kwenzelwa iti.                                                 [20]

                                                            AMANQAKU ECANDELO C:                 20
                                                               AMANQAKU EWONKE:                  100

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 11

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3
                                                   Downloaded from hlayiso.com              11                                                   DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                                                    NSC – Imemorandam

QAPHELA:
• Sebenzisa le rubriki rhoqo xa umakisha izincoko zephepha lesi-3, ICANDELO A.
• Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu aphambili.
• Kwiikhrayitheriya yoMxholo, uLwimi neSimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe lanomgangatho ongentla nongezantsi
  yanemimandla yamanqaku ahambelana nomgangatho ngamnye.
• Ikhrayitheriya yeSakhiwo yona ayichaphazeleki ngumgangatho ongentla nongezantsi.

ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU]
   Ikhrayitheriya                                     Balaseleyo                 Enobuchule                 Phakathi                 Buthathaka             Bubhetyebhetye
 UMXHOLO                                                 28–30                      22–24                     16–18                     10–12                      4–6
 NOCWANGCISO                                  -Impendulo ebalaseleyo       -Impendulo ixonxwe      -Impendulo iyanelisa         -Impendulo ingena      -Impendulo ayikho
                                              enomtsalane, ngaphaya        ngobugcisa obukhulu     ngokupheleleyo               iphuma emxholweni      mxholweni konke konke
 (Impendulo

                      Umgangatho ongentla
                                              kobekulindelekile            -Izimvo zinxulumene     -Izimvo ziyanamathelana      akukho                 -Izimvo zibondene
 nezimvo)                                     -Izimvo zihlakaniphile,      nomxholo kwaye          noko kwaye zingakuguqula     lunamathelwano         azingqalanga ntweni
 Ukubekelela izimvo                           zixhokonxa iingcinga kwaye   zinika umdla, bukho     ukucinga kofundayo           kwizimvo               -Azivakali izimvo kwaye
 ngenjongo                                    zinemfezeko                  ubungqina bemfezeko     -Iingcamango zibekelelwe     -Izimvo azicacanga     ziyaphindaphindwa/
 yokucwangcisa                                -Isincoko sibekelelwe        kwizimvo                ngokunamatheleneyo           kwaye ezinye zazo      uthetha into enye
 Ukubonakalisa                                ngobuchule                   -Iingcamango            kuquka intshayelelo, isiqu   zezemboleko            -Iingcamango zibekwe
 ukuyazi injongo,                             obungaqhelekanga kwaye       zibekelelwe             nesiphelo                    -Buncinci kakhulu      xazalala
 abantu ekujoliswe                            intshayelelo, isiqu          ngokwakhelanayo                                      ubungqina bobekelelo   azinalunxibelelwano
 kubo kunye                                   kwakunye nesiphelo           kuquka intshayelelo,                                 nonamathelwano
 nemeko                                       zibonakalisa                 isiqu nesiphelo                                      lweengcamango
                                              unamathelwano
 30 AMANQAKU                                  olunemfezeko
                                                         25–27                      19–21                    13–15                        7–9                      0–3
                                              -Impendulo encamisileyo      -Impendulo ixonxwe      -Impendulo iyanelisa         -Impendulo iphumile    -Impendulo itenxile

                      Umgangatho ongezantsi
                                              kodwa akukho zimpawu         ngobugcisa              nangona kumana kubakho       emxholweni ubukhulu    malunga nomxholo
                                              zakubalasela kubhekele phi   -Izimvo zisemxholweni   ukungacaci kwiindawo         becala                 -Izimvo zitenxile
                                              kwisincoko                   kwaye zinika umdla      ezithile                     -Izimvo ziyaqhawu-     zingcwecwela kude
                                              -Izimvo zivuthiwe            -Sibekelelwe            -Kukho ukunamathelana        qhawuka ziyabhidisa    nomxholo
                                              zixhokonxa iingcinga         ngobuchule, kukho       okubonakalayo kwizimvo       -Buyanqaphazeka        -Iingcamango
                                              -Iingcamango zibekelelwe     ukunamathelana          kwaye kuyanelisa             ubungqina              ziyingxubevange
                                              zandindaniswa ngobugcisa     kweengcamango           -Kukho ukubekelelwa          bokubekeleleka         engenamgqalisela
                                              kuquka intshayelelo, isiqu   okuquka intshayelelo,   kweengcamango                kweengcamango
                                              kunye nesiphelo              isiqu nesiphelo         nonamathelwano               nonamathelwano
                                                                                                   kwintshayelelo, isiqu
                                                                                                   nesiphelo

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                         Tyhila iphepha

### Page 12

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo(FAL)/P3
                                                    Downloaded from hlayiso.com                  12                                                         DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                                                                NSC

IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU] (isaqhubeka)
 Ikhrayitheriya                                            Balaseleyo                        Enobuchule                 Phakathi                 Buthathaka                Bubhetyebhetye
ULWIMI, ISIMBO                                                14–15                               11–12                     8–9                        5–6                         0–3
& NOKUHLELA                                   -Ithoni, irejista, isimbo, isigama   -Ithoni, irejista, isimbo,    -Ithoni, irejista,        -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ulwimi aluvakali
                                              zifanelene ngokugqwesileyo           isigama zifanelene kakhulu    isimbo, isigama           isigama                      -Ithoni, irejista,
Ukuhambelana

                        Umgangatho ongentla
                                              nenjongo, abantu ekujoliswe          nenjongo, abantu ekujoliswe   sifanelene nenjongo,      azifanelananga ncam          isimbo, isigama
kwethoni, irejista,                           kubo kunye nemeko                    kubo kunye nemeko             abantu ekujoliswe         nenjongo, abantu             asifanelananga
isimbo, isigama                               -Ulwimi lusetyenziswe                -Ulwimi luchaneke ngakumbi    kubo kunye nemeko         ekujoliswe kubo kunye        kwaphela nenjongo,
kunye nemeko                                  ngokuzithemba,                       kwaye ithoni isetyenziswe     -Ulwimi                   nemeko                       abantu ekujoliswe
Ukhetho-magama                                luyathabathekisa                     ngokuchaneka kwisincoko       olufanelekileyo           -Ulwimi lusetyenziswa        kubo kunye nemeko
Ukusetyenziswa                                -Ithoni enomtsalane nezafobe         siphela                       ludlulisa umyalezo        ngendlela ebuthathaka        -Ukunqongophala
kolwimi nesigama                              zentetho eziphumeza injongo          -Iziphene zokusetyenziswa     -Ithoni ifanelekile       -Ithoni nochongo             kwesigama
Iimpawu zobhalo,                              -Phantse kube akukho nasinye         kolwimi nopelo                -Izafobe zentetho         magama                       kubaxekile
izakhi                                        isiphene solwakhiwo zivakalisi,      zinqongophele                 zinonga umxholo           azifanelekanga               kangangokuba
zezivakalisi,                                 upelo nokusetyenziswa kolwimi        -Sixonxwe ngobugcisa                                    -Isigama                     ayinasihlahla into
nopelo                                        -Sixonxwe ngobugcisa obukhulu        obukhulu                                                sinqongophele                ebhaliweyo

15 AMANQAKU                                                  13                                   10                         7                          4
                                              -Ulwimi luchanekile kanye            -Ulwimi lunomtsalane kwaye    -Kuyanelisa               -Ukusetyenziswa
                                              nezafobe zisetyenziswe               luyaziphumeza iinjongo        ukusetyenziswa            kolwimi kubonisa

                      Umgangatho
                                              ngethoni ephumeza ukudlulisa         zokubhala                     kolwimi kodwa             ububhetyebhetye
                                              umyalezo                             -Ithoni ifanelekile kwaye     asekho amakhwiniba        -Izivakalisi
                                              -Phantse kube akukho nasinye         iyaziphumeza iinjongo         -Ithoni ifanelekile       zinobuthathaka-
                       ongezantsi
                                              isiphene solwakhiwo zivakalisi,      zokubhala                     kodwa izafobe             azitshintsha-
                                              upelo, nokusetyenziswa kolwimi       -Zimbalwa iziphene zezakhi    zentetho                  tshintshwa
                                              -Sixonxwe ngobugcisa obukhulu        zezivakalisi kunye nopelo     ezisetyenzisiweyo         -Isigama
                                                                                   -Sixonxwe ngobugcisa          zinqongophele             sinqongophele
                                                                                                                                           ngokubalaseleyo
ISAKHIWO                                                        5                                  4                         3                          2                        0–1
                                              Isihloko sikhuliswe                  -Iinkcukacha ezinengqiqo      -Iinkcukacha              -Zikho iingcamango           -Iingcamango
Iimpawu zetekisi                              ngokuncamisayo                       zikhuliswe ngokwakhelanayo    ezisemxholweni            ezamkelekileyo               ezifunekayo
Ukukhula                                      -Iinkcukacha zibalasele              -Izimvo zinamathelene         zikhulisiwe               -Isakhiwo sezivakalisi       zinqongophele
kwemihlathi                                   ngokungaqhelekanga                   -Izivakalisi, imihlathi       -Izivakalisi, imihlathi   nesemihlathi                 -Isakhiwo
nokwakhiwa                                    -Izivakalisi, imihlathi zakhiwe      zitshintshatshintshwa         zakhiwe kuhle             sinamakhwiniba               sezivakalisi
kwezivakalisi                                 zaqiqisiswa ngokugqwesileyo          ngobuchule obuqiqisisiweyo    -Isincoko sibunjwe        -Isincoko sisenayo           nesemihlathi
                                                                                                                 ngengqiqo                 ingqiqo                      sigxoko-gxoko
5 AMANQAKU                                                                                                                                                              -Isincoko
                                                                                                                                                                        asinangqiqo
UMMANDLA
WAMANQAKU                                                  43–50                             33–40                       23–30                      13–20                      0–10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                     Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo(FAL)/P3                                 13                                                      DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                                                NSC

ISIHLOMELO B: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIDE– ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [30 AMANQAKU]
    Ikhrayitheriya                  Balaseleyo                    Enobuchule                    Phakathi                     Buthathaka              Bubhetyebhetye
 UMXHOLO,                               15–18                         11–14                        8–10                           5–7                       0–4
 UCWANGCISO                  -Impendulo igqwesile         -Impendulo ibonakalisa       -Impendulo iyanelisa         -Impendulo ibonakalisa       -Impendulo ibonakalisa
 NEFOMATHI                   idlule okuqhelekileyo        ukuchaneka kanobom           ibonakalisa ulwazi           ulwazi olungephi             ukunqongophala kolwazi
                             -Izimvo ziqiqisisiwe         ulwazi olunzulu              lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi
 Ukungqala                   kwaye zivuthiwe              lweempawu zolu didi          lwetekisi                    lwetekisi                    lwetekisi
 kwempendulo nezimvo         -Luphangalele ulwazi         lwetekisi                    -Izimvo ziyaphuma            -Zimbalwa izimvo             -Intsingiselo ilahleka
 Ukuqoqwa kwezimvo           lweempawu zolu didi          -Ingqalile ayiphumi          emxholweni kwaye kukho       ezisemxholweni kodwa         rhoqo ide iphume
 ngenjongo                   lwetekisi                    nasemxholweni                nokugqwidiza                 kuninzi ukuphuma ecaleni     emxholweni
 yokucwangcisa               -Umsebenzi ungqalile         -Izimvo zixonxwe             -Ukunamathelana              -Kunqabile                   -Akukho
 Injongo yokubhala, abo      uhleli emxholweni            zadakancwa                   kumxholo nezimvo             ukunamathelana               ukunamathelana
 kujoliswe kubo,             -Kukho ukunamathelana        ngokunamatheleneyo           kufanelekile                 komxholo nezimvo             kumxholo nezimvo
 iimpawu/imigaqo             kwizimvo nomxholo            kumxholo nezimvo             -Ezinye iinkcukacha          -Zimbalwa iinkcukacha        -Zimbalwa kakhulu
 yetekisi, kunye nemeko      -Iingcamango                 -Iinkcukacha zixhasa         zixhasa isihloko             ezixhasa isihloko            iinkcukacha ezixhasa
                             zidakancwe ngobunono         isihloko                     -Ifomathi ifanelekile        -Imigaqo yefomathi           isihloko
 18 AMANQAKU                 zonke iinkcukacha            -Ifomathi ifanelekile        kodwa kusekho                ephambili isetyenziswe       -Imigaqo eyimfuneko
                             zixhasa isihloko             ineendawana                  ukungachaneki                ngokungaqondi                yobhalo lwale tekisi
                             -Ifomathi ifanelekile        ezingachanekanga                                          -Kutyeshelwe izinto          ityeshelwe
                             kwaye ichanekile             ezingephi                                                 ezininzi
 ULWIMI ISIMBO                          10–12                           8–9                          6–7                          4–5                         0–3
 SOKUBHALA                   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,
 NOKUHLELA                   isigama zihambelana          isigama sichaneke            isigama sihambelana          nesigama azingqamani         nesigama azingqamani
                             kakhulu nenjongo nabo        kakhulu malunga              nenjongo, abantu             nenjongo kwakunye            nenjongo, imeko
 Ithoni, irejista, isimbo,   kujoliswe kubo kunye         nenjongo, abantu             ekujoliswe kubo              nabantu ekujoliswe kubo      kwakunye nabantu
 injongo/ifuthe, abo         nemeko                       ekujoliswe kubo kunye        kwakunye nemeko              kunye nemeko                 ekujoliswe kubo
 kujoliswe kubo kunye        -Izakhi zezivakalisi         nemeko                       -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         -Izele ziimpazamo
 nemeko                      zisetyenziswe                -Izakhi zezivakalisi         zibonakalisa iimposiso       zineemposiso ezininzi        ixazalala
 Ukusetyenziswa kolwimi      ngokuchanekileyo             zichanekile kwaye            -Isigama siyanelisa          eziphazamisa umyalezo        -Isigama asifanelananga
 nemigaqo                    -Phantse kube akukho         umyalezo wakheke             -Iimpazamo zobhalo           -Sinqongophele isigama       nenjongo
 Uchongo magama              nasinye isiphene             kakuhle                      ezikhoyo aziyiphazamisi      -Kukho amagingxi-gingxi      -Intsingiselo ilahleke
 Iimpawu zokubhala                                        -Isigama sichanekile         intsingiselo nomyalezo       kwintsingiselo               kakhulu
 kunye nopelo                                             -Ubukhulu becala akukho
                                                          zimpazamo
 12 AMANQAKU
 UMMANDLA                             25–30                         19–23                        14–17                        9–12                          0–7
 WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                  Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3                              14                                                        DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                                       NSC – Imemorandam

ISIHLOMELO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIFUTSHANE – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [20 AMANQAKU]
    Ikhrayitheriya                  Balaseleyo                   Enobuchule                     Phakathi                    Buthathaka               Bubhetyebhetye
 UMXHOLO                                10–12                         8–9                          6–7                          4–5                         0–3
 UKUCWANGCISA                -Impendulo igqwesile         -Impendulo ibonakalisa       -Impendulo iyanelisa         - Impendulo ibonakalisa      -Impendulo ibonakalisa
 NEFOMATHI                   ibonisa ukuqiqisiswa         ukuchaneka kanobom           ibonakalisa ulwazi           ubunzima malunga             ukunqongophala kolwazi
                             kwezimvo                     ulwazi olunzulu              lweempawu zolu didi          nolwazi lweempawu zolu       lweempawu zolu didi
 Impendulo nezimvo           -Izimvo zihlakaniphile       lweempawu zolu didi          lwetekisi                    didi lwetekisi               lwetekisi
 Ukubekelelwa kwezimvo       kwaye zivuthiwe              lwetekisi                    -Izimvo azisoloko            -Zimbalwa izimvo             -Intsingiselo ilahleka
 Iimpawu zetekisi/           -Luphangalele ulwazi         -Ingqalile ayiphumi          zisemxholweni kwaye          ezisemxholweni kodwa         rhoqo.
 umgaqo kunye nemeko         lweempawu zolu didi          nasemxholweni                kukho nokugqwidiza           kuninzi ukuphuma ecaleni     -Intsingiselo iduka
                             lwetekisi                    -Izimvo zixonxwe             -Ukunamathelana              -Kunqabile                   kwisakhiwo esixazalala
 12 AMANQAKU                 -Umsebenzi ungqalile         zadakancwa                   kumxholo nezimvo             ukunamathelana               -Akukho
                             akukho kugqwidiza            ngokunamatheleneyo           kwenzeka                     komxholo nezimvo             ukunamathelana
                             -Kubonakala                  kumxholo nezimvo             ngokufanelekileyo            -Zimbalwa iinkcukacha        kumxholo nezimvo
                             ukunamathelana               -Iinkcukacha zixhasa         -Ezinye iinkcukacha          ezixhasa isihloko            -Zimbalwa kakhulu
                             kwizimvo nomxholo            isihloko                     zixhasa isihloko             -Imigaqo yefomathi           iinkcukacha ezixhasa
                             -Iingcamango                 -Ifomathi ingqalile          -Ifomathi ingqalile kodwa    ephambili ityeshelwe         isihloko
                             zidakancwe ngobunono         iindawana ezikhoyo           zikho iindawana              okanye isetyenziswe          -Imigaqo eyimfuneko
                             kwaye zonke                  ezingachanekanga             ezingachanekanga             ngokungaqondi                yobhalo lwale tekisi
                             iinkcukacha zixhasa          aziyiphazamisi injongo                                                                 ityeshelwe
                             isihloko                     yokubhala
                             -Ifomathi ifanelekile
                             kwaye ichanekile
 ULWIMI, ISIMBO                           7–8                           5–6                            4                            3                         0–2
 NOKUHLELA                   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,
                             isigama zifanelene           nesigama sifanelene          isigama sifanelene           nesigama azifanelananga      nesigama
 Ithoni, irejista, isimbo,   kakhulu nenjongo, abo        kakhulu nenjongo, abantu     nenjongo, abantu             nenjongo, abantu             azifanelananga
 nesigama singqamene         kujoliswe kubo kunye         ekujoliswe kubo kunye        ekujoliswe kubo              ekujoliswe kubo kunye        nenjongo, imeko
 nenjongo kunye nemeko       nemeko                       nemeko                       kwakunye nemeko              nemeko                       kwakunye nabantu
 Ukusetyenziswa kolwimi      -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         ekujoliswe kubo
 nemigaqo                    zisetyenziswe                zichanekile kwaye            zibonakalisa iimposiso       zineemposiso ezininzi        -Izele ziimpazamo
 Ukhetho- magama             ngokuchanekileyo             umyalezo wakheke             -Isigama siyanelisa          eziphazamisa umyalezo        ixazalala iyadida
 Iimpawu zokubhala           -Phantse kube akukho         kakuhle                      -Iimpazamo zobhalo           -Sinqongophele isigama       -Isigama asihambelani
 kunye nopelo                nasinye isiphene             -Isigama sichanekile         ezikhoyo aziyiphazamisi      -Kukho amagingxi-gingxi      nenjongo
                                                          -Ubukhulu becala azikho      intsingiselo                 kwintsingiselo               -Intsingiselo ilahlekile
 8 AMANQAKU                                               iimpazamo                                                                              kakhulu
 UMMANDLA                              17–20                          13–15                      10–11                         7–8                            0–5
 WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2016-memo/f7652bab-58c3-494b-9626-5e61c9995d71) — isiXhosa FAL · Memo · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Feb-March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-feb-march-2016-memo/1949979e-0f85-41b3-87dc-0ad7862ee6e8) — isiXhosa FAL · Memo · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2016-memo/55e5a015-bb17-4b42-87d3-9de55fe4f122) — isiXhosa FAL · Memo · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Feb-March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-feb-march-2018-memo/0cde1c2a-921e-40a2-96d2-0499e932746d) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Feb-March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-feb-march-2017-memo/53f6a87b-9b07-4564-8877-907f3526782e) — isiXhosa FAL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Feb-March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-feb-march-2015-memo/86ac03d4-c9f0-4706-9869-2a90896e31ca) — isiXhosa FAL · Memo · 2015 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
