# isiXhosa FAL Grade 12 P3 2020 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 3 memorandum from the September Preparatory Exams 2020, 14 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2020/00323a48-da23-43c1-b1e2-8ec76d8ca350
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2020
- Exam period: September Preparatory Exams
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P3 2020 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2020/00323a48-da23-43c1-b1e2-8ec76d8ca350)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · September Preparatory Exams · 2020 · isixhosa. Memorandum, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                            NATIONAL
                       SENIOR CERTIFICATE

                              IBANGA 12

                         SEPTEMBA 2020

ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3
           ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU:   100

                  Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-14.

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
2                   ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3            (EC/SEPTEMBA 2020)

 ICANDELO A: ISINCOKO

 UMBUZO 1

 Imiyalelo yokumakisha
     Kweli candelo umviwa ukhetha isihloko sibe sinye. Xa ekhethe zazibini, makisha
      esokuqala.
     QAPHELA: Umviwa angabhala naluphi udidi lwesincoko ngesihloko
                    asikhethileyo.
     Ubude besincoko bumele ukuba kwisithuba samagama ali-190 ukuya kuma-240.
     Sebenzisa irubriki esisihlomelo A ukumakisha esi sincoko.

 1.1    Isihloko:          Endakufunda loo mini kwabutshintsha ubomi bam
        Imo                Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
        efanelekileyo:
        Ulwimi             Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                           oluhambe-lana nesincoko esikhethiweyo, isigama
                           sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo
                           zokunonga ezifanele-kileyo.
        Umxholo            Umviwa     angabalisa/chaza/camngca         ngomnye      kule
                           mixholo ilandelayo.

                           Makube sisiganeko semini enye.
                            Angabalisa ngakufundayo emntwini /kwimeko/encwadini/
                             kwifilimu ngale mini ekwabangela utshintsho ebomini bakhe
                            Isiganeko esenzekayo esaba sisifundo esatshintsha ubomi
                             bakhe

                           [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]            [50]

 1.2    Isihloko:         Ubuhle buqala ngaphakathi
        Imo               Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
        efanelekileyo:
        Ulwimi            Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                          oluhambe-lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane
                          nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                          ezifanelekileyo.
        Umxholo           Umviwa angabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala
                          amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo.

                              Ubuhle babantu
                              Ubuhle bezenzo zomntu
                              Ubuhle bamaziko eenkonzo zoluntu

                          [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]             [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2020)                  ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                         3

 1.3 Isihloko:                 Elona qonga lonxibelelwano endilithandayo
     Imo efanelekileyo:        Intshayelelo, isiqu nesiphelo.

       Ulwimi                  Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                               oluhambe-lana nesincoko esikhethiweyo, isigama
                               sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                               nezixhobo zokunonga ezifane-lekileyo.
       Umxholo                 Umviwa angabalisa/chaza/camngca/xoxela
                               amacala amabini/xoxa ngomnye kule mixholo
                               ilandelayo.

                                  Makabalule elona qonga lonxibelelwano
                                   alithandayo nezizathu zoko
                                  Angathelekisa amaqonga onxibelelwano         aze
                                   abalule eli lakhe alithandayo

                               [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                               kwamkeleka.]                                            [50]

 1.4 Isihloko:                 Kulungile okanye akulunganga ukugcina izilwanyana
                               kwiindawo ezinjengeZu?
       Imo efanelekileyo:      Intshayelelo, isiqu nesiphelo.

       Ulwimi                  Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                               oluhambe-lana nesincoko esikhethiweyo, isigama
                               sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                               nezixhobo zokunonga ezifanele-kileyo.
       Umxholo                 Umviwa angabalisa/chaza/camngca/xoxela
                               amacala amabini/xoxa ngomnye kule mixholo
                               ilandelayo.

                               Umfundi usenokuxhasa okanye achase. Oxhasayo
                               anike izimvo ezibangela ukuba ahambisane nesihloko.
                               Ochasayo naye anike izizathu ezibangela ukuba
                               angahambisani nesihloko.
                                Ukunyhashwa kwamalungelo ezilwanyana
                                Ukonyuswa koqoqosho ngenxa yokuvalelwa
                                   kushishinwe ngezilwayana
                                Inkathalo enikwa izilwanyana
                                Ukugadwa kweentlobo zezilwanyana ukuba
                                   zingapheli zithi nya elizweni
                                Ukufundiswa kwabantu ngezilwanyana

                               [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                               kwamkeleka.]                                            [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
4                   ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3             (EC/SEPTEMBA 2020)

 1.5     Isihloko:              Uqoqosho lwelizwe luxhomekeke kumntu wonke
         Imo efanelekileyo:     Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         Ulwimi                 Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                                oluhambe-lana nesincoko esikhethiweyo, isigama
                                sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                                nezixhobo zokunonga ezifanele-kileyo.
         Umxholo                Umviwa angabalisa/chaza/camngca/xoxela
                                amacala amabini/xoxa ngomnye kule mixholo
                                ilandelayo.

                                 Angabhala ngendima efanelwe kukudlalwa
                                  ngumntu ngamnye kuqoqosho lwelizwe
                                 Angabhala ngeziphumo zoqoqosho xa ingabantu
                                  abathile kuphela abaphuhlisa uqoqosho lwelizwe

                                [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                                kwamkeleka.]                                             [50]

 1.6     Isihloko:              Xa ndinokuphinda ndinikwe ithuba loku ...
         Imo efanelekileyo:     Intshayelelo, isiqu nesiphelo.

         Ulwimi                 Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                                oluhambe-lana nesincoko esikhethiweyo, isigama
                                sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                                nezixhobo zokunonga ezifanele-kileyo.
         Umxholo                Umviwa angabalisa/chaza/camngca ngomnye kule
                                mixholo ilandelayo.

                                       Angabhala ngokungenzi kakuhle kwimeko ethile
                                        abonise anokukuphucula xa enokunikwa elinye
                                        ithuba
                                       Angabhala ngokuphucucula nangakumbi oko
                                        wathi wakwenza ngethuba langaphambili

                                [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                                kwamkeleka.]                                             [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
 (EC/SEPTEMBA 2020)                  ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                          5

1.7   1.7.1    Isihloko:
               Imo efanelekileyo:    Intshayelelo, isiqu nesiphelo.

               Ulwimi                Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo
                                     lomhlathi oluhambelana nesincoko
                                     esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
                                     isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo
                                     zokunonga ezifanelekileyo.
               Umxholo               Umviwa angabalisa/chaza/camngca/xoxela
                                     amacala amabini/xoxa ngomnye kule
                                     mixholo ilandelayo.

                                        Ingcuka eyambethe ufele lwegusha
                                        Ukudaniswa ngumntu ubumthembile
                                        Izinto/iimeko/iziphumo azisoloko zilolu hlobo
                                         olindele ukuba zibelulo

                                     [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                                     kwamkeleka.]                                        [50]

      1.7.2    Isihloko:
               Imo efanelekileyo:    Intshayelelo, isiqu nesiphelo.

               Ulwimi                Luhambelana nenjongo yokubhala, uhlobo
                                     lomhlathi oluhambelana nesincoko
                                     esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
                                     isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo
                                     zokunonga ezifanelekileyo.
               Umxholo               Umviwa angabalisa/chaza/camngca/xoxela
                                     amacala amabini/xoxa ngomnye kule
                                     mixholo ilandelayo.

                                        Imini ekwaduduma esendleleni
                                        Imeko/into ebuhlungu eyehlayo         kodwa
                                         yadlula ngathi zange ibekho
                                        Ingozi eyabangelwa ziindudumo
                                        Ukuguquguquka kwemozulu

                                     (Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya
                                     kwamkeleka.)                                        [50]

 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
6                   ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3         (EC/SEPTEMBA 2020)

 IIMPAWU ZESINCOKO

 Isincoko esibalisayo:

     Sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu.
      Makasebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo.
      Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
      Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo,
       mazibonakale.
      Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace
       ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana
       nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela.
      Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha.
      Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa.
 Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda
 isincoko, lungekrwada phofu.

 Isincoko esichazayo:

      Sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku.
     Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo.
     Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
     Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo,
      izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi.
     Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho.
 Sivakalisa iimvakalelo zombhali.

 Isincoko esicamngcayo:

    Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
    Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
    Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
    Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza
     ezifana nezichazi, imifanekiso – ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo
     ezifana nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho).
 Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.

 Isincoko esixoxela icala elinye:

     Umviwa uthatha icala ngomba othile.
     Uthotho lweengxoxo – oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma
      ezithile.
     Ukubethelela – isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo
      oluthile lokuvula.
     Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani
      okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani.
     Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
 Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2020)                  ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                   7

 Kwisincoko esixoxela amacala omabini:

    Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili.
    Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
    Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
    Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
     luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni,
     kodwa makalunike olwakhe uluvo xa evala.
    Unokuxoxela okuthile echasa/evuma nokunika ubungqina obuyinyani
     obuxhasayo.
    Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso.
 Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo.                              [50]

                                                     AMANQAKU ECANDELO A:          50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                   Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
8                   ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3           (EC/SEPTEMBA 2020)

 ICANDELO B: UMHLATHI OMDE

 UMBUZO 2

 Imiyalelo yokumakisha
     Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ubemNYE. Ukuba ukhethe yamibini,
      makisha owokuqala.
     Ubude bomhlathi omde mabubengamagama angama-80 ukuya kwi-100
      umxholo kuphela.
     Sebenzisa irubriki esisihlomelo B ukumakisha lo mhlathi.
 2.1 ILETA ESESIKWENI

        Iidilesi zimbini yeyomntu obhala ileta neyobhalelwayo.
        Isibuliso – esesifanelekileyo.
        Intshayelelo, isiqu nesiphelo mazahluke zicace.
        Ithoni nerejista mazibonakalise ukuba ubhala ileta esesikweni.
        Umxholo mawubengowokucela umsebenzi wexesha leeholide
         zikaDisemba.
        Kwisiphelo kubhalwa igama nefani.
        Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo.                        [30]

 2.2 IOBHITSHUWARI

          Injongo kukuncoma igalelo okanye imisebenzi yomntu ebesaphila
          Kubhalwe ngexesha elidlulileyo, ixesha langoku nelizayo
           lingasetyenziselwa ukugxininisa iimeko ezithile, umzekelo; ukunika
           ithemba
          Kusetyenziswe ulwimi olusesikweni noluchukumisayo
          Mayibhalwe ngemihlathi
          Umhlathi wokuqala mawuqulathe: igama elipheleleyo lomntu
           oswelekileyo, umhla wokuzalwa, indawo azalelwe kuyo, abazali bakhe,
           ukugula kwakhe, nomhla wokusweleka
          Umhlathi olandelayo uqulathe ukukhula kwakhe, ukufunda nokusebenza
           kwakhe kubandakanywe negalelo lakhe kwikwayari
          Umhlathi wokugqibela ubalula usapho alushiya ngasemva, amazwi
           amkhaphayo aquka neziduko                                                   [30]
 2.3 IAJENDA NEMIZUZU YENTLANGANISO

          Iajenda sisicwangciso senkqubo eza kulandelwa entlanganisweni xa
           kuxoxwa
          Kwiajenda kubekwa imiba/izihlokwana ekuza kuxoxwa ngazo
          Imizuzu: umhla nexesha lentlanganiso
          Kunikwa irekhodi ebhaliweyo yoko kwakugqitywe kuko kwintlanganiso
           esele idlulile
          Ihambelana nezihlokwana ezikwiajenda
          Mayibhale iziphakamiso kunye nezigqibo kuphela
          Mayisebenzise ixesha elidlulileyo
          Kubhalwe izivakalisi ezipheleleyo
          Kusetyenziswa ulwimi olusesikweni nesixando sokwenziwa ukubonisa
           ukubandakanywa komntu wonke obekwintlanganiso                               [30]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2020)                  ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3                       9

 2.4 INTETHO ESESIKWENI

        Ifomathi: Makuvele ixesha, indawo, injongo, abaphulaphuli noko aza
           kuthetha ngako
        Intshayelelo itsale umdla wabaphulaphuli
        Umxholo mawazise ulobe abafundi bebanga lesi-8 ukuba bazokufunda
           kwisikolo sakhe kunyaka ozayo, uphuhle.
        Mayisebenzise izivakalisi ezifutshane esebenzisa imizekelo eqhelekileyo
        Mayisebenzise ithoni, irejista, isimbo sokubhala nesigama esifanelekileyo
       Isiphelo masibesesincamisa umxhelo nesiza kwenza ukuba
       abaphulaphuli bahlale beyikhumbula le ntetho.                                 [30]

                                                     AMANQAKU ECANDELO B:              30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
 (EC/SEPTEMBA 2020)                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P3              10

ICANDELO C: UMHLATHI OMFUTSHANE
UMBUZO 3
Imiyalelo yokumakisha
 Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ubemnye, aze athi ukuba ukhethe yamibini,
  makisha owokuqala.
 Ubude bomhlathi omfutshane ngama-60 ukuya kuma-80 amagama umxholo
  kuphela.
 Sebenzisa irubriki esisihlomelo C ukumakisha lo mhlathi.
3.1   IPOWUSTA
       Isakhono nobuchule bokuyila buyafuneka ukuze umsitho ube ngowodwa
        unika lowo waziswayo isizathu sokuzimasa umcimbi lowo
       Makusetyenziswe iifonti ezahlukileyo
       Makunikwe ulwazi oluquphayo nolucacileyo
       Nini – umhla nexesha
       Phi – idilesi
       Izithethi/amaqela amenyiweyo
       Indlela yokunxibelelana – imfonomfono, iselula, ifeksi okanye i-imeyile
       Ulwimi oluchukumisayo/olucengayo
       Ixesha langoku, kusetyenziswe izivakalisi ezifutshane ezingqala ngqo
        kwiinkcukacha ezibalulekileyo
      Amabinzana angasetyenziswa                                                      [20]
3.2   UNGENISO KWIDAYARI
          Mayibhalwe ngomntu wokuqala, kusetyenziswe isivumelanini u‘ndi-‘
          Umhla nexesha lokubhala
          Makaphawule izinto azenzileyo ngexesha etyelele umhlobo wakhe
          Ulwimi lwemihla ngemihla/olungekho sikweni lwamkelekile                    [20]
3.3   IZALATHISI
         Apha makanike imiyalelo malunga nendlela elula emayithathwe ngulowo
          walathiswayo
         Mazicacise indawo asukela kuyo (umzekelo ukuphuma kwakho eCape Town
          Campus)
         Mazicacise icala amakaye ngakulo ekhohlo, ekunene
         Imiyalelo mayinikwe ngendlela elandelelana ngayo ukuze ifezekiseke lula
         Ungaxelwa umgama oza kuhanjwa ukuze ude ufike kwenye ibhakani
         Xela ukuba uza kuhamba ngohola wendlela/isitalato/igama laso, izinto aza
          kuhlangana nazo/ibhulorho anqumla kuzo njalo njalo
         Kubaluleke kakhulu ukucacisa inani lezitalato eziza kunqunyulwa kwakunye
          namagama azo.
         Izihlomelo ezisetyenziswayo – (ezendawo, ezexesha)
      [Umviwa angasebenzisa nayiphi na indlela echanekileyo eya kumfikisa eBellvile
      Campus.]                                                                        [20]

                                                           AMANQAKU ECANDELO C:        20
                                                              AMANQAKU EWONKE:        100

 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

### Page 11

(EC/SEPTEMBA 2020)
                                                          Downloaded from hlayiso.com
                                                                                  ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P3                                                                       11

QAPHELA:

 Sebenzisa le rubriki rhoqo xa umakisha izincoko zephepha lesi-3, ICANDELO A.
 Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu aphambili.
 Kwiikhrayitheriya yoMxholo, uLwimi neSimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe lanomgangatho ongentla nongezantsi
  yanemimandla yamanqaku ahambelana nomgangatho ngamnye.
 Ikhrayitheriya yeSakhiwo yona ayichaphazeleki ngumgangatho ongentla nongezantsi.

ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU]
   Ikhrayitheriya                                      Balaseleyo                     Enobuchule                   Phakathi                   Buthathaka                Bubhetyebhetye
 UMXHOLO                                                   28–30                         22–24                      16–18                        10–12                          4–6
 NOCWANGCISO                                   -Impendulo ebalaseleyo         -Impendulo ixonxwe         -Impendulo iyanelisa         -Impendulo ingena iphuma    -Impendulo ayikho
                                               enomtsalane, ngaphaya          ngobugcisa obukhulu.       ngokupheleleyo.              emxholweni akukho           mxholweni konke konke.

                       Umgangatho ongentla
 (Impendulo nezimvo)                           kobekulindelekile.             -Izimvo zinxulumene        -Izimvo ziyanamathelana      lunamathelwano kwizimvo.    -Izimvo zibondene
 Ukubekelela izimvo                            -Izimvo zihlakaniphile,        nomxholo kwaye zinika      noko kwaye zingakuguqula     -Izimvo azicacanga kwaye    azingqalanga ntweni.
 ngenjongo                                     zixhokonxa iingcinga kwaye     umdla, bukho ubungqina     ukucinga kofundayo.          ezinye zazo zezemboleko.    -Azivakali izimvo kwaye
 yokucwangcisa.                                zinemfezeko.                   bemfezeko kwizimvo.        -Iingcamango zibekelelwe     -Buncinci kakhulu           ziyaphindaphindwa/
 Ukubonakalisa                                 -Isincoko sibekelelwe          -Iingcamango               ngokunamatheleneyo           ubungqina bobekelelo        uthetha into enye.
 ukuyazi injongo,                              ngobuchule                     zibekelelwe                kuquka intshayelelo, isiqu   nonamathelwano              -Iingcamango zibekwe
 abantu ekujoliswe                             obungaqhelekanga kwaye         ngokwakhelanayo kuquka     nesiphelo.                   lweengcamango.              xazalala
 kubo kunye nemeko.                            intshayelelo, isiqu kwakunye   intshayelelo, isiqu                                                                 azinalunxibelelwano.
                                               nesiphelo zibonakalisa         nesiphelo.
 30 AMANQAKU                                   unamathelwano
                                               olunemfezeko.
                                                           25–27                         19–21                      13–15                          7–9                         0–3
                                               -Impendulo encamisileyo        -Impendulo ixonxwe         -Impendulo iyanelisa         -Impendulo iphumile         -Impendulo itenxile malunga

                       Umgangatho ongezantsi
                                               kodwa akukho zimpawu           ngobugcisa.                nangona kumana kubakho       emxholweni ubukhulu         nomxholo.
                                               zakubalasela kubhekele phi     -Izimvo zisemxholweni      ukungacaci kwiindawo         becala.                     -Izimvo zitenxile
                                               kwisincoko.                    kwaye zinika umdla.        ezithile.                    -Izimvo ziyaqhawu-qhawuka   zingcwecwela kude
                                               -Izimvo zivuthiwe              -Sibekelelwe ngobuchule,   -Kukho ukunamathelana        ziyabhidisa.                nomxholo.
                                               zixhokonxa iingcinga.          kukho ukunamathelana       okubonakalayo kwizimvo       -Buyanqaphazeka             -Iingcamango
                                               -Iingcamango zibekelelwe       kweengcamango okuquka      kwaye kuyanelisa.            ubungqina bokubekeleleka    ziyingxubevange
                                               zandindaniswa ngobugcisa       intshayelelo, isiqu        -Kukho ukubekelelwa          kweengcamango               engenamgqalisela.
                                               kuquka intshayelelo, isiqu     nesiphelo.                 kweengcamango                nonamathelwano.
                                               kunye nesiphelo.                                          nonamathelwano
                                                                                                         kwintshayelelo, isiqu
                                                                                                         nesiphelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                         Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
12                                                                        ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P3                                                                          (EC/SEPTEMBA 2020)

IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU] (isaqhubeka)

   Ikhrayitheriya                                            Balaseleyo                     Enobuchule                      Phakathi                    Buthathaka                 Bubhetyebhetye
ULWIMI, ISIMBO                                                   14–15                          11–12                          8–9                            5–6                           0–3
SOKUBHALA &                                        -Ithoni, irejista, isimbo,     -Ithoni, irejista, isimbo,    -Ithoni, irejista, isimbo,    -Ithoni, irejista, isimbo,     -Ulwimi aluvakali.
NOKUHLELA                                          isigama zifanelene             isigama zifanelene kakhulu    isigama sifanelene            isigama azifanelananga         -Ithoni, irejista, isimbo,
                                                   ngokugqwesileyo nenjongo,      nenjongo, abantu ekujoliswe   nenjongo, abantu ekujoliswe   ncam nenjongo, abantu          isigama asifanelananga
Ukuhambelana                                       abantu ekujoliswe kubo         kubo kunye nemeko.            kubo kunye nemeko.            ekujoliswe kubo kunye          kwaphela nenjongo, abantu

                             Umgangatho ongentla
kwethoni, irejista,                                kunye nemeko.                  -Ulwimi luchaneke             -Ulwimi olufanelekileyo       nemeko.                        ekujoliswe kubo kunye
isimbo, isigama kunye                              -Ulwimi lusetyenziswe          ngakumbi kwaye ithoni         ludlulisa umyalezo.           -Ulwimi lusetyenziswa          nemeko.
nemeko                                             ngokuzithemba,                 isetyenziswe ngokuchaneka     -Ithoni ifanelekile.          ngendlela ebuthathaka.         -Ukunqongophala
Ukhetho-magama                                     luyathabathekisa.              kwisincoko siphela.           -Izafobe zentetho zinonga     -Ithoni nochongo magama        kwesigama kubaxekile
Ukusetyenziswa                                     -Ithoni enomtsalane            -Iziphene zokusetyenziswa     umxholo.                      azifanelekanga.                kangangokuba
kolwimi nesigama                                   nezafobe zentetho              kolwimi nopelo                                              -Isigama sinqongophele.        ayinasihlahla into
Iimpawu zobhalo,                                   eziphumeza injongo.            zinqongophele.                                                                             ebhaliweyo.
izakhi zezivakalisi,                               -Phantse kube akukho           -Sixonxwe ngobugcisa
nopelo                                             nasinye isiphene               obukhulu.
                                                   solwakhiwo zivakalisi, upelo
15 AMANQAKU                                        nokusetyenziswa kolwimi.
                                                   -Sixonxwe ngobugcisa
                                                   obukhulu.
                                                                   13                            10                            7                              4
                                                   -Ulwimi luchanekile kanye      -Ulwimi lunomtsalane kwaye    -Kuyanelisa ukusetyenziswa    -Ukusetyenziswa kolwimi

                        Umgangatho ngezantsi
                                                   nezafobe zisetyenziswe         luyaziphumeza iinjongo        kolwimi kodwa asekho          kubonisa ububhetyebhetye.
                                                   ngethoni ephumeza              zokubhala.                    amakhwiniba.                  -Izivakalisi zinobuthathaka-
                                                   ukudlulisa umyalezo.           -Ithoni ifanelekile kwaye     -Ithoni ifanelekile kodwa     azitshintsha-tshintshwa.
                                                   -Phantse kube akukho           iyaziphumeza iinjongo         izafobe zentetho              -Isigama sinqongophele
                                                   nasinye isiphene               zokubhala.                    ezisetyenzisiweyo             ngokubalaseleyo.
                                                   solwakhiwo zivakalisi,         -Zimbalwa iziphene zezakhi    zinqongophele.
                                                   upelo, nokusetyenziswa         zezivakalisi kunye nopelo.
                                                   kolwimi.                       -Sixonxwe ngobugcisa.
                                                   -Sixonxwe ngobugcisa
                                                   obukhulu.
ISAKHIWO                                                            5                             4                             3                           2                             0–1
                                                   Isihloko sikhuliswe            -Iinkcukacha ezinengqiqo      -Iinkcukacha                  -Zikho iingcamango             -Iingcamango ezifunekayo
Iimpawu zetekisi                                   ngokuncamisayo.                zikhuliswe                    ezisemxholweni zikhulisiwe.   ezamkelekileyo.                zinqongophele.
Ukukhula kwemihlathi                               -Iinkcukacha zibalasele        ngokwakhelanayo.              -Izivakalisi, imihlathi       -Isakhiwo sezivakalisi         -Isakhiwo sezivakalisi
nokwakhiwa                                         ngokungaqhelekanga.            -Izimvo zinamathelene.        zakhiwe kuhle.                nesemihlathi                   nesemihlathi sigxoko-gxoko.
kwezivakalisi                                      -Izivakalisi, imihlathi        -Izivakalisi, imihlathi       -Isincoko sibunjwe            sinamakhwiniba.                -Isincoko asinangqiqo.
                                                   zakhiwe zaqiqisiswa            zitshintshatshintshwa         ngengqiqo.                    -Isincoko sisenayo ingqiqo.
5 AMANQAKU                                         ngokugqwesileyo.               ngobuchule
                                                                                  obuqiqisisiweyo.
UMMANDLA
WAMANQAKU                                                     43–50                         33–40                         23–30                          13–20                          0–10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2020)                                        ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3                                                                                 13

ISIHLOMELO B: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIDE– ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [30 AMANQAKU]
     Ikhrayitheriya                    Balaseleyo                    Enobuchule                     Phakathi                    Buthathaka                   Bubhetyebhetye
 UMXHOLO,                                15–18                           11–14                        8–10                          5–7                             0–4
 UCWANGCISO                  -Impendulo igqwesile idlule    -Impendulo ibonakalisa       -Impendulo iyanelisa          -Impendulo ibonakalisa          -Impendulo ibonakalisa
 NEFOMATHI                   okuqhelekileyo.                ukuchaneka kanobom           ibonakalisa ulwazi            ulwazi olungephi                ukunqongophala kolwazi
                             -Izimvo ziqiqisisiwe kwaye     ulwazi olunzulu lweempawu    lweempawu zolu didi           lweempawu zolu didi             lweempawu zolu didi
 Ukungqala kwempendulo       zivuthiwe.                     zolu didi lwetekisi.         lwetekisi.                    lwetekisi.                      lwetekisi.
 nezimvo.                    -Luphangalele ulwazi           -Ingqalile ayiphumi          -Izimvo ziyaphuma             -Zimbalwa izimvo                -Intsingiselo ilahleka rhoqo
 Ukuqoqwa kwezimvo           lweempawu zolu didi            nasemxholweni.               emxholweni kwaye kukho        ezisemxholweni kodwa            ide iphume emxholweni.
 ngenjongo yokucwangcisa.    lwetekisi.                     -Izimvo zixonxwe             nokugqwidiza.                 kuninzi ukuphuma ecaleni.       -Akukho ukunamathelana
 Injongo yokubhala, abo      -Umsebenzi ungqalile uhleli    zadakancwa                   -Ukunamathelana kumxholo      -Kunqabile ukunamathelana       kumxholo nezimvo.
 kujoliswe kubo,             emxholweni.                    ngokunamatheleneyo           nezimvo kufanelekile.         komxholo nezimvo.               -Zimbalwa kakhulu
 iimpawu/imigaqo yetekisi,   -Kukho ukunamathelana          kumxholo nezimvo.            -Ezinye iinkcukacha zixhasa   -Zimbalwa iinkcukacha           iinkcukacha ezixhasa
 kunye nemeko.               kwizimvo nomxholo.             -Iinkcukacha zixhasa         isihloko.                     ezixhasa isihloko.              isihloko.
                             -Iingcamango zidakancwe        isihloko.                    -Ifomathi ifanelekile kodwa   -Imigaqo yefomathi              -Imigaqo eyimfuneko
 18 AMANQAKU                 ngobunono zonke                -Ifomathi ifanelekile        kusekho ukungachaneki.        ephambili isetyenziswe          yobhalo lwale tekisi
                             iinkcukacha zixhasa            ineendawana                                                ngokungaqondi.                  ityeshelwe.
                             isihloko.                      ezingachanekanga                                           -Kutyeshelwe izinto ezininzi.
                             -Ifomathi ifanelekile kwaye    ezingephi.
                             ichanekile.
 ULWIMI ISIMBO                           10–12                         8–9                           6–7                           4–5                             0–3
 SOKUBHALA                   -Ithoni, irejista, isimbo,     -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,    -Ithoni, irejista, isimbo,      -Ithoni, irejista, isimbo,
 NOKUHLELA                   isigama zihambelana            isigama sichaneke kakhulu    isigama sihambelana           nesigama azingqamani            nesigama azingqamani
                             kakhulu nenjongo nabo          malunga nenjongo, abantu     nenjongo, abantu              nenjongo kwakunye nabantu       nenjongo, imeko kwakunye
 Ithoni, irejista, isimbo,   kujoliswe kubo kunye           ekujoliswe kubo kunye        ekujoliswe kubo kwakunye      ekujoliswe kubo kunye           nabantu ekujoliswe kubo.
 injongo/ifuthe, abo         nemeko.                        nemeko.                      nemeko.                       nemeko.                         -Izele ziimpazamo ixazalala.
 kujoliswe kubo kunye        -Izakhi zezivakalisi           -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi          -Izakhi zezivakalisi            -Isigama asifanelananga
 nemeko.                     zisetyenziswe                  zichanekile kwaye umyalezo   zibonakalisa iimposiso.       zineemposiso ezininzi           nenjongo.
 Ukusetyenziswa kolwimi      ngokuchanekileyo.              wakheke kakuhle.             -Isigama siyanelisa.          eziphazamisa umyalezo.          -Intsingiselo ilahleke
 nemigaqo.                   -Phantse kube akukho           -Isigama sichanekile.        -Iimpazamo zobhalo            -Sinqongophele isigama.         kakhulu.
 Uchongo magama              nasinye isiphene.              -Ubukhulu becala akukho      ezikhoyo aziyiphazamisi       -Kukho amagingxi-gingxi
 Iimpawu zokubhala kunye                                    zimpazamo.                   intsingiselo nomyalezo.       kwintsingiselo.
 nopelo.

 12 AMANQAKU
 UMMANDLA                                25–30                        19–23                        14–17                           9–12                            0–7
 WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                 Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
14                                                  ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – P3                                                                            (EC/SEPTEMBA 2020)

ISIHLOMELO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIFUTSHANE – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [20 AMANQAKU]
     Ikhrayitheriya                    Balaseleyo                    Enobuchule                        Phakathi                   Buthathaka                  Bubhetyebhetye
 UMXHOLO                                   10–12                          8–9                            6–7                           4–5                            0–3
 UKUCWANGCISA                -Impendulo igqwesile           -Impendulo ibonakalisa          -Impendulo iyanelisa          -Impendulo ibonakalisa        -Impendulo ibonakalisa
 NEFOMATHI                   ibonisa ukuqiqisiswa           ukuchaneka kanobom              ibonakalisa ulwazi            ubunzima malunga nolwazi      ukunqongophala kolwazi
                             kwezimvo.                      ulwazi olunzulu lweempawu       lweempawu zolu didi           lweempawu zolu didi           lweempawu zolu didi
 Impendulo nezimvo           -Izimvo zihlakaniphile kwaye   zolu didi lwetekisi.            lwetekisi.                    lwetekisi.                    lwetekisi.
 Ukubekelelwa kwezimvo       zivuthiwe.                     -Ingqalile ayiphumi             -Izimvo azisoloko             -Zimbalwa izimvo              -Intsingiselo ilahleka rhoqo
 Iimpawu zetekisi/ umgaqo    -Luphangalele ulwazi           nasemxholweni.                  zisemxholweni kwaye kukho     ezisemxholweni kodwa          kukho
 kunye nemeko                lweempawu zolu didi            -Izimvo zixonxwe                nokugqwidiza.                 kuninzi ukuphuma ecaleni.     Intsingiselo iduke
                             lwetekisi.                     zadakancwa                      -Ukunamathelana kumxholo      -Kunqabile ukunamathelana     kwisakhiwo esixazalala.
 12 AMANQAKU                 -Umsebenzi ungqalile           ngokunamatheleneyo              nezimvo kwenzeka              komxholo nezimvo.             -Akukho ukunamathelana
                             akukho kugqwidiza.             kumxholo nezimvo.               ngokufanelekileyo.            -Zimbalwa iinkcukacha         kumxholo nezimvo.
                             -Kubonakala                    -Iinkcukacha zixhasa            -Ezinye iinkcukacha zixhasa   ezixhasa isihloko.            -Zimbalwa kakhulu
                             ukunamathelana kwizimvo        isihloko.                       isihloko.                     -Imigaqo yefomathi            iinkcukacha ezixhasa
                             nomxholo.                      -Ifomathi ingqalile iindawana   -Ifomathi ingqalile kodwa     ephambili ityeshelwe          isihloko.
                             -Iingcamango zidakancwe        ezikhoyo ezingachanekanga       zikho iindawana               okanye isetyenziswe           -Imigaqo eyimfuneko
                             ngobunono kwaye zonke          aziyiphazamisi injongo          ezingachanekanga.             ngokungaqondi.                yobhalo lwale tekisi
                             iinkcukacha zixhasa            yokubhala.                                                                                  ityeshelwe.
                             isihloko.
                             -Ifomathi ifanelekile kwaye
                             ichanekile.
 ULWIMI, ISIMBO                             7–8                             5–6                              4                             3                           0–2
 SOKUBHALA                   -Ithoni, irejista, isimbo,     -Ithoni, irejista, isimbo,      -Ithoni, irejista, isimbo,    -Ithoni, irejista, isimbo,    -Ithoni, irejista, isimbo,
 NOKUHLELA                   isigama zifanelene kakhulu     nesigama sifanelene             isigama sifanelene            nesigama azifanelananga       nesigama azifanelananga
                             nenjongo, abo kujoliswe        kakhulu nenjongo, abantu        nenjongo, abantu              nenjongo, abantu ekujoliswe   nenjongo, imeko kwakunye
 Ithoni, irejista, isimbo,   kubo kunye nemeko.             ekujoliswe kubo kunye           ekujoliswe kubo kwakunye      kubo kunye nemeko.            nabantu ekujoliswe kubo.
 nesigama singqamene         -Izakhi zezivakalisi           nemeko.                         nemeko.                       -Izakhi zezivakalisi          -Izele ziimpazamo ixazalala
 nenjongo kunye nemeko       zisetyenziswe                  -Izakhi zezivakalisi            -Izakhi zezivakalisi          zineemposiso ezininzi         iyadida.
 Ukusetyenziswa kolwimi      ngokuchanekileyo.              zichanekile kwaye umyalezo      zibonakalisa iimposiso.       eziphazamisa umyalezo.        -Isigama asihambelani
 nemigaqo                    -Phantse kube akukho           wakheke kakuhle.                -Isigama siyanelisa.          -Sinqongophele isigama.       nenjongo.
 Ukhetho- magama             nasinye isiphene.              -Isigama sichanekile.           -Iimpazamo zobhalo            -Kukho amagingxi-gingxi       -Intsingiselo ilahlekile
 Iimpawu zokubhala kunye                                    -Ubukhulu becala azikho         ezikhoyo aziyiphazamisi       kwintsingiselo.               kakhulu.
 nopelo                                                     iimpazamo.                      intsingiselo.

 8 AMANQAKU
 UMMANDLA                              17–20                           13–15                          10–11                           7–8                           0–5
 WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2020](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2020/73cf7a8d-692f-4ae1-8c47-76e780632918) — isiXhosa FAL · QP · 2020 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 QP SEPT2022 (Corr 23 Aug)](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-qp-sept2022-corr-23-aug/84c9883f-167c-4b5b-b7e7-eda3f18f2708) — isiXhosa FAL · QP · 2022 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — isiXhosa FAL · Memo · 2024 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2022 (Corr 23 Aug)](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2022-corr-23-aug/08268c23-92d0-41e7-ad72-e102f1782957) — isiXhosa FAL · Memo · 2022 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2022-nsc-november-exam-memorandum-paper-3-isixhosa/01282f39-c31b-43b2-b07b-fd6fd50a70cc) — isiXhosa FAL · Memo · 2022 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2020](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-memo-gr12-sept-2020/1a399e29-303f-487d-a216-89912828987f) — isiXhosa FAL · Memo · 2020

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2024-watermark/53920582-7e5a-4aea-84d0-f4203209aca1) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
