# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2022 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 3 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2022, 14 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2022-corr-23-aug/08268c23-92d0-41e7-ad72-e102f1782957
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2022 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2022-corr-23-aug/08268c23-92d0-41e7-ad72-e102f1782957)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2022 · isixhosa. Memorandum, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                        SENIOR CERTIFICATE

                               IBANGA 12

                        SEPTEMBA 2022

  ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO
                 (FAL) IPHEPHA 3
            ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU:   100

                  Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-14.

### Page 2

2                      ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3 (EC/SEPTEMBA 2022)

 ICANDELO A: ISINCOKO

 UMBUZO 1

 Imiyalelo yokumakisha
 • Kweli candelo umviwa ukhetha isihloko sibe sinye. Xa ekhethe zazibini, makisha
    esokuqala.
 • QAPHELA: Umviwa angabhala naluphi udidi lwesincoko ngesihloko
               asikhethileyo.
 • Ubude besincoko bumele ukuba kwisithuba samagama ali-190 ukuya kuma-
    240.
 • Sebenzisa irubriki esisihlomelo A ukumakisha esi sincoko.

 1.1 Isihloko:      Usuku endinga ndingalubuyisa
     Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
     efanelekileyo:
     Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                    oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama
                    sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                    nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
     Umxholo        Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala
                    omabini/xoxela icala elinye.

                        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
                        ilandelayo.

                        Makube lusuku olunye.
                        • Angabalisa ngesiganeko solo suku esibangela ukuba
                          anqwenele ukubuyisa olo suku
                        • Ulonwabo olweza nolo suku
                        • Ukukhawuleza kolo suku ukuphela

                        [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]   [50]

 1.2 Isihloko:      Ukubaluleka kwemithi
     Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
     efanelekileyo:
     Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                    oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane
                    nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                    ezifanelekileyo.
     Umxholo        Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala
                    omabini/xoxela icala elinye.

                        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
                        ilandelayo.

                        •   Angabhala ngokubaluleka kwemithi empilweni yabantu.
                        •   Ukubaluleka kwemithi kuqoqosho lwelizwe.
                        •   Ukubaluleka kwemithi ngokuhombisa umhlaba.
                        •   Ukufundisa abantu ngokubaluleka kwemithi.

                        [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]   [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                       Tyhila iphepha

### Page 3

(EC/SEPTEMBA 2022)     ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                   4

1.3    Isihloko:      Lwaphela lusemnandi olo hambo
       Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       efanelekileyo:
       Ulwimi         Luhambelane       nenjongo     yokubhala, uhlobo   lomhlathi
                      oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane
                      nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                      ezifanelekileyo.
       Umxholo        Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/
                      xoxela icala elinye.

                      Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                      Makathethe ngohambo olunye nokuba lwathatha usuku okanye
                      iintsuku.

                      •   Angabhala ngohambo lweholide nosapho
                      •   Ingaluhambo nesikolo/iqela lomdlalo/iqela leenkokeli
                      •   Ingaluhambo lwenkolo
                      •   Kungaluhambo nabahlobo

                      [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]      [50]

1.4    Isihloko:      Abantu abayeke phakathi esikolweni bayaphumelela
       Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       efanelekileyo:
       Ulwimi         Luhambelane       nenjongo     yokubhala, uhlobo   lomhlathi
                      oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane
                      nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                      ezifanelekileyo.
       Umxholo        Isincoko       singabalisa/chaza/camngca/xoxela     amacala
                      omabini/xoxela icala elinye.

                      Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                      Umfundi usenokuxhasa okanye achase. Oxhasayo anike izimvo
                      ezibangela ukuba ahambisane nesihloko. Ochasayo naye anike
                      izizathu ezibangela ukuba angahambisani nesihloko.

                      •   Ukuphumelela kuhamba nengqiqo hayi nokufunda.
                      •   Ukufunda kuphumelelisa ngakumbi kuba kongeza izakhono
                          kwingqiqo.
                      •   Ukuphumelela kuxhomekeka ekuzinikeleni nokusebenza
                          nzima nokuba ufundile okanye akufundanga.
                      •   Ukufunda kwenza ukuba abantu baqeshwe baxhomekeke
                          emivuzweni abayimiselweyo.
                      •   Abantu abaphume phakathi esikolweni basebenza
                          imisebenzi ehlawula kancinci.
                      •   Angabhala anike imizekelo yabantu abayeke phakathi
                          esikolweni kodwa baphumelela/abaphumelela.
                      [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]      [50]

### Page 4

2                      ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3 (EC/SEPTEMBA 2022)

 1.5 Isihloko:      I-intanethi iluncedo kodwa ...
     Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
     efanelekileyo:
     Ulwimi         Luhambelane       nenjongo     yokubhala, uhlobo   lomhlathi
                    oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane
                    nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                    ezifanelekileyo.
     Umxholo        Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala
                    omabini/xoxela icala elinye.

                        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                        Makachaphazeleuncedo lweintanethi eveza necela elibi
                        ngeintanethi.
                        • Angabhala ngoncedo lweintanethi ngokunika ulwazi
                          gabalala.
                        • Uncedo lwayo kunxibelelwano.
                        • Uncedo lwayo kwimfundo.
                        • Uncedo lwayo kootsotsi abatsotsa abantu.
                        • Ukuxhaphazana/nokuxhatshazwa kwabantu ngenxa yayo.
                        • Ukwenza ubomi lula.

                        [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]      [50]

 1.6 Isihloko:      Ingaba ngenene ndim lo, andikholelwa
     Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
     efanelekileyo:
     Ulwimi         Luhambelane       nenjongo     yokubhala, uhlobo   lomhlathi
                    oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane
                    nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                    ezifanelekileyo.
     Umxholo        Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala
                    omabini/xoxela icala elinye.

                        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                        • Angabhala abalule izizathu ezibangela ukuba angakholelwa
                          ukuba nguye okulo meko akuyo.
                        • Angabhala ngobunzima agqithe kubo ukuze abe uyothuka
                          ukuba ngenene ungulo mntu anguye.
                        • Ukuwelwa ngumqa esandleni kutshintshe ubomi.

                        [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]      [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                       Tyhila iphepha

### Page 5

(EC/SEPTEMBA 2022)      ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                  6

 1.7 1.7.1      Isihloko:
                Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
                efanelekileyo:
                Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                               oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama
                               sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                               nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
                Umxholo        Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala
                               omabini/xoxela icala elinye.

                              Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
                              ilandelayo.

                              Makanike isihloko esifanelekileyo.
                              • Angabhala ngothando/umanyano.
                              • Angabhala ngendalo.
                              • Izilwanyana zasekhaya.
                              • Inkcubeko (ezivumela izinja neekati ukuba zihlale
                                endlwini nabantu).
                              • Kungangokukhathalela izilwanyana.

                              [Naziphi izimvo    zomfundi   ezisemxholweni   ziya
                              kwamkeleka.]                                          [50]

       1.7.2    Isihloko:
                Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
                efanelekileyo:
                Ulwimi         Luhambelana nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                               oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama
                               sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                               nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
                Umxholo        Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala
                               omabini/xoxela icala elinye.

                              Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
                              ilandelayo.

                              Makanike isihloko esifanelekileyo.
                              • Angabhala ngokutya okungekho mpilweni
                                nobungozi kwako.
                              • Imini awayezikhuphe ngayo watya ooni nooni.
                              • Ukuxakeka kwabantu okwenza bangapheki batye
                                ukutya okukhawulezayo.
                              • Ukulumkisa ngokuxhomekeka kukutya
                                okukhawulezileyo ngokwepokotho nempilo.
                              • Ukwenza imali ngokutya okukhawulezayo.

                              (Naziphi izimvo    zomfundi   ezisemxholweni   ziya
                              kwamkeleka.)                                          [50]

### Page 6

2                      ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3 (EC/SEPTEMBA 2022)

 IIMPAWU ZESINCOKO

 Isincoko esibalisayo sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu.

 • Masisebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo.
 • Masibonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
 • Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo,
   mazibonakale.
 • Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace
   ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana
   nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela.
 • Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha.
 • Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa.
 • Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda
   isincoko, lungekrwada phofu.

 Isincoko esichazayo sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku.

 • Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo.
 • Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
 • Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo,
   izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi.
 • Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho.
 • Sivakalisa iimvakalelo zombhali.

 Isincoko esicamngcayo:

 • Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
 • Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
 • Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
 • Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza
   ezifana nezichazi, imifanekiso – ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana
   nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho).
 • Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.

 Isincoko esixoxayo:

 • Umviwa uthatha icala ngomba othile.
 • Uthotho lweengxoxo oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma
   ezithile.
 • Ukubethelela isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
   lokuvula.
 • Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani
   okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani.
 • Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
 • Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                        Tyhila iphepha

### Page 7

(EC/SEPTEMBA 2022)    ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                8

 Kwisincoko esivelela amacala omabini

 • Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili.
 • Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
 • Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
 • Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
   luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa
   makalunike olwakhe uluvo xa evala.
 • Unokuxoxela okuthile echasa/evuma nokunika ubungqina obuyinyani
   obuxhasayo.
 • Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso.
 • Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo.                           [50]

                                                  AMANQAKU ECANDELO A:           50

### Page 8

2                      ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3 (EC/SEPTEMBA 2022)

 ICANDELO B: UMHLATHI OMDE

 Imiyalelo yokumakisha
 • Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ubemnye. Ukuba ukhethe yamibini,
    makisha owokuqala.
 • Ubude bomhlathi omde mabubengamagama angama-80 ukuya kwi-100 umxholo
    kuphela.
 • Sebenzisa irubriki esisihlomelo B ukumakisha lo mhlathi.

 UMBUZO 2

 2.1 ILETA ESESIKWENI

      • Iidilesi zimbini.
      • Eyombhali ibhalwa ngokupheleleyo kwikona engasekunene.
      • Umhla ubhalwa ngqo phantsi kwedilesi yombhali, ze emva koko kushiywe
        umgca.
      • Idilesi yombhalelwa ibhalwa ithi nca kumgca ohlayo ngasekhohlo.
      • Isebe elo libhalelwayo malikhankanywe.
      • Emva koko makubhalwe idilesi epheleleyo ze kushiywe umgca.
      • Isibuliso masihambelane nomxholo weleta.
      • Umcimbi ukrwelelwa umgca ngaphantsi, uze ushiye umgca.
      • Ileta mayibe yeyokwenza isicelo sendawo yokufunda kwiyunivesithi.
      • Isiphelo sibe seseleta esesikweni size silandelwe yifani noonobumba-
        magama ombhali.                                                             [30]

 2.2 IOBHITSHUWARI

       • Umviwa kufuneka enze amagqabantshintshi obomi bomntu ongasekhoyo
         obengumhleli wephephandaba lengingqi.
       • Ibhalwa ngohlobo lomhlathi.
       • Umhlathi wokuqala unika iinkcukacha malunga: negama, umhla wokuzalwa
         nowokusweleka kwakhe, indawo azalelwe kuyo, imfundo yakhe.
       • Umhlathi olandelayo: uhlomla ngegalelo lakhe, iimpembelelo zakhe,
         ezixhaswa ngebalana elibubungqina besiphiwo/iziphiwo zakhe ekuhlaleni/
         emsebenzini/kwimibutho abezibandakanye nayo.
       • Umhlathi wesithathu/wokugqibela udlulisa amazwi ovelwano kwikhaya/
         kusapho lomfi.                                                             [30]

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                     Tyhila iphepha

### Page 9

(EC/SEPTEMBA 2022)     ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3               10

 2.3 UDLIWANONDLEBE

       •   Udliwanondlebe malube phakathi komsasazi kanomathotholo kunye
           nemvumi yamapiyano.
       •   Ifomathi mayibe ngumbuzo olandelwa yimpendulo.
       •   Izithethi mazinikwe amagama kushiywe umgca phakathi kwezithethi.
       •   Amagama ezithethi abhalwa kwicala elisekhohlo ephepheni kubekwe
           ikholoni ze kulandele intetho yesithethi.
       •   Kwintshayelelo obuza imibuzo unika imvelaphi yomntu ambuzayo.
       •   Kwisiqu obuzayo ubuza imibuzo esemxholweni emalunga nokuphumelela
           kwemvumi yamapiyano.
       •   Iimpendulo mazicacise ngokwaneleyo zinike izimvo neengongoma
           ezifanelekileyo.
       •   Umntu obuzwayo uphendula imibuzo aze anike ulwazi olulindelekileyo.
       •   Kuvumelekile ukusebenzisa umntu wokuqala umz ‘Ndi’.                   [30]

 2.4 IAJENDA NEMIZUZU YENTLANGANISO

       • Kwi-ajenda kudweliswa inkqubo eza kulandelwa entlanganisweni xa
         kuxoxwa.
       • Makudweliswe imiba/izihlokwana ekuza kuxoxwa ngazo
         ngokokulandelelana kwazo.
       • Imizuzu mayihambelane nezihlokwana ezikwi-ajenda.
       • Kubhalwa iziphakamiso kunye nezigqibo kuphela.
       • Imizuzu ibhalwa kwixesha elidlulileyo.
       • Ulwimi malube lolusesikweni.                                            [30]

                                                   AMANQAKU ECANDELO B:           30

### Page 10

2                      ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3 (EC/SEPTEMBA 2022)

 ICANDELO C: UMHLATHI OMFUTSHANE

 Imiyalelo yokumakisha

 • Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ubemnye, aze athi ukuba ukhethe
   yamibini, makisha owokuqala.
 • Ubude bomhlathi omfutshane ngama-60 ukuya kuma-80 amagama umxholo
   kuphela.
 • Sebenzisa irubriki esisihlomelo C ukumakisha lo mhlathi.

 UMBUZO 3

 3.1 IPOWUSTA

      •   Makulandelwe ifomathi efanelekileyo.
      •   Okubhaliweyo kwipowusta makucace, kunike umdla.
      •   Mayicace ukuba ipowusta ijolise koobani.
      •   Iinkcukacha malunga nokulondoloza amanzi mazixelwe.                       [20]

 3.2 UMYALEZO OMFUTSHANE

       • Igama okanye inombolo yomamkeli phezulu kwesikrini sefowuni.
       • Umyalezo ochwetheziweyo.
       • Ulwimi lunokuba sesikweni okanye lube lolungekho sesikweni
         kuxhomekeka kwimeko leyo.
       • Ixesha lixhomekeke kumxholo.
       • Umyalezo kufuneka ucace kwaye ube mfutshane.
       • Ukusetyenziswa kwezishunqulelo, oonobumba, amanani nokushiya
         izikhamiso kuvumeleke kuphela xa kubhalwa itekisi engekho sesikweni.       [20]

 3.3 IMIYALELO

      • Mayibemalunga nokubhala ileta yobuhlobo.
      • Imiyalelo mayicace gca, kusetyenziswe isiyaleli ubukhulu becala kwimo
        evumayo.
      • Ingasetyenziswa imo elandulayo kodwa hayi kakhulu.
      • Mayibekwe ngendlela ecacileyo nevakalayo imiyalelo.                         [20]

                                                       AMANQAKU ECANDELO C:          20
                                                          AMANQAKU EWONKE:          100

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                     Tyhila iphepha

### Page 11

(EC/SEPTEMBA 2022)                                                 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)/P3                                                                      12

QAPHELA:

• Sebenzisa le rubriki rhoqo xa umakisha izincoko zephepha lesi-3, ICANDELO A.
• Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu aphambili.
• Kwiikhrayitheriya yoMxholo, uLwimi neSimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe lanomgangatho ongentla nongezantsi
  yanemimandla yamanqaku ahambelana nomgangatho ngamnye.
• Ikhrayitheriya yeSakhiwo yona ayichaphazeleki ngumgangatho ongentla nongezantsi.

ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU]
    Ikhrayitheriya                                       Balaseleyo                     Enobuchule                   Phakathi                   Buthathaka              Bubhetyebhetye
 UMXHOLO                                                     28–30                         22–24                      16–18                        10–12                      4–6
 NOCWANGCISO                                     -Impendulo ebalaseleyo         -Impendulo ixonxwe         -Impendulo iyanelisa         -Impendulo ingena iphuma    -Impendulo ayikho
                                                 enomtsalane, ngaphaya          ngobugcisa obukhulu.       ngokupheleleyo.              emxholweni akukho           mxholweni konke konke.

                         Umgangatho ongentla
 (Impendulo nezimvo)                             kobekulindelekile.             -Izimvo zinxulumene        -Izimvo ziyanamathelana      lunamathelwano kwizimvo.    -Izimvo zibondene
 Ukubekelela izimvo                              -Izimvo zihlakaniphile,        nomxholo kwaye zinika      noko kwaye zingakuguqula     -Izimvo azicacanga kwaye    azingqalanga ntweni.
 ngenjongo                                       zixhokonxa iingcinga kwaye     umdla, bukho ubungqina     ukucinga kofundayo.          ezinye zazo zezemboleko.    -Azivakali izimvo kwaye
 yokucwangcisa.                                  zinemfezeko.                   bemfezeko kwizimvo.        -Iingcamango zibekelelwe     -Buncinci kakhulu           ziyaphindaphindwa/
 Ukubonakalisa ukuyazi                           -Isincoko sibekelelwe          -Iingcamango               ngokunamatheleneyo           ubungqina bobekelelo        uthetha into enye.
 injongo, abantu                                 ngobuchule                     zibekelelwe                kuquka intshayelelo, isiqu   nonamathelwano              -Iingcamango zibekwe
 ekujoliswe kubo kunye                           obungaqhelekanga kwaye         ngokwakhelanayo kuquka     nesiphelo.                   lweengcamango.              xazalala
 nemeko.                                         intshayelelo, isiqu kwakunye   intshayelelo, isiqu                                                                 azinalunxibelelwano.
                                                 nesiphelo zibonakalisa         nesiphelo.
 30 AMANQAKU                                     unamathelwano
                                                 olunemfezeko.
                                                             25–27                         19–21                      13–15                          7–9                      0–3
                                                 -Impendulo encamisileyo        -Impendulo ixonxwe         -Impendulo iyanelisa         -Impendulo iphumile         -Impendulo itenxile

                         Umgangatho ongezantsi
                                                 kodwa akukho zimpawu           ngobugcisa.                nangona kumana kubakho       emxholweni ubukhulu         malunga nomxholo.
                                                 zakubalasela kubhekele phi     -Izimvo zisemxholweni      ukungacaci kwiindawo         becala.                     -Izimvo zitenxile
                                                 kwisincoko.                    kwaye zinika umdla.        ezithile.                    -Izimvo ziyaqhawu-qhawuka   zingcwecwela kude
                                                 -Izimvo zivuthiwe              -Sibekelelwe ngobuchule,   -Kukho ukunamathelana        ziyabhidisa.                nomxholo.
                                                 zixhokonxa iingcinga.          kukho ukunamathelana       okubonakalayo kwizimvo       -Buyanqaphazeka             -Iingcamango
                                                 -Iingcamango zibekelelwe       kweengcamango okuquka      kwaye kuyanelisa.            ubungqina bokubekeleleka    ziyingxubevange
                                                 zandindaniswa ngobugcisa       intshayelelo, isiqu        -Kukho ukubekelelwa          kweengcamango               engenamgqalisela.
                                                 kuquka intshayelelo, isiqu     nesiphelo.                 kweengcamango                nonamathelwano.
                                                 kunye nesiphelo.                                          nonamathelwano
                                                                                                           kwintshayelelo, isiqu
                                                                                                           nesiphelo.

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                                                                                                                      Tyhila iphepha

### Page 12

(EC/SEPTEMBA 2022)                                                 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL) P3                                                                                13

IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU] (isaqhubeka)
   Ikhrayitheriya                                         Balaseleyo                       Enobuchule                     Phakathi                       Buthathaka                 Bubhetyebhetye
ULWIMI, ISIMBO                                                14–15                            11–12                         8–9                               5–6                          0–3
OKANYE                                         - Ithoni, irejista, isimbo,      - Ithoni, irejista, isimbo,  - Ithoni, irejista, isimbo,      - Ithoni, irejista, isimbo,     - Ulwimi aluvakali.
NOKUHLELA                                        isigama zifanelene               isigama zifanelene kakhulu   isigama sifanelene               isigama azifanelananga        - Ithoni, irejista, isimbo,
                                                 ngokugqwesileyo nenjongo,        nenjongo, abantu             nenjongo, abantu                 ncam nenjongo, abantu           isigama asifanelananga
Ukuhambelana                                     abantu ekujoliswe kubo           ekujoliswe kubo kunye        ekujoliswe kubo kunye            ekujoliswe kubo kunye           kwaphela nenjongo,

                        Umgangatho ongentla
kwethoni, irejista,                              kunye nemeko.                    nemeko.                      nemeko.                          nemeko.                         abantu ekujoliswe kubo
isimbo, isigama kunye                          - Ulwimi lusetyenziswe           - Ulwimi luchaneke ngakumbi - Ulwimi olufanelekileyo          - Ulwimi lusetyenziswa            kunye nemeko.
nemeko                                           ngokuzithemba,                   kwaye ithoni isetyenziswe    ludlulisa umyalezo.              ngendlela ebuthathaka.        - Ukunqongophala
Ukhetho-magama                                   luyathabathekisa.                ngokuchaneka kwisincoko - Ithoni ifanelekile.               - Ithoni nochongo magama          kwesigama kubaxekile
Ukusetyenziswa                                 - Ithoni enomtsalane               siphela.                   - Izafobe zentetho zinonga         azifanelekanga.                 kangangokuba
kolwimi nesigama                                 nezafobe zentetho              - Iziphene zokusetyenziswa     umxholo.                       - Isigama sinqongophele.          ayinasihlahla into
Iimpawu zobhalo,                                 eziphumeza injongo.              kolwimi nopelo                                                                                ebhaliweyo.
izakhi zezivakalisi,                           - Phantse kube akukho              zinqongophele.
nopelo                                           nasinye isiphene               - Sixonxwe ngobugcisa
                                                 solwakhiwo zivakalisi, upelo obukhulu.
15 AMANQAKU                                      nokusetyenziswa kolwimi.
                                               - Sixonxwe ngobugcisa
                                                 obukhulu.
                                                                13                               10                            7                                4

                        Umgangatho ngezantsi
                                               - Ulwimi luchanekile kanye       - Ulwimi lunomtsalane kwaye - Kuyanelisa ukusetyenziswa - Ukusetyenziswa kolwimi
                                                 nezafobe zisetyenziswe           luyaziphumeza iinjongo       kolwimi kodwa asekho             kubonisa ububhetyebhetye.
                                                 ngethoni ephumeza                zokubhala.                   amakhwiniba.                   - Izivakalisi zinobuthathaka-
                                                 ukudlulisa umyalezo.           - Ithoni ifanelekile kwaye   - Ithoni ifanelekile kodwa         azitshintsha-tshintshwa.
                                               - Phantse kube akukho              iyaziphumeza iinjongo        izafobe zentetho               - Isigama sinqongophele
                                                 nasinye isiphene                 zokubhala.                   ezisetyenzisiweyo                ngokubalaseleyo.
                                                 solwakhiwo zivakalisi,         - Zimbalwa iziphene zezakhi    zinqongophele.
                                                 upelo, nokusetyenziswa           zezivakalisi kunye nopelo.
                                                 kolwimi.                       - Sixonxwe ngobugcisa.
                                               - Sixonxwe ngobugcisa
                                                 obukhulu.
ISAKHIWO                                                         5                                4                            3                                2                         0–1
                                               - Isihloko sikhuliswe            - Iinkcukacha ezinengqiqo    - Iinkcukacha                    - Zikho iingcamango             - Iingcamango
Iimpawu zetekisi                                 ngokuncamisayo.                  zikhuliswe                   ezisemxholweni zikhulisiwe. ezamkelekileyo.                      ezifunekayo
Ukukhula kwemihlathi                           - Iinkcukacha zibalasele           ngokwakhelanayo.           - Izivakalisi, imihlathi zakhiwe - Isakhiwo sezivakalisi           zinqongophele.
nokwakhiwa                                       ngokungaqhelekanga.            - Izimvo zinamathelene.        kuhle.                           nesemihlathi                  - Isakhiwo sezivakalisi
kwezivakalisi                                  - Izivakalisi, imihlathi zakhiwe - Izivakalisi, imihlathi     - Isincoko sibunjwe                sinamakhwiniba.                 nesemihlathi sigxoko-
                                                 zaqiqisiswa                      zitshintshatshintshwa        ngengqiqo.                     - Isincoko sisenayo ingqiqo.      gxoko.
5 AMANQAKU                                       ngokugqwesileyo.                 ngobuchule                                                                                  - Isincoko asinangqiqo.
                                                                                  obuqiqisisiweyo.
UMMANDLA
WAMANQAKU                                                  43–50                          33–40                           23–30                          13–20                           0–10

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                                                                                                                                  Tyhila iphepha

### Page 13

14                                          ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3                                                               (EC/SEPTEMBA 2022)

ISIHLOMELO B: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIDE– ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [30 AMANQAKU]
          Ikhrayitheriya                  Balaseleyo                    Enobuchule                      Phakathi                     Buthathaka                 Bubhetyebhetye
 UMXHOLO, UCWANGCISO                          15–18                         11–14                         8–10                           5–7                           0–4
 NEFOMATHI                     - Impendulo igqwesile idlule   - Impendulo ibonakalisa       - Impendulo iyanelisa          - Impendulo ibonakalisa        - Impendulo ibonakalisa
                                 okuqhelekileyo.                ukuchaneka kanobom            ibonakalisa ulwazi             ulwazi olungephi               ukunqongophala kolwazi
 Ukungqala kwempendulo         - Izimvo ziqiqisisiwe kwaye      ulwazi olunzulu lweempawu     lweempawu zolu didi            lweempawu zolu didi            lweempawu zolu didi
 nezimvo.                        zivuthiwe.                     zolu didi lwetekisi.          lwetekisi.                     lwetekisi.                     lwetekisi.
 Ukuqoqwa kwezimvo             - Luphangalele ulwazi          - Ingqalile ayiphumi          - Izimvo ziyaphuma             - Zimbalwa izimvo              - Intsingiselo ilahleka
 ngenjongo yokucwangcisa.        lweempawu zolu didi            nasemxholweni.                emxholweni kwaye kukho         ezisemxholweni kodwa           rhoqo ide iphume
 Injongo yokubhala, abo          lwetekisi.                   - Izimvo zixonxwe               nokugqwidiza.                  kuninzi ukuphuma ecaleni.      emxholweni.
 kujoliswe kubo,               - Umsebenzi ungqalile uhleli     zadakancwa                  - Ukunamathelana kumxholo      - Kunqabile ukunamathelana - Akukho ukunamathelana
 iimpawu/imigaqo yetekisi,       emxholweni.                    ngokunamatheleneyo            nezimvo kufanelekile.          komxholo nezimvo.              kumxholo nezimvo.
 kunye nemeko.                 - Kukho ukunamathelana           kumxholo nezimvo.           - Ezinye iinkcukacha zixhasa   - Zimbalwa iinkcukacha         - Zimbalwa kakhulu
                                 kwizimvo nomxholo.           - Iinkcukacha zixhasa           isihloko.                      ezixhasa isihloko.             iinkcukacha ezixhasa
 18 AMANQAKU                   - Iingcamango zidakancwe         isihloko.                   - Ifomathi ifanelekile kodwa   - Imigaqo yefomathi ephambili isihloko.
                                 ngobunono zonke              - Ifomathi ifanelekile          kusekho ukungachaneki.         isetyenziswe                 - Imigaqo eyimfuneko
                                 iinkcukacha zixhasa            ineendawana                                                  ngokungaqondi.                 yobhalo lwale tekisi
                                 isihloko.                      ezingachanekanga                                           - Kutyeshelwe izinto ezininzi.   ityeshelwe.
                               - Ifomathi ifanelekile kwaye     ezingephi.
                                 ichanekile.
 ULWIMI ISIMBO                                10–12                       8–9                           6–7                             4–5                         0–3
 SOKUBHALA                     - Ithoni, irejista, isimbo,    - Ithoni, irejista, isimbo, - Ithoni, irejista, isimbo,      - Ithoni, irejista, isimbo, - Ithoni, irejista, isimbo,
 NOKUHLELA                       isigama zihambelana            isigama sichaneke kakhulu   isigama sihambelana              nesigama azingqamani        nesigama azingqamani
                                 kakhulu nenjongo nabo          malunga nenjongo, abantu    nenjongo, abantu                 nenjongo kwakunye nabantu nenjongo, imeko
 Ithoni, irejista, isimbo,       kujoliswe kubo kunye           ekujoliswe kubo kunye       ekujoliswe kubo kwakunye         ekujoliswe kubo kunye       kwakunye nabantu
 injongo/ifuthe, abo kujoliswe   nemeko.                        nemeko.                     nemeko.                          nemeko.                     ekujoliswe kubo.
 kubo kunye nemeko.            - Izakhi zezivakalisi          - Izakhi zezivakalisi       - Izakhi zezivakalisi            - Izakhi zezivakalisi       - Izele ziimpazamo
 Ukusetyenziswa kolwimi          zisetyenziswe                  zichanekile kwaye umyalezo zibonakalisa iimposiso.           zineemposiso ezininzi       ixazalala.
 nemigaqo.                       ngokuchanekileyo.              wakheke kakuhle.          - Isigama siyanelisa.              eziphazamisa umyalezo.    - Isigama asifanelananga
 Uchongo magama                - Phantse kube akukho          - Isigama sichanekile.      - Iimpazamo zobhalo              - Sinqongophele isigama.      nenjongo.
 Iimpawu zokubhala kunye         nasinye isiphene.            - Ubukhulu becala akukho      ezikhoyo aziyiphazamisi        - Kukho amagingxi-gingxi    - Intsingiselo ilahleke
 nopelo.                                                        zimpazamo.                  intsingiselo nomyalezo.          kwintsingiselo.             kakhulu.
 12 AMANQAKU
 UMMANDLA WAMANQAKU                       25–30                          19–23                         14–17                           9–12                         0–7

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                                                                                                          Tyhila iphepha

### Page 14

15                                               ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)/P3                                                          (EC/SEPTEMBA 2022)

ISIHLOMELO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIFUTSHANE – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [20 AMANQAKU]
     Ikhrayitheriya                      Balaseleyo                     Enobuchule                       Phakathi                    Buthathaka                Bubhetyebhetye
 UMXHOLO                                     10–12                            8–9                           6–7                          4–5                            0–3
 UKUCWANGCISA                - Impendulo igqwesile ibonisa - Impendulo ibonakalisa          - Impendulo iyanelisa          - Impendulo ibonakalisa      - Impendulo ibonakalisa
 NEFOMATHI                     ukuqiqisiswa kwezimvo.          ukuchaneka kanobom             ibonakalisa ulwazi             ubunzima malunga nolwazi     ukunqongophala kolwazi
                             - Izimvo zihlakaniphile kwaye     ulwazi olunzulu lweempawu      lweempawu zolu didi            lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi
 Impendulo nezimvo             zivuthiwe.                      zolu didi lwetekisi.           lwetekisi.                     lwetekisi.                   lwetekisi.
 Ukubekelelwa kwezimvo       - Luphangalele ulwazi           - Ingqalile ayiphumi           - Izimvo azisoloko             - Zimbalwa izimvo            - Intsingiselo ilahleka rhoqo
 Iimpawu zetekisi/ umgaqo      lweempawu zolu didi             nasemxholweni.                 zisemxholweni kwaye            ezisemxholweni kodwa         kukho
 kunye nemeko                  lwetekisi.                    - Izimvo zixonxwe                kukho nokugqwidiza.            kuninzi ukuphuma ecaleni.  - Intsingiselo iduke
                             - Umsebenzi ungqalile akukho      zadakancwa                   - Ukunamathelana kumxholo      - Kunqabile ukunamathelana     kwisakhiwo esixazalala.
 12 AMANQAKU                   kugqwidiza.                     ngokunamatheleneyo             nezimvo kwenzeka               komxholo nezimvo.          - Akukho ukunamathelana
                             - Kubonakala ukunamathelana       kumxholo nezimvo.              ngokufanelekileyo.           - Zimbalwa iinkcukacha         kumxholo nezimvo.
                               kwizimvo nomxholo.            - Iinkcukacha zixhasa          - Ezinye iinkcukacha zixhasa     ezixhasa isihloko.         - Zimbalwa kakhulu
                             - Iingcamango zidakancwe          isihloko.                      isihloko.                    - Imigaqo yefomathi            iinkcukacha ezixhasa
                               ngobunono kwaye zonke         - Ifomathi ingqalile iindawana - Ifomathi ingqalile kodwa       ephambili ityeshelwe         isihloko.
                               iinkcukacha zixhasa isihloko.   ezikhoyo ezingachanekanga zikho iindawana                     okanye isetyenziswe        - Imigaqo eyimfuneko
                             - Ifomathi ifanelekile kwaye      aziyiphazamisi injongo         ezingachanekanga.              ngokungaqondi.               yobhalo lwale tekisi
                               ichanekile.                     yokubhala.                                                                                 ityeshelwe.
 ULWIMI, ISIMBO                               7–8                             5–6                             4                              3                          0–2
 NOKUHLELA                   - Ithoni, irejista, isimbo,     - Ithoni, irejista, isimbo,    - Ithoni, irejista, isimbo,    - Ithoni, irejista, isimbo,  - Ithoni, irejista, isimbo,
                               isigama zifanelene kakhulu      nesigama sifanelene            isigama sifanelene             nesigama azifanelananga      nesigama azifanelananga
 Ithoni, irejista, isimbo,     nenjongo, abo kujoliswe kubo kakhulu nenjongo, abantu          nenjongo, abantu               nenjongo, abantu ekujoliswe nenjongo, imeko
 nesigama singqamene           kunye nemeko.                   ekujoliswe kubo kunye          ekujoliswe kubo kwakunye       kubo kunye nemeko.           kwakunye nabantu
 nenjongo kunye nemeko       - Izakhi zezivakalisi             nemeko.                        nemeko.                      - Izakhi zezivakalisi          ekujoliswe kubo.
 Ukusetyenziswa kolwimi        zisetyenziswe                 - Izakhi zezivakalisi          - Izakhi zezivakalisi            zineemposiso ezininzi      - Izele ziimpazamo
 nemigaqo                      ngokuchanekileyo.               zichanekile kwaye umyalezo zibonakalisa iimposiso.            eziphazamisa umyalezo.       ixazalala iyadida.
 Ukhetho- magama             - Phantse kube akukho             wakheke kakuhle.             - Isigama siyanelisa.          - Sinqongophele isigama.     - Isigama asihambelani
 Iimpawu zokubhala kunye       nasinye isiphene.             - Isigama sichanekile.         - Iimpazamo zobhalo            - Kukho amagingxi-gingxi       nenjongo.
 nopelo                                                      - Ubukhulu becala azikho         ezikhoyo aziyiphazamisi        kwintsingiselo.            - Intsingiselo ilahlekile
                                                               iimpazamo.                     intsingiselo.                                               kakhulu.
 8 AMANQAKU
 UMMANDLA
                                         17–20                          13–15                          10–11                            7–8                           0–5
 WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2022-nsc-november-exam-memorandum-paper-3-isixhosa/01282f39-c31b-43b2-b07b-fd6fd50a70cc) — isiXhosa FAL · Memo · 2022 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — isiXhosa FAL · Memo · 2024 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 QP SEPT2022 (Corr 23 Aug)](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-qp-sept2022-corr-23-aug/84c9883f-167c-4b5b-b7e7-eda3f18f2708) — isiXhosa FAL · QP · 2022 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 QP SEPT2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-qp-sept2024-watermark/ef555ff8-729d-4666-ac27-2d8fb1cef7e2) — isiXhosa FAL · QP · 2024 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 QP SEPT2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-qp-sept2023/57efa6c9-a8eb-4e3a-9c61-3d2448211521) — isiXhosa FAL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2022-mg/a38bf92b-14af-42c8-83f2-6bb25849ab30) — isiXhosa FAL · Memo · 2022 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2024-watermark/53920582-7e5a-4aea-84d0-f4203209aca1) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
