# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June Exams 2016 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 3 memorandum from the NSC June Exams 2016, 12 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-june-july-2016-memo/0ccb0a44-fda6-48f2-9df7-5f3176e7a238
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: NSC June Exams
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June Exams 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-june-july-2016-memo/0ccb0a44-fda6-48f2-9df7-5f3176e7a238)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC June Exams · 2016 · isixhosa. Memorandum, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                  SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                               IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                           2016

                                        IMEMORANDAM

                                                              AMANQAKU: 100

                          Le memorandam inamaphepha ali-12.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                             Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3  2                           DBE/2016
                                        SCE – Imemorandam

ICANDELO A: ISINCOKO

UMBUZO 1

Imiyalelo yokumakisha
•    Kweli candelo umviwa ukhetha isincoko sibe sinye. Xa ekhethe zazibini, makisha
     esokuqala.
•    QAPHELA: Umviwa angabhala naluphi udidi lwesincoko ngesihloko
                   asikhethileyo.
•    Ubude besincoko bumele ukuba kwisithuba samagama ali-190 ukuya kuma-240.
•    Sebenzisa irubriki esisihlomelo A ukumakisha esi sincoko.

1.1      Isihloko:      'Ndakuqonda loo mini ukubaluleka kwendalo'
         Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         efanelekileyo:
         Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                        okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                        sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
         Umxholo        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                          Ukubalisa ukuncedwa lulwazi oluthile awalufumanayo okanye
                          okwamehlelayo ukuze abone ukuba indalo ibalulekile/
                          ukuqaphela okuthile endalweni okwatsho wakuqonda
                          ukubaluleka kwayo.

                          [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]     [50]

1.2      Isihloko:      Ubuntu
         Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         efanelekileyo:
         Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                        okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                        sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
         Umxholo        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                          Ukuncedana kwabantu/ukuhlalisana kakuhle koluntu/
                          ukuxhasana ebubini nasebumnandini/ukwamkelana.

                          [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]     [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3   3                            DBE/2016
                                              SCE – Imemorandam

1.3      Isihloko:      Elo bali landifundisa lukhulu
         Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         efanelekileyo:
         Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                        okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                        sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
         Umxholo        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                          Angabalisa ibali alibaliselwe ngumntu nakufunde kulo/
                          angabalisa ngebali alifundileyo okanye alive abantu
                          bebaliselana ngalo, aphawule nezinto azifundileyo kwelo bali.

                          [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]         [50]

1.4      Isihloko:      Gqi umzali wam ndingacingelanga...
         Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         efanelekileyo:
         Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                        okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                        sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
         Umxholo        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                          Makachaze indawo awayekuyo. Angabalula imeko ngelixa
                          athi gqi umzali. Imeko isenokuba yeyamkelekileyo okanye
                          yengamkelekanga kumzali. Usenokuvakalisa iimvakalelo
                          zakhe ngethuba lokuthi gqi komzali.

                          [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]         [50]

1.5      Isihloko:      Ilizwe endinqwenela ukulindwendwela
         Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         efanelekileyo:
         Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                        okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                        sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
         Umxholo        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                          Usenokulixela ilizwe elo. Isizathu okanye izizathu ezibangela
                          ukufuna ukundwendwela kwelo lizwe/izinto ezinomtsalane;
                          umzekelo: inkcubeko, izinto zemveli zelo lizwe, nezinye.

                          [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]         [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3   4                         DBE/2016
                                              SCE – Imemorandam

1.6      Isihloko:      Uncedo kumaziko karhulumente
         Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         efanelekileyo:
         Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                        okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                        sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
         Umxholo        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                          Indlela abantu abenza ngayo umsebenzi abawuqeshelweyo
                          kula maziko/inkqubo yokuqesha abantu/indima yabantu
                          abafanele kukuba liliso kubasebenzi/ubukho bezixhobo
                          ezifanele ukusetyenziselwa ukunceda abantu/ifuthe loncedo
                          ekuphuhliseni uluntu.

                          [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]      [50]

1.7.1    Isihloko:
         Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         efanelekileyo:
         Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                        okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                        sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
         Umxholo        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                          Angathetha nangawuphi umdlalo awuthandayo/umdlalo
                          webhola weqela lakhe/umdlalo webhola ekhatywayo
                          kazwelonke/umdlalo wamaqela awathandayo/ikamva eliza
                          nemidlalo/igalelo lemidlalo empilweni nakwezoqoqosho.

                          [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]      [50]

1.7.2    Isihloko:
         Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         efanelekileyo:
         Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                        okhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo
                        sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
         Umxholo        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                          Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.Ukuqhawuka
                          kweembophelelo ebomini ezidodobalisa umntu/ukwenza izinto
                          ezintle udlule ngaphaya kwemida/ukwenza izinto eziphikisana
                          nomthetho/ukhuseleko/ubundlobongela/ ukonakalisa/umlilo
                          wamadlelo.

                          [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]      [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3   5                         DBE/2016
                                              SCE – Imemorandam

IIMPAWU ZESINCOKO

Isincoko esibalisayo sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu.
•     Makasebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo.
•     Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
•     Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo,
      mazibonakale.
•     Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace
      ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana
      nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela.
•     Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha.
•     Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa.
•     Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda
      isincoko, lungekrwada phofu.

Isincoko esichazayo sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku.
•     Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo.
•     Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
•     Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo,
      izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.
•     Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe.
•     Sivakalisa iimvakalelo zombhali.

Isincoko esicamngcayo:
•     Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
•     Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
•     Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
•     Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza
      ezifana nezichazi, imifanekiso - ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana
      nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho).
•     Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.

Isincoko esixoxela icala elinye:
•     Umviwa uthatha icala ngomba othile.
•     Uthotho lweengxoxo – oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma
      ezithile.
•     Ukubethelela – isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
      lokuvula.
•     Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani
      okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani.
•     Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
•     Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3   6                      DBE/2016
                                              SCE – Imemorandam

Kwisincoko esixoxela amacala omabini inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo
ephambili.
•    Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
•    Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
•    Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
     luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa
     makalunike olwakhe uluvo xa evala.
•    Unokuxoxela okuthile echasa/evuma nokunika ubungqina obuyinyani
     obuxhasayo.
•    Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso.
•    Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo.                                   [50]

                                                            AMANQAKU ECANDELO A:          50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3   7                        DBE/2016
                                              SCE – Imemorandam

ICANDELO B: UMHLATHI OMDE
Imiyalelo yokumakisha
•    Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ube mnye. Ukuba ukhethe yamibini,
     makisha owokuqala.
•    Ubude bomhlathi omde mabube ngamagama angama-80 ukuya kwi-100 umxholo
     kuphela.
•    Sebenzisa irubriki esisihlomelo B ukumakisha lo mhlathi.
UMBUZO 2
2.1      ILETA ESESIKWENI YOMBULELO
         • Iidilesi zimbini eyomntu obhalayo neyombhalelwa.
         • Isibuliso masibe sesifanelekileyo.
         • Umcimbi wokubhalwa kweleta.
         • Intshayelelo, isiqu nesiphelo mazahluke zicace.
         • Ithoni nerejista mazibonakalise intlonipho.
         • Isakhiwo somyalezo masibonakalise ukubulela.
         • Umxholo mawube ngowokubulela umboniso wezenkcubeko owenziwe
             liSebe lezeMfundo.
         • Kwisiphelo kubhalwa igama, ifani kusayinwe.
         • Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo.                           [30]

2.2      IOBHITSHUWARI
         • Igama elipheleleyo lomntu oswelekileyo.
         • Umhla wokuzalwa, indawo azalelwe kuyo nabazali bakhe.
         • Ukukhula kwakhe, ukufunda nokusebenza.
         • Ukugula kwakhe.
         • Umhla wokusweleka.
         • Usapho alushiya ngasemva.
         • Amazwi amkhaphayo aquka neziduko.                                                [30]
2.3      INQAKU LEPHEPHANDABA
         • Isihloko masibe sifutshane sidlwengule umxhelo.
         • Inqaku malibe lelinika ulwazi luthi ndifunde ukuze litsale umdla womlesi.
         • Malifundeke lula inqaku lahlulwe ngokwezintlu.
         • Ubhalo      malungelelaniswe      lwahlulwe     ngokwemihlathi     kubekho
            intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         • Umbhali makakhankanywe.
         • Ithoni, isimbo mazihambelane nomxholo wenqaku.
         • Umxholo mawuchaphazele uqhankqalazo.                                             [30]
2.4      INTETHO ENGEKHO SIKWENI
         • Mayivulwe ngeempawu zocaphulo, ivalwe kwangazo.
         • Intshayelelo mayifaneleke; umzekelo, kubuliswe abantu abakhoyo
             kukrotyiswe nasemxholweni.
         • Umxholo mawube malunga nokwamkela iqela lengxoxo-mpikiswano.
         • Ithoni, nerejista ilungele injongo nohlobo lwentetho.
         •  Ulwimi malube nomtsalane ukuze ungapheli umdla wabaphulaphuleyo.
         •  Makuqukunjelwe ngendlela efanelekileyo.                                         [30]
                                                            AMANQAKU ECANDELO B:            30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3   8                       DBE/2016
                                              SCE – Imemorandam

ICANDELO C: UMHLATHI OMFUTSHANE

Imiyalelo yokumakisha
•    Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ube mnye, aze athi ukuba ukhethe
     yamibini, makisha owokuqala.
•    Ubude bomhlathi omfutshane ngama-60 ukuya kuma-80 amagama.
•    Sebenzisa irubriki esisihlomelo C ukumakisha lo mhlathi.

UMBUZO 3

3.1      ISIMEMO
         • Injongo nomntu omenywayo mayicace.
         • Makubhalwe umhla nexesha.
         • Idilesi apho umcimbi uza kuqhutyelwa khona.
         • Isinxibo sixelwe.
         • Umhla wempendulo unikwe.
         • Indlela yokunxibelelana isenokuba yimfono-mfono, unomyayi, ifekisi
            okanye i-imeyile.                                                              [20]

3.2      IPOSIKHADI
          • Mayiyilwe kufuziselwe icwecwe ebhalwa kulo.
          • Idilesi yombhalelwa nomhla.
          • Umxholo usenokuba ziindaba ezivuyisayo/iminqweno
            emihle/usenokugqithisa umyalezo othile.
          • Ibhalwa ngokungekho sikweni.
          • Isiphelo esifanelekileyo negama lombhali.                                      [20]

3.3      IZALATHISI
         •   Phuma eAirport ungene ngoR72 kwindlela iSettlers way.
         •   Qhubeka uhambe udlule iGreenpoint Rd.
         •   Hamba ngqo udlule iPort Rex esekunene.
         •   Dlula umzila kaloliwe.
         •   Qhubeka ngeSettlers way, uhambe ngqo ungajiki.
         •   Hamba, ugqithe isitalato iGilwell esekhohlo.
         •   Qhubeka ngeSettlers way ide ibe yiFleet street.
         •   Hamba de ubone iMarket Sq ekhohlo.
         •   Dlula iMarket Sq uqhube ngeFleet Street njalo.
         •   Ngena kwisitalato iCambridge esisekunene uhle ngaso.
         •   Nqumla isitalato iChurch Street,uya kuba sele ufika eW.S.U. campus.           [20]

                                                            AMANQAKU ECANDELO C:           20
                                                               AMANQAKU EWONKE:            100

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 9

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3
                                                   Downloaded from hlayiso.com              9                                                                      DBE/2016
                                                                                    SCE – Imemorandam

QAPHELA:
• Sebenzisa le rubriki rhoqo xa umakisha izincoko (Zephepha lesi-3, ICANDELO A).
• Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu aphambili.
• Kwiikhrayitheriya yoMxholo, ULwimi NeSimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe lanomgangatho ongentla nongezantsi
  yanemimandla yamanqaku ahambelana nomgangatho ngamnye.
• Ikhrayitheriya yeSakhiwo yona ayichaphazeleki ngumgangatho ongentla nongezantsi.

ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU]
   Ikhrayitheriya                                    Balaseleyo                Enobuchule                  Phakathi                 Buthathaka             Bubhetyebhetye
 UMXHOLO                                               28–30                      22–24                      16–18                     10–12                     4–6
 NOCWANGCISO                                  -Impendulo ebalaseleyo       -Impendulo ixonxwe      -Impendulo iyanelisa         -Impendulo ingena      -Impendulo ayikho
                                              enomtsalane, ngaphaya        ngobugcisa obukhulu     ngokupheleleyo               iphuma emxholweni      mxholweni konke konke
 (Impendulo

                      Umgangatho ongentla
                                              kobekulindelekile            -Izimvo zinxulumene     -Izimvo ziyanamathelana      akukho                 -Izimvo zibondene
 nezimvo)                                     -Izimvo zihlakaniphile,      nomxholo kwaye          noko kwaye zingakuguqula     lunamathelwano         azigqalanga ntweni
 Ukubekelela izimvo                           zixhokonxa iingcinga kwaye   zinika umdla, bukho     ukucinga kofundayo           kwizimvo               -Azivakali izimvo kwaye
 ngenjongo                                    zinemfezeko                  ubungqina bemfezeko     -Iingcamango zibekelelwe     -Izimvo azicacanga     ziyaphindaphindwa/
 yokucwangcisa                                -Isincoko sibekelelwe        kwizimvo                ngokunamatheleneyo           kwaye ezinye zazo      uthetha into enye
 Ukubonakalisa                                ngobuchule                   -Iingcamango            kuquka intshayelelo, isiqu   zezemboleko            -Iingcamango zibekwe
 ukuyazi injongo,                             obungaqhelekanga kwaye       zibekelelwe             nesiphelo                    -Buncinci kakhulu      xazalala
 abantu ekujoliswe                            intshayelelo, isiqu          ngokwakhelanayo                                      ubungqina bobekelelo   azinalunxibelelwano
 kubo kunye                                   kwakunye nesiphelo           kuquka intshayelelo,                                 nonamathelwano
 nemeko                                       zibonakalisa                 isiqu nesiphelo                                      lweengcamango
                                              unamathelwano
 30 AMANQAKU                                  olunemfezeko
                                                       25–27                      19–21                      13–15                      7–9                      0–3
                                              -Impendulo encamisileyo      -Impendulo ixonxwe      -Impendulo iyanelisa         -Impendulo iphumile    -Impendulo itenxile

                      Umgangatho ongezantsi
                                              kodwa akukho zimpawu         ngobugcisa              nangona kumana kubakho       emxholweni ubukhulu    malunga nomxholo
                                              zakubalasela kubhekele phi   -Izimvo zisemxholweni   ukungacaci kwiindawo         becala                 -Izimvo zitenxile
                                              kwisincoko                   kwaye zinika umdla      ezithile                     -Izimvo ziyaqhawu-     zingcwecwela kude
                                              -Izimvo zivuthiwe            -Sibekelelwe            -Kukho ukunamathelana        qhawuka ziyabhidisa    nomxholo
                                              zixhokonxa iingcinga         ngobuchule, kukho       okubonakalayo kwizimvo       -Buyanqaphazeka        -Iingcamango
                                              -Iingcamango zibekelelwe     ukunamathelana          kwaye kuyanelisa             ubungqina              ziyingxubevange
                                              zandindaniswa ngobugcisa     kweengcamango           -Kukho ukubekelelwa          bokubekeleleka         engenamgqalisela
                                              kuquka intshayelelo, isiqu   okuquka intshayelelo,   kweengcamango                kweengcamango
                                              kunye nesiphelo              isiqu nesiphelo         nonamathelwano               nonamathelwano
                                                                                                   kwintshayelelo, isiqu
                                                                                                   nesiphelo
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                         Tyhila iphepha

### Page 10

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3
                                                           Downloaded from hlayiso.com                 10                                                                            DBE/2016
                                                                                               SCE – Imemorandam

IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU]
 Ikhrayitheriya                                                 Balaseleyo                       Enobuchule                    Phakathi                 Buthathaka              Bubhetyebhetye
ULWIMI, ISIMBO                                                    14–15                             11–12                         8–9                       5–6                       0–3
& NOKUHLELA                                          -Ithoni, irejista, isimbo, isigama   -Ithoni, irejista, isimbo,    -Ithoni, irejista,        -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ulwimi aluvakali
                                                     zifanelene ngokugqwesileyo           isigama zifanelene kakhulu    isimbo, isigama           isigama                      -Ithoni, irejista,

                               Umgangatho ongentla
Ukuhambelana                                         nenjongo, abantu ekujoliswe          nenjongo, abantu ekujoliswe   sifanelene nenjongo,      azifanelananga ncam          isimbo, isigama
kwethoni, irejista,                                  kubo kunye nemeko                    kubo kunye nemeko             abantu ekujoliswe         nenjongo, abantu             asifanelananga
isimbo, isigama                                      -Ulwimi lusetyenziswe                -Ulwimi luchaneke ngakumbi    kubo kunye nemeko         ekujoliswe kubo kunye        kwaphela nenjongo,
kunye nemeko                                         ngokuzithemba,                       kwaye ithoni isetyenziswe     -Ulwimi                   nemeko                       abantu ekujoliswe
Ukhetho-magama                                       luyathabathekisa                     ngokuchaneka kwisincoko       olufanelekileyo           -Ulwimi lusetyenziswa        kubo kunye nemeko
Ukusetyenziswa                                       -Ithoni enomtsalane nezafobe         siphela                       ludlulisa umyalezo        ngendlela ebuthathaka        -Ukunqongophala
kolwimi nesigama                                     zentetho eziphumeza injongo          -Iziphene zokusetyenziswa     -Ithoni ifanelekile       -Ithoni nochongo             kwesigama
Iimpawu zobhalo,                                     -Phantse kube akukho nasinye         kolwimi nopelo                -Izafobe zentetho         magama                       kubaxekile
izakhi                                               isiphene solwakhiwo zivakalisi,      zinqongophele                 zinonga umxholo           azifanelekanga               kangangokuba
zezivakalisi,                                        upelo nokusetyenziswa kolwimi        -Sixonxwe ngobugcisa                                    -Isigama                     ayinasihlahla into
nopelo                                               -Sixonxwe ngobugcisa obukhulu        obukhulu                                                sinqongophele                ebhaliweyo
                                                                    13                                10                           7                          4

                      Umgangatho ongezantsi
15 AMANQAKU                                          -Ulwimi luchanekile kanye            -Ulwimi lunomtsalane kwaye    -Kuyanelisa               -Ukusetyenziswa
                                                     nezafobe zisetyenziswe               luyaziphumeza iinjongo        ukusetyenziswa            kolwimi kubonisa
                                                     ngethoni ephumeza ukudlulisa         zokubhala                     kolwimi kodwa             ububhetyebhetye
                                                     umyalezo                             -Ithoni ifanelekile kwaye     asekho amakhwiniba        -Izivakalisi
                                                     -Phantse kube akukho nasinye         iyaziphumeza iinjongo         -Ithoni ifanelekile       zinobuthathaka-
                                                     isiphene solwakhiwo zivakalisi,      zokubhala                     kodwa izafobe             azitshintsha-
                                                     upelo, nokusetyenziswa kolwimi       -Zimbalwa iziphene zezakhi    zentetho                  tshintshwa
                                                     -Sixonxwe ngobugcisa obukhulu        zezivakalisi kunye nopelo     ezisetyenzisiweyo         -Isigama
                                                                                          -Sixonxwe ngobugcisa          zinqongophele             sinqongophele
                                                                                                                                                  ngokubalaseleyo
ISAKHIWO                                                             5                                 4                           3                          2                       0–1
                                                     -Isihloko sikhuliswe                 -Iinkcukacha ezinengqiqo      -Iinkcukacha              -Zikho iingcamango           -Iingcamango
Iimpawu zetekisi                                     ngokuncamisayo                       zikhuliswe ngokwakhelanayo    ezisemxholweni            ezamkelekileyo               ezifunekayo
Ukukhula                                             -Iinkcukacha zibalasele              -Izimvo zinamathelene         zikhulisiwe               -Isakhiwo sezivakalisi       zinqongophele
kwemihlathi                                          ngokungaqhelekanga                   -Izivakalisi, imihlathi       -Izivakalisi, imihlathi   nesemihlathi                 -Isakhiwo
nokwakhiwa                                           -Izivakalisi, imihlathi zakhiwe      zitshintshatshintshwa         zakhiwe kuhle             sinamakhwiniba               sezivakalisi
kwezivakalisi                                        zaqiqisiswa ngokugqwesileyo          ngobuchule obuqiqisisiweyo    -Isincoko sibunjwe        -Isincoko sisenayo           nesemihlathi
                                                                                                                        ngengqiqo                 ingqiqo                      sigxoko-gxoko
5 AMANQAKU                                                                                                                                                                     -Isincoko
                                                                                                                                                                               asinangqiqo
UMMANDLA
WAMANQAKU                                                         43–50                             33–40                       23–30                      13–20                      0–10
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                            Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3                              11                                                                           DBE/2016
                                                                       SCE – Imemorandam

ISIHLOMELO B: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIDE– ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [30 AMANQAKU]
    Ikhrayitheriya                  Balaseleyo                  Enobuchule                      Phakathi                   Buthathaka               Bubhetyebhetye
 UMXHOLO ,                            15–18                        11–14                          8–10                         5–7                         0–4
 UCWANGCISO                  -Impendulo igqwesile         -Impendulo ibonakalisa       -Impendulo iyanelisa         -Impendulo ibonakalisa       -Impendulo ibonakalisa
 NEFOMATHI                   idlule okuqhelekileyo        ukuchaneka kanobom           ibonakalisa ulwazi           ulwazi olungephi             ukunqongophala kolwazi
                             -Izimvo ziqiqisisiwe         ulwazi olunzulu              lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi
 Ukungqala                   kwaye zivuthiwe              lweempawu zolu didi          lwetekisi                    lwetekisi                    lwetekisi
 kwempendulo nezimvo         -Luphangalele ulwazi         lwetekisi                    -Izimvo ziyaphuma            -Zimbalwa izimvo             -Intsingiselo ilahleka
 Ukuqoqwa kwezimvo           lweempawu zolu didi          -Ingqalile ayiphumi          emxholweni kwaye kukho       ezisemxholweni kodwa         rhoqo ide iphume
 ngenjongo                   lwetekisi                    nasemxholweni                nokugqwidiza                 kuninzi ukuphuma ecaleni     emxholweni
 yokucwangcisa               -Umsebenzi ungqalile         -Izimvo zixonxwe             -Ukunamathelana              -Kunqabile                   -Akukho
 Injongo yokubhala, abo      uhleli emxholweni            zadakancwa                   kumxholo nezimvo             ukunamathelana               ukunamathelana
 kujoliswe kubo,             -Kukho ukunamathelana        ngokunamatheleneyo           kufanelekile                 komxholo nezimvo             kumxholo nezimvo
 iimpawu/imigaqo             kwizimvo nomxholo            kumxholo nezimvo             -Ezinye iinkcukacha          -Zimbalwa iinkcukacha        -Zimbalwa kakhulu
 yetekisi, kunye nemeko      -Iingcamango                 -Iinkcukacha zixhasa         zixhasa isihloko             ezixhasa isihloko            iinkcukacha ezixhasa
                             zidakancwe ngobunono         isihloko                     -Ifomathi ifanelekile        -Imigaqo yefomathi           isihloko
 18 AMANQAKU                 zonke iinkcukacha            -Ifomathi ifanelekile        kodwa kusekho                ephambili isetyenziswe       -Imigaqo eyimfuneko
                             zixhasa isihloko             ineendawana                  ukungachaneki                ngokungaqondi                yobhalo lwale tekisi
                             -Ifomathi ifanelekile        ezingachanekanga                                          -Kutyeshelwe izinto          ityeshelwe
                             kwaye ichanekile             ezingephi                                                 ezininzi
 ULWIMI ISIMBO                        10–12                          8–9                          6–7                          4–5                         0–3
 SOKUBHALA                   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,
 NOKUHLELA                   isigama zihambelana          isigama sichaneke            isigama sihambelana          nesigama azingqamani         nesigama azingqamani
                             kakhulu nenjongo nabo        kakhulu malunga              nenjongo, abantu             nenjongo kwakunye            nenjongo, imeko
 Ithoni, irejista, isimbo,   kujoliswe kubo kunye         nenjongo, abantu             ekujoliswe kubo              nabantu ekujoliswe kubo      kwakunye nabantu
 injongo/ifuthe, abo         nemeko                       ekujoliswe kubo kunye        kwakunye nemeko              kunye nemeko                 ekujoliswe kubo
 kujoliswe kubo kunye        -Izakhi zezivakalisi         nemeko                       -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         -Izele ziimpazamo
 nemeko                      zisetyenziswe                -Izakhi zezivakalisi         zibonakalisa iimposiso       zineemposiso ezininzi        ixazalala
 Ukusetyenziswa kolwimi      ngokuchanekileyo             zichanekile kwaye            -Isigama siyanelisa          eziphazamisa umyalezo        -Isigama asifanelananga
 nemigaqo                    -Phantse kube akukho         umyalezo wakheke             -Iimpazamo zobhalo           -Sinqongophele isigama       nenjongo
 Uchongo magama              nasinye isiphene             kakuhle                      ezikhoyo aziyiphazamisi      -Kukho amagingxi-gingxi      -Intsingiselo ilahleke
 Iimpawu zokubhala                                        -Isigama sichanekile         intsingiselo nomyalezo       kwintsingiselo               kakhulu
 kunye nopelo                                             -Ubukhulu becala akukho
                                                          zimpazamo
 12 AMANQAKU
 UMMANDLA                             25–30                        19–23                         14–17                         9–12                        0–7
 WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                  Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3                              12                                                                            DBE/2016
                                                                       SCE – Imemorandam

ISIHLOMELO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIFUTSHANE – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [20 AMANQAKU]
    Ikhrayitheriya                  Balaseleyo                  Enobuchule                      Phakathi                   Buthathaka                Bubhetyebhetye
 UMXHOLO                               10–12                         8–9                          6–7                          4–5                          0–3
 UKUCWANGCISA                -Impendulo igqwesile         -Impendulo ibonakalisa       -Impendulo iyanelisa         -Impendulo ibonakalisa       -Impendulo ibonakalisa
 NEFOMATHI                   ibonisa ukuqiqisiswa         ukuchaneka kanobom           ibonakalisa ulwazi           ubunzima malunga             ukunqongophala kolwazi
                             kwezimvo                     ulwazi olunzulu              lweempawu zolu didi          nolwazi lweempawu zolu       lweempawu zolu didi
 Impendulo nezimvo           -Izimvo zihlakaniphile       lweempawu zolu didi          lwetekisi                    didi lwetekisi               lwetekisi
 Ukubekelelwa kwezimvo       kwaye zivuthiwe              lwetekisi                    -Izimvo azisoloko            -Zimbalwa izimvo             -Intsingiselo ilahleka
 Iimpawu zetekisi/           -Luphangalele ulwazi         -Ingqalile ayiphumi          zisemxholweni kwaye          ezisemxholweni kodwa         rhoqo kukho
 umgaqo kunye nemeko         lweempawu zolu didi          nasemxholweni                kukho nokugqwidiza           kuninzi ukuphuma ecaleni     Intsingiselo iduke
                             lwetekisi                    -Izimvo zixonxwe             -Ukunamathelana              -Kunqabile                   kwisakhiwo esixazalala
 12 AMANQAKU                 -Umsebenzi ungqalile         zadakancwa                   kumxholo nezimvo             ukunamathelana               -Akukho
                             akukho kugqwidiza            ngokunamatheleneyo           kwenzeka                     komxholo nezimvo             ukunamathelana
                             -Kubonakala                  kumxholo nezimvo             ngokufanelekileyo            -Zimbalwa iinkcukacha        kumxholo nezimvo
                             ukunamathelana               -Iinkcukacha zixhasa         -Ezinye iinkcukacha          ezixhasa isihloko            -Zimbalwa kakhulu
                             kwizimvo nomxholo            isihloko                     zixhasa isihloko             -Imigaqo yefomathi           iinkcukacha ezixhasa
                             -Iingcamango                 -Ifomathi ingqalile          -Ifomathi ingqalile kodwa    ephambili ityeshelwe         isihloko
                             zidakancwe ngobunono         iindawana ezikhoyo           zikho iindawana              okanye isetyenziswe          -Imigaqo eyimfuneko
                             kwaye zonke                  ezingachanekanga             ezingachanekanga             ngokungaqondi                yobhalo lwale tekisi
                             iinkcukacha zixhasa          aziyiphazamisi injongo                                                                 ityeshelwe
                             isihloko                     yokubhala
                             -Ifomathi ifanelekile
                             kwaye ichanekile
 ULWIMI, ISIMBO                         7–8                          5–6                            4                           3                           0–2
 NOKUHLELA                   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,
                             isigama zifanelene           nesigama sifanelene          isigama sifanelene           nesigama azifanelananga      nesigama
 Ithoni, irejista, isimbo,   kakhulu nenjongo, abo        kakhulu nenjongo, abantu     nenjongo, abantu             nenjongo, abantu             azifanelananga
 nesigama singqamene         kujoliswe kubo kunye         ekujoliswe kubo kunye        ekujoliswe kubo              ekujoliswe kubo kunye        nenjongo, imeko
 nenjongo kunye nemeko       nemeko                       nemeko                       kwakunye nemeko              nemeko                       kwakunye nabantu
 Ukusetyenziswa kolwimi      -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         ekujoliswe kubo
 nemigaqo                    zisetyenziswe                zichanekile kwaye            zibonakalisa iimposiso       zineemposiso ezininzi        -Izele ziimpazamo
 Ukhetho- magama             ngokuchanekileyo             umyalezo wakheke             -Isigama siyanelisa          eziphazamisa umyalezo        ixazalala iyadida
 Iimpawu zokubhala           -Phantse kube akukho         kakuhle                      -Iimpazamo zobhalo           -Sinqongophele isigama       -Isigama asihambelani
 kunye nopelo                nasinye isiphene             -Isigama sichanekile         ezikhoyo aziyiphazamisi      -Kukho amagingxi-gingxi      nenjongo
                                                          -Ubukhulu becala azikho      intsingiselo                 kwintsingiselo               -Intsingiselo ilahlekile
 8 AMANQAKU                                               iimpazamo                                                                              kakhulu
 UMMANDLA                              17–20                       13–15                         10–11                         7–8                          0–5
 WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2016-memo/55e5a015-bb17-4b42-87d3-9de55fe4f122) — isiXhosa FAL · Memo · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2018-memo/73522b7f-ff66-4fd0-bc01-26c6dd880e82) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Feb-March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-feb-march-2016/9df6a4f6-a923-43a1-bea0-5e8394e44742) — isiXhosa FAL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2016-memo/a9d302a1-3166-4152-9105-5698a944090a) — isiXhosa FAL · Memo · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-feb-march-2016-memo/f7652bab-58c3-494b-9626-5e61c9995d71) — isiXhosa FAL · Memo · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Feb-March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-feb-march-2016-memo/1949979e-0f85-41b3-87dc-0ad7862ee6e8) — isiXhosa FAL · Memo · 2016 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
