# isiXhosa FAL Grade 12 P3 Amended SC June Exams 2017 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 3 memorandum from the Amended SC June Exams 2017, 13 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2017-memo/b5f0f566-6218-4ad4-98e0-0edd6af8df29
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: Amended SC June Exams
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 P3 Amended SC June Exams 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2017-memo/b5f0f566-6218-4ad4-98e0-0edd6af8df29)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · Amended SC June Exams · 2017 · isixhosa. Memorandum, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2017/0c913826-b5fb-4884-b44c-b32150c954cb) — QP · 2017 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                  SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                               IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                        IMEMORANDAM

                                           2017

                                                              AMANQAKU: 100

                          Le memorandam inamaphepha ali-13.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                             Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3     2                        DBE/2017
                                              SCE – Imemorandam

ICANDELO A: ISINCOKO

UMBUZO 1

Imiyalelo yokumakisha
•    Kweli candelo umviwa ukhetha isincoko sibesinye. Xa ekhethe zazibini, makisha
     esokuqala.
•    QAPHELA: Umviwa angabhala naluphi udidi lwesincoko ngesihloko asikhethileyo.
•    Ubude besincoko bumele ukuba kwisithuba samagama ali-190 ukuya kuma-240.
•    Sebenzisa irubriki esisihlomelo A ukumakisha esi sincoko.

1.1    Isihloko:          Umhlobo wam
       Imo                Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       efanelekileyo:
       Ulwimi             Luhambelane      nenjongo   yokubhala,    uhlobo   lomhlathi
                          oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane
                          nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                          ezifanelekileyo.
       Umxholo            Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                          Angabhala     ngendlela   adibana    ngayo    nomhlobo
                          wakhe/angalixela igama lomhlobo nendlela obaqala ngayo
                          ubuhlobo    obo/izizathu  ezibangela   ukuba    ambone
                          njengomhlobo.

                          [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]         [50]

1.2    Isihloko:          Umculo udala umanyano
       Imo                Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       efanelekileyo:
       Ulwimi             Luhambelane      nenjongo   yokubhala,    uhlobo   lomhlathi
                          oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane
                          nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                          ezifanelekileyo.
       Umxholo            Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                          Ukusebenzisana/ubunye/ukuncedana   kwabantu/ukuhlalisana
                          kakuhle   koluntu/ukuxhasana  ebubini  nasebumnandini/
                          ukwamkelana ngenxa yomculo.

                          [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]         [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3     3                        DBE/2017
                                              SCE – Imemorandam

1.3      Isihloko:      Iimpembelelo zemidiya kuluntu.
         Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         efanelekileyo:
         Ulwimi         Luhambelane       nenjongo     yokubhala, uhlobo   lomhlathi
                        oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane
                        nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                        ezifanelekileyo.
         Umxholo        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                          Anganika inkcazelo malunga namaqonga onxibelelwano
                          ohlukeneyo/Indlela esetyenziswe ngayo luluntu/angabalisa
                          nebali    elibonisa  indlela    efihla  ngayo/etyhila ngayo
                          okufihliweyo/ukuthatha    icala/ungenelelo   lukaRhulumente/
                          ukutyhafisa/ukukhuthaza uluntu.

                          [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]         [50]

1.4      Isihloko:        Xa ndinokumbona nokuba kusephupheni, ndingaze ndimxelele
                          ukuba ...
         Imo              Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         efanelekileyo:
         Ulwimi         Luhambelane      nenjongo   yokubhala,    uhlobo   lomhlathi
                        oluhambelana nesincoko esikhethiweyo,isigama sihambelane
                        nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                        ezifanelekileyo.
         Umxholo        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                          Angabalula imeko ngelixa esephupheni/into anokumxelela yona
                          nezizathu zoko/angachaza unobangela wokuba agqibe
                          kwelokumxelela oko akucingayo ngaye.

                          [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]         [50]

1.5      Isihloko:      Ukuhleka kuyaphilisa.
         Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         efanelekileyo:
         Ulwimi         Luhambelane       nenjongo     yokubhala, uhlobo   lomhlathi
                        oluhambelana nesincoko esikhethiweyo,isigama sihambelane
                        nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                        ezifanelekileyo.
         Umxholo        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                          Angabalisa ibali elibonisa ubunyani besihloko/ukuphungula
                          uxinzelelo/angachaza ngefuthe lokuhleka/indlela okonwabisa
                          ngayo ukuhlekisa/ukuba liyeza kokuhleka.

                          [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]         [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3     4                          DBE/2017
                                              SCE – Imemorandam

1.6      Isihloko:      Ukunyuka kwexabiso lepetroli.
         Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         efanelekileyo:
         Ulwimi         Luhambelane       nenjongo     yokubhala, uhlobo   lomhlathi
                        oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane
                        nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                        ezifanelekileyo.
         Umxholo        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                          Unobangela      wokunyuka      kwexabiso      lepetroli/Izinto
                          ezichaphazelekayo koku kunyuka kwepetroli/Indlela abantu
                          abachaphazeleka     ngayo    luqoqosho/Izithuthi    zinyusa
                          amaxabiso/ukutya nako kuyonyuka.

                          Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]            [50]

1.7.1    Isihloko:
         Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         efanelekileyo:
         Ulwimi         Luhambelane       nenjongo     yokubhala, uhlobo   lomhlathi
                        oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane
                        nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                        ezifanelekileyo.
         Umxholo        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                          Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
                          Angathetha ngezilwanyana ezisemfanekisweni/ukhenketho/
                          indalo  jikelele/ukulondolozwa    kwezilwanyana/ukuxabiseka
                          kwezilwanyana/imiqondiso      yezilwanyana    ngokwenkolo/
                          unxulumano/ubungozi           bezilwanyana/ukutshatyalaliswa
                          kwezilwanyana.

                          [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]           [50]

1.7.2    Isihloko:
         Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
         efanelekileyo:
         Ulwimi         Luhambelana          nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                        oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane
                        nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                        ezifanelekileyo.
         Umxholo        Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.

                          Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
                          Imidlalo yeParalimpikhi/imidlalo ayinamiqobo/indlela odalwe
                          ngayo    mayingakuvaleli     kumaphupha     akho/ukuzithemba
                          /umdlalo webhola weqela lakhe/umdlalo webhola ekhatywayo
                          kazwelonke/umdlalo wamaqela awathandayo/ikamva eliza
                          nemidlalo/igalelo lemidlalo empilweni nakwezoqoqosho.

                          [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]           [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3     5                         DBE/2017
                                              SCE – Imemorandam

IIMPAWU ZESINCOKO

Isincoko esibalisayo sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu.
•     Makasebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo.
•     Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
•     Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo,
      mazibonakale.
•     Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace
      ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana
      nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela.
•     Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha.
•     Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa.
•     Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda
      isincoko, lungekrwada phofu.

Isincoko esichazayo sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku.
•     Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo.
•     Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
•     Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo,
      izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.
•     Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe.
•     Sivakalisa iimvakalelo zombhali.

Isincoko esicamngcayo:
•     Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
•     Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
•     Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
•     Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza
      ezifana nezichazi, imifanekiso - ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana
      nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho).
•     Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.

Isincoko esixoxela icala elinye:
•     Umviwa uthatha icala ngomba othile.
•     Uthotho lweengxoxo – oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma
      ezithile.
•     Ukubethelela – isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
      lokuvula.
•     Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani
      okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani.
•     Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
•     Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3     6                      DBE/2017
                                              SCE – Imemorandam

Kwisincoko esixoxela amacala omabini inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo
ephambili.
•    Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
•    Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
•    Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
     luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa
     makalunike olwakhe uluvo xa evala.
•    Unokuxoxela okuthile echasa/evuma nokunika ubungqina obuyinyani
     obuxhasayo.
•    Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso.
•    Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo.                                   [50]

                                                            AMANQAKU ECANDELO A:          50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3     7                    DBE/2017
                                              SCE – Imemorandam

ICANDELO B: UMHLATHI OMDE
Imiyalelo yokumakisha
•    Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ubemnye. Ukuba ukhethe yamibini,
     makisha owokuqala.
•    Ubude bomhlathi omde mabubengamagama angama-80 ukuya kwi-100 umxholo
     kuphela.
•    Sebenzisa irubriki esisihlomelo B ukumakisha lo mhlathi.
UMBUZO 2
2.1      ILETA YOBUHLOBO

         •    Idilesi inye yeyomntu obhala ileta.
         •    Isibuliso – mbize ngegama lo mntu umbhalelayo.
         •    Intshayelelo, isiqu nesiphelo mazahluke zicace.
         •    Ithoni nerejista mazibonakalise ukuba ubhalela isihlobo sakho.
         •    Isakhiwo somyalezo masibonakalise ukuvuyisana.
         •    Umxholo mawube ngobonakalisa ukuvuyisana nomalume ngokufumana
              isixa semali kukhuphiswano abelungenele.
         •    Kwisiphelo kubhalwa igama kuphela.
         •    Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo.                    [30]

2.2      ISIVI NELETA EYIKHAPHAYO

         •   Uyilo nobume bubalulekile.
         •   Unika isishwankathelo ngobomi bukaUyanda neziqinisekiso zemfundo.
         •   Unika iinkcukacha ngoUyanda buqu: Igama, umhla wokuzalwa, ubuzwe,
             inombolo yesazisi, idilesi njalo njalo.
         •   Amabanga awaphumeleleyo.
         •   Amava kaUyanda ngomsebenzi xa enawo.
         •   Izinto abenomdla kuzo.
         •   Abantu abanokwenza ingxelo ngoUyanda.                                      [30]

2.3      I-AJENDA NEMIZUZU YENTLANGANISO

         •   Unika indlela eza kuqhuba ngayo intlanganiso.
         •   Igama lombutho.
         •   Umhla, Ixesha nendawo eza kuqhuba kuyo intlanganiso.
         •   Ulwamkelo nezingxengxezo.
         •   Imivuka.
         •   Imiba yengxoxo mayingqamane nombutho okhethiweyo.
         •   Kusetyenziswe amagama azizenzi kwiAjenda.
         •   Imiba iyanonjolwa.
         •   Imizuzu yentlanganiso mayibhalwe ngexesha elidlulileyo.
         •   Mayibhalwe phantsi kwezihlokwana.
         •   Amagama abantu abakhoyo mawadweliswe nezingxengxezo.
         •   Makunyathelwe kwizigqibo ezithatyathiweyo.
         •   Ixesha evalwe ngayo intlanganiso libalulekile.
         •   Unobhala asayine imizuzu.                                                  [30]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3     8                       DBE/2017
                                              SCE – Imemorandam

2.4      INGXOXO YABABINI

         •    Uyilo nefomathi mazibe zezifanelekileyo.
         •    Bonisa imeko phambi kokuba uqalise ukubhala.
         •    Maziphiwe amagama izithethi.
         •    Sebenzisa ikholoni emva kwesithethi ngasinye.
         •    Intetho entsha yesithethi mayiqale kumgca omtsha.
         •    Umxholo mawube malunga nokufikeleleka okanye ukungafikeleleki
              kwamaxabiso emveliso.
         •    Makucace ukungaboni ngasonye.
         •    Ithoni, nerejista ilungele injongo nohlobo lwengxoxo.
         •    Ulwimi malube nomtsalane ukuze ungapheli umdla.
         •    Makuqukunjelwe ngendlela efanelekileyo.
                                                                                          [30]

                                                            AMANQAKU ECANDELO B:          30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3     9                      DBE/2017
                                              SCE – Imemorandam

ICANDELO C: UMHLATHI OMFUTSHANE

Imiyalelo yokumakisha

•     Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ubemnye, aze athi ukuba ukhethe
      yamibini, makisha owokuqala.
•     Ubude bomhlathi omfutshane ngama-60 ukuya kuma-80 amagama umxholo
      kuphela.
•     Sebenzisa irubriki esisihlomelo C ukumakisha lo mhlathi.

UMBUZO 3

3.1      ISIBHENGEZO - NTENGISO

         •   Isihloko sesibhengezo-ntengiso masibe sesitsala umdla, kusetyenziswa
             amagama akhethiweyo.
         •   Isayizi yefonti mayahluke ibhalwe ngokugqamileyo.
         •   Iinkcukacha ezifunekayo mazibhalwe ngokucacileyo.
         •   Masisasaze ulwazi ngemveliso ethengiswayo.
         •   Masimbonise umthengi ukuba akanakuphila ngaphandle kwale mveliso
             ithengiswayo.
         •   Masibe nabantu esijoliswe kubo.
         •   Masichaze ixabiso, indlela yokunxibelelana nalapho ifumaneka khona
             imveliso.                                                                    [20]

3.2      UNGENISO LWEDAYARI

          • Ibhalwa ngohlobo olukhethekileyo okanye olwejenali.
          • Makubonakale umhla, usuku, unyaka, nexesha xa iziganeko zenzeke
            ngamaxesha ahlukeneyo.
          • Makalandele umyalelo weentsuku.
          • Ibhalwa ngolwimi olungekho sikweni.
          • Uhlala emxholweni obonisa okwenzeka kwiintsuku ezintandathu
            zamalungiselelo omgidi omntakwabo.                                            [20]

3.3      IMIYALELO

         •   Imiyalelo mayicace.
         •   Ungayisebenzisa imo elandulayo kodwa hayi kakhulu.
         •   Makuxelwe uhlobo lokutya okuza kuphekwa.
         •   Umxholo mawube ngamanqanaba amakalandelwe xa kuphekwa isidlo
             eso, umzekelo; izithako, indlela yokupheka, njalo njalo.                     [20]

                                                            AMANQAKU ECANDELO C:          20
                                                               AMANQAKU EWONKE:           100

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3                     10                                                                   DBE/2017
                                                              SCE – Imemorandam

QAPHELA:
  • Sebenzisa le rubriki rhoqo xa umakisha izincoko zephepha lesi-3, ICANDELO A.
  • Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu aphambili.
  • Kwiikhrayitheriya yoMxholo, uLwimi neSimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe lanomgangatho ongentla nongezantsi yanemimandla
     yamanqaku ahambelana nomgangatho ngamnye.
  • Ikhrayitheriya yeSakhiwo yona ayichaphazeleki ngumgangatho ongentla nongezantsi.

ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU]
 Ikhrayitheriya       Balaseleyo                 Enobuchule            Phakathi                   Buthathaka                   Bubhetyebhetye
 UMXHOLO                         28–30                    22–24                   16–18                   10–12                            4–6
 NOCWANGCISO          -Impendulo ebalaseleyo     -Impendulo ixonxwe    -Impendulo iyanelisa       -Impendulo ingena            -Impendulo ayikho
                      enomtsalane, ngaphaya      ngobugcisa obukhulu   ngokupheleleyo             iphuma emxholweni            mxholweni konke konke
 (Impendulo

                     Umgangatho ongentla
                      kobekulindelekile          -Izimvo zinxulumene   -Izimvo ziyanamathelana    akukho                       -Izimvo zibondene
 nezimvo)             -Izimvo zihlakaniphile,    nomxholo kwaye        noko kwaye zingakuguqula lunamathelwano                 azingqalanga ntweni
 Ukubekelela izimvo   zixhokonxa iingcinga kwaye zinika umdla, bukho   ukucinga kofundayo         kwizimvo                     -Azivakali izimvo kwaye
 ngenjongo            zinemfezeko                ubungqina bemfezeko   -Iingcamango zibekelelwe   -Izimvo azicacanga           ziyaphindaphindwa/
 yokucwangcisa        -Isincoko sibekelelwe      kwizimvo              ngokunamatheleneyo         kwaye ezinye zazo            uthetha into enye
 Ukubonakalisa        ngobuchule                 -Iingcamango          kuquka intshayelelo, isiqu zezemboleko                  -Iingcamango zibekwe
 ukuyazi injongo,     obungaqhelekanga kwaye     zibekelelwe           nesiphelo                  -Buncinci kakhulu            xazalala
 abantu ekujoliswe    intshayelelo, isiqu        ngokwakhelanayo                                  ubungqina bobekelelo         azinalunxibelelwano
 kubo kunye           kwakunye nesiphelo         kuquka intshayelelo,                             nonamathelwano
 nemeko               zibonakalisa               isiqu nesiphelo                                  lweengcamango
                      unamathelwano
 30 AMANQAKU          olunemfezeko
                                 25–27                    19–21                   13–15                     7–9                            0–3
                      -Impendulo encamisileyo    -Impendulo ixonxwe    -Impendulo iyanelisa       -Impendulo iphumile          -Impendulo itenxile

                     Umgangatho ongezantsi
                      kodwa akukho zimpawu       ngobugcisa            nangona kumana kubakho     emxholweni ubukhulu          malunga nomxholo
                      zakubalasela kubhekele phi -Izimvo zisemxholweni ukungacaci kwiindawo       becala                       -Izimvo zitenxile
                      kwisincoko                 kwaye zinika umdla    ezithile                   -Izimvo ziyaqhawu-           zingcwecwela kude
                      -Izimvo zivuthiwe          -Sibekelelwe          -Kukho ukunamathelana      qhawuka ziyabhidisa          nomxholo
                      zixhokonxa iingcinga       ngobuchule, kukho     okubonakalayo kwizimvo     -Buyanqaphazeka              -Iingcamango
                      -Iingcamango zibekelelwe   ukunamathelana        kwaye kuyanelisa           ubungqina                    ziyingxubevange
                      zandindaniswa ngobugcisa kweengcamango           -Kukho ukubekelelwa        bokubekeleleka               engenamgqalisela
                      kuquka intshayelelo, isiqu okuquka intshayelelo, kweengcamango              kweengcamango
                      kunye nesiphelo            isiqu nesiphelo       nonamathelwano             nonamathelwano
                                                                       kwintshayelelo, isiqu
                                                                       nesiphelo

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                  Tyhila iphepha

### Page 11

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3
                                                           Downloaded from hlayiso.com                 11                                                                            DBE/2017
                                                                                               SCE – Imemorandam

IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU] (isaqhubeka)

Ikhrayitheriya                                       Balaseleyo                           Enobuchule                    Phakathi                  Buthathaka                   Bubhetyebhetye
ULWIMI, ISIMBO                                                       14–15                               11–12                     8–9                        5–6                         0–3
& NOKUHLELA                                          -Ithoni, irejista, isimbo, isigama   -Ithoni, irejista, isimbo,    -Ithoni, irejista,        -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ulwimi aluvakali
                                                     zifanelene ngokugqwesileyo           isigama zifanelene kakhulu    isimbo, isigama           isigama                      -Ithoni, irejista,

                      Umgangatho ongentla
Ukuhambelana                                         nenjongo, abantu ekujoliswe          nenjongo, abantu ekujoliswe   sifanelene nenjongo,      azifanelananga ncam          isimbo, isigama
kwethoni, irejista,                                  kubo kunye nemeko                    kubo kunye nemeko             abantu ekujoliswe         nenjongo, abantu             asifanelananga
isimbo, isigama                                      -Ulwimi lusetyenziswe                -Ulwimi luchaneke ngakumbi    kubo kunye nemeko         ekujoliswe kubo kunye        kwaphela nenjongo,
kunye nemeko                                         ngokuzithemba,                       kwaye ithoni isetyenziswe     -Ulwimi                   nemeko                       abantu ekujoliswe
Ukhetho-magama                                       luyathabathekisa                     ngokuchaneka kwisincoko       olufanelekileyo           -Ulwimi lusetyenziswa        kubo kunye nemeko
Ukusetyenziswa                                       -Ithoni enomtsalane nezafobe         siphela                       ludlulisa umyalezo        ngendlela ebuthathaka        -Ukunqongophala
kolwimi nesigama                                     zentetho eziphumeza injongo          -Iziphene zokusetyenziswa     -Ithoni ifanelekile       -Ithoni nochongo             kwesigama
Iimpawu zobhalo,                                     -Phantse kube akukho nasinye         kolwimi nopelo                -Izafobe zentetho         magama                       kubaxekile
izakhi                                               isiphene solwakhiwo zivakalisi,      zinqongophele                 zinonga umxholo           azifanelekanga               kangangokuba
zezivakalisi,                                        upelo nokusetyenziswa kolwimi        -Sixonxwe ngobugcisa                                    -Isigama                     ayinasihlahla into
nopelo                                               -Sixonxwe ngobugcisa obukhulu        obukhulu                                                sinqongophele                ebhaliweyo
                                                                        13                                 10                       7                           4

                             Umgangatho ongezantsi
15 AMANQAKU                                          -Ulwimi luchanekile kanye            -Ulwimi lunomtsalane kwaye    -Kuyanelisa               -Ukusetyenziswa
                                                     nezafobe zisetyenziswe               luyaziphumeza iinjongo        ukusetyenziswa            kolwimi kubonisa
                                                     ngethoni ephumeza ukudlulisa         zokubhala                     kolwimi kodwa             ububhetyebhetye
                                                     umyalezo                             -Ithoni ifanelekile kwaye     asekho amakhwiniba        -Izivakalisi
                                                     -Phantse kube akukho nasinye         iyaziphumeza iinjongo         -Ithoni ifanelekile       zinobuthathaka-
                                                     isiphene solwakhiwo zivakalisi,      zokubhala                     kodwa izafobe             azitshintsha-
                                                     upelo, nokusetyenziswa kolwimi       -Zimbalwa iziphene zezakhi    zentetho                  tshintshwa
                                                     -Sixonxwe ngobugcisa obukhulu        zezivakalisi kunye nopelo     ezisetyenzisiweyo         -Isigama
                                                                                          -Sixonxwe ngobugcisa          zinqongophele             sinqongophele
                                                                                                                                                  ngokubalaseleyo
ISAKHIWO                                                               5                                  4                         3                           2                       0–1
                                                     Isihloko sikhuliswe                  -Iinkcukacha ezinengqiqo      -Iinkcukacha              -Zikho iingcamango           -Iingcamango
Iimpawu zetekisi                                     ngokuncamisayo                       zikhuliswe ngokwakhelanayo    ezisemxholweni            ezamkelekileyo               ezifunekayo
Ukukhula                                             -Iinkcukacha zibalasele              -Izimvo zinamathelene         zikhulisiwe               -Isakhiwo sezivakalisi       zinqongophele
kwemihlathi                                          ngokungaqhelekanga                   -Izivakalisi, imihlathi       -Izivakalisi, imihlathi   nesemihlathi                 -Isakhiwo
nokwakhiwa                                           -Izivakalisi, imihlathi zakhiwe      zitshintshatshintshwa         zakhiwe kuhle             sinamakhwiniba               sezivakalisi
kwezivakalisi                                        zaqiqisiswa ngokugqwesileyo          ngobuchule obuqiqisisiweyo    -Isincoko sibunjwe        -Isincoko sisenayo           nesemihlathi
                                                                                                                        ngengqiqo                 ingqiqo                      sigxoko-gxoko
5 AMANQAKU                                                                                                                                                                     -Isincoko
                                                                                                                                                                               asinangqiqo
UMMANDLA
WAMANQAKU                                                         43–50                             33–40                       23–30                      13–20                      0–10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                            Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3                              12                                                                           DBE/2017
                                                                       SCE – Imemorandam

ISIHLOMELO B: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIDE– ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [30 AMANQAKU]

 Ikhrayitheriya              Balaseleyo                   Enobuchule                   Phakathi                     Buthathaka                   Bubhetyebhetye
 UMXHOLO,                               15–18                         11–14                        8–10                           5–7                       0–4
 UCWANGCISO                  -Impendulo igqwesile         -Impendulo ibonakalisa       -Impendulo iyanelisa         -Impendulo ibonakalisa       -Impendulo ibonakalisa
 NEFOMATHI                   idlule okuqhelekileyo        ukuchaneka kanobom           ibonakalisa ulwazi           ulwazi olungephi             ukunqongophala kolwazi
                             -Izimvo ziqiqisisiwe         ulwazi olunzulu              lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi
 Ukungqala                   kwaye zivuthiwe              lweempawu zolu didi          lwetekisi                    lwetekisi                    lwetekisi
 kwempendulo nezimvo         -Luphangalele ulwazi         lwetekisi                    -Izimvo ziyaphuma            -Zimbalwa izimvo             -Intsingiselo ilahleka
 Ukuqoqwa kwezimvo           lweempawu zolu didi          -Ingqalile ayiphumi          emxholweni kwaye kukho       ezisemxholweni kodwa         rhoqo ide iphume
 ngenjongo                   lwetekisi                    nasemxholweni                nokugqwidiza                 kuninzi ukuphuma ecaleni     emxholweni
 yokucwangcisa               -Umsebenzi ungqalile         -Izimvo zixonxwe             -Ukunamathelana              -Kunqabile                   -Akukho
 Injongo yokubhala, abo      uhleli emxholweni            zadakancwa                   kumxholo nezimvo             ukunamathelana               ukunamathelana
 kujoliswe kubo,             -Kukho ukunamathelana        ngokunamatheleneyo           kufanelekile                 komxholo nezimvo             kumxholo nezimvo
 iimpawu/imigaqo             kwizimvo nomxholo            kumxholo nezimvo             -Ezinye iinkcukacha          -Zimbalwa iinkcukacha        -Zimbalwa kakhulu
 yetekisi, kunye nemeko      -Iingcamango                 -Iinkcukacha zixhasa         zixhasa isihloko             ezixhasa isihloko            iinkcukacha ezixhasa
                             zidakancwe ngobunono         isihloko                     -Ifomathi ifanelekile        -Imigaqo yefomathi           isihloko
 18 AMANQAKU                 zonke iinkcukacha            -Ifomathi ifanelekile        kodwa kusekho                ephambili isetyenziswe       -Imigaqo eyimfuneko
                             zixhasa isihloko             ineendawana                  ukungachaneki                ngokungaqondi                yobhalo lwale tekisi
                             -Ifomathi ifanelekile        ezingachanekanga                                          -Kutyeshelwe izinto          ityeshelwe
                             kwaye ichanekile             ezingephi                                                 ezininzi
 ULWIMI ISIMBO                          10–12                           8–9                          6–7                          4–5                         0–3
 SOKUBHALA                   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,
 NOKUHLELA                   isigama zihambelana          isigama sichaneke            isigama sihambelana          nesigama azingqamani         nesigama azingqamani
                             kakhulu nenjongo nabo        kakhulu malunga              nenjongo, abantu             nenjongo kwakunye            nenjongo, imeko
 Ithoni, irejista, isimbo,   kujoliswe kubo kunye         nenjongo, abantu             ekujoliswe kubo              nabantu ekujoliswe kubo      kwakunye nabantu
 injongo/ifuthe, abo         nemeko                       ekujoliswe kubo kunye        kwakunye nemeko              kunye nemeko                 ekujoliswe kubo
 kujoliswe kubo kunye        -Izakhi zezivakalisi         nemeko                       -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         -Izele ziimpazamo
 nemeko                      zisetyenziswe                -Izakhi zezivakalisi         zibonakalisa iimposiso       zineemposiso ezininzi        ixazalala
 Ukusetyenziswa kolwimi      ngokuchanekileyo             zichanekile kwaye            -Isigama siyanelisa          eziphazamisa umyalezo        -Isigama asifanelananga
 nemigaqo                    -Phantse kube akukho         umyalezo wakheke             -Iimpazamo zobhalo           -Sinqongophele isigama       nenjongo
 Uchongo magama              nasinye isiphene             kakuhle                      ezikhoyo aziyiphazamisi      -Kukho amagingxi-gingxi      -Intsingiselo ilahleke
 Iimpawu zokubhala                                        -Isigama sichanekile         intsingiselo nomyalezo       kwintsingiselo               kakhulu
 kunye nopelo                                             -Ubukhulu becala akukho
                                                          zimpazamo
 12 AMANQAKU
 UMMANDLA                             25–30                         19–23                         14–17                       9–12                          0–7
 WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                  Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3                              13                                                                            DBE/2017
                                                                       SCE – Imemorandam

ISIHLOMELO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIFUTSHANE – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [20 AMANQAKU]

 Ikhrayitheriya              Balaseleyo                   Enobuchule                   Phakathi                     Buthathaka                   Bubhetyebhetye
 UMXHOLO                                10–12                         8–9                          6–7                          4–5                         0–3
 UKUCWANGCISA                -Impendulo igqwesile         -Impendulo ibonakalisa       -Impendulo iyanelisa         -Kubonakala ubunzima         -Impendulo ibonakalisa
 NEFOMATHI                   ibonisa ukuqiqisiswa         ukuchaneka kanobom           ibonakalisa ulwazi           malunga nolwazi              ukunqongophala kolwazi
                             kwezimvo                     ulwazi olunzulu              lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi
 Impendulo nezimvo           -Izimvo zihlakaniphile       lweempawu zolu didi          lwetekisi                    lwetekisi                    lwetekisi
 Ukubekelelwa kwezimvo       kwaye zivuthiwe              lwetekisi                    -Izimvo azisoloko            -Zimbalwa izimvo             -Intsingiselo ilahleka
 Iimpawu zetekisi/           -Luphangalele ulwazi         -Ingqalile ayiphumi          zisemxholweni kwaye          ezisemxholweni kodwa         rhoqo.
 umgaqo kunye nemeko         lweempawu zolu didi          nasemxholweni                kukho nokugqwidiza           kuninzi ukuphuma ecaleni     -Intsingiselo iduka
                             lwetekisi                    -Izimvo zixonxwe             -Ukunamathelana              -Kunqabile                   kwisakhiwo esixazalala
 12 AMANQAKU                 -Umsebenzi ungqalile         zadakancwa                   kumxholo nezimvo             ukunamathelana               -Akukho
                             akukho kugqwidiza            ngokunamatheleneyo           kwenzeka                     komxholo nezimvo             ukunamathelana
                             -Kubonakala                  kumxholo nezimvo             ngokufanelekileyo            -Zimbalwa iinkcukacha        kumxholo nezimvo
                             ukunamathelana               -Iinkcukacha zixhasa         -Ezinye iinkcukacha          ezixhasa isihloko            -Zimbalwa kakhulu
                             kwizimvo nomxholo            isihloko                     zixhasa isihloko             -Imigaqo yefomathi           iinkcukacha ezixhasa
                             -Iingcamango                 -Ifomathi ingqalile          -Ifomathi ingqalile kodwa    ephambili ityeshelwe         isihloko
                             zidakancwe ngobunono         iindawana ezikhoyo           zikho iindawana              okanye isetyenziswe          -Imigaqo eyimfuneko
                             kwaye zonke                  ezingachanekanga             ezingachanekanga             ngokungaqondi                yobhalo lwale tekisi
                             iinkcukacha zixhasa          aziyiphazamisi injongo                                                                 ityeshelwe
                             isihloko                     yokubhala
                             -Ifomathi ifanelekile
                             kwaye ichanekile
 ULWIMI, ISIMBO                           7–8                           5–6                            4                            3                         0–2
 NOKUHLELA                   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,
                             isigama zifanelene           nesigama sifanelene          isigama sifanelene           nesigama azifanelananga      nesigama
 Ithoni, irejista, isimbo,   kakhulu nenjongo, abo        kakhulu nenjongo, abantu     nenjongo, abantu             nenjongo, abantu             azifanelananga
 nesigama singqamene         kujoliswe kubo kunye         ekujoliswe kubo kunye        ekujoliswe kubo              ekujoliswe kubo kunye        nenjongo, imeko
 nenjongo kunye nemeko       nemeko                       nemeko                       kwakunye nemeko              nemeko                       kwakunye nabantu
 Ukusetyenziswa kolwimi      -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         ekujoliswe kubo
 nemigaqo                    zisetyenziswe                zichanekile kwaye            zibonakalisa iimposiso       zineemposiso ezininzi        -Izele ziimpazamo
 Ukhetho- magama             ngokuchanekileyo             umyalezo wakheke             -Isigama siyanelisa          eziphazamisa umyalezo        ixazalala iyadida
 Iimpawu zokubhala           -Phantse kube akukho         kakuhle                      -Iimpazamo zobhalo           -Sinqongophele isigama       -Isigama asihambelani
 kunye nopelo                nasinye isiphene             -Isigama sichanekile         ezikhoyo aziyiphazamisi      -Kukho amagingxi-gingxi      nenjongo
                                                          -Ubukhulu becala azikho      intsingiselo                 kwintsingiselo               -Intsingiselo ilahlekile
 8 AMANQAKU                                               iimpazamo                                                                              kakhulu
 UMMANDLA                              17–20                          13–15                       10–11                        7–8                            0–5
 WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2017-memo/121227d8-b537-4331-aeae-310859d099b3) — isiXhosa FAL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Feb-March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-feb-march-2017-memo/53f6a87b-9b07-4564-8877-907f3526782e) — isiXhosa FAL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2017/fa6ae230-f3e2-4d82-946e-e0145c3d0060) — isiXhosa FAL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2017/8e3c8e2e-990c-47cc-9308-716adb22432e) — isiXhosa FAL · QP · 2017 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — isiXhosa FAL · Memo · 2024 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2022 (Corr 23 Aug)](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2022-corr-23-aug/08268c23-92d0-41e7-ad72-e102f1782957) — isiXhosa FAL · Memo · 2022 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2024-watermark/53920582-7e5a-4aea-84d0-f4203209aca1) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
