# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2023, 15 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2023-mg/a061f99a-7ed5-465d-8b2c-1118fa24680b
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 15

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2023-mg/a061f99a-7ed5-465d-8b2c-1118fa24680b)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · isixhosa. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2023/d4034b7d-5afd-410d-a337-d368fe936e3d) — QP · 2023 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
            NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

         ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                               IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                               2023

                              ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

                                                                  AMANQAKU: 100

                      Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-14.

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                   Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P3               2             DBE/Novemba 2014
                                        NSC – Imemorandam

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                       Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      2                            DBE/2023
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO A: ISINCOKO

UMBUZO 1

Imiyalelo yokumakisha
    Kweli candelo umviwa ukhetha isincoko sibe sinye. Xa ekhethe zazibini, makisha
     esokuqala.
    QAPHELA: Umviwa angabhala naluphi udidi lwesincoko ngesihloko asikhethileyo.
    Ubude besincoko bumele ukuba kwisithuba samagama ali-190 ukuya kuma-240.
    Sebenzisa irubriki esisihlomelo A ukumakisha esi sincoko.

1.1    Isihloko:              Yaba mnandi yonke loo mini
       Imo efanelekileyo:     Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       Ulwimi                 Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                              oluhambelana       nesincoko   esikhethiweyo, isigama
                              sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                              nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
       Umxholo                Umviwa angabalisa/chaza/camngca ngomnye kule
                              mixholo ilandelayo:

                                 Anganika inkcaza ngemini enye eyayimnandi.
                                 Angathetha ngesiganeko okanye iziganeko zolu suku
                                  ezabangela ukuba iphele imnandi.
                                 Angakhankanya izinto awazifundayo ngale mini.
                                 Isiphelo esimnandi eyaphela ngaso loo mini.

                              [Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]

1.2   Isihloko:               Iindlela zokusebenzisa itekhnoloji ikungenisele imali
      Imo efanelekileyo:      Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
      Ulwimi                  Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                              oluhambelana        nesincoko     esikhethiweyo,      isigama
                              sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                              nezixhobo zokunonga ezifanele-kileyo.
      Umxholo:                Umviwa angabalisa/chaza/camngca ngomnye kule
                              mixholo ilandelayo:

                                 Angathetha ngeendidi zetekhnoloji.
                                 Uncedo lwetekhnoloji gabalala.
                                 Ushishino olusebenzisa itekhnoloji.
                                 Ukuthimbeka kwabantu yitekhnoloji njengethuba
                                  lokukuvulela ushishino ngayo.
                                 Ukunxulumana      kwabantu     besabelana  ngolwazi
                                  kwezoshishino kusetyenziswa itekhnoloji.
                                 Imingcipheko eziswa lolu hlobo loshishino.

                              [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                            Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      3                       DBE/2023
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

1.3   Isihloko:               Elam ingomso ...
      Imo efanelekileyo:      Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
      Ulwimi                  Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                              oluhambelana        nesincoko  esikhethiweyo,  isigama
                              sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                              nezixhobo zokunonga ezifanele-kileyo.
      Umxholo                 Umviwa           angachaza/camngca/velela     amacala
                              amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo:

                                 Anganika inkcaza ngengomso lakhe.
                                 Izizathu ezihlupheza umnqweno wokuba alibone
                                  ngohlobo oluthile ingomso lakhe.
                                 Amava akhe angaphambili.
                                 Angabalula okusele kwenzekile ukuhlakulela eli
                                  ngomso.
                                 Imingeni alindele ukuhlangabezana nayo ukuphumeza
                                  eli ngomso.

                              [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]

1.4   Isihloko:               Iithoyi ziyabatshintsha abantwana
      Imo efanelekileyo:      Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
      Ulwimi                  Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                              oluhambe-lana        nesincoko   esikhethiweyo,  isigama
                              sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                              nezixhobo zokunonga ezifanele-kileyo.
      Umxholo:                Umviwa       angabalisa/chaza/camngca/velela    amacala
                              amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo:

                                 Angathetha ngeendidi zeethoyi zokudlalisa abantwana.
                                 Iithoyi    ezinokuchaphazela     ubomi    babantwana
                                  ngendlela embi.
                                 Iithoyi ezinokubuchaphazela ubomi babantwana
                                  ngendlela elungileyo.
                                 Iithoyi njengezixhobo zokusetyenziselwa ukukhulisa
                                  ingqondo yomntwana.
                                 Iithoyi njengezixhobo zokuntama iimeko zentlalo
                                  emakhaya.
                                 Iithoyi njengezixhobo zokufundisa.

                              [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                      Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      4                        DBE/2023
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

1.5   Isihloko:               Kuninzi umntu anokukufunda kwizilwanyana
      Imo efanelekileyo:      Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
      Ulwimi                  Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                              oluhambelana        nesincoko  esikhethiweyo,  isigama
                              sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                              nezixhobo zokunonga ezifanele-kileyo.
      Umxholo:                Umviwa      angabalisa/chaza/camngca/velela   amacala
                              amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo:

                                 Angakhankanya iindidi zezilwanyana neendlela eziphila
                                  ngazo.
                                 Anike ulwazi olunokufumaneka kwizilwanyana.
                                 Angabalula igalelo eluntwini ngolwazi olufunyanwa
                                  kwizilwanyana, anokufunda kuzo umntu.
                                 Izinto ezinokwenziwa ngabantu ukulondoloza ezo
                                  zilwanyana.
                                 Imfundiso neengcebiso zokukhusela ulwazi.

                              [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]      [50]

1.6   Isihloko:               Umviwa makanike isihloko sesincoko sakhe.
      Imo efanelekileyo:      Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
      Ulwimi                  Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                              oluhambelana        nesincoko  esikhethiweyo,  isigama
                              sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                              nezixhobo zokunonga ezifanele-kileyo.
      Umxholo:                Umviwa      angabalisa/chaza/camngca/velela   amacala
                              amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo.

                                 Angathetha ngeentaba namawa ngokwasendalweni.
                                 Angabalula uthando lwendalo.
                                 Ukhenketho/ ukhenketho nosapho.
                                 Angathetha ngobugorha nokumelana nobunzima
                                  ebomini.
                                 Ubukhalipha bokwenza izinto ezingelula.
                                 Ixabiso lendalo kwimfundo nasempilweni yethu.

                              [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                       Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      5                       DBE/2023
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

1.7   Isihloko:               Umviwa makanike isihloko sesincoko sakhe.
      Imo efanelekileyo:      Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
      Ulwimi                  Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                              oluhambelana        nesincoko  esikhethiweyo,  isigama
                              sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                              nezixhobo zokunonga ezifanele-kileyo.
      Umxholo                 Umviwa      angabalisa/chaza/camngca/velela   amacala
                              amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo:

                                 Angathetha ngexesha ngokubhekiselele kwimizuzu
                                  yewotshi.
                                 Angabalula ixesha ngokubhekiselele kwimihla yobomi.
                                 Anganika intsingiselo yexesha ngokwasezimbalini.
                                 Angachaza ixesha ngokwamaxesha onyaka.
                                 Ukubaluleka kwexesha.
                                 Ixesha njengesixhobo sokulawula intlalo yoluntu.
                                 Okuhle nokubi ngokwahluka kwamaxesha.
                                 Imfundiso malunga nexesha.

                              [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]     [50]

1.8   Isihloko:               Umviwa makanike isihloko sesincoko sakhe.
      Imo efanelekileyo:      Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
      Ulwimi                  Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
                              oluhambe-lana        nesincoko esikhethiweyo,  isigama
                              sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
                              nezixhobo zokunonga ezifanele-kileyo.
      Umxholo                 Umviwa      angabalisa/chaza/camngca/velela   amacala
                              amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo.

                                 Anganika inkcaza ngemvelaphi yembasa.
                                 Angathetha ngomculo kunye nokhuphiswano.
                                 Angakhankanya iindidi zomculo.
                                 Indima yomculo ekumanyeni isizwe.
                                 Umculo njengolunye uhlobo lomsebenzi.
                                 Umculo njengolwimi lukawonke-wonke kwihlabathi.
                                 Amathuba avulwa lukhuphiswano lomculo.

                              [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]     [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                      Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      6                       DBE/2023
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

IIMPAWU ZESINCOKO

Isincoko esibalisayo sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu:
     Masisebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo.
     Masibonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
     Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo,
      mazibonakale.
     Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace
      ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana
      nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela.
     Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha.
     Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa.
     Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda
      isincoko, lungekrwada phofu.

Isincoko esichazayo sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku:
     Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo.
     Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
     Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo,
      izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi.
     Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho.
     Sivakalisa iimvakalelo zombhali.

Isincoko esicamngcayo:
     Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
     Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
     Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
     Ubukhulu becala esi sincoko siyacamngca. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza
      nokuzoba imeko ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo,
      neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho).
     Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.

Isincoko esixoxela icala elinye:
     Umviwa uthatha icala ngomba othile.
     Uthotho lweengxoxo – oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma
      ezithile.
     Ukubethelela – isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
      lokuvula.
     Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani
      okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani.
     Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
     Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                      Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      7                       DBE/2023
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

Kwisincoko esivelela amacala omabini:
    Inkcazelo inokuba ngengxoxo ephambili.
    Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
    Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
    Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
     luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa
     makalunike olwakhe uluvo xa evala.
    Unokuxoxela okuthile echasa/evuma enika ubungqina obuyinyani obuxhasayo.
    Isiphelo – ingasisishwankathelo neengcebiso.
    Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo.                                    [50]

                                                              AMANQAKU ECANDELO A:         50

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                      Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      8                       DBE/2023
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO B: UMHLATHI OMDE

Imiyalelo yokumakisha
    Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ube mnye. Ukuba ukhethe yamibini,
     makisha owokuqala.
    Ubude bomhlathi omde mabubengamagama angama-80 ukuya kwi-100 umxholo
     kuphela.
    Sebenzisa irubriki esisihlomelo B ukumakisha lo mhlathi.

UMBUZO 2

2.1      ILETA ESESIKWENI

             Iidilesi zimbini, eyombhali neyombhalelwa.
              Isibuliso esindilisekileyo.
             Umcimbi okhankanya isicelo sesipho-mali.
             Makuvele injongo yale leta ihambelane nokubhalwe kumcimbi.
             Khankanya umthombo ebesibhengezwe kuwo esi sipho-mali.
             Makukhankanywe icandelo alinqwenelayo.
             Khankanya okwanelisa iimfuno kokulindelekileyo.
             Ulwimi, ithoni nerejista mazibe zezifanele ileta esesikweni.
             Makubonakale ukuhambelana kweleta nesibhengezo, iinkcukacha
              zombhalelwa njengoko zivela kwisibhengezo.
             Isiphelo sibe seseleta esesikweni.                                           [30]

2.2      INGXOXO YABABINI

             Intshayelelo mayibenomdla ityhile okuza kuba ngumxholo ifakwe
              ezigweqeni.
             Makusetyenziswe intetho-ngqo ngaphandle kweempawu zocaphulo.
             Isithethi sibhalwa ngasekhohlo, zesilandelwe yikholon [:].
             Enye ingcaciso ibhalwa ezigweqeni.
             Ithoni nerejista zixhomekeke kunxulumano lwezithethi kunye nesihloko
              abathetha ngaso.
             Makubekho izithethi ezibini eziza kukuxoxa ngomba lowo othe wabekwa,
              omnye exoxela icala akholelwa kulo.
             Umxholo mawube phakathi komzali notitshala malunga nokunikwa
              kwabafundi/ abantwana umsebenzi wasekhaya.
             Makushiywe umgca ongabhalwanga phakathi kwezithethi.
             Ingxoxo mayibonakalise ukukhula oko kukuthi, intetho nganye
              ibeyimpendulo yobesele kuthethiwe.
             Makungafikelelwa         esiphelweni      ingakhange   ifezeke injongo
              yengxoxo/isizathu sokubhalwa kwayo.
             Makuqukunjelwe ngendlela efanelekileyo.
             Mazivalelise izithethi iseso sinelizwi lokubulela.                           [30]

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                      Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      9                       DBE/2023
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

2.3      I-IMEYILE

             Makuvele idilesi ye-imeyile yombhalelwa ongudade okanye umntakwabo
              neyombhali.
             Makuvele isizathu sokubhalwa kwe-imeyile ngokufutshane,
              esokuvuyisana naye njengoSihlalo omtsha wekomiti yabafundi.
             Isibuliso sesingekho sesikweni.
             Ingaqala nangaluphi uhlobo kuba kukho ukuqhelana kwesibini
              esibhalelanayo.
             Isiqu - kungenwa emxholweni kusetyenziswa ulwimi lokuvuyisana
              nokuncoma.
             Isiphelo - sesibonakalisa ukusondelelana kombhali nombhalelwa.
                                                                                           [30]

2.4      INQAKU LEPHEPHANDABA

             Makunikwe isihloko esicacileyo nesivakalayo.
             Iinkcukacha ezibalulekileyo mazibesekuqaleni.
             Kwiinkcukacha ezibalulekileyo makuphenduleke imibuzo engundoqo.
             Makuvele isihlokwana esicacileyo.
             Inqaku malitsale umdla.
             Umba ekubhalwa ngawo mawucace gca.
             Umxholo mawube ngokungabikho kokhuseleko, kwindawo ahlala kuyo.
             Makuvele isishwankathelo somxholo wenqaku.
             Umyalezo mawugqithiswe ngokuvakalayo.                                        [30]

                                                              AMANQAKU ECANDELO B:         30

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                      Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      10                      DBE/2023
                                        SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ICANDELO C: UMHLATHI OMFUTSHANE

Imiyalelo yokumakisha

     Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ube mnye, aze athi ukuba ukhethe
      yamibini, umakishe owokuqala.
     Ubude bomhlathi omfutshane ngama-60 ukuya kuma-80 amagama umxholo
      kuphela.
     Sebenzisa irubriki esisihlomelo C ukumakisha lo mhlathi.

UMBUZO 3

3.1      IPOWUSTA

            Makulandelwe ifomathi efanelekileyo.
            Isihloko masitsale umdla ngokuchonga amagama ngobuchule.
            Makusetyenziswe isayizi yeefonti ezahlukeneyo ngobuchule.
            Makucace ukuba ipowusta ijoliswe koobani.
            Makusetyenziswe ulwimi olunika umdla ukuze ifundeke.
            Makuvele iinkcukacha malunga nendawo, umhla, ixesha.
            Makusetyenziswe ulwimi oluqhathayo nolurhwebeshayo.                           [20]

3.2      UMYALEZO OMFUTSHANE KA-WHATSAPP

            Makuvele igama okanye inombolo yomthumeli phezulu kwesikrini
             sefowuni.
            Makuvele umhla kunye nexesha ofunyenwe ngalo umyalezo.
            Makuvele igama leqela elithunyelelwa umyalezo.
            Umxholo mayibe ngowokungaphumeleli kwintlanganiso, njengenkokeli yeli
             qela.
            Izizathu zokungaphumeleli kwintlanganiso mazivele.                            [20]

3.3      IZALATHISI
            Iinkcukacha ngendawo ekusukwa kuyo nekuyiwa kuyo mazicace zingqale.
            Izalathisi mazinikwe ngeengongoma okanye ngokomhlathi.
            Izalathisi mazilandelelane ngokwendlela ezivela ngayo emephini.
            Iimpawu zendlela neendawo eziqaphelekayo ecaleni kwendlela
             mazikhankanywe.
            Makusetyenziswe izenzi eziyalelayo kangangoko.

         [Ukuba umviwa usebenzise enye indlela echanekileyo esuka
         esikhululweni sebhasi ukuya esibhedlele makanikwe amanqaku.]                      [20]

                                                              AMANQAKU ECANDELO C:         20
                                                                 AMANQAKU EWONKE:          100

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                      Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3                       11                                                                  DBE/2023
                                                         SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

QAPHELA:

   Sebenzisa le rubriki rhoqo xa umakisha izincoko zephepha lesi-3, ICANDELO A.
   Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu aphambili.
   Kwiikhrayitheriya yoMxholo, uLwimi neSimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe lanomgangatho ongentla nongezantsi yanemimandla yamanqaku
    ahambelana nomgangatho ngamnye.
   Ikhrayitheriya yeSakhiwo yona ayichaphazeleki ngumgangatho ongentla nongezantsi.

ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU]
 Ikhrayitheriya        Balaseleyo                 Enobuchule            Phakathi                   Buthathaka                   Bubhetyebhetye
 UMXHOLO                          28–30                    22–24                   16–18                   10–12                            4–6
 NOCWANGCISO           -Impendulo ebalaseleyo     -Impendulo ixonxwe    -Impendulo iyanelisa       -Impendulo ingena            -Impendulo ayikho
                       enomtsalane, ngaphaya      ngobugcisa obukhulu   ngokupheleleyo             iphuma emxholweni            mxholweni konke konke

                      Umgangatho ongentla
 (Impendulo            kobekulindelekile          -Izimvo zinxulumene   -Izimvo ziyanamathelana    akukho                       -Izimvo zibondene
 nezimvo)              -Izimvo zihlakaniphile,    nomxholo kwaye        noko kwaye zingakuguqula lunamathelwano                 azingqalanga ntweni
 Ukubekelela izimvo    zixhokonxa iingcinga kwaye zinika umdla, bukho   ukucinga kofundayo         kwizimvo                     -Azivakali izimvo kwaye
 ngenjongo             zinemfezeko                ubungqina bemfezeko   -Iingcamango zibekelelwe   -Izimvo azicacanga           ziyaphindaphindwa/
 yokucwangcisa         -Isincoko sibekelelwe      kwizimvo              ngokunamatheleneyo         kwaye ezinye zazo            uthetha into enye
 Ukubonakalisa         ngobuchule                 -Iingcamango          kuquka intshayelelo, isiqu zezemboleko                  -Iingcamango zibekwe
 ukuyazi injongo,      obungaqhelekanga kwaye     zibekelelwe           nesiphelo                  -Buncinci kakhulu            xazalala
 abantu ekujoliswe     intshayelelo, isiqu        ngokwakhelanayo                                  ubungqina bobekelelo         azinalunxibelelwano
 kubo kunye            kwakunye nesiphelo         kuquka intshayelelo,                             nonamathelwano
 nemeko                zibonakalisa               isiqu nesiphelo                                  lweengcamango
                       unamathelwano
 30 AMANQAKU           olunemfezeko
                                  25–27                    19–21                   13–15                     7–9                            0–3
                       -Impendulo encamisileyo    -Impendulo ixonxwe    -Impendulo iyanelisa       -Impendulo iphumile          -Impendulo itenxile

                      Umgangatho ongezantsi
                       kodwa akukho zimpawu       ngobugcisa            nangona kumana kubakho     emxholweni ubukhulu          malunga nomxholo
                       zakubalasela kubhekele phi -Izimvo zisemxholweni ukungacaci kwiindawo       becala                       -Izimvo zitenxile
                       kwisincoko                 kwaye zinika umdla    ezithile                   -Izimvo ziyaqhawu-           zingcwecwela kude
                       -Izimvo zivuthiwe          -Sibekelelwe          -Kukho ukunamathelana      qhawuka ziyabhidisa          nomxholo
                       zixhokonxa iingcinga       ngobuchule, kukho     okubonakalayo kwizimvo     -Buyanqaphazeka              -Iingcamango
                       -Iingcamango zibekelelwe   ukunamathelana        kwaye kuyanelisa           ubungqina                    ziyingxubevange
                       zandindaniswa ngobugcisa kweengcamango           -Kukho ukubekelelwa        bokubekeleleka               engenamgqalisela
                       kuquka intshayelelo, isiqu okuquka intshayelelo, kweengcamango              kweengcamango
                       kunye nesiphelo            isiqu nesiphelo       nonamathelwano             nonamathelwano
                                                                        kwintshayelelo, isiqu
                                                                        nesiphelo

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                                                                                    Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3                                                           12                                                                           DBE/2023
                                                                                             SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU] (isaqhubeka)

Ikhrayitheriya                                          Balaseleyo                            Enobuchule                    Phakathi                  Buthathaka                   Bubhetyebhetye
ULWIMI, ISIMBO                                                          14–15                                11–12                     8–9                        5–6                         0–3
& NOKUHLELA                                             -Ithoni, irejista, isimbo, isigama    -Ithoni, irejista, isimbo,    -Ithoni, irejista,        -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ulwimi aluvakali
                                                        zifanelene ngokugqwesileyo            isigama zifanelene kakhulu    isimbo, isigama           isigama                      -Ithoni, irejista,

                      Umgangatho ongentla
Ukuhambelana                                            nenjongo, abantu ekujoliswe           nenjongo, abantu ekujoliswe   sifanelene nenjongo,      azifanelananga ncam          isimbo, isigama
kwethoni, irejista,                                     kubo kunye nemeko                     kubo kunye nemeko             abantu ekujoliswe         nenjongo, abantu             asifanelananga
isimbo, isigama                                         -Ulwimi lusetyenziswe                 -Ulwimi luchaneke ngakumbi    kubo kunye nemeko         ekujoliswe kubo kunye        kwaphela nenjongo,
kunye nemeko                                            ngokuzithemba,                        kwaye ithoni isetyenziswe     -Ulwimi                   nemeko                       abantu ekujoliswe
Ukhetho-magama                                          luyathabathekisa                      ngokuchaneka kwisincoko       olufanelekileyo           -Ulwimi lusetyenziswa        kubo kunye nemeko
Ukusetyenziswa                                          -Ithoni enomtsalane nezafobe          siphela                       ludlulisa umyalezo        ngendlela ebuthathaka        -Ukunqongophala
kolwimi nesigama                                        zentetho eziphumeza injongo           -Iziphene zokusetyenziswa     -Ithoni ifanelekile       -Ithoni nochongo             kwesigama
Iimpawu zobhalo,                                        -Phantse kube akukho nasinye          kolwimi nopelo                -Izafobe zentetho         magama                       kubaxekile
izakhi                                                  isiphene solwakhiwo zivakalisi,       zinqongophele                 zinonga umxholo           azifanelekanga               kangangokuba
zezivakalisi,                                           upelo nokusetyenziswa kolwimi         -Sixonxwe ngobugcisa                                    -Isigama                     ayinasihlahla into
nopelo                                                  -Sixonxwe ngobugcisa obukhulu         obukhulu                                                sinqongophele                ebhaliweyo
                                                                           13                                  10                       7                           4

                                Umgangatho ongezantsi
15 AMANQAKU                                             -Ulwimi luchanekile kanye             -Ulwimi lunomtsalane kwaye    -Kuyanelisa               -Ukusetyenziswa
                                                        nezafobe zisetyenziswe                luyaziphumeza iinjongo        ukusetyenziswa            kolwimi kubonisa
                                                        ngethoni ephumeza ukudlulisa          zokubhala                     kolwimi kodwa             ububhetyebhetye
                                                        umyalezo                              -Ithoni ifanelekile kwaye     asekho amakhwiniba        -Izivakalisi
                                                        -Phantse kube akukho nasinye          iyaziphumeza iinjongo         -Ithoni ifanelekile       zinobuthathaka-
                                                        isiphene solwakhiwo zivakalisi,       zokubhala                     kodwa izafobe             azitshintsha-
                                                        upelo, nokusetyenziswa kolwimi        -Zimbalwa iziphene zezakhi    zentetho                  tshintshwa
                                                        -Sixonxwe ngobugcisa obukhulu         zezivakalisi kunye nopelo     ezisetyenzisiweyo         -Isigama
                                                                                              -Sixonxwe ngobugcisa          zinqongophele             sinqongophele
                                                                                                                                                      ngokubalaseleyo
ISAKHIWO                                                                  5                                   4                         3                           2                       0–1
                                                        Isihloko sikhuliswe                   -Iinkcukacha ezinengqiqo      -Iinkcukacha              -Zikho iingcamango           -Iingcamango
Iimpawu zetekisi                                        ngokuncamisayo                        zikhuliswe ngokwakhelanayo    ezisemxholweni            ezamkelekileyo               ezifunekayo
Ukukhula                                                -Iinkcukacha zibalasele               -Izimvo zinamathelene         zikhulisiwe               -Isakhiwo sezivakalisi       zinqongophele
kwemihlathi                                             ngokungaqhelekanga                    -Izivakalisi, imihlathi       -Izivakalisi, imihlathi   nesemihlathi                 -Isakhiwo
nokwakhiwa                                              -Izivakalisi, imihlathi zakhiwe       zitshintshatshintshwa         zakhiwe kuhle             sinamakhwiniba               sezivakalisi
kwezivakalisi                                           zaqiqisiswa ngokugqwesileyo           ngobuchule obuqiqisisiweyo    -Isincoko sibunjwe        -Isincoko sisenayo           nesemihlathi
                                                                                                                            ngengqiqo                 ingqiqo                      sigxoko-gxoko
5 AMANQAKU                                                                                                                                                                         -Isincoko
                                                                                                                                                                                   asinangqiqo
UMMANDLA
WAMANQAKU                                                            43–50                              33–40                       23–30                      13–20                      0–10

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                                                                                                                                 Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3                              13                                                                           DBE/2023
                                                                SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISIHLOMELO B: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIDE– ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [30 AMANQAKU]

 Ikhrayitheriya              Balaseleyo                   Enobuchule                   Phakathi                     Buthathaka                   Bubhetyebhetye
 UMXHOLO,                               15–18                         11–14                        8–10                           5–7                       0–4
 UCWANGCISO                  -Impendulo igqwesile         -Impendulo ibonakalisa       -Impendulo iyanelisa         -Impendulo ibonakalisa       -Impendulo ibonakalisa
 NEFOMATHI                   idlule okuqhelekileyo        ukuchaneka kanobom           ibonakalisa ulwazi           ulwazi olungephi             ukunqongophala kolwazi
                             -Izimvo ziqiqisisiwe         ulwazi olunzulu              lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi
 Ukungqala                   kwaye zivuthiwe              lweempawu zolu didi          lwetekisi                    lwetekisi                    lwetekisi
 kwempendulo nezimvo         -Luphangalele ulwazi         lwetekisi                    -Izimvo ziyaphuma            -Zimbalwa izimvo             -Intsingiselo ilahleka
 Ukuqoqwa kwezimvo           lweempawu zolu didi          -Ingqalile ayiphumi          emxholweni kwaye kukho       ezisemxholweni kodwa         rhoqo ide iphume
 ngenjongo                   lwetekisi                    nasemxholweni                nokugqwidiza                 kuninzi ukuphuma ecaleni     emxholweni
 yokucwangcisa               -Umsebenzi ungqalile         -Izimvo zixonxwe             -Ukunamathelana              -Kunqabile                   -Akukho
 Injongo yokubhala, abo      uhleli emxholweni            zadakancwa                   kumxholo nezimvo             ukunamathelana               ukunamathelana
 kujoliswe kubo,             -Kukho ukunamathelana        ngokunamatheleneyo           kufanelekile                 komxholo nezimvo             kumxholo nezimvo
 iimpawu/imigaqo             kwizimvo nomxholo            kumxholo nezimvo             -Ezinye iinkcukacha          -Zimbalwa iinkcukacha        -Zimbalwa kakhulu
 yetekisi, kunye nemeko      -Iingcamango                 -Iinkcukacha zixhasa         zixhasa isihloko             ezixhasa isihloko            iinkcukacha ezixhasa
                             zidakancwe ngobunono         isihloko                     -Ifomathi ifanelekile        -Imigaqo yefomathi           isihloko
 18 AMANQAKU                 zonke iinkcukacha            -Ifomathi ifanelekile        kodwa kusekho                ephambili isetyenziswe       -Imigaqo eyimfuneko
                             zixhasa isihloko             ineendawana                  ukungachaneki                ngokungaqondi                yobhalo lwale tekisi
                             -Ifomathi ifanelekile        ezingachanekanga                                          -Kutyeshelwe izinto          ityeshelwe
                             kwaye ichanekile             ezingephi                                                 ezininzi
 ULWIMI ISIMBO                          10–12                           8–9                          6–7                          4–5                         0–3
 SOKUBHALA                   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,
 NOKUHLELA                   isigama zihambelana          isigama sichaneke            isigama sihambelana          nesigama azingqamani         nesigama azingqamani
                             kakhulu nenjongo nabo        kakhulu malunga              nenjongo, abantu             ncam nenjongo kwakunye       kwaphela nenjongo,
 Ithoni, irejista, isimbo,   kujoliswe kubo kunye         nenjongo, abantu             ekujoliswe kubo              nabantu ekujoliswe kubo      imeko kwakunye
 injongo/ifuthe, abo         nemeko                       ekujoliswe kubo kunye        kwakunye nemeko              kunye nemeko                 nabantu ekujoliswe kubo
 kujoliswe kubo kunye        -Izakhi zezivakalisi         nemeko                       -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         -Izele ziimpazamo
 nemeko                      zisetyenziswe                -Izakhi zezivakalisi         zibonakalisa iimposiso       zineemposiso ezininzi        ixazalala
 Ukusetyenziswa kolwimi      ngokuchanekileyo             zichanekile kwaye            -Isigama siyanelisa          eziphazamisa umyalezo        -Isigama asifanelananga
 nemigaqo                    -Phantse kube akukho         umyalezo wakheke             -Iimpazamo zobhalo           -Sinqongophele isigama       nenjongo
 Uchongo magama              nasinye isiphene             kakuhle                      ezikhoyo aziyiphazamisi      -Kukho amagingxi-gingxi      -Intsingiselo ilahleke
 Iimpawu zokubhala                                        -Isigama sichanekile         intsingiselo nomyalezo       kwintsingiselo               kakhulu
 kunye nopelo                                             -Ubukhulu becala akukho
                                                          zimpazamo
 12 AMANQAKU
 UMMANDLA                             25–30                         19–23                         14–17                       9–12                          0–7
 WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha                                                                                                   Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3                              14                                                                           DBE/2023
                                                                SC/NSC – Isikhokelo Sokumakisha

ISIHLOMELO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIFUTSHANE – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [20 AMANQAKU]

 Ikhrayitheriya              Balaseleyo                   Enobuchule                   Phakathi                     Buthathaka                   Bubhetyebhetye
 UMXHOLO                                10–12                         8–9                          6–7                          4–5                         0–3
 UKUCWANGCISA                -Impendulo igqwesile         -Impendulo ibonakalisa       -Impendulo iyanelisa         -Kubonakala ubunzima         -Impendulo ibonakalisa
 NEFOMATHI                   ibonisa ukuqiqisiswa         ukuchaneka kanobom           ibonakalisa ulwazi           malunga nolwazi              ukunqongophala kolwazi
                             kwezimvo                     ulwazi olunzulu              lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi
 Impendulo nezimvo           -Izimvo zihlakaniphile       lweempawu zolu didi          lwetekisi                    lwetekisi                    lwetekisi
 Ukubekelelwa kwezimvo       kwaye zivuthiwe              lwetekisi                    -Izimvo azisoloko            -Zimbalwa izimvo             -Intsingiselo ilahleka
 Iimpawu zetekisi/           -Luphangalele ulwazi         -Ingqalile ayiphumi          zisemxholweni kwaye          ezisemxholweni kodwa         rhoqo.
 umgaqo kunye nemeko         lweempawu zolu didi          nasemxholweni                kukho nokugqwidiza           kuninzi ukuphuma ecaleni     -Intsingiselo iduka
                             lwetekisi                    -Izimvo zixonxwe             -Ukunamathelana              -Kunqabile                   kwisakhiwo esixazalala
 12 AMANQAKU                 -Umsebenzi ungqalile         zadakancwa                   kumxholo nezimvo             ukunamathelana               -Akukho
                             akukho kugqwidiza            ngokunamatheleneyo           kwenzeka                     komxholo nezimvo             ukunamathelana
                             -Kubonakala                  kumxholo nezimvo             ngokufanelekileyo            -Zimbalwa iinkcukacha        kumxholo nezimvo
                             ukunamathelana               -Iinkcukacha zixhasa         -Ezinye iinkcukacha          ezixhasa isihloko            -Zimbalwa kakhulu
                             kwizimvo nomxholo            isihloko                     zixhasa isihloko             -Imigaqo yefomathi           iinkcukacha ezixhasa
                             -Iingcamango                 -Ifomathi ingqalile          -Ifomathi ingqalile kodwa    ephambili ityeshelwe         isihloko
                             zidakancwe ngobunono         iindawana ezikhoyo           zikho iindawana              okanye isetyenziswe          -Imigaqo eyimfuneko
                             kwaye zonke                  ezingachanekanga             ezingachanekanga             ngokungaqondi                yobhalo lwale tekisi
                             iinkcukacha zixhasa          aziyiphazamisi injongo                                                                 ityeshelwe
                             isihloko                     yokubhala
                             -Ifomathi ifanelekile
                             kwaye ichanekile
 ULWIMI, ISIMBO                           7–8                           5–6                            4                            3                         0–2
 NOKUHLELA                   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,
                             isigama zifanelene           nesigama sifanelene          isigama sifanelene           nesigama azifanelananga      nesigama
 Ithoni, irejista, isimbo,   kakhulu nenjongo, abo        kakhulu nenjongo, abantu     nenjongo, abantu             ncam nenjongo, abantu        azifanelananga
 nesigama singqamene         kujoliswe kubo kunye         ekujoliswe kubo kunye        ekujoliswe kubo              ekujoliswe kubo kunye        kwaphela nenjongo,
 nenjongo kunye nemeko       nemeko                       nemeko                       kwakunye nemeko              nemeko                       imeko kwakunye
 Ukusetyenziswa kolwimi      -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         nabantu ekujoliswe kubo
 nemigaqo                    zisetyenziswe                zichanekile kwaye            zibonakalisa iimposiso       zineemposiso ezininzi        -Izele ziimpazamo
 Ukhetho- magama             ngokuchanekileyo             umyalezo wakheke             -Isigama siyanelisa          eziphazamisa umyalezo        ixazalala iyadida
 Iimpawu zokubhala           -Phantse kube akukho         kakuhle                      -Iimpazamo zobhalo           -Sinqongophele isigama       -Isigama asihambelani
 kunye nopelo                nasinye isiphene             -Isigama sichanekile         ezikhoyo aziyiphazamisi      -Kukho amagingxi-gingxi      nenjongo
                                                          -Ubukhulu becala azikho      intsingiselo                 kwintsingiselo               -Intsingiselo ilahlekile
 8 AMANQAKU                                               iimpazamo                                                                              kakhulu
 UMMANDLA                              17–20                          13–15                       10–11                        7–8                            0–5
 WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-may-june-2023/c2ccb5a8-b3fd-4bac-ae46-e6328b577441) — isiXhosa FAL · QP · 2023 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 QP SEPT2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-qp-sept2023/57efa6c9-a8eb-4e3a-9c61-3d2448211521) — isiXhosa FAL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2023/c3f59c33-047b-49b3-87e1-c0af6e802021) — isiXhosa FAL · QP · 2023 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — isiXhosa FAL · QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isixhosa-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-3-isixhosa/04ab24a6-11eb-48dd-8982-55d658ed43ce) — isiXhosa FAL · QP · 2024 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2023-mg/812dc7c8-3934-4be5-b82c-28e3659b44bb) — isiXhosa FAL · Memo · 2023 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2024-watermark/53920582-7e5a-4aea-84d0-f4203209aca1) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
