# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC November Exams 2018 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 3 memorandum from the NSC November Exams 2018, 14 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2018-final-memo/bc395c4a-4efc-47c9-9da7-a47158b71a21
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exams
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC November Exams 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2018-final-memo/bc395c4a-4efc-47c9-9da7-a47158b71a21)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC November Exams · 2018 · isixhosa. Memorandum, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2018/481ee7bf-674e-4056-9b27-ae702ea6dc11) — QP · 2018 · isiXhosa

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                SENIOR CERTIFICATE

                                          IBANGA 12

       ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                             IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                        NOVEMBA 2018

                            ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU: 100

                      Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-14.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                  Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      2                 DBE/Novemba 2018
                                          NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO A: ISINCOKO

UMBUZO 1

Imiyalelo yokumakisha
    Kweli candelo umviwa ukhetha isincoko sibesinye. Xa ekhethe zazibini, makisha
     esokuqala.
    QAPHELA: Umviwa angabhala naluphi udidi lwesincoko ngesihloko asikhethileyo.
    Ubude besincoko bumele ukuba kwisithuba samagama ali-190 ukuya kuma-240.
    Sebenzisa irubriki esisihlomelo A ukumakisha esi sincoko.

1.1     Isihloko:      Ndeva amazwi athi, 'Bale-e-ka'
        Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
        efanelekileyo:
        Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
                       lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
                       isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
                       kileyo.
        Umxholo        Umviwa         angabalisa/chaza/camngca/xoxela     amacala
                       amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo.

                              Isiganeko semini enye awasetyenziswa kuso la mazwi
                              Ukuncedwa kwakhe sisilumkiso eseza nala mazwi

                          [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]           [50]

1.2     Isihloko:      Ukhenketho
        Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
        efanelekileyo:
        Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
                       lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
                       isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
                       kileyo.
        Umxholo:       Umviwa         angabalisa/chaza/camngca/xoxela     amacala
                       amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo.

                               Iindidi zokhenketho
                               Indawo awakhe wakhenkethela kuyo/kuzo
                               Ukhenketho kuqoqosho lwelizwe
                               Okuhle nokubi ngokhenketho

                          [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]           [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      3                 DBE/Novemba 2018
                                          NSC – Isikhokelo sokumakisha

1.3     Isihloko:      Loo mini ndafunda lukhulu
        Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
        efanelekileyo:
        Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
                       lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
                       isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
                       kileyo.
        Umxhol         Umviwa         angabalisa/chaza/camngca/xoxela     amacala
                       amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo.
        o:
                            Isifundo semini enye/kwisiganeko esinye
                            Izinto awazifundayo ngemini enye
                            Isifundo esamshiya enempendulo/isisombululo semeko
                             ethile

                          [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]            [50]

1.4     Isihloko:      Intswela-ngqesho ingaphela xa ...
        Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
        efanelekileyo:
        Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
                       lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
                       isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
                       kileyo.
        Umxholo:       Umviwa         angabalisa/chaza/camngca/xoxela     amacala
                       amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo.

                               Ubuzaza neemeko ezidala iintswela-ngqesho namacebo
                                okuyiphelisa
                               Iimeko zabantu/zamazwe asele bephumelele/ephumelele
                                ekususeni intswela-ngqesho/ekunokufundwa kubo/kuwo
                               Iingcebiso malunga nokunokwenziwa ukulwa intswela-
                                ngqesho

                          [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]            [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      4                 DBE/Novemba 2018
                                          NSC – Isikhokelo sokumakisha

1.5     Isihloko:      Inkunkuma ingayingxaki okanye ilifa esingaliboneli ntweni
        Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
        efanelekileyo:
        Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
                       lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
                       isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
                       kileyo.
        Umxholo:       Umviwa         angabalisa/chaza/camngca/xoxela         amacala
                       amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo.

                               Iingxaki ezidalwa yinkunkuma – impilo/indalo/ucoceko
                               Uncedo lwenkunkuma – amaphulo okuyisebenzisa kutsha
                               Ukuba yingxaki nokuba lilifa kwenkunkuma – amacala
                                omabini
                               Ibali ngomntu owaphuculwa kukuyithathela ingqalelo
                                inkunkuma/ngephulo elenziwa liqela elithile labantu
                                ukwenza inzuzo ngenkunkuma

                          [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]            [50]

1.6     Isihloko:         U 'Facebook' makabenemiqathango yokhuseleko kubantwana
                          abangaphantsi kwe-18 leminyaka
        Imo               Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
        efanelekileyo:
        Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
                       lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
                       isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
                       kileyo.
        Umxholo:       Umviwa       angabalisa/chaza/camngca/xoxela       amacala
                       amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo.

                               Iingxaki ezidalwa kukusetyenziswa kuka 'Facebook'
                               Iziphumo zokumsebenzisa ngendlela abathanda ngayo
                                abantwana u'Facebook'

                          [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]            [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      5                 DBE/Novemba 2018
                                          NSC – Isikhokelo sokumakisha

1.7.1   Isihloko:
        Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
        efanelekileyo:
        Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
                       lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
                       isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
                       kileyo.
        Umxholo        Umviwa         angabalisa/chaza/camngca/xoxela     amacala
                       amabini/ xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo.

                          Makanike isihloko esifanelekileyo.
                             Ukuvuleleka kwamathuba (kwiintlanga/kwizini zonke)
                              kwizifundo zokuqhuba iinqwelo-moya
                             Uhambo ngenqwelomoya
                             Indima edlalwa ziinqwelo-moya kurhwebo lwelizwe
                             Ubomi obulula obuziswa ziinqwelo-moya

                          [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]            [50]

1.7.2   Isihloko:
        Imo            Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
        efanelekileyo:
        Ulwimi         Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
                       lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
                       isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
                       kileyo.
        Umxholo        Umviwa         angabalisa/chaza/camngca/xoxela     amacala
                       amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo.

                          Makanike isihloko esifanelekileyo.
                             Ukwahluka kwekamva lomnye komnye
                             Ubomi bunganomdintsi xa bunokubayinto enye
                             Indlela eya empumelelweni
                             Indlela eya ekutshabalaleni

                          [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]            [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      6                 DBE/Novemba 2018
                                          NSC – Isikhokelo sokumakisha

IIMPAWU ZESINCOKO

Isincoko esibalisayo sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu.
     Masisebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo.
     Masibonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
     Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo,
      mazibonakale.
     Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace
      ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana
      nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela.
     Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha.
     Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa.
     Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda
      isincoko, lungekrwada phofu.

Isincoko esichazayo sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku.
     Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo.
     Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
     Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo,
      izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi.
     Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho.
     Sivakalisa iimvakalelo zombhali.

Isincoko esicamngcayo:
     Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
     Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
     Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
     Ubukhulu becala esi sincoko siyacamngca. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza
      nokuzoba imeko ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo,
      neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho).
     Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.

Isincoko esixoxela icala elinye:
     Umviwa uthatha icala ngomba othile.
     Uthotho lweengxoxo – oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma
      ezithile.
     Ukubethelela – isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
      lokuvula.
     Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani
      okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani.
     Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
     Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      7                 DBE/Novemba 2018
                                          NSC – Isikhokelo sokumakisha

Kwisincoko esixoxela amacala omabini

    Inkcazelo inokuba ngengxoxo ephambili.
    Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
    Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
    Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
     luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa
     makalunike olwakhe uluvo xa evala.
    Unokuxoxela okuthile echasa/evuma enika ubungqina obuyinyani obuxhasayo.
    Isiphelo – ingasisishwankathelo neengcebiso.
    Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo.                                       [50]

                                                              AMANQAKU ECANDELO A:            50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      8                 DBE/Novemba 2018
                                          NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO B: UMHLATHI OMDE
Imiyalelo yokumakisha
    Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ubemnye. Ukuba ukhethe yamibini,
     makisha owokuqala.
    Ubude bomhlathi omde mabubengamagama angama-80 ukuya kwi-100 umxholo
     kuphela.
    Sebenzisa irubriki esisihlomelo B ukumakisha lo mhlathi.

UMBUZO 2

2.1      ILETA ESESIKWENI

             Iidilesi zimbini, eyombhali neyombhalelwa.
             Isibuliso.
             Umcimbi (ukuba ubhalwe ngoonobumba abancinci ukrwelelwe umgca
              ngaphantsi).
             Umxholo mawube malunga nokucela igosa lezoLimo lize kuhlola umhlaba
              ofuna ukulima kuwo.
             Ithoni nerejista mazibe zezifanele ileta esesikweni.
             Isiphelo sibe seseleta esesikweni.                                              [30]

2.2      ISIVI NELETA EYIKHAPHAYO

             Iinkcukacha zikaSipho Qavile
             Imbali yakhe.
             Impumelelo ngokwasemfundweni.
             Amava anawo omsebenzi.
             Izinto azithandayo.
             Abantu abanokunika ulwazi ngoSipho Qavile (abantu banokungqina/
              abanokunika ulwazi ngoSipho Qavile/izingqinisiso).
             Ileta ekhaphayo mayibhalwe ngefomathi yeleta esesikweni.
             Umxholo wayo mawube ngumyalezo wokugqithisa ISIVI.                              [30]

2.3      INGXELO

             Kwingxelo makuvele umhla, usuku nendawo ebeliqhutyelwa kuyo olu
              khuphiswano.
             Makukhankanywe abantu abebekho nezikolo abebekhuphisana nazo.
             Makabalule umgangatho wokhuphiswano neziphumo.
             Makakhankanye amava awazuzileyo ngokuthabatha inxaxheba.
             Makabulele inkxaso yesikolo, akhuthaze noogxa bakhe ukuba
              bakuthakazelele ukuthabatha inxaxheba.                                          [30]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      9                 DBE/Novemba 2018
                                          NSC – Isikhokelo sokumakisha

2.4      INTETHO ESESIKWENI

             Intetho mayivulwe ivalwe ngeempawu zocaphulo.
             Intshayelelo itsale umdla wabaphulaphuli.
             Amanqaku emiba aza kuthetha ngayo mawaphuhle.
             Isimbo sokuthetha masihambe nezincomo zomsebenzi wolutsha
              ngephulo oluliqalileyo.
             Isiphelo   masibesesincamisa     umxhelo     nesiza kwenza ukuba
              abaphulaphuli bahlale beyikhumbula le ntetho.                                   [30]

                                                              AMANQAKU ECANDELO B:            30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      10                DBE/Novemba 2018
                                          NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO C: UMHLATHI OMFUTSHANE

Imiyalelo yokumakisha

     Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ubemnye, aze athi ukuba ukhethe
      yamibini, umakishe owokuqala.
     Ubude bomhlathi omfutshane ngama-60 ukuya kuma-80 amagama umxholo
      kuphela.
     Sebenzisa irubriki esisihlomelo C ukumakisha lo mhlathi.

UMBUZO 3

3.1      ISIMEMO

             Isakhono nobuchule bokuyila buyafuneka ukuze umsitho ube ngowodwa
              unika lowo umenywayo isizathu sokuzimasa umcimbi lowo.
             Makunikwe ulwazi oluquphayo nolucacileyo.
             Nini - umhla nexesha.
             Phi - idilesi.
             Isinxibo.
             Umhla wempendulo.
             Indlela yokunxibelelana - imfonomfono, iselula, ifeksi okanye i-imeyile.        [20]

3.2      UNGENISO LWEDAYARI

             Ibhalwa kumntu wokuqala, kusetyenzizwa izakhi oo “ndi”.
             Umhla nexesha lokubhala libalulekile.
             Izinto azenzileyo ngethuba leentsuku ezine zolu hambo.
             Akunyanzelekanga ukuba imihla yakhe ilandelelane.
             Unakho ukusebenzisa ulwimi lwemihla-ngemihla, angasebenzisi
              olundilisekileyo/olusemthethweni kuphela.                                       [20]

3.3      IMIYALELO

             Imiyalelo malunga nendlela yokuziphatha kwabafundi bebanga le-11 xa
              bekwibanga le-12.
             Imiyalelo mayicace gca.
             Usebenzisa isiyaleli ubukhulu becala kwimo evumayo.
             Angayisebenzisa imo elandulayo kodwa hayi kakhulu.
             Makayibeke ngendlela ecacileyo nevakalayo imiyalelo engendlela
              nendlela yokuziphatha xa bekwibanga le-12.                                      [20]

                                                              AMANQAKU ECANDELO C:            20
                                                                 AMANQAKU EWONKE:             100

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3                       11                                                        DBE/Novemba 2018
                                                           NSC – Isikhokelo sokumakisha

QAPHELA:

   Sebenzisa le rubriki rhoqo xa umakisha izincoko zephepha lesi-3, ICANDELO A.
   Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu aphambili.
   Kwiikhrayitheriya yoMxholo, uLwimi neSimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe lanomgangatho ongentla nongezantsi yanemimandla yamanqaku
    ahambelana nomgangatho ngamnye.
   Ikhrayitheriya yeSakhiwo yona ayichaphazeleki ngumgangatho ongentla nongezantsi.

ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU]
 Ikhrayitheriya        Balaseleyo                 Enobuchule            Phakathi                   Buthathaka                   Bubhetyebhetye
 UMXHOLO                          28–30                    22–24                   16–18                   10–12                            4–6
 NOCWANGCISO           -Impendulo ebalaseleyo     -Impendulo ixonxwe    -Impendulo iyanelisa       -Impendulo ingena            -Impendulo ayikho
                       enomtsalane, ngaphaya      ngobugcisa obukhulu   ngokupheleleyo             iphuma emxholweni            mxholweni konke konke

                      Umgangatho ongentla
 (Impendulo            kobekulindelekile          -Izimvo zinxulumene   -Izimvo ziyanamathelana    akukho                       -Izimvo zibondene
 nezimvo)              -Izimvo zihlakaniphile,    nomxholo kwaye        noko kwaye zingakuguqula lunamathelwano                 azingqalanga ntweni
 Ukubekelela izimvo    zixhokonxa iingcinga kwaye zinika umdla, bukho   ukucinga kofundayo         kwizimvo                     -Azivakali izimvo kwaye
 ngenjongo             zinemfezeko                ubungqina bemfezeko   -Iingcamango zibekelelwe   -Izimvo azicacanga           ziyaphindaphindwa/
 yokucwangcisa         -Isincoko sibekelelwe      kwizimvo              ngokunamatheleneyo         kwaye ezinye zazo            uthetha into enye
 Ukubonakalisa         ngobuchule                 -Iingcamango          kuquka intshayelelo, isiqu zezemboleko                  -Iingcamango zibekwe
 ukuyazi injongo,      obungaqhelekanga kwaye     zibekelelwe           nesiphelo                  -Buncinci kakhulu            xazalala
 abantu ekujoliswe     intshayelelo, isiqu        ngokwakhelanayo                                  ubungqina bobekelelo         azinalunxibelelwano
 kubo kunye            kwakunye nesiphelo         kuquka intshayelelo,                             nonamathelwano
 nemeko                zibonakalisa               isiqu nesiphelo                                  lweengcamango
                       unamathelwano
 30 AMANQAKU           olunemfezeko
                                  25–27                    19–21                   13–15                     7–9                            0–3
                       -Impendulo encamisileyo    -Impendulo ixonxwe    -Impendulo iyanelisa       -Impendulo iphumile          -Impendulo itenxile

                      Umgangatho ongezantsi
                       kodwa akukho zimpawu       ngobugcisa            nangona kumana kubakho     emxholweni ubukhulu          malunga nomxholo
                       zakubalasela kubhekele phi -Izimvo zisemxholweni ukungacaci kwiindawo       becala                       -Izimvo zitenxile
                       kwisincoko                 kwaye zinika umdla    ezithile                   -Izimvo ziyaqhawu-           zingcwecwela kude
                       -Izimvo zivuthiwe          -Sibekelelwe          -Kukho ukunamathelana      qhawuka ziyabhidisa          nomxholo
                       zixhokonxa iingcinga       ngobuchule, kukho     okubonakalayo kwizimvo     -Buyanqaphazeka              -Iingcamango
                       -Iingcamango zibekelelwe   ukunamathelana        kwaye kuyanelisa           ubungqina                    ziyingxubevange
                       zandindaniswa ngobugcisa kweengcamango           -Kukho ukubekelelwa        bokubekeleleka               engenamgqalisela
                       kuquka intshayelelo, isiqu okuquka intshayelelo, kweengcamango              kweengcamango
                       kunye nesiphelo            isiqu nesiphelo       nonamathelwano             nonamathelwano
                                                                        kwintshayelelo, isiqu
                                                                        nesiphelo

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                   Tyhila iphepha

### Page 12

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3
                                                         Downloaded from hlayiso.com                 12                                                                       DBE/Novemba 2018
                                                                                        NSC – Isikhokelo sokumakisha

IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU] (isaqhubeka)

Ikhrayitheriya                                     Balaseleyo                           Enobuchule                     Phakathi                  Buthathaka                     Bubhetyebhetye
ULWIMI, ISIMBO                                                     14–15                               11–12                      8–9                        5–6                           0–3
& NOKUHLELA                                        -Ithoni, irejista, isimbo, isigama   -Ithoni, irejista, isimbo,     -Ithoni, irejista,        -Ithoni, irejista, isimbo,     -Ulwimi aluvakali
                                                   zifanelene ngokugqwesileyo           isigama zifanelene kakhulu     isimbo, isigama           isigama                        -Ithoni, irejista,

                      Umgangatho ongentla
Ukuhambelana                                       nenjongo, abantu ekujoliswe          nenjongo, abantu ekujoliswe    sifanelene nenjongo,      azifanelananga ncam            isimbo, isigama
kwethoni, irejista,                                kubo kunye nemeko                    kubo kunye nemeko              abantu ekujoliswe         nenjongo, abantu               asifanelananga
isimbo, isigama                                    -Ulwimi lusetyenziswe                -Ulwimi luchaneke ngakumbi     kubo kunye nemeko         ekujoliswe kubo kunye          kwaphela nenjongo,
kunye nemeko                                       ngokuzithemba,                       kwaye ithoni isetyenziswe      -Ulwimi                   nemeko                         abantu ekujoliswe
Ukhetho-magama                                     luyathabathekisa                     ngokuchaneka kwisincoko        olufanelekileyo           -Ulwimi lusetyenziswa          kubo kunye nemeko
Ukusetyenziswa                                     -Ithoni enomtsalane nezafobe         siphela                        ludlulisa umyalezo        ngendlela ebuthathaka          -Ukunqongophala
kolwimi nesigama                                   zentetho eziphumeza injongo          -Iziphene zokusetyenziswa      -Ithoni ifanelekile       -Ithoni nochongo               kwesigama
Iimpawu zobhalo,                                   -Phantse kube akukho nasinye         kolwimi nopelo                 -Izafobe zentetho         magama                         kubaxekile
izakhi                                             isiphene solwakhiwo zivakalisi,      zinqongophele                  zinonga umxholo           azifanelekanga                 kangangokuba
zezivakalisi,                                      upelo nokusetyenziswa kolwimi        -Sixonxwe ngobugcisa                                     -Isigama                       ayinasihlahla into
nopelo                                             -Sixonxwe ngobugcisa obukhulu        obukhulu                                                 sinqongophele                  ebhaliweyo
                                                                      13                                 10                        7                           4

                           Umgangatho ongezantsi
15 AMANQAKU                                        -Ulwimi luchanekile kanye            -Ulwimi lunomtsalane kwaye     -Kuyanelisa               -Ukusetyenziswa
                                                   nezafobe zisetyenziswe               luyaziphumeza iinjongo         ukusetyenziswa            kolwimi kubonisa
                                                   ngethoni ephumeza ukudlulisa         zokubhala                      kolwimi kodwa             ububhetyebhetye
                                                   umyalezo                             -Ithoni ifanelekile kwaye      asekho amakhwiniba        -Izivakalisi
                                                   -Phantse kube akukho nasinye         iyaziphumeza iinjongo          -Ithoni ifanelekile       zinobuthathaka-
                                                   isiphene solwakhiwo zivakalisi,      zokubhala                      kodwa izafobe             azitshintsha-
                                                   upelo, nokusetyenziswa kolwimi       -Zimbalwa iziphene zezakhi     zentetho                  tshintshwa
                                                   -Sixonxwe ngobugcisa obukhulu        zezivakalisi kunye nopelo      ezisetyenzisiweyo         -Isigama
                                                                                        -Sixonxwe ngobugcisa           zinqongophele             sinqongophele
                                                                                                                                                 ngokubalaseleyo
ISAKHIWO                                                             5                                  4                          3                           2                         0–1
                                                   Isihloko sikhuliswe                  -Iinkcukacha ezinengqiqo       -Iinkcukacha              -Zikho iingcamango             -Iingcamango
Iimpawu zetekisi                                   ngokuncamisayo                       zikhuliswe ngokwakhelanayo     ezisemxholweni            ezamkelekileyo                 ezifunekayo
Ukukhula                                           -Iinkcukacha zibalasele              -Izimvo zinamathelene          zikhulisiwe               -Isakhiwo sezivakalisi         zinqongophele
kwemihlathi                                        ngokungaqhelekanga                   -Izivakalisi, imihlathi        -Izivakalisi, imihlathi   nesemihlathi                   -Isakhiwo
nokwakhiwa                                         -Izivakalisi, imihlathi zakhiwe      zitshintshatshintshwa          zakhiwe kuhle             sinamakhwiniba                 sezivakalisi
kwezivakalisi                                      zaqiqisiswa ngokugqwesileyo          ngobuchule obuqiqisisiweyo     -Isincoko sibunjwe        -Isincoko sisenayo             nesemihlathi
                                                                                                                       ngengqiqo                 ingqiqo                        sigxoko-gxoko
5 AMANQAKU                                                                                                                                                                      -Isincoko
                                                                                                                                                                                asinangqiqo
UMMANDLA
WAMANQAKU                                                       43–50                             33–40                        23–30                      13–20                        0–10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                             Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3                               13                                                               DBE/Novemba 2018
                                                                   NSC – Isikhokelo sokumakisha

ISIHLOMELO B: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIDE– ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [30 AMANQAKU]

 Ikhrayitheriya              Balaseleyo                   Enobuchule                   Phakathi                     Buthathaka                   Bubhetyebhetye
 UMXHOLO,                               15–18                         11–14                        8–10                           5–7                       0–4
 UCWANGCISO                  -Impendulo igqwesile         -Impendulo ibonakalisa       -Impendulo iyanelisa         -Impendulo ibonakalisa       -Impendulo ibonakalisa
 NEFOMATHI                   idlule okuqhelekileyo        ukuchaneka kanobom           ibonakalisa ulwazi           ulwazi olungephi             ukunqongophala kolwazi
                             -Izimvo ziqiqisisiwe         ulwazi olunzulu              lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi
 Ukungqala                   kwaye zivuthiwe              lweempawu zolu didi          lwetekisi                    lwetekisi                    lwetekisi
 kwempendulo nezimvo         -Luphangalele ulwazi         lwetekisi                    -Izimvo ziyaphuma            -Zimbalwa izimvo             -Intsingiselo ilahleka
 Ukuqoqwa kwezimvo           lweempawu zolu didi          -Ingqalile ayiphumi          emxholweni kwaye kukho       ezisemxholweni kodwa         rhoqo ide iphume
 ngenjongo                   lwetekisi                    nasemxholweni                nokugqwidiza                 kuninzi ukuphuma ecaleni     emxholweni
 yokucwangcisa               -Umsebenzi ungqalile         -Izimvo zixonxwe             -Ukunamathelana              -Kunqabile                   -Akukho
 Injongo yokubhala, abo      uhleli emxholweni            zadakancwa                   kumxholo nezimvo             ukunamathelana               ukunamathelana
 kujoliswe kubo,             -Kukho ukunamathelana        ngokunamatheleneyo           kufanelekile                 komxholo nezimvo             kumxholo nezimvo
 iimpawu/imigaqo             kwizimvo nomxholo            kumxholo nezimvo             -Ezinye iinkcukacha          -Zimbalwa iinkcukacha        -Zimbalwa kakhulu
 yetekisi, kunye nemeko      -Iingcamango                 -Iinkcukacha zixhasa         zixhasa isihloko             ezixhasa isihloko            iinkcukacha ezixhasa
                             zidakancwe ngobunono         isihloko                     -Ifomathi ifanelekile        -Imigaqo yefomathi           isihloko
 18 AMANQAKU                 zonke iinkcukacha            -Ifomathi ifanelekile        kodwa kusekho                ephambili isetyenziswe       -Imigaqo eyimfuneko
                             zixhasa isihloko             ineendawana                  ukungachaneki                ngokungaqondi                yobhalo lwale tekisi
                             -Ifomathi ifanelekile        ezingachanekanga                                          -Kutyeshelwe izinto          ityeshelwe
                             kwaye ichanekile             ezingephi                                                 ezininzi
 ULWIMI ISIMBO                          10–12                           8–9                          6–7                          4–5                         0–3
 SOKUBHALA                   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,
 NOKUHLELA                   isigama zihambelana          isigama sichaneke            isigama sihambelana          nesigama azingqamani         nesigama azingqamani
                             kakhulu nenjongo nabo        kakhulu malunga              nenjongo, abantu             ncam nenjongo kwakunye       kwaphela nenjongo,
 Ithoni, irejista, isimbo,   kujoliswe kubo kunye         nenjongo, abantu             ekujoliswe kubo              nabantu ekujoliswe kubo      imeko kwakunye
 injongo/ifuthe, abo         nemeko                       ekujoliswe kubo kunye        kwakunye nemeko              kunye nemeko                 nabantu ekujoliswe kubo
 kujoliswe kubo kunye        -Izakhi zezivakalisi         nemeko                       -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         -Izele ziimpazamo
 nemeko                      zisetyenziswe                -Izakhi zezivakalisi         zibonakalisa iimposiso       zineemposiso ezininzi        ixazalala
 Ukusetyenziswa kolwimi      ngokuchanekileyo             zichanekile kwaye            -Isigama siyanelisa          eziphazamisa umyalezo        -Isigama asifanelananga
 nemigaqo                    -Phantse kube akukho         umyalezo wakheke             -Iimpazamo zobhalo           -Sinqongophele isigama       nenjongo
 Uchongo magama              nasinye isiphene             kakuhle                      ezikhoyo aziyiphazamisi      -Kukho amagingxi-gingxi      -Intsingiselo ilahleke
 Iimpawu zokubhala                                        -Isigama sichanekile         intsingiselo nomyalezo       kwintsingiselo               kakhulu
 kunye nopelo                                             -Ubukhulu becala akukho
                                                          zimpazamo
 12 AMANQAKU
 UMMANDLA                             25–30                         19–23                         14–17                       9–12                          0–7
 WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                  Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3                              14                                                                DBE/Novemba 2018
                                                                 NSC – Isikhokekelo sokumakisha

ISIHLOMELO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIFUTSHANE – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [20 AMANQAKU]

 Ikhrayitheriya              Balaseleyo                   Enobuchule                   Phakathi                     Buthathaka                   Bubhetyebhetye
 UMXHOLO                                10–12                         8–9                          6–7                          4–5                         0–3
 UKUCWANGCISA                -Impendulo igqwesile         -Impendulo ibonakalisa       -Impendulo iyanelisa         -Kubonakala ubunzima         -Impendulo ibonakalisa
 NEFOMATHI                   ibonisa ukuqiqisiswa         ukuchaneka kanobom           ibonakalisa ulwazi           malunga nolwazi              ukunqongophala kolwazi
                             kwezimvo                     ulwazi olunzulu              lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi
 Impendulo nezimvo           -Izimvo zihlakaniphile       lweempawu zolu didi          lwetekisi                    lwetekisi                    lwetekisi
 Ukubekelelwa kwezimvo       kwaye zivuthiwe              lwetekisi                    -Izimvo azisoloko            -Zimbalwa izimvo             -Intsingiselo ilahleka
 Iimpawu zetekisi/           -Luphangalele ulwazi         -Ingqalile ayiphumi          zisemxholweni kwaye          ezisemxholweni kodwa         rhoqo.
 umgaqo kunye nemeko         lweempawu zolu didi          nasemxholweni                kukho nokugqwidiza           kuninzi ukuphuma ecaleni     -Intsingiselo iduka
                             lwetekisi                    -Izimvo zixonxwe             -Ukunamathelana              -Kunqabile                   kwisakhiwo esixazalala
 12 AMANQAKU                 -Umsebenzi ungqalile         zadakancwa                   kumxholo nezimvo             ukunamathelana               -Akukho
                             akukho kugqwidiza            ngokunamatheleneyo           kwenzeka                     komxholo nezimvo             ukunamathelana
                             -Kubonakala                  kumxholo nezimvo             ngokufanelekileyo            -Zimbalwa iinkcukacha        kumxholo nezimvo
                             ukunamathelana               -Iinkcukacha zixhasa         -Ezinye iinkcukacha          ezixhasa isihloko            -Zimbalwa kakhulu
                             kwizimvo nomxholo            isihloko                     zixhasa isihloko             -Imigaqo yefomathi           iinkcukacha ezixhasa
                             -Iingcamango                 -Ifomathi ingqalile          -Ifomathi ingqalile kodwa    ephambili ityeshelwe         isihloko
                             zidakancwe ngobunono         iindawana ezikhoyo           zikho iindawana              okanye isetyenziswe          -Imigaqo eyimfuneko
                             kwaye zonke                  ezingachanekanga             ezingachanekanga             ngokungaqondi                yobhalo lwale tekisi
                             iinkcukacha zixhasa          aziyiphazamisi injongo                                                                 ityeshelwe
                             isihloko                     yokubhala
                             -Ifomathi ifanelekile
                             kwaye ichanekile
 ULWIMI, ISIMBO                           7–8                           5–6                            4                            3                         0–2
 NOKUHLELA                   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,
                             isigama zifanelene           nesigama sifanelene          isigama sifanelene           nesigama azifanelananga      nesigama
 Ithoni, irejista, isimbo,   kakhulu nenjongo, abo        kakhulu nenjongo, abantu     nenjongo, abantu             ncam nenjongo, abantu        azifanelananga
 nesigama singqamene         kujoliswe kubo kunye         ekujoliswe kubo kunye        ekujoliswe kubo              ekujoliswe kubo kunye        kwaphela nenjongo,
 nenjongo kunye nemeko       nemeko                       nemeko                       kwakunye nemeko              nemeko                       imeko kwakunye
 Ukusetyenziswa kolwimi      -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         nabantu ekujoliswe kubo
 nemigaqo                    zisetyenziswe                zichanekile kwaye            zibonakalisa iimposiso       zineemposiso ezininzi        -Izele ziimpazamo
 Ukhetho- magama             ngokuchanekileyo             umyalezo wakheke             -Isigama siyanelisa          eziphazamisa umyalezo        ixazalala iyadida
 Iimpawu zokubhala           -Phantse kube akukho         kakuhle                      -Iimpazamo zobhalo           -Sinqongophele isigama       -Isigama asihambelani
 kunye nopelo                nasinye isiphene             -Isigama sichanekile         ezikhoyo aziyiphazamisi      -Kukho amagingxi-gingxi      nenjongo
                                                          -Ubukhulu becala azikho      intsingiselo                 kwintsingiselo               -Intsingiselo ilahlekile
 8 AMANQAKU                                               iimpazamo                                                                              kakhulu
 UMMANDLA                              17–20                          13–15                       10–11                        7–8                            0–5
 WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2018-final-memo/7fb93378-5379-4c7c-b7f3-5a9a66a3a942) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2018-final-memo/48f74493-b0fa-4efd-aedf-bcd23b6b2ab4) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2018-memo/73522b7f-ff66-4fd0-bc01-26c6dd880e82) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Feb-March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-feb-march-2018-memo/0cde1c2a-921e-40a2-96d2-0499e932746d) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2016-memo/55e5a015-bb17-4b42-87d3-9de55fe4f122) — isiXhosa FAL · Memo · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2014-memo/1c0f9ef0-b8bf-47d3-8180-fe554e2ded1d) — isiXhosa FAL · Memo · 2014 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
