# isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC November Exams 2019 Memo

> Grade 12 isiXhosa FAL Paper 3 memorandum from the NSC November Exams 2019, 14 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2019-memo/1d0b9900-660d-4ba3-aa37-1131f3a6c707
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Memorandum
- Year: 2019
- Exam period: NSC November Exams
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 14

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-fal) › [isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC November Exams 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2019-memo/1d0b9900-660d-4ba3-aa37-1131f3a6c707)

## About this document

Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC November Exams · 2019 · isixhosa. Memorandum, 14 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                SENIOR CERTIFICATE

                                         IBANGA 12

       ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)

                             IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                        NOVEMBA 2019

                            ISIKHOKELO SOKUMAKISHA

AMANQAKU: 100

                   Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-14.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                               Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      2                 DBE/Novemba 2019
                                          NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO A: ISINCOKO

UMBUZO 1

Imiyalelo yokumakisha
•    Kweli candelo umviwa ukhetha isincoko sibesinye. Xa ekhethe zazibini, makisha
     esokuqala.
•    QAPHELA: Umviwa angabhala naluphi udidi lwesincoko ngesihloko asikhethileyo.
•    Ubude besincoko bumele ukuba kwisithuba samagama ali-190 ukuya kuma-240.
•    Sebenzisa irubriki esisihlomelo A ukumakisha esi sincoko.

1.1    Isihloko:          Nda-ahleka, ndahleka loo mini.
       Umxholo:           Umviwa angabalisa/chaza/camngca.

                          •   Isiganeko      semini    enye    ekwenzeka  ngayo      oko
                              kwamhlekisayo/imeko eyenza ukuba ahleke
                          •   Makucace okwenzeka ukuba le mini ingalibaleki
                          •   Ibali alifundayo/alibukelayo elamhlekisayo

                          [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]
       Imo                Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       efanelekileyo:
       Ulwimi:            Luhambelane      nenjongo   yokubhala,    uhlobo   lomhlathi
                          oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane
                          nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                          ezifanelekileyo.                                             [50]

1.2    Isihloko:          Indima edlalwa ziingoma.
       Umxholo:           Umviwa       angabalisa/chaza/camngca/xoxela         amacala
                          amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo.

                          •   Iindidi zeengoma nendima eziyidlalayo entlalweni/eluntwini
                          •   Okuhle       nokubi   ngeengongoma         ngokwemiyalezo
                              eziyiqulathileyo
                          •   Ukuhlangabezana kwengoma nentswela-ngqesho
                          •   Indima edlalwa ziingoma ekukhuliseni ezoqoqosho

                          [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]
       Imo                Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       efanelekileyo:
       Ulwimi:            Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
                          lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
                          isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
                          kileyo.                                                      [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      3                 DBE/Novemba 2019
                                          NSC – Isikhokelo sokumakisha

1.3    Isihloko:          Ifashoni
       Umxholo:           Umviwa     angabalisa/chaza/camngca/xoxela              amacala
                          amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo.

                          •   Ibali elingqamene nefashoni
                          •   Ukutshintsha-tshintsha kwefashoni
                          •   Icala elihle nelibi lefashoni
                          •   Ifuthe lefashoni kwezentlalo nakuqoqosho lwelizwe

                          [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]
       Imo                Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       efanelekileyo:
       Ulwimi:            Luhambelane      nenjongo   yokubhala,    uhlobo   lomhlathi
                          oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane
                          nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                          ezifanelekileyo.                                             [50]

1.4    Isihloko:          Ukuba ndandingangxamanga ...
       Umxholo:           Umviwa     angabalisa/chaza/camngca/xoxela              amacala
                          amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo.

                          •   Isiganeko semini enye esidala ukuba kuthethwe la mazwi
                          •   Inokuba yimeko ebangela ukuzisola okuthile
                          •   Kunokubhekiswa kwimeko eyayinokwenzeka okanye
                              engazange ikwazi ukwenzeka ngenxa yokungxama

                          [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]
       Imo                Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       efanelekileyo:
       Ulwimi:            Luhambelane      nenjongo   yokubhala,    uhlobo   lomhlathi
                          oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane
                          nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                          ezifanelekileyo.                                             [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      4                 DBE/Novemba 2019
                                          NSC – Isikhokelo sokumakisha

1.5    Isihloko:          Utshintsho alusoloko lulungile.
       Umxholo:           Umviwa       angabalisa/chaza/camngca/xoxela         amacala
                          amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo.

                          •   Imeko apho kwakucingwa ukuba utshintsho lulungile kanti
                              luza kuba neziphumo ezizezinye
                          •   Iingxaki ezidalwa lutshintsho – ukuxhathisa koluntu ngenxa
                              yesiqhelo/ukusetyenziswa kwemali
                          •   Uncedo oluza notshintsho ekuphuculeni imigangatho
                              yamaqumrhu/yeenkonzo zikarhulumente
                          •   Ukuba yingxaki kotshintsho – amacala omabini
                          •   Utshintsho neendlela ezahlukileyo abalubona ngazo abantu

                          [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]
       Imo                Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       efanelekileyo:
       Ulwimi:            Luhambelane      nenjongo   yokubhala,    uhlobo   lomhlathi
                          oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane
                          nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                          ezifanelekileyo.                                             [50]

1.6    Isihloko:          Itekhnoloji likhaya lethu.
       Umxholo:           Umviwa          angabalisa/chaza/camngca/xoxela      amacala
                          amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo.

                          •   Imeko/Ukwamkela itekhnoloji kubomi banamhlanje
                          •   Imfuneko yokusebenzisa itekhnoloji kula maxesha sikuwo
                          •   Iziphumo ezihle nezibi zokusebenzisa itekhnoloji/ukulunga
                              nokungalungi kokulandela itekhnoloji
                          •   Oonobangela neziphumo zeemeko abakuzo abantu ngenxa
                              yetekhnoloji

                          [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]
       Imo                Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       efanelekileyo:
       Ulwimi:            Luhambelane      nenjongo   yokubhala,    uhlobo   lomhlathi
                          oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane
                          nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                          ezifanelekileyo.                                             [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      5                 DBE/Novemba 2019
                                          NSC – Isikhokelo sokumakisha

1.7.1 Isihloko:
      Umxholo:            Umviwa     angabalisa/chaza/camngca/xoxela               amacala
                          amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo.

                          Makanike isihloko esifanelekileyo.
                          • Ukuzilolonga
                          • Imidlalo yasezintabeni/yasemkhenkceni
                          • Ukushiya      ilizwe    elinengqele/imeko     ebungqelerha/
                            ingxondorha
                          • Ibali lokubaleka ngenxa yokothuswa             yinto     ethile/
                            sisilwanyana sasendle esithile
                          • Indalo

                          [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]
       Imo                Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       efanelekileyo:
       Ulwimi:            Luhambelane      nenjongo   yokubhala,    uhlobo   lomhlathi
                          oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane
                          nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                          ezifanelekileyo.                                             [50]

1.7.2 Isihloko:
      Umxholo:            Umviwa     angabalisa/chaza/camngca/xoxela               amacala
                          amabini/xoxa ngomnye kule mixholo ilandelayo.

                          Makanike isihloko esifanelekileyo.
                          • Ukuphathwa gadalala kwezilwanyana
                          • Indima edlalwa yinja ekhaya/entlalweni
                          • Iindidi zezinja nemisebenzi yazo; umzekelo; ezamapolisa,
                            ezikhokela abantu abangaboniyo

                          [Naziphi izimvo zomviwa ezisemxholweni ziya kwamkeleka.]
       Imo                Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
       efanelekileyo:
       Ulwimi:            Luhambelane      nenjongo   yokubhala,    uhlobo   lomhlathi
                          oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane
                          nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
                          ezifanelekileyo.                                             [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      6                 DBE/Novemba 2019
                                          NSC – Isikhokelo sokumakisha

IIMPAWU ZESINCOKO

Isincoko esibalisayo sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu.
•     Masisebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo
•     Masibonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo
•     Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo,
      mazibonakale
•     Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace
      ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana
      nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela
•     Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha.
•     Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa
•     Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda
      isincoko, lungekrwada phofu

Isincoko esichazayo sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku
•     Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo
•     Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso
•     Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo,
      izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi
•     Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho
•     Sivakalisa iimvakalelo zombhali

Isincoko esicamngcayo:
•     Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe
•     Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo
•     Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu
•     Ubukhulu becala esi sincoko siyacamngca. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza
      nokuzoba imeko ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo,
      neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho)
•     Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka

Isincoko esixoxela icala elinye:
•     Umviwa uthatha icala ngomba othile
•     Uthotho lweengxoxo – oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma
      ezithile
•     Ukubethelela – isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
      lokuvula
•     Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani
      okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani
•     Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo
•     Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      7                 DBE/Novemba 2019
                                          NSC – Isikhokelo sokumakisha

Kwisincoko esixoxela amacala omabini

•    Inkcazelo inokuba ngengxoxo ephambili
•    Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo
•    Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo
•    Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
     luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa
     makalunike olwakhe uluvo xa evala
•    Unokuxoxela okuthile echasa/evuma enika ubungqina obuyinyani obuxhasayo
•    Isiphelo – ingasisishwankathelo neengcebiso
•    Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo                                        [50]

                                                              AMANQAKU ECANDELO A:            50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      8                 DBE/Novemba 2019
                                          NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO B: UMHLATHI OMDE
Imiyalelo yokumakisha
•    Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ubemnye. Ukuba ukhethe yamibini,
     makisha owokuqala
•    Ubude bomhlathi omde mabubengamagama angama-80 ukuya kwi-100 umxholo
     kuphela
•    Sebenzisa irubriki esisihlomelo B ukumakisha lo mhlathi
UMBUZO 2
2.1      ILETA YOBUHLOBO
         •   Idilesi inye yeyomntu obhala ileta
         •   Isibuliso –mbize ngegama lo mntu umbhalelayo
         •   Intshayelelo, isiqu nesiphelo mazahluke zicace
         •   Ithoni nerejista mazibonakalise ukuba ubhalela isihlobo/umhlobo wakho
         •   Umxholo mawube ngowokuncoma umhlobo ngokuphuma phambili
             kwakhe kugqatso lweembaleki
         •   Kwisiphelo kubhalwa igama kuphela
         •   Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo                            [30]
2.2      IOBHITSHUWARI
         •   Injongo kukuncoma igalelo okanye imisebenzi yomntu ebesaphila
         •   Kubhalwe      ngexesha     elidlulileyo, ixesha    langoku    nelizayo
             lingasetyenziselwa ukugxininisa iimeko ezithile, umzekelo; ukunika
             ithemba
         •   Kusetyenziswe ulwimi olusesikweni noluchukumisayo
         •   Mayibhalwe ngemihlathi
         •   Umhlathi wokuqala mawuqulathe: igama elipheleleyo lomntu oswelekileyo,
             umhla wokuzalwa, indawo azalelwe kuyo, abazali bakhe, ukugula kwakhe,
             nomhla wokusweleka
         •   Umhlathi olandelayo uqulathe ukukhula kwakhe, ukufunda nokusebenza
             kwakhe kubandakanywe negalelo lakhe ngomculo wakhe wekatala
         •   Umhlathi wokugqibela ubalula usapho alushiya ngasemva, amazwi
             amkhaphayo aquka neziduko                                                        [30]

2.3      IAJENDA NEMIZUZU
         •   Iajenda sisicwangciso senkqubo eza kulandelwa entlanganisweni xa
             kuxoxwa
         •   Kwiajenda kubekwa imiba/izihlokwana ekuza kuxoxwa ngazo
         •   Imizuzu: umhla nexesha lentlanganiso
         •   Kunikwa irekhodi ebhaliweyo yoko kwakugqitywe kuko kwintlanganiso
             esele idlulile
         •   Ihambelana nezihlokwana ezikwiajenda
         •   Mayibhale iziphakamiso kunye nezigqibo kuphela
         •   Mayisebenzise ixesha elidlulileyo
         •   Kubhalwe izivakalisi ezipheleleyo
         •   Kusetyenziswa ulwimi olusesikweni nesixando sokwenziwa ukubonisa
             ukubandakanywa komntu wonke obekwintlanganiso                                    [30]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      9                 DBE/Novemba 2019
                                          NSC – Isikhokelo sokumakisha

2.4      INGXOXO YABABINI

         •   Ifomathi yeyengxoxo- abantu ababini abaphendulanayo ngomba othile
         •   Intshayelelo mayibenomdla ityhile okuza kubangumxholo ifakwe
             ezigweqeni
         •   Kusetyenziswa intetho-ngqo ngaphandle kweempawu zocaphulo
         •   Isithethi sibhalwa ngasekhohlo ephepheni, zesilandelwe yikholon [:]
         •   Ingcaciso engenye ibhalwa ezigweqeni ( )
         •   Ithoni nerejista zixhomekeke kunxulumano lwezithethi kunye nesihloko
             abathetha ngaso
         •   Umxholo mawubemalunga nezomdaniso kunye nezebhola ekhatywayo
         •   Shiya umgca ongabhalwanga phakathi kwezithethi
         •   Ingxoxo mayibonakalise ukukhula okt. intetho nganye ibeyimpendulo
             yobekusele kuthethiwe
         •   Makuqukunjelwe ngendlela efanelekileyo                                           [30]

                                                              AMANQAKU ECANDELO B:            30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3      10                DBE/Novemba 2019
                                          NSC – Isikhokelo sokumakisha

ICANDELO C: UMHLATHI OMFUTSHANE
Imiyalelo yokumakisha
•     Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ubemnye, aze athi ukuba ukhethe
      yamibini, makisha owokuqala
•     Ubude bomhlathi omfutshane ngama-60 ukuya kuma-80 amagama umxholo
      kuphela
•     Sebenzisa irubriki esisihlomelo C ukumakisha lo mhlathi
UMBUZO 3
3.1      IPOWUSTA
         •   Isakhono nobuchule bokuyila buyafuneka ukuze umsitho ube ngowodwa
             unika lowo umenywayo isizathu sokuzimasa umcimbi lowo
         •   Makusetyenziswe iifonti ezahlukileyo
         •   Makunikwe ulwazi oluquphayo nolucacileyo
         •   Nini - umhla nexesha
         •   Phi - idilesi
         •   Izithethi/amaqela amenyiweyo
         •   Indlela yokunxibelelana - imfonomfono, iselula, ifeksi okanye i-imeyile
         •   Ulwimi oluchukumisayo/olucengayo
         •   Ixesha langoku, kusetyenziswe izivakalisi ezifutshane ezingqala ngqo
             kwiinkcukacha ezibalulekileyo
         •   Amabinzana angasetyenziswa                                                       [20]
3.2      IPOSIKHADI
         •   Igama lomntu obhalelwayo nedilesi yakhe zibhalwa ekunene ngezantsi
             kwesitampu
         •   Kwicala lasekhohlo kubhalwa umhla nomyalezo
         •   Umxholo womyalezo mawubengezinto ezintle azibone kwindawo leyo
             atyelele kuyo
         •   Unakho ukusebenzisa ulwimi lwemihla ngemihla, angasebenzisi
             olundilisekileyo/olusemthethweni kuphela
         •   Isiphelo mayibesesibonakalisa unxulumano lombhali nombhalelwa                    [20]
3.3      IZALATHISI
         •  Apha makanike imiyalelo malunga nendlela elula emayithathwe ngulowo
            walathiswayo
         • Mazicacise indawo asukela kuyo (umzekelo ukuphuma kwakho eUP)
         • Mazicacise icala amakaye ngakulo ekhohlo, ekunene
         • Imiyalelo mayinikwe ngendlela elandelelana ngayo ukuze ifezekiseke lula
         • Ungaxelwa umgama oza kuhanjwa ukuze ude ufike kwenye ibhakani
         • Xela ukuba uza kuhamba ngohola wendlela/isitalato/igama laso, izinto
            aza kuhlangana nazo/ibhulorho anqumla kuzo njalo njalo
         • Kubaluleke kakhulu ukucacisa inani lezitalato eziza kunqunyulwa
            kwakunye namagama azo
         •  Izihlomelo ezisetyenziswayo – (ezendawo, ezexesha)
         [Umviwa angasebenzisa nayiphi na indlela eyalathiweyo nechanekileyo eya
         kumfikisa eGroenkloof Campus.]                                                       [20]
                                                              AMANQAKU ECANDELO C:            20
                                                                 AMANQAKU EWONKE:             100

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3                       11                                                        DBE/Novemba 2019
                                                           NSC – Isikhokelo sokumakisha

QAPHELA:

•   Sebenzisa le rubriki rhoqo xa umakisha izincoko zephepha lesi-3, ICANDELO A.
•   Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu aphambili.
•   Kwiikhrayitheriya yoMxholo, uLwimi neSimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe lanomgangatho ongentla nongezantsi yanemimandla yamanqaku
    ahambelana nomgangatho ngamnye.
•   Ikhrayitheriya yeSakhiwo yona ayichaphazeleki ngumgangatho ongentla nongezantsi.

ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU]
 Ikhrayitheriya        Balaseleyo                 Enobuchule            Phakathi                   Buthathaka                   Bubhetyebhetye
 UMXHOLO                          28–30                    22–24                   16–18                   10–12                            4–6
 NOCWANGCISO           -Impendulo ebalaseleyo     -Impendulo ixonxwe    -Impendulo iyanelisa       -Impendulo ingena            -Impendulo ayikho
                       enomtsalane, ngaphaya      ngobugcisa obukhulu   ngokupheleleyo             iphuma emxholweni            mxholweni konke konke
 (Impendulo

                     Umgangatho ongentla
                       kobekulindelekile          -Izimvo zinxulumene   -Izimvo ziyanamathelana    akukho                       -Izimvo zibondene
 nezimvo)              -Izimvo zihlakaniphile,    nomxholo kwaye        noko kwaye zingakuguqula lunamathelwano                 azingqalanga ntweni
 Ukubekelela izimvo    zixhokonxa iingcinga kwaye zinika umdla, bukho   ukucinga kofundayo         kwizimvo                     -Azivakali izimvo kwaye
 ngenjongo             zinemfezeko                ubungqina bemfezeko   -Iingcamango zibekelelwe   -Izimvo azicacanga           ziyaphindaphindwa/
 yokucwangcisa         -Isincoko sibekelelwe      kwizimvo              ngokunamatheleneyo         kwaye ezinye zazo            uthetha into enye
                       ngobuchule                 -Iingcamango          kuquka intshayelelo, isiqu zezemboleko                  -Iingcamango zibekwe
 Ukubonakalisa         obungaqhelekanga kwaye     zibekelelwe           nesiphelo                  -Buncinci kakhulu            xazalala
 ukuyazi injongo,      intshayelelo, isiqu        ngokwakhelanayo                                  ubungqina bobekelelo         azinalunxibelelwano
 abantu ekujoliswe     kwakunye nesiphelo         kuquka intshayelelo,                             nonamathelwano
 kubo kunye            zibonakalisa               isiqu nesiphelo                                  lweengcamango
 nemeko                unamathelwano
                       olunemfezeko
 30 AMANQAKU                      25–27                    19–21                   13–15                     7–9                            0–3
                       -Impendulo encamisileyo    -Impendulo ixonxwe    -Impendulo iyanelisa       -Impendulo iphumile          -Impendulo itenxile

                     Umgangatho ongezantsi
                       kodwa akukho zimpawu       ngobugcisa            nangona kumana kubakho     emxholweni ubukhulu          malunga nomxholo
                       zakubalasela kubhekele phi -Izimvo zisemxholweni ukungacaci kwiindawo       becala                       -Izimvo zitenxile
                       kwisincoko                 kwaye zinika umdla    ezithile                   -Izimvo ziyaqhawu-           zingcwecwela kude
                       -Izimvo zivuthiwe          -Sibekelelwe          -Kukho ukunamathelana      qhawuka ziyabhidisa          nomxholo
                       zixhokonxa iingcinga       ngobuchule, kukho     okubonakalayo kwizimvo     -Buyanqaphazeka              -Iingcamango
                       -Iingcamango zibekelelwe   ukunamathelana        kwaye kuyanelisa           ubungqina                    ziyingxubevange
                       zandindaniswa ngobugcisa kweengcamango           -Kukho ukubekelelwa        bokubekeleleka               engenamgqalisela
                       kuquka intshayelelo, isiqu okuquka intshayelelo, kweengcamango              kweengcamango
                       kunye nesiphelo            isiqu nesiphelo       nonamathelwano             nonamathelwano
                                                                        kwintshayelelo, isiqu
                                                                        nesiphelo

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                   Tyhila iphepha

### Page 12

IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3
                                                           Downloaded from hlayiso.com                 12                                                                       DBE/Novemba 2019
                                                                                          NSC – Isikhokelo sokumakisha

IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU] (isaqhubeka)
Ikhrayitheriya                                       Balaseleyo                           Enobuchule                     Phakathi                  Buthathaka                     Bubhetyebhetye
ULWIMI, ISIMBO                                                       14–15                               11–12                      8–9                        5–6                           0–3
& NOKUHLELA                                          -Ithoni, irejista, isimbo, isigama   -Ithoni, irejista, isimbo,     -Ithoni, irejista,        -Ithoni, irejista, isimbo,     -Ulwimi aluvakali
                                                     zifanelene ngokugqwesileyo           isigama zifanelene kakhulu     isimbo, isigama           isigama                        -Ithoni, irejista,

                      Umgangatho ongentla
Ukuhambelana                                         nenjongo, abantu ekujoliswe          nenjongo, abantu ekujoliswe    sifanelene nenjongo,      azifanelananga ncam            isimbo, isigama
kwethoni, irejista,                                  kubo kunye nemeko                    kubo kunye nemeko              abantu ekujoliswe         nenjongo, abantu               asifanelananga
isimbo, isigama                                      -Ulwimi lusetyenziswe                -Ulwimi luchaneke ngakumbi     kubo kunye nemeko         ekujoliswe kubo kunye          kwaphela nenjongo,
kunye nemeko                                         ngokuzithemba,                       kwaye ithoni isetyenziswe      -Ulwimi                   nemeko                         abantu ekujoliswe
                                                     luyathabathekisa                     ngokuchaneka kwisincoko        olufanelekileyo           -Ulwimi lusetyenziswa          kubo kunye nemeko
Ukhetho-magama                                       -Ithoni enomtsalane nezafobe         siphela                        ludlulisa umyalezo        ngendlela ebuthathaka          -Ukunqongophala
                                                     zentetho eziphumeza injongo          -Iziphene zokusetyenziswa      -Ithoni ifanelekile       -Ithoni nochongo               kwesigama
Ukusetyenziswa                                       -Phantse kube akukho nasinye         kolwimi nopelo                 -Izafobe zentetho         magama                         kubaxekile
kolwimi nesigama                                     isiphene solwakhiwo zivakalisi,      zinqongophele                  zinonga umxholo           azifanelekanga                 kangangokuba
Iimpawu zobhalo,                                     upelo nokusetyenziswa kolwimi        -Sixonxwe ngobugcisa                                     -Isigama                       ayinasihlahla into
izakhi                                               -Sixonxwe ngobugcisa obukhulu        obukhulu                                                 sinqongophele                  ebhaliweyo
zezivakalisi,                                                           13                                 10                        7                           4

                             Umgangatho ongezantsi
nopelo                                               -Ulwimi luchanekile kanye            -Ulwimi lunomtsalane kwaye     -Kuyanelisa               -Ukusetyenziswa
                                                     nezafobe zisetyenziswe               luyaziphumeza iinjongo         ukusetyenziswa            kolwimi kubonisa
15 AMANQAKU                                          ngethoni ephumeza ukudlulisa         zokubhala                      kolwimi kodwa             ububhetyebhetye
                                                     umyalezo                             -Ithoni ifanelekile kwaye      asekho amakhwiniba        -Izivakalisi
                                                     -Phantse kube akukho nasinye         iyaziphumeza iinjongo          -Ithoni ifanelekile       zinobuthathaka-
                                                     isiphene solwakhiwo zivakalisi,      zokubhala                      kodwa izafobe             azitshintsha-
                                                     upelo, nokusetyenziswa kolwimi       -Zimbalwa iziphene zezakhi     zentetho                  tshintshwa
                                                     -Sixonxwe ngobugcisa obukhulu        zezivakalisi kunye nopelo      ezisetyenzisiweyo         -Isigama
                                                                                          -Sixonxwe ngobugcisa           zinqongophele             sinqongophele
                                                                                                                                                   ngokubalaseleyo
ISAKHIWO                                                               5                                  4                          3                           2                         0–1
                                                     Isihloko sikhuliswe                  -Iinkcukacha ezinengqiqo       -Iinkcukacha              -Zikho iingcamango             -Iingcamango
Iimpawu zetekisi                                     ngokuncamisayo                       zikhuliswe ngokwakhelanayo     ezisemxholweni            ezamkelekileyo                 ezifunekayo
Ukukhula                                             -Iinkcukacha zibalasele              -Izimvo zinamathelene          zikhulisiwe               -Isakhiwo sezivakalisi         zinqongophele
kwemihlathi                                          ngokungaqhelekanga                   -Izivakalisi, imihlathi        -Izivakalisi, imihlathi   nesemihlathi                   -Isakhiwo
nokwakhiwa                                           -Izivakalisi, imihlathi zakhiwe      zitshintshatshintshwa          zakhiwe kuhle             sinamakhwiniba                 sezivakalisi
kwezivakalisi                                        zaqiqisiswa ngokugqwesileyo          ngobuchule obuqiqisisiweyo     -Isincoko sibunjwe        -Isincoko sisenayo             nesemihlathi
                                                                                                                         ngengqiqo                 ingqiqo                        sigxoko-gxoko
5 AMANQAKU                                                                                                                                                                        -Isincoko
                                                                                                                                                                                  asinangqiqo
UMMANDLA
WAMANQAKU                                                         43–50                             33–40                        23–30                      13–20                        0–10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                                               Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3                               13                                                               DBE/Novemba 2019
                                                                   NSC – Isikhokelo sokumakisha

ISIHLOMELO B: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIDE– ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [30 AMANQAKU]
 Ikhrayitheriya              Balaseleyo                   Enobuchule                   Phakathi                     Buthathaka                   Bubhetyebhetye
 UMXHOLO,                               15–18                         11–14                        8–10                           5–7                       0–4
 UCWANGCISO                  -Impendulo igqwesile         -Impendulo ibonakalisa       -Impendulo iyanelisa         -Impendulo ibonakalisa       -Impendulo ibonakalisa
 NEFOMATHI                   idlule okuqhelekileyo        ukuchaneka kanobom           ibonakalisa ulwazi           ulwazi olungephi             ukunqongophala kolwazi
                             -Izimvo ziqiqisisiwe         nolwazi olunzulu             lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi
 Ukungqala                   kwaye zivuthiwe              lweempawu zolu didi          lwetekisi                    lwetekisi                    lwetekisi
 kwempendulo nezimvo         -Luphangalele ulwazi         lwetekisi                    -Izimvo ziyaphuma            -Zimbalwa izimvo             -Intsingiselo ilahleka
                             lweempawu zolu didi          -Ingqalile ayiphumi          emxholweni kwaye kukho       ezisemxholweni kodwa         rhoqo ide iphume
 Ukuqoqwa kwezimvo           lwetekisi                    nasemxholweni                nokugqwidiza                 kuninzi ukuphuma ecaleni     emxholweni
 ngenjongo                   -Umsebenzi ungqalile         -Izimvo zixonxwe             -Ukunamathelana              -Kunqabile                   -Akukho
 yokucwangcisa               uhleli emxholweni            zadakancwa                   kumxholo nezimvo             ukunamathelana               ukunamathelana
                             -Kukho ukunamathelana        ngokunamatheleneyo           kufanelekile                 komxholo nezimvo             kumxholo nezimvo
 Injongo yokubhala, abo      kwizimvo nomxholo            kumxholo nezimvo             -Ezinye iinkcukacha          -Zimbalwa iinkcukacha        -Zimbalwa kakhulu
 kujoliswe kubo,             -Iingcamango                 -Iinkcukacha zixhasa         zixhasa isihloko             ezixhasa isihloko            iinkcukacha ezixhasa
 iimpawu/imigaqo             zidakancwe ngobunono         isihloko                     -Ifomathi ifanelekile        -Imigaqo yefomathi           isihloko
 yetekisi, kunye nemeko      zonke iinkcukacha            -Ifomathi ifanelekile        kodwa kusekho                ephambili isetyenziswe       -Imigaqo eyimfuneko
                             zixhasa isihloko             ineendawana                  ukungachaneki                ngokungaqondi                yobhalo lwale tekisi
 18 AMANQAKU                 -Ifomathi ifanelekile        ezingachanekanga                                          -Kutyeshelwe izinto          ityeshelwe
                             kwaye ichanekile             ezingephi                                                 ezininzi
 ULWIMI ISIMBO                          10–12                           8–9                          6–7                          4–5                         0–3
 SOKUBHALA                   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,
 NOKUHLELA                   isigama zihambelana          isigama sichaneke            isigama sihambelana          nesigama azingqamani         nesigama azingqamani
                             kakhulu nenjongo nabo        kakhulu malunga              nenjongo, abantu             ncam nenjongo kwakunye       kwaphela nenjongo,
 Ithoni, irejista, isimbo,   kujoliswe kubo kunye         nenjongo, abantu             ekujoliswe kubo              nabantu ekujoliswe kubo      imeko kwakunye
 injongo/ifuthe, abo         nemeko                       ekujoliswe kubo kunye        kwakunye nemeko              kunye nemeko                 nabantu ekujoliswe kubo
 kujoliswe kubo kunye        -Izakhi zezivakalisi         nemeko                       -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         -Izele ziimpazamo
 nemeko                      zisetyenziswe                -Izakhi zezivakalisi         zibonakalisa iimposiso       zineemposiso ezininzi        ixazalala
 Ukusetyenziswa kolwimi      ngokuchanekileyo             zichanekile kwaye            -Isigama siyanelisa          eziphazamisa umyalezo        -Isigama asifanelananga
 nemigaqo                    -Phantse kube akukho         umyalezo wakheke             -Iimpazamo zobhalo           -Sinqongophele isigama       nenjongo
                             nasinye isiphene             kakuhle                      ezikhoyo aziyiphazamisi      -Kukho amagingxi-gingxi      -Intsingiselo ilahleke
 Uchongo magama                                           -Isigama sichanekile         intsingiselo nomyalezo       kwintsingiselo               kakhulu
 Iimpawu zokubhala                                        -Ubukhulu becala akukho
 kunye nopelo                                             zimpazamo

 12 AMANQAKU
 UMMANDLA                             25–30                         19–23                         14–17                       9–12                          0–7
 WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                                                                  Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P3                              14                                                                DBE/Novemba 2018
                                                                 NSC – Isikhokekelo sokumakisha

ISIHLOMELO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIFUTSHANE – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [20 AMANQAKU]
 Ikhrayitheriya              Balaseleyo                   Enobuchule                   Phakathi                     Buthathaka                   Bubhetyebhetye
 UMXHOLO                                10–12                         8–9                          6–7                          4–5                         0–3
 UKUCWANGCISA                -Impendulo igqwesile         -Impendulo ibonakalisa       -Impendulo iyanelisa         -Kubonakala ubunzima         -Impendulo ibonakalisa
 NEFOMATHI                   ibonisa ukuqiqisiswa         ukuchaneka kanobom           ibonakalisa ulwazi           malunga nolwazi              ukunqongophala kolwazi
                             kwezimvo                     ulwazi olunzulu              lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi          lweempawu zolu didi
 Impendulo nezimvo           -Izimvo zihlakaniphile       lweempawu zolu didi          lwetekisi                    lwetekisi                    lwetekisi
                             kwaye zivuthiwe              lwetekisi                    -Izimvo azisoloko            -Zimbalwa izimvo             -Intsingiselo ilahleka
 Ukubekelelwa kwezimvo
                             -Luphangalele ulwazi         -Ingqalile ayiphumi          zisemxholweni kwaye          ezisemxholweni kodwa         rhoqo
 Iimpawu zetekisi/           lweempawu zolu didi          nasemxholweni                kukho nokugqwidiza           kuninzi ukuphuma ecaleni     -Intsingiselo iduka
 umgaqo kunye nemeko         lwetekisi                    -Izimvo zixonxwe             -Ukunamathelana              -Kunqabile                   kwisakhiwo esixazalala
                             -Umsebenzi ungqalile         zadakancwa                   kumxholo nezimvo             ukunamathelana               -Akukho
 12 AMANQAKU                 akukho kugqwidiza            ngokunamatheleneyo           kwenzeka                     komxholo nezimvo             ukunamathelana
                             -Kubonakala                  kumxholo nezimvo             ngokufanelekileyo            -Zimbalwa iinkcukacha        kumxholo nezimvo
                             ukunamathelana               -Iinkcukacha zixhasa         -Ezinye iinkcukacha          ezixhasa isihloko            -Zimbalwa kakhulu
                             kwizimvo nomxholo            isihloko                     zixhasa isihloko             -Imigaqo yefomathi           iinkcukacha ezixhasa
                             -Iingcamango                 -Ifomathi ingqalile          -Ifomathi ingqalile kodwa    ephambili ityeshelwe         isihloko
                             zidakancwe ngobunono         iindawana ezikhoyo           zikho iindawana              okanye isetyenziswe          -Imigaqo eyimfuneko
                             kwaye zonke                  ezingachanekanga             ezingachanekanga             ngokungaqondi                yobhalo lwale tekisi
                             iinkcukacha zixhasa          aziyiphazamisi injongo                                                                 ityeshelwe
                             isihloko                     yokubhala
                             -Ifomathi ifanelekile
                             kwaye ichanekile
 ULWIMI, ISIMBO                           7–8                           5–6                            4                            3                         0–2
 NOKUHLELA                   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,   -Ithoni, irejista, isimbo,
                             isigama zifanelene           nesigama sifanelene          isigama sifanelene           nesigama azifanelananga      nesigama
 Ithoni, irejista, isimbo,   kakhulu nenjongo, abo        kakhulu nenjongo, abantu     nenjongo, abantu             ncam nenjongo, abantu        azifanelananga
 nesigama singqamene         kujoliswe kubo kunye         ekujoliswe kubo kunye        ekujoliswe kubo              ekujoliswe kubo kunye        kwaphela nenjongo,
 nenjongo kunye nemeko       nemeko                       nemeko                       kwakunye nemeko              nemeko                       imeko kwakunye
                             -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         -Izakhi zezivakalisi         nabantu ekujoliswe kubo
 Ukusetyenziswa kolwimi      zisetyenziswe                zichanekile kwaye            zibonakalisa iimposiso       zineemposiso ezininzi        -Izele ziimpazamo
 nemigaqo                    ngokuchanekileyo             umyalezo wakheke             -Isigama siyanelisa          eziphazamisa umyalezo        ixazalala iyadida
                             -Phantse kube akukho         kakuhle                      -Iimpazamo zobhalo           -Sinqongophele isigama       -Isigama asihambelani
 Ukhetho- magama
                             nasinye isiphene             -Isigama sichanekile         ezikhoyo aziyiphazamisi      -Kukho amagingxi-gingxi      nenjongo
 Iimpawu zokubhala
                                                          -Ubukhulu becala azikho      intsingiselo                 kwintsingiselo               -Intsingiselo ilahlekile
 kunye nopelo
                                                          iimpazamo                                                                              kakhulu
 8 AMANQAKU
 UMMANDLA                              17–20                        13–15                         10–11                        7–8                          0–5
 WAMANQAKU

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa FAL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p2-nov-2019-memo/ee26f268-8394-4df4-9c83-4c4bfca1a063) — isiXhosa FAL · Memo · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2018-final-memo/bc395c4a-4efc-47c9-9da7-a47158b71a21) — isiXhosa FAL · Memo · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2016-memo/55e5a015-bb17-4b42-87d3-9de55fe4f122) — isiXhosa FAL · Memo · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2014 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2014-memo/1c0f9ef0-b8bf-47d3-8180-fe554e2ded1d) — isiXhosa FAL · Memo · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-nov-2019/537983a8-5873-4fe7-bddc-62e74e024cfa) — isiXhosa FAL · QP · 2019 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-nov-2018/481ee7bf-674e-4056-9b27-ae702ea6dc11) — isiXhosa FAL · QP · 2018 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa FAL

- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2025-watermark/54927a9f-ec95-473f-a9dc-becbb9619bec) — QP · 2025
- [XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p2-qp-gr12-sept-2025-watermark/820f399b-f2ed-4bc3-a389-09432525b94d) — QP · 2025
- [IsiXhosa FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p1-may-june-2025/dfb326a5-1cbe-4d68-8bd1-8c94a47abcf6) — QP · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-may-june-2025/754b97da-d7f6-450e-b2ad-9cf877caabc0) — QP · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-fal-p3-gr12-memo-sept2024/bffdc7ae-e26d-41ce-85b3-45556351b8c5) — Memo · 2024 · isiXhosa
- [XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2024 watermark](https://www.hlayiso.com/library/xhosa-fal-p1-qp-gr12-sept-2024-watermark/5be12696-7890-422a-afee-2e392c7345d2) — QP · 2024

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
