# isiXhosa HL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2012 QP

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 question paper from the Supplementary Exams 2012, 15 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2012/4cf220b9-3a99-4e73-9390-54b5b6ee4203
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2012
- Exam period: Supplementary Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 15

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2012 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2012/4cf220b9-3a99-4e73-9390-54b5b6ee4203)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Supplementary Exams · 2012 · isixhosa. Question paper, 15 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                               IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                              FEBRUWARI/MATSHI 2012

AMANQAKU: 70

IXESHA: 2 iiyure

                              Olu viwo lunamaphepha ali-14.

                                 *XHOHL1*

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             2                  DBE/Februwari–Matshi 2012
                                              NSC

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Eli phepha lemibuzo LINAMACANDELO AMATHATHU:

         ICANDELO A:        Uvavanyo lokuqonda        (30)
         ICANDELO B:        Isishwankathelo           (10)
         ICANDELO C:        Ulwimi                    (30)

2.       Funda YONKE imiyalelo ngocoselelo.

3.       Phendula YONKE imibuzo.

4.       Qala icandelo NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

5.       Krwela umgca ekupheleni kwecandelo ngalinye.

6.       Nombola impendulo           nganye   kanye    ngokwendlela   enonjolwe   ngayo
         kwiphepha lemibuzo.

7.       Shiya umgca emva kwempendulo nganye.

8.       Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

9.       Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         3                    DBE/Februwari–Matshi 2012
                                          NSC

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

UMBUZO 1

ISICATSHULWA A

1.1      Funda esi sicatshulwa uze uphendule imibuzo elandelayo.

                      UNGAVUMI UKUTSALELWA PHANTSI NGAMAVILA
         1     Mlisela nomthinjana wakowethu kule nyanga uFat Charlie uza kuthetha
               ngabantu abatsalela abanye ezantsi. Kuzo zonke iindawo ehlabathini
               uya kusoloko udibana nabantu abafuna ube livila elinolunya njengabo.
               Abanye bangade bazibize njengabahlobo bakho, kodwa ngabo abaya
               kuzama ukukudodobalisa. Niyavuya ke njengokuba uFat Charlie eza
               kuxukusha lo mba uyingxaki enkulu eluntwini lwakowethu?

         2     Abantu kaloku badalwe bafana nento elula ekwaziyo ukudada emanzini.
               Into edadayo xa uyicinezela emanzini iyatshona, kodwa wakuyiyeka
               iphinde idade ngaphezulu kwakhona, kufuneke ukuba ubophelele ilitye
               elisindayo kuloo nto ukuze izike. Nasebantwini bakhona abantu
               abasoloko befuna ukukutsalela ezantsi. Unokubafumana kwezi ndawo
               zilandelayo: esikolweni, eYunivesithi, emsebenzini, eklabhini okanye
               ecaweni. Nawe uyazi ukuba oko ubukhula ubusoloko ulunyukiswa
               ngabahlobo     abangalunganga,      abakufundisa    imikhwa     emibi
               enjengokutshaya, ukusela nokusebenzisa iziyobisi. Abo ke ngabantu
               abakutsalela ezantsi kwaye kulula ukubabona nokubaphepha.

         3     Kubalulekile ukuzikhwebula kubantu abanjalo, kuba wakuba sengxakini
               akunakugxeka omnye umntu xa uthe wazibandakanya nabo nokuba
               ungazithethelela uthini. Ukhe wathetha ngezi zinto uFat Charlie
               ngaphambili, kwaye akazimiselanga kuziphinda, qha ufuna ukuthetha
               ngabantu abakutsalela ezantsi ekunzima ukubabona nangabantu
               abanjalo ekunyanzelekileyo ukuba udibane nabo. Abo bantu abayi
               kukukhuthaza ukuba wenze izinto ezimbi kodwa nabo babe beyingozi
               kuwe. Ngabona bayingozi kuba kaloku xa uthanda uyakwazi
               ukuzikhwebula kwimikhwa yokusebenzisa iziyobisi, kodwa aba
               ngabantu ekunzima ukubabona abakutsalela phantsi ubomi bakho
               bonke.

         4     Sidalelwe ukuba ukuze siphumelele ebomini kufuneka sikwazi
               ukuzikhupha kwiimeko ezisitsalela ezantsi. Uninzi lwethu lufuna
               ukusebenzisa izinto ngendlela eya kulwenza luqhubele phambili
               ebomini. Phofu ke leyo yinto oluzikhethela yona. Ngelishwa ke, phandle
               apha kukho abantu abangafuniyo ukuqhubela phambili, baphinde
               bangafuni kubona mntu uqhubela phambili, oko kukuthi baziintshaba
               zenkqubela-phambili. Aba bantu bendithetha ngabo ke ngabantu
               abayingozi kwaye unokubafumana naphi na. Esikolweni ngabo
               abakwenza intlekisa ngenxa yokuba uthabatha inxaxheba ezifundweni
               ukuze uqhube kakuhle kuzo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             4                     DBE/Februwari–Matshi 2012
                                              NSC

         5       Uya kubafumana abantu abanjalo nkqu naseYunivesithi. Abo bantu
                 baya kukuhleka xa usiya kuzo zonke izifundo, yaye uwenza ngexesha
                 umsebenzi wakho wesikolo. Ngaphezulu abantu abanjalo uyabafumana
                 nasemsebenzini. Ebomini xa uzimisele ukusebenza ungahlali nje
                 usonge izandla, bakuthiyela kwaloo nto. Bangakuxelela nokuba
                 'ungakhawulezisi' ukwenza umsebenzi wakho kuba oko kuza kwenza
                 bona babonwe bengamavila.

         6       Singakulwa njani ke oku? Oko ungakwenza ngokomelela nokwazi
                 ukuba xa usilwa nalo mkhwa uya kuzibona womelele. Zazi ukuba ufuna
                 ntoni ebomini, uzibekele izinto ofuna ukuziphumeza. Abantu abagxeka
                 izinto esiziphumezileyo ngamavila anomona esifanele ke ngoko ukuba
                 singawamameli konke-konke. Oku ukubona kakhulu kwiindawo
                 zokusebenza, apho basebenzisa izigrogriso ude uzibone ungathethiswa
                 ngabantu, abanye besasaza amarhe ngawe okanye benzele phantsi
                 umsebenzi wakho.

         7       Ungalwa nale meko ngokukhumbula ukuba asinguwe wedwa onale
                 ngxaki, kukho abantu abakufutshane nawe, nonokubhenela kubo,
                 njengomphathi wakho. Zama ukwenza umphathi wakho akwazi
                 ngokumbonisa ukuba uzimisele ukufunda nokwenza umsebenzi
                 ngendlela efanelekileyo. Ukhumbule ukuba oku asikokuzithandisa kuye,
                 yindlela yokuqhubela phambili. Khumbula ukuba abantu abakutsalela
                 ezantsi abangabo abahlobo bakho. Xa besoloko bephepha ukwenza
                 umsebenzi, balahlekisa bani? Bayazilahlekisa kodwa bengaqondi ukuba
                 baphucula ubomi babo babadodobalisayo. Ngenye imini baza kubona
                 bebashiye ngasemva abantu ababezama ukubatsalela ezantsi. Sonke
                 sikhe sizibone sikwiimeko esingathi asinakuphuma kuzo, size
                 sinqwenele nokuba nabanye abantu bazibone bekwiimeko esikuzo,
                 kodwa yazi oku, impumelelo yomnye umntu asiyiyo ekwenza
                 ungaphumeleli. Impumelelo yomnye umntu ingakukhuthaza, ikwenze
                 ufune ukufana naloo mntu uphumelelayo itsho ke loo nto ikwenze nawe
                 uphumelele. Uyoyisakala xa uvumela ukungenwa bubuvila uze uqale
                 ukugxeka abanye abantu ngengxaki yakho. Kunzima ukunqwenela
                 impumelelo yomnye umntu xa wena ungaphumeleli uze ubone omnye
                 umntu esiba nethamsanqa kodwa kufuneka usoloko uzixelela ukuba
                 impumelelo yakho ayindenzi mna ndingaphumeleli.

                        [Sicatshulwe kwi-BONA ka-Oktobha 2008, amaphepha 89–90 saza sahlelwa]

Jonga kumhlathi 1

         1.1.1       UFat Charlie uza kuthetha ngantoni kule nyanga?                               (1)

         1.1.2       Chonga kwisicatshulwa isivakalisi esiphuhlisa ukuba abantu
                     abafuna ukuba ube livila bafumaneka kuyo yonke indawo.                        (1)

         1.1.3       Ingaba umbhali uzama ukusixelela ntoni ngabahlobo xa esithi,

                     'Abanye bangade bazibize njengabahlobo bakho, kodwa ngabo
                     abaya kuzama ukukudodobalisa'?                                                (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            5                     DBE/Februwari–Matshi 2012
                                             NSC

Jonga kumhlathi 2

         1.1.4       Khankanya indawo ibe NYE onokubafumana kuyo abantu
                     abasoloko befuna ukukutsalela phantsi.                                      (1)

         1.1.5       Nika umkhwa ombi ube mNYE onokuwufundiswa ngabahlobo
                     abangalunganga ngokwesicatshulwa.                                           (1)

Jonga kumhlathi 3

         1.1.6       Igama 'ukuzikhwebula' elisetyenziswe kwisicatshulwa lithetha
                     ukuthini?                                                                   (1)

         1.1.7       Khankanya udidi lube luNYE lwabantu uFat Charlie afuna
                     ukuthetha ngabo                                                             (1)

Jonga kumhlathi 4

         1.1.8       Ingaba yinyani okanye luluvo ngokwesicatshulwa ukuba:

                     'Sidalelwe ukuba ukuze siphumelele ebomini kufuneka sikwazi
                     ukuzikhupha kwiimeko ezisitsalela ezantsi.'                                 (1)

         1.1.9       Chaza iindidi zibe mBINI zabantu abaziintshaba zenkqubela
                     phambili.                                                                   (2)

         1.1.10      Sizathu sini esibangela ukuba aba bantu kuthethwa ngabo apha
                     ngasentla bakwenze intlekisa esikolweni?                                    (1)

Jonga kumhlathi 5

         1.1.11      Yintoni ekwenza intlekisa kwaba bantu bakutsalela ezantsi nkqu
                     naseYunivesithi?                                                            (1)

         1.1.12      Khetha impendulo echanekileyo.

                     Ibinzana 'ukungahlali nje usonge izandla' lithetha:

                     A   Ukusoloko uthandaza.
                     B   Ukusoloko unento oyenzayo.
                     C   Ukusoloko uhleli usong'izandla.                                         (1)

Jonga kumhlathi 6

         1.1.13      Khetha into ibe NYE kwisicatshulwa onokuyenza ukuze usinde
                     ekutsalelweni ezantsi ngamavila.                                            (1)

         1.1.14      Xela iindlela zibe mBINI azisebenzisayo amavila emsebenzini
                     ukukutsalela phantsi.                                                       (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1              6                       DBE/Februwari–Matshi 2012
                                               NSC

Jonga kumhlathi 7

         1.1.15       Nika intsingiselo yegama 'ukulwa' ngokwasesicatshulweni.                          (1)

         1.1.16       Uyavuma okanye uyala ukuba umphathi wakho angaluncedo kuwe
                      xa usengxakini? Xhasa impendulo yakho ngokwesicatshulwa.                          (1)

         1.1.17       Cacisa okuphuhliswa sesi sivakalisi silandelayo:

                      'Impumelelo yomnye umntu ingakwenza nawe uphumelele'.                             (1)

         1.1.18       Uziva njani xa        ubona    omnye     umntu     esiba    nethamsanqa
                      lokuphumelela?                                                                    (1)

1.2      ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO

         Qwalasela lo mfanekiso ungezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

                                                                                 Themba ingaba
                                                                                 uyaqonda?
         Titshala ndiyakwazi
         ukudibanisa, ingxaki
         endinayo kukwahlula. Xa
         unokundinceda nje kwelo
         cala ndingayinjinga
         nakumdlalo wevidiyo.
                                                               B

                                        A

                                             [Ucatshulwe kwi-intanethi www.cartoon.co.za waza wahlelwa]

         1.2.1         Babonakala bekweyiphi indawo abantu abakule khathuni?                            (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                  Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            7                   DBE/Februwari–Matshi 2012
                                             NSC

         1.2.2       Xhasa impendulo oyinike ku-MBUZO 1.2.1 ngento eNYE ecacileyo
                     oyibona kwikhathuni.                                                      (1)

         1.2.3       Ngubani lo uzotywe wamkhulu kule khathuni?                                (1)

         1.2.4       Gqibezela esi sivakalisi silandelayo ngokukhetha impendulo
                     echanekileyo. Injinga ngumntu ...

                     A   ofundileyo.
                     B   obalasele kwinto ethile.
                     C   ongenalwazi.                                                          (1)

         1.2.5       Xa ujonge le khathuni kutheni umntu B, eqwalasele umntu A?                (1)

         1.2.6       Sesiphi esi sifundo senziwayo kweli gumbi?                                (1)

         1.2.7       Uthi yintoni ingxaki anayo umntu A kwesi sifundo usikhankanye
                     ngasentla?                                                                (1)

         1.2.8       Yintoni le afuna ukuyenza umntu A akuba efumene isisombululo
                     sengxaki yakhe?                                                           (1)

         1.2.9       Uzalana njani umxholo wesicatshulwa A nomxholo wesicatshulwa
                     B?                                                                        (2)

                                                         AMANQAKU ECANDELO A:                  30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         8                   DBE/Februwari–Matshi 2012
                                          NSC

ICANDELO B: ISISHWANKATHELO

UMBUZO 2

Funda esi sicatshulwa silandelayo, uze usishwankathele ngokweengongoma okanye
ngokomhlathi. Landela le miyalelo xa ushwankathela:

•      Chonga iingongoma eziphambili ezisi-7 uze uzicwangcise ngendlela
       ehambelanayo nethungelanayo.                                                         (7)
•      Sebenzisa izivakalisi ezipheleleyo, ubhale ngawakho amazwi, ungawulahli
       umxholo.
•      Qaphela indlela echanekileyo yokusetyenziswa kolwimi, iimpawu zobhalo
       nococeko.                                                                            (3)
•      Ubude bomthamo wesishwankathelo mabube ngama-70 amagama.
•      Kunyanzelekile   ukuba     ulibhale  ngokuchanekileyo inani  lamagama
       owasebenzisileyo ngezantsi kwesishwankathelo.

                               YENZA OKUNGAPHEZULU

Njengenkokheli yebandla elikhulayo, kufanele ndithathe izigqibo ngokuqesha
nangokugxotha abantu. Njengokuba ndibhala, ndicinga ngamanqanaba amathathu
abantu. Kukho abantu abarhuqa iinyawo, abenza isiqhelo nabagqwesayo. Abarhuqa
iinyawo benza okuncinane, abenza ngokuqhela benza oko kulindelekileyo,
abagqwesayo bona benza okungaphezulu kunoko kulindelekileyo. Ihlabathi lizele
ngabantu abarhuqa iinyawo nabaqhelileyo kuwo onke amashishini nasemisebenzini.
Sifanele sibe khona isizathu esenza ukuba ama-80% obutyebi behlabathi bube
sezandleni zabantu abangaphantsi kwe-10%. Umntu ofuna ukuba ubomi bakhe
buhambele phambili, ufanele ukuba enze isigqibo namhlanje azikhwebule kwiimbutho
zabarhuqa iinyawo angene kwisikolo sabagqwesayo. Akukhathaliseki nokuba
uyinkosikazi ehleli ekhaya okanye i-CEO yenkampani enkulu, ungangogqwesileyo.

Okokuqala, zityhale ngokwakho ungakhawulezi ukuzincoma. Xa ufuna ama-50%
ukuze uphumelele, musa ukuzibekela ama-51%, jonga phaya kuma-90% okanye
kuma-80%. Masithi ufanele ukuba sentlanganisweni ngentsimbi yesi-08:00 kusasa,
wena fika ngeye-07:45 ukuzinika ixesha elaneleyo lokulungiselela intsimbi yesi-08:00.
Emsebenzini musa ukuhamba kuqala kunomphathi wakho. Zama ukuwenza
umsebenzi wakho nangaphezu kwamaxesha amisiweyo.

Okwesibini, ufanele uqonde ukuba zikho iindlela ezifikelelekayo zokwenza okwenzayo.
Phambi kweMfazwe yeHlabathi yesiBini, iMelika yayivelisa ama-80% eempahla
zehlabathi. Kwixesha nje elincinci emva kwemfazwe, amaJapan aqala ukuqhaqha
izinto zombane ezazisuka eMelika ukuze afunde ukuba zisebenza njani, enze ezawo.
Ekuqaleni iimveliso zabo zazisaziwa ngokungabikho semgangathweni, waze umntu
othile waseMelika waya eJapan wabafundisa ukuphucula konke abakwenzayo.
Namhlanje iimveliso zaseJapan zisemgangathweni.

Okwesithathu, yiba yincutshe kwinto oyenzayo. Umpheki makabe ngumpheki
ophambili, umfundi abe ngumfundi ogqwesileyo, umntu olungisa iimoto,
makaziqeqeshe ukuze abe yincutshe kuzo. Unako ukuwubiza ngokwakho umvuzo
owufunayo xa usaziwa njengencutshe. Abantu bayanyanzeleka ukuba bakuhlawule.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             9                      DBE/Februwari–Matshi 2012
                                              NSC

Okokugqibela, yixabise imfundo nolwazi. Hlala uthe qoko. Indlela esiphila, esidlala,
esisebenza nesiqhuba ngayo ishishini iyatshintsha yonke imihla. Into yokungaluhlaziyi
rhoqo ulwazi lwakho ingenza ukuba wenze izinto ngendlela yakudala. Qongqotha
ipokotho yakho ukuze uzalise ingqondo yakho, kuba ingqondo yakho iza kuyigcwalisa
kungekudala ipokotho yakho.
                            [Sicatshulwe kwi-BONA kaMatshi 2011, iphepha lama-90 saza sahlelwa]

                                                              AMANQAKU ECANDELO B:                   10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             10                DBE/Februwari–Matshi 2012
                                              NSC

ICANDELO C: ULWIMI

UMBUZO 3: ISIBHENGEZO-NTENGISO

               ISISULU SEENCWADI ZESIXHOSA!!!
                       Khawuleza isisulu siyaphela!!!
                         Zonke zibhalwe ngoompondo-zihlanjiwe,
                                   zentetho yesiXhosa

                                     Evuka mva yeha-a-a!!!

                                            Nini?

                       NgoMgqibelo wama-23 kuTshazimpunzi 2011

                                            Phi?

                                        KwaMfuna-lwazi

                               3 Silimela Street eCumakala

                         Amaxabiso ayafikeleleka kubantu bonke
                            (Asukela kuma-R35,00–R45,00)
                           Xa uthenge isixa uziselwa mahala.

                         1
        1                                     2

                               3
            Nxibelelana nathi kwezi nombolo: 047 531 1962/072 590 2728

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           11                   DBE/Februwari–Matshi 2012
                                            NSC

3.1      Sizathu sini esibangela ukuba kubhalwe amagama asisihloko ngefonti enkulu
         kwesi sibhengezo-ntengiso?                                                            (1)

3.2      Siloba oluphi udidi lwabantu esi sibhengezo-ntengiso?                                 (1)

3.3      Cacisa intsingiselo equlethwe      ligama   'oompondo-zihlanjiwe'    ngokwesi
         sibhengezo-ntengiso.                                                                  (2)

3.4      Xa kusithiwa, 'Evuka mva yeha-a-a!!!' kuthethwa ukuba:

         A       Ofike mva wozifumana zonke.
         B       Ofike mva wofumana isaphulelo.
         C       Ofike mva uya kuphoswa.                                                       (1)

3.5      Ukuba ibinguwe onelishishini ubunokuthengisa ezi ncwadi na? Xhasa
         impendulo yakho.                                                                      (1)

3.6      Yintoni injongo yokusetyenziswa kwemifanekiso kwesi sibhengezo-ntengiso?              (1)

3.7      Chonga ibinzana elibonisa ukuba ezi ncwadi azibizi kakhulu ngokwexabiso.              (1)

3.8      Yintoni injongo yokuba         kubhalwe   iinombolo   zemfono-mfono      kwesi
         sibhengezo-ntengiso?                                                                  (1)

3.9      Bathenjiswa ntoni abantu abathenge isixa seencwadi kwesi sibhengezo-
         ntengiso?                                                                             (1)
                                                                                               [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           12                     DBE/Februwari–Matshi 2012
                                            NSC

UMBUZO 4: IKHATHUNI

                                            [Icatshulwe kwimagazini i-Bona kaOktobha 2008]

4.1      Nika isichasi segama 'bayizolo'.                                                         (1)

4.2      Sebenzisa isibizo 'inkomo' ukwakha iqhalo.                                               (1)

4.3      Chonga eyona mpendulo echanekileyo kwezisezigweqeni kwisivakalisi
         esilandelayo.

         UChiskop (ukholelwa/ukholwa) kakhulu kwinkcubeko yakhe.                                  (1)

4.4      Ingaba ibinzana 'vala loo mlomo' liphuhlisa ntoni?                                       (2)

4.5      Kwibhokisi F isivakalisi esithi 'angathini ukufuna umxhelel' inkomo,
         engazange akushiye nkqu nenkukhu le?' sityhila ntoni malunga nendlela
         uShoti azibona ngayo izithethe namasiko.                                                 (1)

4.6      Ucinga ukuba aba bantu baphila kweliphi ixesha? Xhasa impendulo yakho
         ngokwakwibhokisi A.                                                                      (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             13                     DBE/Februwari–Matshi 2012
                                              NSC

4.7      Ingaba inkangeleko yobuso bomntu ongasekhohlo kwabanye nongenanwele
         entloko kwibhokisi F iphuhlisa ntoni?                                                      (1)

4.8      Isibini kwibhokisi G siyaleqana kuba:

         A     Singavisisani ngomcimbi esithetha ngawo.
         B     Sisiya kudlala ibhola yabo.
         C     Sikugqatso lweembaleki.                                                              (1)
                                                                                                    [10]

UMBUZO 5: ISICATSHULWA

Funda esi sicatshulwa, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

Umntu xa uthe wamenza into embi akayilibali de aye kwelabafileyo. Uthi nokuba sele
ukwelemimoya wena, xa ebona unyana okanye intombi yakho kuthi qatha nto
engqondweni yakhe. Womva ngamanye amaxesha lowo wenziwa into embi esithi,
'Kwedini, into endakha ndayenziwa nguyihlo imbi kakhulu, andisayi kuze ndiyilibale.' Oku
kukwayinyani naxa wakha wakwenzela into entle akayilibali.

Omnye umntu ngenxa yento entle awakha wayenzelwa nguyihlo nokuba sewafa, ude
afune ukuba obo bulungisa abubuyekeze kumntwana wakho. Uthi ukuba unesisusa
ubone ugidelwa ngemazinyo asibhozo inkabi yegusha kusithiwa, 'Ndikhumbula
imisebenzi kayihlo, mfo kaNantsi.' Kuthi ngenxa yokwanda kwenkohlakalo eluntwini,
ufumanise ukuba uninzi luyazilibala izinto ezintle luqaqambise ezimbi ezinkumbulweni.

                              [Sicatshulwe kwincwadi IMITHA YELANGA, WK Thamsanqa, iphepha 75]

5.1      Igama 'kwelabafileyo' kwesi sivakalisi singezantsi lisetyenziselwe ukubonisa
         ntoni?

         Myeke de aye kwelabafileyo.                                                                (1)

5.2      Msebenzi mni owenziwa sisiphawuli esikrwelelwe umgca ngaphantsi kweli
         binzana lilandelayo?

         ... wenziwa into embi ...                                                                  (1)

5.3      Isifanekisozwi u-qatha sisetyenziswe njani kwesi sivakalisi singezantsi?

         Ivele yathi qatha engqondweni into awayenziwa nguyise.                                     (1)

5.4      Funda esi sivakalisi        sifutshane   uze   unike   imo   elandulayo     yesenzi
         esikrwelelweyo.

         Ndikhumbuze hleze ndiyilibale loo mini.                                                    (1)

5.5      Chonga isiphene kwesi sivakalisi silandelayo usilungise.

         Uninzi liyazilibala izinto ezintle zabantu.                                                (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           14                   DBE/Februwari–Matshi 2012
                                            NSC

5.6      Nika igama elisisithethantonye kwigama elikrwelelwe umgca kwisivakalisi
         esilandelayo.

         nokuba sele ukwelemimoya ...                                                         (1)

5.7      Isenzi esikrwelelwe umgca ngaphantsi              ukubuyekeza      kwisivakalisi
         esingezantsi sinika yiphi intsingiselo?

         Ufuna ukubuyekeza obo bulungisa kumntwana wakhe.                                     (1)

5.8      Ingaba isenzela kwisivakalisi esilandelayo sinika ntsingiseloni?

         Indoda igidela enye ngenkabi yegusha.                                                (1)

5.9      U-kayihlo okwisivakalisi esingezantsi usetyenziselwe ukuphuhlisa ntoni?

         Ndikhumbula imisebenzi kayihlo.                                                      (1)

5.10     Ingaba isakhi u-ngu- osetyenziswe kwisivakalisi esilandelayo ubonisa:

         ... into endakha ndayenziwa nguyihlo imbi kakhulu.

         A        Ukuba usisakhi sibaluli
         B        Ukuba sisakhi sibanjalo
         C        Ukuba sisakhi sotyumbo                                                      (1)

                                                          AMANQAKU ECANDELO C:                30
                                                             AMANQAKU EWONKE:                 70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2017/f024a28b-34a2-48b8-bd9a-74acb05b4733) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2016/c233f628-281c-432a-ae78-c49cdbc2cb6d) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2014](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2014/b647fdaa-06b0-475e-b56d-e90af2457c2f) — isiXhosa HL · QP · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Feb-March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-feb-march-2018/c241906b-af3b-450c-808c-08fda459d520) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Feb-March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-feb-march-2018/566add75-9ef2-4bd5-af98-54eea59f5046) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Feb-March 2014](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-feb-march-2014/e9a0d759-c53e-41a4-957c-3b2f5e316e50) — isiXhosa HL · QP · 2014 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
