# isiXhosa HL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2013 QP

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 question paper from the Supplementary Exams 2013, 15 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2013/3c36d346-ea11-424c-887a-f2e1201ba40d
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2013
- Exam period: Supplementary Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 15

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2013 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2013/3c36d346-ea11-424c-887a-f2e1201ba40d)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Supplementary Exams · 2013 · isixhosa. Question paper, 15 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                               IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                              FEBRUWARI/MATSHI 2013

AMANQAKU: 70

IXESHA: 2 iiyure

                              Olu viwo lunamaphepha ali-14.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         2                    DBE/Februwari–Matshi 2013
                                          NSC

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Eli phepha lemibuzo LINAMACANDELO AMATHATHU:

         ICANDELO A:         Uvavanyo lokuqonda        (30)
         ICANDELO B:         Isishwankathelo           (10)
         ICANDELO C:         Ulwimi                    (30)

2.       Funda YONKE imiyalelo ngocoselelo.

3.       Phendula YONKE imibuzo.

4.       Qala iCandelo NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

5.       Nombola impendulo nganye kanye ngokwendlela enonjolwe ngayo
         kwiphepha lemibuzo.

6.       Shiya umgca emva kwempendulo nganye.

7.       Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

8.       Yaba ixesha lakho ngolu hlobo:

         ICANDELO A:        Malunga nama-50 emizuzu
         ICANDELO B:        Malunga nama-25 emizuzu
         ICANDELO C:        Malunga nama-45 emizuzu

9.       Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1        3                  DBE/Februwari–Matshi 2013
                                         NSC

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

UMBUZO 1

Funda isicatshulwa A kunye nesicatshulwa B wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA A

                          INKQAYI INGENA NGENTLONTLO

1        UVuyani Zenzile wayefundisa eCharles Morgan eGinsberg, kufutshane
         nedolophu yaseQonce. Wayengemdala kuyaphi kuba wayephantse
         ukufinca amashumi amathathu anesithathu. Wayenesidima nesithozela lo
         mfo, entsundwana nje ngebala, enodevana olunqalwe kakuhle. Wayethe
         ncothu esukile egadeni ebonakala kwangokuhamba oku ukuba umfo lo 5
         unamatshamba, kwaye ulikhwezi kwinto yonke ayenzayo apho esikolweni.
         Inqununu yakhe yona, into kaLwana uRhadebe, wayengaziva ngalo mfana
         ingakumbi xa kufikelelwe kwixesha lomculo kuba wayengabhexeshi
         wayesusa amaphepha.

2        Kwalapho kweso sikolo kwakukho isiqhuza setitshala eyayibizwa 10
         ngelikaJola. Eso siqhuza sasemaMpondomiseni sasithanda ukubona oogxa
         baso bonwabile, ngoko ke sasinamabalana anoburharha esasithanda
         ukuwabalisa. Ngenye imini uSimilo, owayengutitshala omtsha kweso sikolo,
         wafumana incwadana evela komnye wootitshalakazi balapho, eyayiphalaza
         iindaba zothando, kwaye imbongoza ukuba maze alinde xa kuphuma 15
         isikolo. Loo leta yamtsho lo mfana wanolu lukaBlankethe esithi, "Kazi
         ndibonwa yintoni na?" Saphuma ke isikolo, wahamba uSimilo waya
         ngasegumbini likaNozibele, wafika wangqunga. Kungekudala ke yaphuma
         intombi yasemzini yabulisa nje, yonda ngamasango ingabhekisanga
         nelimdaka. Washiyeka apho ke lo mfana ethe shwamnce.                     20

3        Baphuma ootitshala kwelinye igumbi sebekhokelwa nguJola begquzu-
         gquzuka yintsini. Kwaqala kwasa ke ngoko kuSimilo, wawubona umoya
         apho uvela ngakhona. "Yintoni madoda! Ningathini ukundenza nje ndifika
         nokufika?" Watsho uSimilo. "Hayi wena mfan'akuthi, sisakungenisa nje
         ekhaya." Waphendula ngelitshoyo uJol'inkomo. Wayengayenzi kootitshala 25
         abatsha kuphela loo nto uJola, wayekhe ayenze nakumagqala, phofu
         eyolisa nje udlubu.

4        Ngaminazana ithile wadibana nabanye ootitshala ngenjongo yokuntlonta
         uVuyani. Ngeli xesha abhunga uVuyani, uxakekile omdala ziincwadi
         zabantwana. UJola neqela lakhe babhalela uLizeka Ntwana, ongomnye 30
         wootitshalakazi balapho, bathumela umntwana okokuba ayise kuye.
         Yaphendula intombi yaza yanikela kwa-umntwana lowo. Ahleka oma
         amadoda esakufumana impendulo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             4                     DBE/Februwari–Matshi 2013
                                              NSC

5        UVuyani wothuka yena xa efumana ileta ebhalwe "Bra Vido" ngaphandle,
         waza waqonda okokuba ibhalelwe yena. Waqonda zisuka umfo kaZenzile 35
         ukuba inonyawo lwemfene loo ncwadi, waza wayithi hlasi waya emadodeni,
         wafika elindwe ngentsini. Wathi esakuyiva ingcombolo waya kuLizeka esiya
         kucela uxolo, emchazela kananjalo intsukaphi yeleta ebeyifumene.
         "Ndigqiba unyaka ngoku ndilapha besele ndithe nqa okokuba undiyeke
         iinyanga ezingaka, kwale xa kuphela unyaka uze kundixelela okokuba 40
         uyandithanda". Watsho uLizeka. "Uxolo wethu, Miss, ndintlontwe nguJola,
         kwaye uyayithanda le nto ayenzayo." "Ndikuxolele noko, titshala.
         Bendingenakuze ndikunqalele ngaloo nto."

6        Ngenye imini inqununu yahlanganisa bonke ootitshala bayo ngenjongo
         yokuxoxa imibandela yesikolo. Omnye wemiba eyayiza kushukuxwa apho 45
         kukonyulwa kootitshala ababini ababeza kuya kumela isikolo kwinkomfa
         yophuhliso lwezemfundo eCentral Hotel eQonce, ngoLwesibini weveki
         ezayo. "Khanitsho ke manene nani manenekazi," Yatsho inqununu.
         Ngoobani abaza kuya kusimela kule ngqungquthela?' Konyulwa inenekazi
         elimanz'andonga elinguLizeka Ntwana nenene elinguZenzile ngokwecebiso 50
         likaJolinkomo. Bayalwa ke abo bonyuliweyo khon'ukuze bazimisele kuloo
         nkomfa kuba besiya kumela isikolo.

7        Loo ngqungquthela babesiya kuyo yayiza kuthabatha iintsuku ezintathu
         zonke. Ukuya kwesi sibini kule nkomfa yaba sisiqalo sokuhambisana
         kwaso. Emveni kwenkomfa babuyela esikolweni uVuyani noLizeka 55
         bebhonxile yingxelo sebengxamele nokuyityekezela koogxa babo.
         Balinikwa ke elo thuba baza batyatyadula, bexhasana, bencedisana bade
         baqongqotha konke.

8        UZine Koyana wayengomnye wootitshalakazi ababengayithandi into
         yokuhambisana kukaVuyani noLizeka. Wayithatha ishushu injalo waya 60
         kuyithi thaca phambi kwenkosikazii kaVuyani. "UVuyani uyathandana phaya
         esikolweni kunye nenye i-Mistress, kwaye loo nto ithath'unyawo mihla le."
         Wathi engekagqibi suka weva ngeshushu impama. "UVuyani ngumyeni
         wam, uyandiva?" Yatsho le mazi sele ibomvu ngumsindo. "Ndithi kuwe
         uVuyani yindoda yam kwaye andibekanga mapolisa okuba makagade apho 65
         anyathela khona. Nithanda gqitha ukuqhekeza imizi yabantu."
                   [Sicatshulwe kwincwadi ethi, KUPHILWA NGAMNTU ebhalwe ngu MD, Dinginto
                                                             amaphepha 1–6 saza sahlelwa]

QAPHELA: Phendula yonke imibuzo usebenzisa amazwi akho, ngaphandle kokuba
         ucelwe ukuba ucaphule.
         Kwiimpendulo ezifuna igama elinye bhala kuphela inombolo yombuzo
         negama elifunwayo.

1.1      Jonga kumhlathi 1

         1.1.1       Esi sihloko sithi, 'Inkqayi ingena ngeentlontlo' sisenza silindele ibali
                     elingantoni?                                                                  (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          5                    DBE/Februwari–Matshi 2013
                                           NSC

         1.1.2       Sasikweyiphi indawo isikolo awayefundisa kuso uVuyani Zenzile?           (1)

         1.1.3       UVuyani Zenzile wayengumntu ondilisekileyo, xhasa olu luvo.              (1)

         1.1.4       Xa kusithiwa wayelikhwezi kuyo yonke into ayenzayo uVuyani
                     Zenzile kuthethwa ukuthini? Cacisa.                                      (2)

1.2      Jonga kumhlathi 2

         1.2.1       Khankanya indlela uJola awayesonwabisa ngayo oogxa bakhe.                (1)

         1.2.2       Wawusithini umxholo weleta eyayibhalelwe omnye wootitshalakazi
                     besi sikolo?                                                             (1)

         1.2.3       Chonga ibinzana eliphuhlisa uncumo olukhulu.                             (1)

1.3      Jonga kumhlathi 3

         1.3.1       Kulincedise njani ibali ukungaxelwa koyena mbhali weleta kulo
                     mhlathi?                                                                 (2)

         1.3.2       Yintoni   eyayibangela     ukuba         ootitshala      baphume
                     sebegquzugquzuka egumbini?                                               (1)

         1.3.3       Ngumntu onjani oyolisa udlubu?                                           (1)

1.4      Jonga kumhlathi 4

         1.4.1       Chaza enye intlonti eyenziwa nguJol'inkomo neqela lakhe
                     efumaneka kulo mhlathi.                                                  (2)

         1.4.2       Chaza ifuthe lokusetyenziswa kwebinzana, 'Ahleka oma'?                   (1)

1.5      Jonga kumhlathi 5

         1.5.1       Kuthethwa ukuthiwani xa kusithiwa 'waqonda ukuba inonyawo
                     lwemfene loo ncwadi?                                                     (1)

         1.5.2       ULizeka ungamchaza njengomntu onoxolo okanye ongenaxolo
                     ngokwesicatshulwa? Xhasa impendulo yakho.                                (2)

1.6      Jonga kumhlathi 6

         1.6.1       Sizathu sini esabangela ukuba uJolinkomo acebise ukuba
                     konyulwe utitshala notitshalakazi?                                       (2)

1.7      Jonga kumhlathi 7

         1.7.1       Baqala nini uVuyani noLizeka ukuthandana?                                (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         6                     DBE/Februwari–Matshi 2013
                                          NSC

1.8      Jonga kumhlathi 8

         1.8.1       Ngubani owathi wabalasela ngokungayithandi into yokuthandana
                     kwesi sibini sibhalwe ku-1.7.1?                                          (1)

         1.8.2       Wenza 0ntoni lo umbhale ku-1.8.1 ukubonakalisa ukuba
                     wayengayithandi into yokuthandana kukaVuyani noLizeka?                   (1)

         1.8.3       Ngokolwakho uluvo ungathi uZine Koyana wenza into
                     efanelekileyo okanye engafanelekanga? Xhasa impendulo yakho.             (2)

ISICATSHULWA B

                                                 (Ithathwe kuvimba wabevi)

QAPHELA: Phendula yonke imibuzo usebenzisa amazwi akho, ngaphandle kokuba
         ucelwe ukuba ucaphule.

1.9      Aba bantu babini bakulo mfanekiso babonakala:

         A       bengamapolisa
         B       bengoonesi
         C       bengabafundisi-ntsapho                                                       (1)

1.10     Xhasa impendulo yakho eku-1.9.                                                       (1)

1.11     Yintoni ebonakalisa ukuba bakhona abanye abantu abasebenzela kweli
         gumbi bahleli kulo?                                                                  (1)

1.12     Thelekisa indlela esinxibelelana ngayo isicatshulwa A nesicatshulwa B.               (2)
                                                                                              [30]

                                                         AMANQAKU ECANDELO A:                 30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1        7                   DBE/Februwari–Matshi 2013
                                         NSC

ICANDELO B: ISISHWANKATHELO

UMBUZO 2: SHWANKATHELA NGAWAKHO AMAZWI

Funda ngocoselelo ISICATSHULWA C esingezantsi. Kwesi sicatshulwa kunikwa
iingcebiso ngeendlela zokugcina ubudlelwane phakathi komfundi notitshala.

QAPHELA: Kulindeleke ukuba wenze oku kulandelayo:

•   Shwankathela ngawakho amazwi ngezivakalisi ezipheleleyo, ungadluli kumagama
    angama-70.
•   Esi sicatshulwa singokugcinwa kobudlelwana obububo phakathi kukatitshala
    nomfundi.
•   Ungashwankathela ngeengongoma ezisi-7 OKANYE ngomhlathi.
•   Akulindelekanga ukuba ubhale isihloko sesishwankathelo.                                (7)
•   Qaphela indlela echanekileyo yokusetyenziswa kolwimi, iimpawu zobhalo
    nococeko.                                                                              (3)

ISICATSHULWA C

             GCINA UBUDLELWANE OBUBUBO NOTITSHALA WAKHO

Amaxesha amaninzi thina nootitshala bethu sihlalisana ubomi bempuku nekati
esikolweni. Ezi ngcebiso zingalubangula ulwamvila kule ngxaki.

Zisuka nje, qinisekisa ukuba uyayiqonda into emkhathazileyo utitshala wakho. Kaloku
ukuba akuyazi intsusa yembambano awusayi kukwazi kwaphela ukuzithethelela
malunga noko nixambulisana ngako. Funa ingcaciso ungoyiki. Ewe, njengabantu
abadala bonke, notitshala akafuni kuthethiswa kodwa kuyamthoboza ukubona
inkathalo yakho ingakumbi xa uvuma ubonise ukuzimisela ukutshintsha imeko.

Akukucacisela eyona ngxaki, zifake kwizihlangu zakhe, ucinge ude ubone ngolu hlobo
abona ngalo. Cingisisa ukuba yintoni enokukhathaza umntu kuloo nto uyenzileyo.
Masithathe imeko apho usuke uphume ngomnyango efundisa uze ubuye,
ubungakhange uthethe nto naye, nokuba wena uyazazi ukuba ubutshutshiswa sisisu
sakho esikukhathazayo. Kaloku nawe akunakuyithanda xa isehla kuwe loo nto.

Akukho nto iluncedo njengokucela uxolo ngenene nangenyaniso. Loo nto ayithethi
ukuba akunamandla, koko iyakunceda, ikwenza umntu. Mhlawumbi ungathi,
'ndiyaxolisa titshala, ndiyazohlwaya, ndinga andingephindi ndiyenze le nto kuba
isikhathaze sobabini.

Zama ukukhetha amagama uze uwasebenzisele ukubonakalisa ukuba nobulali,
ungamphenduli rhabaxa kuba ukuxabana kungaya kunyukela. Bambi bakhetha
ukungamhoyi umntu omdala ethetha, omnye asuke acule okanye omnye
anyevule.Zonke ezo zinyusa izinga lengxabano. Kulunge kakhulu ukuthoba intloko
ungamthi ntshoo emehlweni umntu omdala ethetha njengoko usenza nakowakho
umzali. Nokuba uyenyuka yena ngelizwi, wena zithobe, umamele, ungadinwa,
wamkele. Xa wenze njalo nokuba ubhabhazele namhlanje akanakuphinda
abhabhazele kwityeli elizayo uya kucingisisa.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1        8                    DBE/Februwari–Matshi 2013
                                         NSC

Sukumxokisa.Oko kukuphelisa nya ukuthembana phakathi kwenu obekuhleli
kunqaphele kakade. Kaloku yakufumaneka inyani liqala phantsi kwakhona idabi.
Uyakuthanda akafuni nto yenza iyantlukwano phakathi kwenu.

Mamela iingcebiso zakhe, zingaluncedo ngakumbi. Kaloku umazi wendlela ngowakhe
wayihamba. Abanye basuka badwanguze, bazibhuqe phantsi babe nesingqala
besenziwa kukungaqondi.

Indlela eya kwititshala yakho isisithabazi, yisebenzisele uloyiso lwakho. Bubaluleke
kakhulu ubudlelwane phakathi kwenu. Kwaye sukunqwenela ititshala yomnye.
Khumbula ukuba elowo umntu unesiphiwo sakhe. Kukho akwenzayo okungenziwayo
ngomnye utitshala.

                                                              (Ithathwe kuvimba wabevi)     [10]

                                                       AMANQAKU ECANDELO B:                 10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               9                       DBE/Februwari–Matshi 2013
                                                NSC

ICANDELO C: ULWIMI

UMBUZO 3: UKUCAZULULA ISIBHENGEZO-NTENGISO

QAPHELA:

•      Kwiimpendulo ezifuna igama elinye bhala kuphela inombolo yombuzo negama
       elifunwayo.
•      Kwimibuzo ekukhethwa kuyo, bhala inombolo yombuzo kuphela kunye
       nonobumba A–C wempendulo echanekileyo.

Funda esi sibhengezo-ntengiso (ISICATSHULWA D) esikwiphepha elilandelayo uze
uphendule imibuzo ebuziweyo.

                SISHIYA UMZILA ONGACIMIYO EZINGQONDWENI ZABANTU!

                                          INTAKA EVUKA MVA IKHOLWA ZIZAGWEBA

                                     [Sicatshulwe kwimagazini iButho iphepha lesi-4 sahlelwa]

3.1      Xela injongo yokusetyenziswa kwesilogani kwisibhengezo- ntengiso.                              (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                  Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          10                    DBE/Februwari–Matshi 2013
                                           NSC

3.2      Sijoliswe koobani esi sibhengezo- ntengiso?                                           (1)

3.3      Khankanya into ibe nye eyaziwa ngokuqaqamba ekwesi sibhengezo.                        (1)

3.4      Nika intsingiselo yeqhalo elithi 'Intaka evuka mva ikholwa zizagweba'.                (2)

3.5      Isimnini u 'zethu' sisetyenziselwe ukuphuhlisa yiphi injongo?                         (1)

3.6      Chonga ibinzana elisetyenziselwe ukuba abathengi bazive benyanzelekile
         ukuza kweli shishini.                                                                 (1)

3.7      Izibhengezo zisebenzisa        isixhobo   esilunyanzeliso.      Khetha   igama
         elisetyenziselwe loo njongo.                                                          (1)

3.8      Xa besiya kwenziwa nguwe esi sibhengezo-ntengiso, zinkonzo zini ezimbini
         obuya kuzongeza kwezi ezingqamene nolu shishino?                                      (2)
                                                                                               [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
 IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                             11                       DBE/Februwari–Matshi 2013
                                                               NSC

 UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI

 QAPHELA:

 •      Kwiimpendulo ezifuna igama elinye bhala kuphela inombolo yombuzo negama
        elifunwayo.
 •      Kwimibuzo ekukhethwa kuyo, bhala inombolo yombuzo kuphela kunye
        nonobumba A–C wempendulo echanekileyo.

 Funda le khathuni (ISICATSHULWA E) ingezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

 ISICATSHULWA E

                                                                              1
                                                                                         Molo Kukha-
                                                                                         nyakwelanga.
                                                                                                                       2

  Hi Katana nguvobe
  wantoni lo uphezu                  3
                                                Hayi asingovobe lo
                                                zizinto zam zokudla.
                                                                              4      Le ntongana ndiyisebenzise-
                                                                                     la ukuzikrwela ngayo
                                                                                                                       5
  kwebhedi yakho?                                 la                                     emqolo.

Thatha nazi iinwele zekati uzitye    6   Uyayibona le nto?
                                         Ngumdudla wam.
                                                                Ngowokwenza
                                                                ntoni?        7                                    8
nezikhwebu zombona ezibini, lilifa
lakho elo.

                                                                         [Ucatshulwe kwi-intanethi waza wahlelwa]

 4.1          Nika isizathu sokusetyenziswa kwefonti enkulu kwigama, Garfield.                                               (1)

 4.2          Ibonakalisa ntoni le nkwenkwe xa isithi 'Katana' kule kati?                                                    (1)

 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                      Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           12                    DBE/Februwari–Matshi 2013
                                            NSC

4.3      Bhala intetho kaKukhanyakwelanga ekwibhokisi yesi-4 ethi, 'Hayi asingovobe
         lo.' ibe kwimo evumayo?                                                                (1)

4.4      Isibizo 'ntongana' senze msebenzi mni kwisivakalisi esikwibhokisi yesi-5?              (1)

4.5      U'HELE' uphuhlisa ntoni ngokwendlela asetyenziswe ngayo kule khathuni?                 (1)

4.6      Xa le kati isithi kule nkwenkwe mayithathe iinwele zekati izitye ibonakalisa:

         A       ukuyigezela
         B       ukuyicenga
         C       ukuyihlonipha                                                                  (1)

4.7      Xa ubuyile nkwenkwe kusithiwa yitya iinwele zekati ubuza kuva njani wena?              (1)

4.8      Ingaba lo mzobi wale khathuni uyibonakalisa njani indelelo kule kati?

         Kwimpendulo yakho qaphela umzobo okwibhokisi yesi-3.                                   (1)

4.9      Le khathuni iyonwabisa. Xhasa olu luvo.                                                (1)

4.10     Yeyiphi injongo ephunyezwe ngumbhali ngokuzoba le khathuni?                            (1)
                                                                                                [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Tyhila iphepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            13               DBE/Februwari–Matshi 2013
                                             NSC

UMBUZO 5: ULWIMI NEZAKHONO ZOKUHLELA

QAPHELA:

•     Kwiimpendulo ezifuna igama elinye bhala kuphela inombolo yombuzo negama
      elifunwayo.
•     Kwimibuzo ekukhethwa kuyo, bhala inombolo yombuzo kuphela kunye
      nonobumba A-C wempendulo echanekileyo.

Funda esi sicatshulwa singezantsi (ISICATSHULWA F) uze uphendule imibuzo
elandelayo.

ISICATSHULWA F

Zininzi izinto ekulindeleke ukuba zenziwe ngumfundi webanga leshumi ukuze
aphumelele emagqabini. Kufuneka abe ngumfundi osithandayo isikolo nonombono.
Makaziqhelise ukusoloko efika kwangoko esikolweni phambi kweyure eziqala ngayo
izifundo, ukuze akwazi ukufumana ithuba lokubethelela umsebenzi wosuku
oludlulileyo. Eyona nto ibalulekileyo kukuphulaphula xa ootitshala befundisa. Akufika
ekhaya kufuneka afunde wonke umsebenzi wosuku ukuze alungele owosuku
olulandelayo. Enye into makamane esithi gqolo ukuzivavanya esebenzisa amaphepha
eemviwo eminyaka edlulileyo.

Kubalulekile ukumana edibana notitshala wakhe xa efuna amcacisele kwizinto ezithile
adinga ukucaciselwa kuzo. Loo nto iya kumenza azibone eziphumelela ngokulula
iimviwo. Ukuphumelela kwakhe kakuhle kuya kumvulela amathuba amaninzi
okuphuhlisa ikamva lakhe. Impumelelo enjalo iya kwenza kuchulumance izihlobo
nezalamane ingakumbi abazali bakhe. Bambi abazali bade bamenzele ithekokazi
umntwana wabo ngenjongo yokuvuyisana naye nokumkhuthaza. Kufuneka umntwana
ngamnye asebenze nzima ukuze axhamle kwizinwe zabazali bakhe. Yanga ke
ingasoloko iqaqambile engqondweni yomntwana ngamnye into yokuba ikamva lakhe
lisezandleni zakhe, kwaye ukusebenza nzima kunembuyekezo.

                                                               (Ithathwe kuvimba wabevi)

5.1       Khankanya umsebenzi owenziwe ligama 'ukuze' kwisivakalisi esingezantsi.

          Zininzi izinto ekulindeleke ukuba zenziwe ngumfundi webanga leshumi ukuze
          aphumelele emagqabini.                                                             (1)

5.2       Igama 'osithandayo' lisetyenziswe njenge:

          A       Sibaluli
          B       Sibanjani
          C       Sihlomelo                                                                  (1)

5.3       Nika uhlobo nexesha lesenzi esikrwelelwe umgca ngaphantsi kwibinzana
          elilandelayo.

          ... ukusoloko efika kwangoko ...                                                   (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               14                  DBE/Februwari–Matshi 2013
                                                NSC

5.4      Lungisa isiphene sobhalo esikwesi sivakalisi.

         Eyonanto ibalulekileyo kukuphulaphula xa ootitshala befundisa.                          (1)

5.5      Sisetyenziswe njani            isifanekisozwi esibhalwe ngqindilili kwisivakalisi
         esingezantsi?

         Enye into makamane esithi gqolo ukuzivavanya ...                                        (1)

5.6      U-zi kwigama 'eziphumelela' wenze msebenzi mni kwisivakalisi esingezantsi?

         Loo nto iya kumenza azibone eziphumelela ngokulula iimviwo.                             (1)

5.7      Lisetyenziswe njengaluphi udidi lwesihlomelo igama,'kakuhle' kwesi sivakalisi
         singezantsi?

         Ukuphumelela kwakhe kakuhle kuya kumvulela amathuba amaninzi
         okuphuhlisa ikamva lakhe.                                                               (1)

5.8      Siphuhlisa ntoni isimamva u-kazi kwigama 'ithekokazi'?                                  (1)

5.9      Guqula isenzi esikrwelelwe umgca kwisivakalisi esilandelayo sibe kwisixando
         sokwenziwa.

         Yanga ke ingasoloko iqaqambile engqondweni yomntwana ngamnye.                           (1)
                                                                                                 [10]

                                                             AMANQAKU ECANDELO C:                30
                                                                AMANQAKU EWONKE:                 70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2017/f024a28b-34a2-48b8-bd9a-74acb05b4733) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2016/c233f628-281c-432a-ae78-c49cdbc2cb6d) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2014](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2014/b647fdaa-06b0-475e-b56d-e90af2457c2f) — isiXhosa HL · QP · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2012](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2012/4cf220b9-3a99-4e73-9390-54b5b6ee4203) — isiXhosa HL · QP · 2012 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Feb-March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-feb-march-2018/c241906b-af3b-450c-808c-08fda459d520) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Feb-March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-feb-march-2018/566add75-9ef2-4bd5-af98-54eea59f5046) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
