# isiXhosa HL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2014 QP

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 question paper from the Supplementary Exams 2014, 16 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2014/b647fdaa-06b0-475e-b56d-e90af2457c2f
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2014
- Exam period: Supplementary Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 16

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2014 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2014/b647fdaa-06b0-475e-b56d-e90af2457c2f)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Supplementary Exams · 2014 · isixhosa. Question paper, 16 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                               IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                              FEBRUWARI/MATSHI 2014

AMANQAKU: 70

IXESHA: 2 iiyure

                              Olu viwo lunamaphepha ali-13.

                              *XHOHL1*

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             2                  DBE/Februwari–Matshi 2014
                                              NSC

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Eli phepha lemibuzo LINAMACANDELO AMATHATHU:

         ICANDELO A:        Uvavanyo lokuqonda        (30)
         ICANDELO B:        Isishwankathelo           (10)
         ICANDELO C:        Ulwimi                    (30)

2.       Funda YONKE imiyalelo ngocoselelo.

3.       Phendula YONKE imibuzo.

4.       Qala icandelo NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

5.       Krwela umgca ekupheleni kwecandelo ngalinye.

6.       Nombola impendulo           nganye   kanye    ngokwendlela   enonjolwe   ngayo
         kwiphepha lemibuzo.

7.       Shiya umgca emva kwempendulo nganye.

8.       Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

9.       Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

10.      Uyacetyiswa ukuba icandelo ngalinye ulabele ixesha ngolu hlobo:

         ICANDELO A:        imizuzu engama-50
         ICANDELO B:        imizuzu engama-25
         ICANDELO C:        imizuzu engama-45

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            3               DBE/Februwari–Matshi 2014
                                             NSC

ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA

UMBUZO 1

ISICATSHULWA A

1.1      Funda esi sicatshulwa singezantsi wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

                                        EZOTHANDO AZIPHELI

         1     Lwalulephuz'amadangatye lutshis'okwembawula evuthayo uthando
               phakathi koThabo Rakgajane owayeligatyana lomfana onamashumi
               amabini anesithandathu eminyaka ubudala, noLindiwe Dakana. Yena
               uLindiwe lo wayelihotyazana elikumashumi amabini anesithathu
               eminyaka     ubudala.    Kwakungeyonto    inqabileyo   ukubabona
               betyebis'amehlo   kwiiholo  zemiboniso-bhanyabhanya,    kwimidlalo
               yeqonga,    kwezamaqela    entambula neemvumi,       kwezemibutho
               yasebusuku yolutsha, kumabala ebhola, kwimiyezo yeenyamakazi
               nakwezinye iindawo zolonwabo.

         2     UThabo wayengunotekisi ophambili, ethutha abantu phakathi
               kweMeadowlands      nedolophu   yaseRhawutini.  Wayesel'enamava
               avuthiweyo ngalo msebenzi wakhe kuba wawuqala eseneshumi
               elinesibhozo leminyaka ukuwenza. Kungoku nje wawusowumngenisele
               intywenka yemali awayeyilondoloza imihla ngemihla, engenzi
               busafasafa. Wayewuthanda kakhulu kuba ukuphakama kophondo
               lwekamva lakhe kwakuxhomekeke kuwo.

         3     Yena     uLindiwe      wayengumongikazi   kwisibhedlele  sodumo,
               iBaragwanath. Wayeyimbunguzulu enesiqu esiqumqumana, eseze
               kuhle ebomini okwebolosa lomhlaba ongumkhubelo. Wayengomnye
               wabo bantu baya kuguga mgqibeli apha elizweni ukuba
               abaxhatshazwanga banxunguphaliswa ziinkxwaleko zalo mhlaba
               uhlabayo. Mbone encuma xa kuphum'ilanga, izidlele zakhe indalo
               yayizihombise ngezinxonxo ezithi ukufothoka oku kwazo uve ngathi
               iyadloba intliziyo yakho xa umbuka, ude unqwenele ukuthetha naye
               ezobuhlobo.

         4     UThabo wayesel'eneembono ngeembono ezisulungekileyo ngale
               ntombi. Wayebona         ikamva   elinamarhiwa   ayokozela  uhlaza
               nobumbejembeje beentyatyambo zehlobo ngokuphathelele kubomi
               babo. Kwakuqingqithe iqela elikhulu leenyanga ezizalise iminyaka
               iintliziyo zabo ziqubha kwiqula lothando. Ngendalo uThabo lo
               wayengumntu      onentliziyo   enamatshamba.     Kubahlobo   bakhe
               wayeziqenya ngale ntombi yakwaDakana. Wayesitsho phandle ukuba
               yena uza kutshata ingelosi yasemhlabeni evatha izinxibo ezimhlophe
               qhwa emsebenzini wayo. Ngobunye ubusuku uThabo waphupha ehleli
               noLindiwe lo, bonwabile kwibhotwe ababezakhele lona.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          4                   DBE/Februwari–Matshi 2014
                                           NSC

         5     Lamkhuthaza ngakumbi eli phupha, wazimisela ukuxomoloza ngakumbi
               ebomini njengoko wayesaxakeke kukwakhela abazali bakhe ipoma
               lendlu yebhongo phambi kokuba azimanye ngeqhina lomtshato
               noLindiwe. Phaya esibhedlele uLindiwe wayevana nomongikazi
               wakwaDamane ogama linguZingisa. Babesithi 'Mzala' xa babizanayo.
               Wawungacinga ukuba kukho ukuzalana okuthile phakathi kwabo kanti
               ke kwakungenjalo, eso yayisisimbo nje sokugeza kwabo, bengazalani.
               Phaya e'Nurse's Home' babehlala kwigumbi elinye. Mhlawumbi koko
               kuhlala kunye okwabangela loo mvano yabo. Babelingana nangobudala
               kanti nakwezokonga babekwinqanaba elinye.

         6     NgaMgqibelo uthile uLindiwe wayecele uZingisa lo ukuba amkhaphe
               baye kowabo eWhite City. Kwathi xa babuyayo, besiya esikhululweni
               seebhasi zikaPUTCO, beva ilizwi lithetha: 'Bhotani bethuni, khaniz'apha
               makhosazana.' Imvakalelo yeli lizwi yayibonisa ukuba umninilo
               uyabobotheka. Baphosa amehlo kwelo cala. 'Tyhini bhut' Jay! Kunini
               ndakugqibela ukukubona?' Watsho uZingisa echwayitile esiya kumfo
               ongqiyame emotweni emileyo, evele ngefestile. Urhorhozele uLindiwe
               ethe manga. 'Waya kutshona kwesiphi isiziba le nto ungazange
               ubonakale kuyo yonke le minyaka okokoko wemkayo eClarkebury?'
               wabuza watsho uZingisa kulo mfana. 'Ndaya kutshona kwaCihoshe
               apho izembe litshona nomphini, Zings.' UZingisa noJay babekunye
               esikolweni saseClarkebury.

         7     'Kunjani kambe, Zings?' 'KunjengaseBhakubha bhut' Jay, apho yonke
               into ingqingwe sisazinge sobisi nobusi.' Bayahleka. 'Mzala ngubhut' Jay
               Mkize lo. NgowaseMlazi eThekwini. Sasikunye esikolweni eClarkebury
               sisebatsha ngoko, singekabi ngaka. Bhut' Jay nguLindiwe Dakana lo.
               Ngowalapha eSoweto, eWhite City. Songa kunye eBaragwana,' 'Kowu,
               sowuzenza mdala ngoku, Zings.' Watsho onwabile ehleka lo mfana,
               eguqukela kuLindiwe esolula isandla. 'Ndiyavuya ukukwazi nkosazana
               Dakana.' Emva koku kwancokolwa ndaba zimbi sesi sithathu.

         8     UJay lo wayengumfana ocokisiweyo ukucikizwa, umzimba wakhe
               unciphile enoncumo lokuzithemba namehlo alaqazayo. Impahla
               ayinxibayo yayihamba namaxesha, iyile ixatyiswe ngumlisela wale
               mihla. Besakufika esibhedlele, uJay wanele nje ukuyimisa wacela
               ukugqugula neli nenekazi lakwaDakana. Okunene ke uZingisa ubaphe
               umtyhi wokuba bathethe. Ukususela loo mini ke uJay waba ngumntu
               otyelela apha esibhedlele, equqa equqile ngokungathi uthutha ubisi.
               Wayedla ngokufika eqhuba imigrugra yeemoto zodidi oluphezulu,
               ezitshintsha-tshintsha. Ezi moto ke yayizezikayisemncinci. Le meko
               kaJay noThabo yayiyifaka enkonkxeni ingqondo kaLindiwe. Xa
               ekhangela umfaneleko, amabhongo abo, imfundo yabo, njalonjalo,
               wawumkhulu kakhulu umsantsa awubonayo phakathi kwabo. UJay
               wayenguchwenene ekuqondakala nje mhlophe ukuba ngumfana
               obonakala engenazingxaki apha ebomini, kanti yena uThabo akazange
               abonwe nakanye nguLindiwe enxibe isuti.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1              5                     DBE/Februwari–Matshi 2014
                                               NSC

                 Xa eze kumtyelela wayefika enxibe impahla enye izihlandlo eziliqela
                 ngokungathi ngumalusi weenkomo zasefama. Ekuhambeni kwexesha
                 kwaya kucaca ukuba umoya uya kweliphi icala.

                 [Sicatshulwe kwincwadi yamabali amafutshane ethi, INGWE EMABALABALA ebhalwe
                                                 nguLS Ngcangatha amaphepha 4–8 saze sahlelwa]

         1.1.1       Chonga    ibinzana    elibonisa        ukuba     uThabo       noLindiwe
                     babethandana kakhulu.                                                          (1)

         1.1.2       Ingaba iminyaka ababeshiyana ngayo uLindiwe noThabo yaba
                     ngumqobo eluthandweni lwabo? Xhasa impendulo yakho.                            (2)

         1.1.3       Yintoni eyayibangela        ukuba    uThabo     azinikezele    kangaka
                     emsebenzini wakhe?                                                             (1)

         1.1.4       Usichazela ntoni umbhali ngoLindiwe xa esithi,
                     'Wayengomnye wabo bantu baya kuguga                    mgqibeli    apha
                     elizweni ...'                                                                  (1)

         1.1.5       Zeziphi ezi mbono zisulungekileyo wayenazo uThabo ngoLindiwe?                  (1)

         1.1.6       Isinxibo sikaLindiwe esimhlophe negama 'ingelosi' uzinxulumanisa
                     nantoni?                                                                       (1)

         1.1.7       Bonisa ngokwesicatshulwa ukuba umntu uyakwazi ukuphupha le
                     nto ayinqwenelayo?                                                             (2)

         1.1.8       Khetha impendulo echanekileyo, igama 'ukuxomoloza' lithetha:

                     A    Ukubaleka
                     B    Ukuma
                     C    Ukukhawuleza
                     D    Ukuzama                                                                   (1)

         1.1.9       Iphuhlisa ntoni ngoThabo into yokuqala akhele abazali bakhe
                     ipoma lendlu phambi kokuba atshate?                                            (1)

         1.1.10      Yinyani  okanye     luluvo   ukuba              uLindiwe      noZingisa
                     babengengobazala ngokwegazi?                                                   (1)

         1.1.11      Sizathu sini esasiphembelela imvano kuLindiwe noZingisa?                       (1)

         1.1.12      Ukubobotheka kukaJay akubona uLindiwe noZingisa kuveza ntoni
                     ngesimo sakhe?                                                                 (1)

         1.1.13      Bungqina buni obubonisa ukuba uJay wayengumntu ondwebileyo
                     ngokwesicatshulwa?                                                             (1)

         1.1.14      Inokuba lalingantoni igqugula phakathi koLindiwe noJay?                        (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          6                   DBE/Februwari–Matshi 2014
                                           NSC

         1.1.15      Wohluke njani uThabo kuJay ngokwesicatshulwa?                            (2)

         1.1.16      Luthini uluvo lwakho malunga nesigqibo sikaLindiwe sokukhetha
                     isoka elinguJay? Cacisa.                                                 (2)

         1.1.17      Yintoni asivula amehlo ngayo umbhali kweli bali likaThabo
                     noLindiwe?                                                               (2)

         1.1.18      Igugu lingaba likhulu umbombo uyaqhosha. Ngqina ubunyani beli
                     qhalo woyame ngothando lukaThabo kuLindiwe?                              (2)

1.2      ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO

         Qwalasela lo mfanekiso ungezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

                                                          [Icatshulwe kuvimba wabevi]

         1.2.1       Inkangeleko yobuso bale nkwenkwe iphuhlisa ntoni?                        (1)

         1.2.2       Ibonakalisa ntoni into yokungqiyama kwale ntombazana kwimoto
                     yomqhubi? Cacisa.                                            (2)

         1.2.3       Nika into onokuyincoma kwindlela enxibe ngayo inkwenkwe
                     esemfanekisweni?                                                         (1)

         1.2.4       Ngqina isaci esithi, Ingwe idla ngamabala, ujonge kokuqhubeka
                     kwisicatshulwa A nesicatshulwa B.                                        (2)

                                                        AMANQAKU ECANDELO A:                  30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           7                    DBE/Februwari–Matshi 2014
                                            NSC

ICANDELO B: ISISHWANKATHELO

UMBUZO 2

ISICATSHULWA C

Funda ngocoselelo ISICATSHULWA C esingezantsi. Kwesi sicatshulwa kuthethwa
ngokuqhubeka kwigumbi lokubhalwa kweemviwo zokuphela konyaka.

QAPHELA: Kulindeleke ukuba wenze oku kulandelayo.

•   Shwankathela ngawakho amazwi ngezivakalisi ezipheleleyo, ungadluli kumagama
    angama- 70.
•   Esi sicatshulwa simalunga nokuqhubeka egumbini loviwo.
•   Ungashwankathela ngeengongoma ezisi-7 OKANYE ngomhlathi.
•   Akulindelekanga ukuba ubhale isihloko sesishwankathelo.
•   Qaphela indlela echanekileyo yokusetyenziswa kolwimi, iimpawu zobhalo
    nococeko.
•   Bhala phantsi inani lamagama owasebenzisileyo.

                                     EGUMBINI LOVIWO

Imin' ifikile, imini ekukad'ixelwa iintsuku ezimbalwa eziginya imihla emininzi. Le yimini
yokuqala keemviwo zokuphela konyaka. Egumbini loviwo zonke izinto zicwangciswe
kakuhle. Iidesika zikrele kakuhle zashiya izithuba ukuze kube lula ukungena
nokuphuma phakathi kwazo. Amaqhaga e-inki angamabini ezidesikeni, alatha ukuba
nabantwana baza kuhlala ngababini banikane izithuba ezaneleyo ukuze kungabikho
kulunguza komnye ephepheni lomnye.

Etafileni yoMongameli-luviwo kwandlalwe ilaphu elimhlophe elikhrotshwe ngobugcisa
obungummangaliso. Esazulwini setafile kubekwe ivazi eneentyantyambo ezivumba
limnandi. Iifestile zigengiwe kuheleza umoya ukuze kungabikho mntu wozelayo
nodubeka ingqondo ngenxa yesifuthufuthu. Ikhabhathi eneencwadi namaphepha
amiswe kakuhle ivuliwe ukuze uMongameli-luviwo angaxakeki xa kukho into ayifunayo,
kuba kaloku utitshala akazi kubakho kweli gumbi xa abantwana babhalayo.

Intsimbi ibethile bangena abantwana bengenzi ngxolo, neetitshala zangena
noMongameli-luviwo sel'ekho. Uthe utitshala ophetheyo akuthi, 'masithandaze',
yalitsho iculo ngelizwi elimpongampo intombazana ekucace ukuba yintlabeli yesi
sikolo, balithatha abanye batsho ngentsholo emnandi, baya bee tya. Utitshala ufunde
isicatshulwa seBhayibhile ekucace ukuba sikhethelwe le mini kuba kukho nendawo
ethi, 'Uncedo lwethu lusegameni leNkosi, uMenzi wezulu nomhlaba'. Emva kwesifundo
utitshala uye wawubeka umthandazo ochukumisa kunene, ebika aba bantwana
kuSomandla, ebika nabakwezinye izikolo abaphezu kokubhala ezabo iimviwo
kwangalo eli xesha. Uthe esithi 'Amen', yabe laa ntombazana iwuthi rhiphe
umthandazo weNkosi kwangelo lizwi limnandi, yalandelisa ngoDumo. Ithe igqitywa le
nkonzwana kwaba sekusele imizuzu elishumi elinesihlanu phambi kokuba kubhalwe,
waza ke utitshala wabanika amaphepha okubhala, sel'ebhaliwe kakade amagama
abantwana besikolo kwanesikolo. Uthe akugqiba wee khwitshi.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          8                    DBE/Februwari–Matshi 2014
                                           NSC

UMongameli-luviwo ubakhumbuze abafundi iindawa-ndawana azithunyiweyo malunga
noviwo olu, waza wayiqhaqha imvulophu yemibuzo wababela wathi, 'Bhalani'. Ibe
ngulowo waqubuda ephepheni kungekho kuthetha, kurhashaza iphepha lodwa.
Ubonakele ngoku uMongameli-luviwo engenasizinzo, esihla enyuka kuloo hola
uphakathi kweedesika ephosa iliso ngapha nangapha. Uvakele emzuzwini esithi,
'Kusele imizuzu emihlanu.' Ekupheleni kwayo uthe, 'Bekani phantsi iintsiba nisukume.'
Ubuzile ebantwaneni, 'Niyayazi indlela yokulandelelana kwenu?' Bavuma abantwana
esekudala beqeqeshelwa olu viwo.

           [Sicatshulwe kwincwadi, AMAVO AMAFUTSHANE EBHALWE NGU – A Madala, kwiphepha
                                                              lama-53–54 saza sahlelwa]

                                                         AMANQAKU ECANDELO B:                 10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                      9                          DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                       NSC

ICANDELO C: ULWIMI

UMBUZO 3: ISIBHENGEZO-NTENGISO

ISICATSHULWA D

Funda esi         sibhengezo-ntengiso           singezantsi,       wandule       ukuphendula         imibuzo
elandelayo.

                      UFUNA UKUBA NGUMQABAQABA?
                     SIKULINDILE KWAZIFOZONKE
           SINECHIZA ELISULUNGEKILEYO LESINTU. CAMAGU!!
                   Khawuleza! Nik'amandla amajoni omzimba ngokuthi gxada kwaZifozonke!!!
           Livunywe ziingcali zomhlaba jikelele. Liyasebenza!! Zibandakanye nathi ngoku, nawe ungqine!!!
                     Zidle ngomzimba osempilweni uzibone nawe sel'ugqadaza uqukeza!!!
       Uthi rhabu, laqa nje, ube sel'uwuva umzimba usomelela, unemitsi yomntwana nje emva kwenyanga!

                       Sithi sodwa ikhaya leengcambu ezinyanga amajoni omzimba.

                                                   Sinyanga:

iNtsholongwane kaGawulayo
isifo seswekile
isifo somdlavuza
isifo sokufa icala
intloko ebuhlungu nezinye.

                                Konke oku ukufumana ngemalana engephi.
                             Qhagamshelana nathi, sifumaneka kwaNonceba;
                               1 Mabandla Street, Khayelitsha, Cape Town
                                  Nxibelelana nathi ku 072 837 6748 kungenjalo ku thina.sonke@gmail.com

                                                                                [Icatshulwe kuvimba wabevi]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                             Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          10                    DBE/Februwari–Matshi 2014
                                           NSC

3.1      Yintoni enokutsala umdla wabantu ngokwendlela esibhalwe ngayo esi
         sibhengezo-ntengiso?                                                                  (1)

3.2      Esi sibhengezo-ntengiso sinokuba sijoliswe koluphi udidi lwabantu?                    (1)

3.3      Nyula igama elibonisa ijagoni esetyenziswa kakhulu ngamagqirha.                       (1)

3.4      Chonga ibinzana eliphuhlisa umyinge wexesha onokuphila ngalo xa
         usebenzisa la mayeza?                                                                 (1)

3.5      Ibinzana, 'Sithi sodwa', liphuhlisa luphi uluvo ngesi sibhengezo-ntengiso?            (1)

3.6      Yintoni injongo yokusetyenziswa          kwezifanekisozwi     kakhulu    kwesi
         sibhengezo-ntengiso.                                                                  (1)

3.7      Sebenzisa igama, 'intloko' kwisivakalisi esiphuhlileyo libonise intsingiselo
         eyahlukileyo kule isetyenziswe kwisibhengezo-ntengiso.                                (2)

3.8      Intetho ethi, 'Konke oku ukufumana ngemali engephi' inagalelo lini
         kubathengi?                                                                           (1)

3.9      Lo mfanekiso ungawunxulumanisa njani nechiza elithengiswayo kwesi
         sibhengezo-ntengiso?                                                                  (1)
                                                                                               [10]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                      11                                   DBE/Februwari–Matshi 2014
                                                       NSC

UMBUZO 4: IKHATHUNI

ISICATSHULWA E

Funda le khathuni ingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

                                                        Yhu! Yantle le mini.
                                                        Ilanga libalele neentaka
                                                        ziyacula.

         Abahlobo benene
        UKUKHATHALELANA
                                Ngu Baba Tjeko
                                                                                                                        1

                Mholo Kupu mhlobo                                                  Masiye kukufunel-indawo yokuhlala!
                                                 Yhiza sihambe
                wam, uyaphi na?                  sobabini Kami.

   2                                        3                                  4                                        4

                                                           Mholo Moshe,                                    Lumka! Kami
                  Mmm, iminqathe                                                         7                 Yonke indalo
   5                                        6              jonga into
                  elungel'isuphu                                                                           inamalungelo.
                                                           endiyifumene
                  ehluthisayo!
                                                           eteksini yam!

                                          Umbungu! Yhu,
                                          awusemhle!

                                                                                                Nceda wethu ungandixeli
                                                                                                kwelaa qumrhu lilwa
                                                                                                ukuphatheka kakubi
                                                                                                kwezilwanyana.
                  Yho! Wandenza ixhala,                   Singashiyeki nathi,          Le minqathe ikwesi sitiya isilungele
   8              ndiza kuwutyisa ntoni                   uhlaza lubalulekile          ke ngoko. Masitye mhlobo, sitsho
                  kanene?                                 kwimpilo yethu.              sibone.

                                                                           9                                            10

 Musa ukuxhala mhlobo,
 isitiya sam iya kuba
 likhaya elitsha kuwo.
 Amagqabi aluhlaza kaloku           Ezinye mhlob'am izinto nokuba
 kukutya kuwo.                      asithandi sizityela impilo, sigxothe
                                    izifo.

                               [Icatshulwe kwimagazini iBona ka Disemba 2006 iphepha 107 yaze yahlelwa]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                                      Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             12                    DBE/Februwari–Matshi 2014
                                              NSC

4.1      Xela unxulumano oluphakathi kwegama 'Abahlobo benene' negama
         'Ukukhathalelana'?                                                                       (1)

4.2      Sisetyenziselwe ukuphuhlisa ntoni isikhuzo esikwibhokisi yoku-1?                         (1)

4.3      Igama 'awusemhle' liveza ubuhle ...

         A        obungekhoyo.
         B        obungancomekiyo.
         C        obufihlakeleyo.
         D        obubalaseleyo.                                                                  (1)

4.4      Zijekulo zini ezibini uMoshe azisebenzisayo ukugxininisa isilumkiso asinika
         uKami kwibhokisi yesi-7?                                                                 (2)

4.5      Kutheni izilwanyana nendalo zinamalungelo?                                               (2)

4.6      Usityhilela  ntoni  umbhali     ngenkangeleko           yobuso      ekhululekileyo
         yabalinganiswa abakule khathuni?                                                         (2)

4.7      Mfundiso ni efumaneka kule khathuni?                                                     (1)
                                                                                                  [10]

UMBUZO 5: UKUSETYENZISWA KOLWIMI

ISICATSHULWA F

Funda esi sicatshulwa singezantsi, wandule ukuphendula imibuzo elandelayo.

1     UNozipho sisihlobo sikaGcinaphi ukususela mhla wafika eNdima. Yintokazi
      iphelele, imile kuhle kwaye ifanelwa yimpahla yakudibana nomzimba wayo.
      Eyona nto ibuhlungwana nje apha kuyo, ayinamtsalane kakhulu apha
      ebusweni, phofu asingetsho ukuba ingxolisiwe nakubeni ingentle nje. 'Yehake
      kutsha phi na wethu? Ndadibana nawe sel' ulusu lumbi nje ngoku? Ukhathazwe 5
      yintoni na ngalo mzuzwana?' Kubuza uNozipho emthe ntsho emehlweni.
2     'Wethu! Kukho abantu abangayicingiyo into abaza kuyithetha komnye umntu.
      Kanti iintloni ziyamakha umntu ngelinye ixesha. Khawufan'ucinge ngomntu
      otshatileyo nonosapho lwakhe angabi nazintloni zokuthetha ingqungungqungu
      yento komnye umntu. Mna ke andizimisele kugila mikhuba nokwenza amanyala 10
      ngenxa yentlupheko endikuyo.'
3     'Xa uyicinga kakuhle le nto, uthi angathini utata kulaa ndawo akuyo ngale meko
      ilolu hlobo? Khona yena umama angathini xa sendithukwa ngentswela-mbeko?
      Kanti wayendiyala umhla nezolo ukuthi ndilondoloze ubuntombi bam? Ndingathi
      sekude kwangoku ndingazi nto ngomntu oyindoda, ndizenze intlekisa?' 15
      'Khawundixelele le nto ikutyayo. Incoko yakho iqubudile, ngaloo ndlela ke
      kunzima gqitha ukuyiqonda intsingiselo yayo.'

      [Sicatshulwe kwincwadi KAZI SOPHELELA PHI NA, EM Mbobo, iphepha 54–55 saza sahlelwa]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Tyhila iphepha

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          13                   DBE/Februwari–Matshi 2014
                                           NSC

5.1      Bhala esi sivakalisi silandelayo kwimo elandulayo.

         UNozipho sisihlobo sikaGcinaphi ...                                                 (1)

5.2      Isimelabizo u-eyona sisetyenziswe njani kwesi sivakalisi singezantsi?

         Eyona nto ibuhlungwana nje apha kuyo, ayinamtsalane kakhulu apha
         ebusweni.                                                                           (1)

5.3      Isifanekisozwi untsho sisetyenziswe njani kwisivakalisi esingezantsi?

         'Kubuza uNozipho emthe ntsho emehlweni.'                                            (1)

5.4      Sebenzisa iimpawu zobhalo ezifanelekileyo kwesi sivakalisi silandelayo.

         'Yehake kutsha phi na wethu'?                                                       (2)

5.5      Bhala le ntetho ilandelayo ibe kwingxelo-ntetho.

         Qala impendulo yakho ngolu hlobo: UNozipho ubuze ...

         'Ukhathazwe yintoni na ngalo mzuzwana?' kubuza uNozipho.                            (1)

5.6      Nika uhlobo nexesha lesenzi esikrwelelwe umgca ngaphantsi kwesi
         sivakalisi silandelayo.

         Kanti iintloni ziyamakha umntu ngelinye ixesha.                                     (2)

5.7      Sebenzisa isiqu u-nye kwisivakalisi aphuhlise ukuthelekiswa kwezinto.               (1)

5.8      U-ndi okrwelelwe umgca ngaphantsi kwisivakalisi 'Mna andizimisele kugila
         mikhuba nokwenza amanyala ...' sisivumelanisi ...

         A     sesibaluli.
         B     sentloko.
         C     sesibanjalo.
         D     sesiphawuli.                                                                  (1)
                                                                                             [10]

                                                           AMANQAKU ECANDELO C:              30
                                                              AMANQAKU EWONKE:               70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com

## Related documents

- [IsiXhosa HL P3 Feb-March 2014](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-feb-march-2014/e9a0d759-c53e-41a4-957c-3b2f5e316e50) — isiXhosa HL · QP · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2014](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2014/b73c21fa-6f87-4587-a4b8-6d8f1ca1287a) — isiXhosa HL · QP · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2017/f024a28b-34a2-48b8-bd9a-74acb05b4733) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2016/c233f628-281c-432a-ae78-c49cdbc2cb6d) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2012](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2012/4cf220b9-3a99-4e73-9390-54b5b6ee4203) — isiXhosa HL · QP · 2012 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 Feb-March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-feb-march-2018/c241906b-af3b-450c-808c-08fda459d520) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
