# isiXhosa HL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2016 QP

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 question paper from the Supplementary Exams 2016, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2016/c233f628-281c-432a-ae78-c49cdbc2cb6d
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: Supplementary Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2016 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2016/c233f628-281c-432a-ae78-c49cdbc2cb6d)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Supplementary Exams · 2016 · isixhosa. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

                       ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                               IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                               FEBRUWARI/MATSHI 2016

AMANQAKU: 70

IXESHA: Iiyure 2

                              Olu viwo lunamaphepha ali-12.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           2                  DBE/Februwari–Matshi 2016
                                            NSC

IPHEPHA LEMIYALELO NEENGCACISO

1.       Eli phepha lemibuzo LINAMACANDELO AMATHATHU:

         ICANDELO A:        Isicatshulwa                              (30)
         ICANDELO B:        Ushwankathelo                             (10)
         ICANDELO C:        Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi   (30)

2.       Phendula YONKE imibuzo.

3.       Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

4.       Krwela umgca ekupheleni KWECANDELO NGALINYE.

5.       Nombola iimpendulo ngokuchanekileyo ngokwendlela ezinonjolwe ngayo
         kwiphepha lemibuzo.

6.       Shiya umgca emva kwempendulo nganye.

7.       Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

8.       Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha:

         ICANDELO A: Imizuzu 50
         ICANDELO B: Imizuzu 30
         ICANDELO C: Imizuzu 40

9.       Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1        3                  DBE/Februwari–Matshi 2016
                                         NSC

ICANDELO A: ISICATSHULWA
UMBUZO 1

1.1      Funda esi SICATSHULWA A uze uphendule imibuzo elandelayo.

         ISICATSHULWA A

                                         UBUMFAMA

         1    Xa kuthethwa ngobumfama iingqondo kwa oko zikhawuleza zicinge
              ngomntu omehlo aphelelwe ngumlilo, othiwe chu ngesandla okanye
              orholwa ngentonga ngobonayo, kanti ubumfama buziintlobo ngeentlobo.
              Nanku umntu, amehlo akhe omabini aphilile, uyabona ngokupheleleyo,
              kanti noko ebona njalo uyimfama kuba engazange adibane 5
              neempembelelo      zesikolo.   Ubutyebi     obuphuma      ezincwadini
              ezishicilelweyo, nokuphangalala kwengqondo okuvela kwiziganeko
              zamazwe ngamazwe eziphuma kumaphephandaba, zonke ezo zinto
              ziyincwadi evaliweyo kuye, akukho nto ayibonayo kuzo. Uthi nokuba
              ufuna ukubhalela umhlobo wakhe okude nosenyongweni, eza kuzityanda 10
              igila anyanzeleke ukuba afune omnye umntu ukuba ambhalele, kanti
              phofu ikho intetho ethi, 'inqweme lentulo lidliwa babini, owesithathu
              ngumnqakathi'. Kwangokunjalo, iindaba eziphethwe yileta evela
              kumhlobo wakhe ziviwa ngomnye umntu kuqala, kuba yena
              uyanyanzeleka ukuba afune umntu wokumfundela, kuba ebona nje 15
              akaboni.

         2    Obu bumfama bubafikela abantu ngabantu ngeendlela ezahlukileyo.
              Kwabanye ithi indoda ibe sisityebi noko ingafundanga, ize ke ngenxa
              yokuba ingaswelanga nto ingaboni sizathu namfuneko yokuthumela
              abantwana bayo esikolweni. Ndaweni yoko ifuna ukuba amakhwenkwe 20
              mawaluse ezi gusha nezi nkomo zayo ukuze ichebe ilime kulondolozeke
              obu butyebi bayo. Amantombazana ayifuni ukuba aye esikolweni kuba
              ifuna ende kamsinya ukuze kuthi ngokulotyolwa kwawo kwande obu
              butyebi bayo. Kucacile ke ukuba aba bantwana baya kukhula beziimfama
              nangona bebona. Akwaba sebephelile abazali abangqondo zilolu hlobo.  25

         3    Kukho enye indlela obungena ngayo obu bumfama. Uthi umntwana,
              abazali bakhe befumile belangazelela ukumfundisa umntwana wabo,
              asuke anqene ukufunda. Uyaxhabasha kusasa kunye nabanye abaya
              esikolweni, kodwa angekhe alubeke emnyangweni wendlu yesikolo, athi
              emva kwemini aye kufika ekhaya kunye nabanye njengokungathi uvela 30
              esikolweni. Utshiniza njalo ke lomntwana esebenzisa nayiphi na imeko
              ukuba angayi esikolweni, idiphu, ukuthunywa evenkileni, ingqele, imvula,
              ukugula, njalo njalo. Lo mntwana ufanelwe ngabazali abangqongqo,
              abalaziyo ixabiso lemfundo, nabasebekubonile ukuphatheka kalusizi
              komntu ongafundanga. Phofu ikho intetho ethi, unokulisa ihashe 35
              emlanjeni kodwa ungenakho ukulinyanzela ukuba lisele.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                    Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             4                      DBE/Februwari–Matshi 2016
                                              NSC

         4    Kwakolu didi lweemfama ezibonayo, kukho ubumfama obungena
              ngendlela elusizi. Uthi umzali eyilangazelela imfundo nomntwana eyifuna,
              asuke umzali angabi nakho ukumsa umntwana wakhe esikolweni ngenxa
              yeemeko angenakuzilawula, ezinjengentswelo nobulwelwe, aze ke ngoko 40
              loo mntwana abe yimfama noko abonayo. Kuyinto entle phakathi
              kwabaNtsundu ukuba kuthi kwimeko enjalo kuvele aMandla angaziwayo
              achukumise ubani kulonina womntwana okanye kuninalume, othi
              amthabathe loo mntwana amfundise engasekeleze mbuyiselo.
              Unethamsanqa ke loo mntwana.                                             45

         5    Bakho abantu abangazanga babona kwasekuzalweni kwabo, kubo ilizwe
              nayo yonke into ekulo ingumbala omnye omnyama. Imini nobusuku,
              ihlobo nobusika bazahlula ezi zinto ngokuva ubushushu bemitha yelanga
              nangokuthi cwaka kwezidalwa ezisemhlabeni. Izilo bazahlula ngokuphula-
              phula ukukhala kwazo. Akukho nto bayibonayo kubuhle bendalo. Kambe 50
              abeLungu ngobulumko nangobuchule ababuphiweyo benze iincwadi
              ezimibhalo ingamathuthuva ukuze iimfama zibe nokufunda ngeminwe.
              Asikuko nokuba ziluncedo izikolo zeemfama kuba kuzo kude kuphume
              nabefundisi beLizwi abafunde ngeminwe.

         6    Kukho nabantu abathe baba ziimfama bumini. Abanye loo nto yenzeke 55
              ngokusuka benzakale okanye bahliwe kukugula okude kufikelele
              nasemehlweni. Bambi bangenwa bubumfama ngokungaqondakaliyo
              ngokuthi abantwana bayekwe bafunde incwadi elangeni okanye phantsi
              kwesikhanyiso esimfiliba, ngelinye ixesha ngokuthi umntu ebona kakuhle
              asuke anxibe amehlo eglasi kuba ecinga ukuba ayamfanela. Amehlo 60
              anganyanyekelwa ngolu hlobo anokuphelelwa ngumlilo lingekafiki ixesha.
              Siyathelekelela ukuba umntu othe waba yimfama ebekhe wabona, ilizwe
              lakhe lobumfama libhetele kunelemfama ngokudalwa. Iliso lakhe
              lenkumbulo lisazibona zonke izinto awayezazi, kungoko anokufundiseka
              lula ukuba enze imisebenzi ephathekayo.                                65

         7    Ngethamsanqa, kuzo zonke iintlobo-ntlobo zobumfama akho amalinge
              awenziwayo okunceda abazimfama. Izikolo zivuliwe ukunceda abo bathi
              bebona babe bezimfama ngenxa yokungafundi, kanti zikho nezikolo
              zeemfama apho abangaboniyo bafundiswa ngeencwadi ezimibhalo
              ingamathuthuva afundwa ngezandla. Kwakwezi zikolo kufundiswa 70
              imisebenzi yezandla enje ngokwenziwa kweminyazi nezinye izinto
              angathi umntu akhanyele xa axelelwayo ukuba zenziwe ziimfama.
              Nokokuba luluphi na uhlobo lobumfama, nokokuba iyintoni na imbangeli
              yabo, abantu abaziimfama bafanele ukufumana uvelwano noncedo
              kwaba banethamsanqa lokubona.                                        75
                          [Sicatshulwe kwincwadi ethi, Amavo Amafutshane ebhalwe nguA MADALA:
                                                                amaphepha 25–28 saza sahlelwa]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           5                    DBE/Februwari–Matshi 2016
                                            NSC

         Jonga kumhlathi wokuqala

         1.1.1       Xela izinto zibe MBINI ezifika ezingqondweni xa kuthethwa
                     ngobumfama.                                                               (2)

         1.1.2       Nika OLUNYE udidi         lobumfama    ngaphandle     kolu   lomntu
                     ongaboniyo ngamehlo.                                                      (1)

         1.1.3       Chaza okuthethwa libinzana elibhalwe ngqindilili kulo mhlathi.            (2)

         1.1.4       Yeyiphi ingxaki efunyanwa ngumntu oyimfama xa efumana ileta
                     evela kumhlobo wakhe?                                                     (1)

         1.1.5       Nika iqhalo elithetha into ENYE neli libhalwe bukekela kumhlathi
                     wokuqala.                                                                 (1)

         Jonga kumhlathi wesibini

         1.1.6       Ibandisa njani ubumfama indoda engafundanga esisityebi?                   (2)

         Jonga kumhlathi wesithathu

         1.1.7       Ithini ingcebiso enikwa umzali womntwana otshinizayo?                     (2)

         Jonga kumhlathi wesibini nowesithathu

         1.1.8       Thelekisa ingongoma ephambili yomhlathi wesibini neyomhlathi
                     wesithathu.                                                               (2)

         Jonga kumhlathi wesine

         1.1.9       Yintoni unozala wobumfama ekuthethwa ngabo kulo mhlathi?                  (1)

         1.1.10      Isenzo somntu othabatha umntwana ongengowakhe amfundise
                     engalindelanga mbuyiselo sibonisa ...

                     Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo:

                     A     ubutyebi
                     B     ububi
                     C     ubuhlanga
                     D     ubuntu                                                              (1)

         Jonga kumhlathi wesihlanu

         1.1.11      Bayohlula njani imini nobusuku abantu abangazange babone
                     kwasekuzalweni kwabo?                                                     (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1              6                        DBE/Februwari–Matshi 2016
                                               NSC

         Jonga kumhlathi wesithandathu

         1.1.12      Nika izizathu EZIBINI ezikhokelela kubumfama babumini ezixelwe
                     kulo mhlathi.                                                                     (2)

         1.1.13      Ungcono njani       umntu     oyimfama      bumini     kulowo    uyimfama
                     ngokudalwa?                                                                       (2)

         Jonga kumhlathi wesixhenxe

         1.1.14      Ingaba umbhali kwesi sicatshulwa ubumfama ubuveza
                     njengesiphelo sobomi bomntu? Xhasa impendulo yakho.                               (2)

1.2      ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO

                        [Ucatshulwe kwi-intanethi - cartoonstock.com waza wahlelwa]

         1.2.1       Cacisa okuthethwa libinzana 'amehlo amatsha azezi zinja'?                         (2)

         1.2.2       Kuveza ntoni ukusondela kwezi zinja kulo mntu usemfanekisweni?                    (1)

         1.2.3       Iphuhlisa ntoni indlela anxibe ngayo lo mntu usemfanekisweni?                     (1)

         1.2.4       Loluphi uvakalelo oluboniswa bubuso bomntu osemfanekisweni?
                     Xhasa impendulo yakho.                                                            (2)

         1.2.5       Thelekisa umhlathi wesithathu WESICATSHULWA A kunye
                     NESICATSHULWA B.                                                                  (2)

                                                               AMANQAKU ECANDELO A:                    30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                 Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           7                  DBE/Februwari–Matshi 2016
                                            NSC

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2
Funda ngocoselelo ISICATSHULWA C esingezantsi. Kwesi sicatshulwa kuthethwa
ngobunzulu benkalo kalwazi.
QAPHELA: Kulindeleke ukuba wenze oku kulandelayo:
•   Shwankathela ngawakho amazwi ungacaphuli njengoko kubhaliwe kwitekisi.
•   Impendulo yakho mayingadluli kumagama angama-70.
•   Shwankathela ngomhlathi kuphela.
•   Akulindelekanga ukuba ubhale isihloko sesishwankathelo.
•   Qaphela indlela echanekileyo yokusetyenziswa kolwimi, iimpawu zobhalo
    nococeko.
•   Bhala phantsi inani lamagama owasebenzisileyo wakugqiba.
ISICATSHULWA C
                                     INZULU INKALO KALWAZI

1        Ukufunda oku umntu uya kufunda ade akhokhobe okanye aye kungena
         engcwabeni kuba imfundo ayinaxesha, ayinamlinganiselo, yaye
         ingenabudala. Injalo ke le nto kuthiwa yinkalo kalwazi ayiphelelwa xesha
         koko kuvela le nale okanye kuyilwa okutsha imihla nezolo. Ewe zikhona
         iziphazamiso nemiqobo esendleleni, kodwa yona inkalo kalwazi imi imi, 5
         ifuna abatshoyo.

2        Inkalo kalwazi singayifanisa nendlu eyakhiwe ngokugqibeleleyo ngebhongo,
         kodwa umniniyo afumanise ukuba lonke ixesha usoloko enezinto
         azilungisayo ngeli xa ebeyakhe ngexabiso eliphezulu. Inika umsebenzi le
         ndlu, kuba kaloku iye ikhangeleke ngokungathi xa inokufakelwa izinto 10
         ezithile igqibelele, kanti kungona ifuna le nale.

3        Nalapha ke kwamfundo, uyakwazi ukuthi ubufundele into ethile, usebenza,
         kodwa kuthi ekuhambeni kwamaxesha kufumaniseke ukuba ikho le ndawo
         ekungathi ungathi xa unokuyifikelela, ufumane ukuxola, kanti ke akunjalo.
         Imfundo ayigqibeki, ayiphelelwa, ayigugelwa xesha.                        15

4        Le nkalo ifuna unyamezelo, inkathalo, inkuthalo kunye nokuzimisela
         okugqibelelyo. Akungencedi ukuthi, kuba ubani efundele into ethile, uze uthi
         nawe uza kwenjenjalo, ungakhange ube ubuqhutywe nto kuba uza
         kuphelelwa esithubeni. Kufuneka umntu azixelele ukuba uza kuzincama
         nezinto azixabisileyo ade aqoshelise eli cala azikhethela lona.              20

5        Ngabayinxanelweyo kuphela abaye babe nokuzuza impumelelo. Kufana
         nqwa namanzi amyoli xa unxaniwe. Akunakho ukuyiva incasa yawo xa
         unganxanwanga.    Bacaca    lula abantu    abayinxanelweyo  nabo
         bangayinxanelwanga ngokuba kubonwa ngezenzo nangeziqhamo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             8                      DBE/Februwari–Matshi 2016
                                              NSC

6        Abo bathe balingcamla ifuthe lenkalo kalwazi babizwa ngokuba bazizibane 25
         ezithi zikhanyisele lonke ilizwe, bekhanyisela bonke abantu. Ingxaki ke
         apho ikhoyo, izibane ezi zizindidi ngeendidi. Zikho ezepalafini, eze-oli kunye
         nezombane. Njengokuba zizezi ndidi nje kukwangokunjalo ukukhanyisa
         kwazo.

7        Inzulu inkalo kalwazi, ayigqibeki, ayipheli, ayiphelelwa xesha, ayitshitshi, imi 30
         imi. Nabo baphuma kuyo bazazi ngokwabo into abayiyo, abagqibeki bafana
         nayo. Yiloo nto amaxhego akudala ayengayithandi mpela imfundo kuba
         ayesithi ijika izimilo zabantwana babo. Ewe ilungile kambe le nkalo kuba
         ililifa lanaphakade, kodwa isisiqatsalala sento.

                      [Sicatshulwe kwincwadi ethi, Amaqhekezana ethu ebhalwe nguNV MKONTO:
                                                             amaphepha 39–44 saza sahlelwa.]

                                                             AMANQAKU ECANDELO B:                   10

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                     9                        DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                      NSC

ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

UMBUZO 3: UKUCAZULULA ISIBHENGEZO-NTENGISO

Funda esi sibhengezo-ntengiso singezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.

ISICATSHULWA D

                              Il so s kolo sabangabon yo
                                i      i   i                          i

                               BUYISA AMEHLW' ENYAMA!!!

              Unomntwana onengxaki yokubona? Xhabasha amanani aqingqiwe.
                               Lixesha lokwenza izicelo.

               Sinabo bonke ubuxhaka-xhaka bala maxesha nezakhono ezahlukeneyo.

                               Indawo yokuhlala? Intlawulo? Ukhuseleko?

                  Qhagamshelana nathi kule nombolo:123-4507890/www.ilisoliyabona.com

                                               [Ucatshulwe kwi-intanethi livingnewdeal.org waza wahlelwa]

3.1      Kutheni amagama 'Iliso isikolo sabangaboniyo' ebhalwe ngqindilili?                                   (1)

3.2      Leliphi ibinzana           elisetyenziselwe        ukujija       iingqondo    zabantu    kwesi
         sibhengezo?                                                                                          (2)

3.3      Ucinga ukuba kufanelekile ukuba abantu abangaboniyo babe nezikolo zabo?
         Xhasa impendulo yakho.                                                                               (2)

3.4      Nxulumanisa islogani 'Buyisa amehlo enyama' kunye nesi sibhengezo-
         ntengiso.                                                                                            (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                        Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               10                       DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                NSC

3.5        Nika isithetha-ntonye segama elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwisivakalisi
           esilandelayo.

           Xhabasha amanani aqingqiwe.                                                                   (1)
3.6        Xela into ibe NYE ebonisa ukuba esi sikolo sikulo mfanekiso sikhathalelwe.                    (1)
3.7        Bhala isivakalisi esiphuhlileyo usebenzisa           igama      'iliso'   lithethe   into
           eyahlukileyo kwethethwa sesi singezantsi.

           Iliso liyabona.                                                                               (1)
                                                                                                         [10]
UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI
Funda esi SICATSHULWA E uze uphendule imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA E

                                IHOLO YOKUFUNDELA
                     1                                                2
      Yho! Ingaba                       Babhibhidla nje                   Ndinyamezele
      kuyafundeka                       amazinyo, mna                     umvambo nam.
      apha?                             ndifunda ngcono
                                        ngolu hlobo!
                                                               3

                                                                                       4

                                                                          Gqum! Gqum!
                                                                          Gqum!

                                                   [Icatshulwe kwi-intanethi-www.google search.com]

4.1        Yintoni le iphethwe ngulo mntu unengcingane ekwiqam lesi-3?                                   (1)
4.2        Sisetyenziselwe ukuphuhlisa ntoni isikhuzo u 'Yho' esikwiqam loku-1?                          (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                   Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1               11                       DBE/Februwari–Matshi 2016
                                                NSC

4.3      Inkangeleko yamehlo omntu othetha kwiqam lokuqala ibonisa:

         Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo:

         A     ukuvuya nokukhathazeka
         B     ukonwaba nexhala
         C     ukothuka nexhala
         D     ukothuka nokukhathazeka                                                                  (1)
4.4      Cacisa ukuba ngowuphi lo mvambo unyanyezelwa ngumntu onengcingane
         ekwiqam lesi-2.                                                                                (2)
4.5      Yintoni onokuyisusa esisiphazamiso kwiholo yokufundela?                                        (1)
4.6      Zibonisa ntoni iingcinga zomntu okwiqam lesi-3 ngesimo sakhe? Xhasa
         impendulo yakho.                                                                               (2)
4.7      Ucinga ukuba kutheni umzobi wekhathuni amenze wamkhulu umntu
         onengcingane ekwiqam lesi-3?                                                                   (2)
                                                                                                        [10]
UMBUZO 5: ISICATSHULWA
Funda esi SICATSHULWA F uze uphendule imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA F

                       AMAHLANDINYUKA OKUBA NGUMFUNDI

1     Abantwana besikolo baya kundingqinela ukuba xa ndithi, bakho abantwana
      abaninzi abathi beziswe ngabazali babo phantsi kwentlungukazi, bathi
      ekufikeni kwabo esikolweni, bathiwe khatha kukudangala okubi. Ungabeva
      beman' ukuthi, 'Hayi noko ixesha lisekude. Ndiya kuqala nkqi xa iimviwo
      sezikufuphi. Ndiyayilibala into xa ndiyifunde kwakude enyakeni.' Kwakungena 5
      ubusika, aba balala ukubuya kwabo nje ekuzifundeleni, apho bebesenza
      umsebenzi wasekhaya.

2     Ithi ingqele yakutsho, ixhobe yaphelela, ibafune ngabanye ngabanye, ijikeleza
      iibhedi zabo ekuseni, baziqothe, baziqoshele ngamandla iingubo
      begqubuthele nokugqubuthela. Uthi umntwana ngamnye engqondweni yakhe, 10
      'Noko isenguJulayi lo. Buyaphela ubusika. Ke ngoko ndiya kufunda
      ngamandla kwakufudumala ngeNtlakohlaza.' Aziqhathe ngelo umnumzana.

3     Aba bantwana besikolo ke benze izigqibo zokuba bakuqala nkqi ukufunda
      kwakufudumala, naxa iimviwo sezisondele. Bathi kanti abakhange
      baqwalasele nzulu ubungakanani bomsebenzi, baqonde nokuba ngemini 15
      bangafundisisisa kangakanani na; baphinde baqondisise ukuba xa kunje ke,
      ingaba kuya kufuneka beqale nini na kanye ukuze imviwo zifike bequle
      balibetha lamuncu; loo nto sebechophe phaa belinde zona. Ingqondo xa
      seyidiniwe, akukho nto banokuyenza ngayo ifunde.
           [Sicatshulwe kwincwadi ethi,Ndithungile Selani nguDV Tom iphepha 115 saze sahlelwa
                                                                         ukulungiselela uviwo.]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                  Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           12                     DBE/Februwari–Matshi 2016
                                            NSC

5.1      Bhala isimelabizo sokukhomba sodidi lwesibini endaweni yegama elibhalwe
         ngqindilili kwisicatshulwa.                                                            (1)

5.2      Siphuhlisa ntoni       isimamva   u-kazi   esibhalwe   ngqindilili   kwisivakalisi
         esilandelayo?

         Nabo beziswe ngabazali babo phantsi kwentlungukazi abazimiseli.                        (1)

5.3      Xela ukuba sisetyenziselwe ntoni isifanekisozwi esikrwelelwe umgca
         kwisivakalisi esilandelayo.

         Bathi ekufikeni kwabo esikolweni, bathiwe khatha kukudangala okubi.                    (1)

5.4      Sebenzisa isenzi 'funda' kwisivakalisi esiphuhlileyo          sibe    kwisixando
         sokwenzeka sibonise ukuba into ethile inako ukwenzeka.                                 (1)

5.5      Lungisa isiphene esikwisivakalisi esingezantsi.

         ... ingaba kuya kufuneka beqale nini na kanye ukuze imviwo zifike bequle
         balibetha lamuncu.                                                                     (1)

5.6      Bhala isichasi segama 'baqwalasele'.                                                   (1)

5.7      Bhala esi sivakalisi silandelayo sibe kwimo elandulayo.

         Ndiya kufunda ngamandla kwakufudumala ngentlakohlaza.                                  (1)

5.8      Bhala isifinyezi segama, 'mnumzana'.                                                   (1)

5.9      Cacisa umahluko phakathi kwezakhi ezikrwelelwe umgca ngaphantsi.

         Ndiya kuqala nkqi xa iimviwo sezikufuphi.

         Ithi ingqele yakutsho ... baziqothe,        baziqoshele    ngamandla iingubo
         begqubuthele nokugqubuthela.                                                           (2)
                                                                                                [10]

                                                           AMANQAKU ECANDELO C:                 30
                                                              AMANQAKU EWONKE:                  70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 May-June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2016/36dae255-7dc3-4a53-890f-14a109047f80) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2016/364feb43-38d1-436e-afdb-9c8161885aac) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2017/f024a28b-34a2-48b8-bd9a-74acb05b4733) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2014](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2014/b647fdaa-06b0-475e-b56d-e90af2457c2f) — isiXhosa HL · QP · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2012](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2012/4cf220b9-3a99-4e73-9390-54b5b6ee4203) — isiXhosa HL · QP · 2012 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2016/81be9a28-ad7f-4732-8587-d6d769b42e6a) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
