# isiXhosa HL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2017 QP

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 question paper from the Supplementary Exams 2017, 12 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2017/f024a28b-34a2-48b8-bd9a-74acb05b4733
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: Supplementary Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 12

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2017 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2017/f024a28b-34a2-48b8-bd9a-74acb05b4733)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Supplementary Exams · 2017 · isixhosa. Question paper, 12 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                     NATIONAL
                                SENIOR CERTIFICATE

                                         IBANGA 12

                        ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                                 IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                                FEBRUWARI/MATSHI 2017

AMANQAKU: 70

IXESHA: Iiyure 2

                               Olu viwo lunamaphepha ali-12.

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           2                   DBE/Februwari–Matshi 2017
                                            NSC

IPHEPHA LEMIYALELO NEENGCACISO

1.        Eli phepha lemibuzo LINAMACANDELO AMATHATHU:

         ICANDELO A:        Isicatshulwa                               (30)
         ICANDELO B:        Ushwankathelo                              (10)
         ICANDELO C:        Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi    (30)

2.        Funda YONKE imiyalelo ngocoselelo.

3.        Phendula YONKE imibuzo.

4.        Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

5.        Krwela umgca ekupheleni KWECANDELO NGALINYE.

6.        Nombola iimpendulo ngokuchanekileyo ngokwendlela ezinonjolwe ngayo
          kwiphepha lemibuzo.

7.        Shiya umgca emva kwempendulo NGANYE.

8.        Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

9.        Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha:

          ICANDELO A: Imizuzu engama-50
          ICANDELO B: Imizuzu engama-30
          ICANDELO C: Imizuzu engama-40

10.       Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           3                 DBE/Februwari–Matshi 2017
                                            NSC

ICANDELO A: ISICATSHULWA SOKUQONDA
UMBUZO 1: UKUFUNDELA INTSINGISELO NOKUQONDA
Funda IZICATSHULWA A no B, uze uphendule imibuzo esekwe kuzo.
ISICATSHULWA A
                                     UKUBALULEKA KOKUBHALA
1         Ukubhala bubugqi obanikwa umntu nguThixo khona ukuze ashumayele
          iindaba   ezilungileyo  nokuze   ihlabathi  lonke   libe   nobudlelwane
          ngembalelwano, limazi. Kuzo zonke izifundo emhlabeni sifumanisa ukuba
          ukubhala kwabaluleka endulo, kusabaluleke nanamhlanje. Xa sifunda
          ezimbalini siphawula ukuba kwaqala kwafundiswa izinto zantathu 5
          UKUBHALA, UKUBALA, NOKUFUNDA. Loo nto ithetha ukuthi ukubhala oku
          yinto yokuqala emfundweni. Umntwana mhla waya esikolweni, ingxaki
          yokuqala yetitshala kukumfundisa ukubhala. Ukubhala lisango layo yonke
          imfundo esinayo namhla.
2         Namhlanje zonke iinkalo zobomi zifuna umntu okwaziyo ukubhala. Kwimihla 10
          esinayo ungabona ixhego likhokhoba lingazanga laya esikolweni, kodwa
          ufumanise likwazi ukubhala igama lalo. Yintoni unobangela? Lithe noxa
          lingazanga laya esikolweni lakubona ukubaluleka kokukwazi ukubhala
          lathabatha inkxamleko yokuba lifundiswe oku kokubhala igama lalo.
3         Ukubonakalisa ubaluleko lokukwazi ukubhala, ndoqala ndithi gqaba-gqaba 15
          ndenze amabal'engwe ngokubhala incwadi (ileta). Ukubhala incwadi kuko
          okwenza ukuba izihlobo zethu nezizalwana zisoloko zisemehlweni noxa
          singaziboni ngeliso lenyama, kuba wothi wakumkhumbula umhlobo wakho
          okanye unqwenele ukuthetha nayiphi na into enxulumene nobuhlobo benu
          ukhwele ephepheni umbhalele. Umntu ke oluvinjiweyo olu lwazi 20
          usentlungwini yokungasiboni isihlobo sakhe sakusithela kuye ngeliso
          lenyama. Omnye ke wofika esihla enyuka, ehamba ecela abantu abakwazi
          ukubhala bambhalele. Wayengafuni nje ukuya esikolweni, uyafuna ukubhala
          oku, waye eluqonda ubaluleko lwako.
4         Enye into ke ebuhlungu kumntu ongakwazi ukubhala yeyokuba akasoze abe 25
          nalo ihlebo, ihlebo lakhe lasoloko linomntu wesithathu. Ngokubhalelana
          iincwadi sithi sibe nakho ukuthetha izinto siphendulana, side sifikelele
          ezigqibeni singadanga sathabatha nkxamleko yakudleka iimali sisiya
          kubonana ngamehlo. Olu bhalelwano-zincwadi ke luthe lwenza ukuba
          ihlabathi lonke liphela libe ngangentende yesandla, kuba ngesithuba sexesha 30
          elingephi nibhalelana niphendulane nomntu ophesheya kolwandle.
5         Ungathi ukuze ukuqonde ukubaluleka kwabo ubugqi bokukwazi ukubhala,
          ufune umsebenzi. UseMpumalanga, eThekwini, uyakwazi ukubhalela eKapa
          ufune umsebenzi, aphendule umnini-msebenzi akunike umsebenzi ukuba
          ukho, nenze izigqibo nanezane ukuba niyanezana, uwamkele umsebenzi 35
          ukuba uyakholwa nguwo ngembalelwano, usuke uyokungena emsebenzini
          ngemini enibekelene yona. Umntu ongenabo ke obu bugqi kunzima kuye,
          ucinga kaninzi phambi kokuba asuke eThekwini aye eKapa esiya kufuna
          umsebenzi angaziyo nokuba uya kuwufumana na. Omnye usuka ehambe olo
          hambo lweentsuku ezininzi adleke iimali engawufumani umsebenzi, kufuneke 40
          ukuba enze ezinye iindleko aphindele apho ebevele ngento engengakhanga
          wazixhamla kwakuzixhamla xa ebekwazi ukubhala.
Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             4                      DBE/Februwari–Matshi 2017
                                              NSC

6         Ngenxa yokubhala sazi zonke iintlanga ezisehlabathini. Ngenxa yokubhala
          sifunda amaphepha-ndaba sive izinto ezenzeka phesheya kolwandle
          eNtshonalanga, koomaMelika, kooma-Asiya, eMpumalanga nezinye iindawo 45
          ezikude ngexesha elingephi. Isizwe esibhalayo wofumanisa ukuba sesona
          silulwimi lugcinakeleyo, sixatyisiweyo. Zonke izizwe ezathi zalufumana kade
          zalunyabela olu lwazi lokubhala wofumanisa ukuba zatshabalala zaginywa
          neelwimi zazo zezibhalayo. Oluphilayo lolubhalwayo, ukuthetha nje akwanele.

7         Zininzi izinto ezicingwa yingqondo yomntu kangangokuba akanakho 50
          ukuzigcina     entloko   zonke. Ndiza     kwenza     umzekelo    ngemicimbi
          yentlanganiso. Nenza intlanganiso ningayigqibi niyiyeke phakathi ngenxa
          yezizathu ezithile, nijonge ukubuyela kuyo kusuku olulandelayo. Ubuchule
          nobaluleko lokubhala luthi lubonakale kwesi sithuba. Ngenxa yokuba nibhale
          yonke into ebeniyithetha niyakwazi ukukhumbuzana ngentetho yenu 55
          yokugqibela      anizukuchitha  xesha    ngokuba      niphinda-phinda   into
          ebeniyithethile, kungekho mntu uya kukhanyela intetho angumniniyo. Abantu
          abaninzi baphelele ezijele ngenxa yokukhanyela izinto ebebezithethile.

8         Imbali yezizwe esithi sifunde kuyo ngezinto zobuchopho nobuchule
          ezazisenziwa ngabantu bakudala yindyebo nelifa esilifumene ngenxa 60
          yokubhala. Ngenxa yokubhala iziganeko nezinto ngezinto ezazisenziwa
          ngabantu bakudala zithe zagcinakala. Ngenxa yokubhala sithi sibe
          nokubhala iintlobo ngeentlobo zeencwadi, ezinjengeenoveli, imidlalo namavo,
          ezinamabali amnandi ahlekisayo nabanga usizi, anjongo zawo ikukwakha
          umntu ngeemfundiso zawo. Kwincwadi nganye wothi ufumanise ukuba 65
          umbhali unento afuna ukuyifundisa kuluntu ngokubanzi. Ngenxa yokubhalwa
          kweencwadi sinendyebo engaboliyo nababhali abamfundiso ingaphelelwa
          xesha ihamba nezizukulwana.

9         Ebantwini akukho mntu unjengombhali weencwadi, kuba uyakwazi ukusakha
          isizwe ngeencwadi zakhe, kanti kwayena uyakwazi ukusichitha asilahlekise 70
          siyokweyela isizwe ngakubhalayo. Yiyo ke le nto kule mihla zonke iincwadi
          ezibhaliweyo     kufuneka    zikhe    zathubeleza     kumasebe       athile
          asebuRhulumenteni zikhangelwa ukuba zilungile na ukuba zingafundwa,
          azingebangi monakalo kusini na.

                        [Sicatshulwe kwincwadi ethi IMITHA YELANGA, ebhalwe ngu: WK Tamsanqa:
                                                               amaphepha 37–42, saze sahlelwa]

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           5                        DBE/Februwari–Matshi 2017
                                            NSC

ISICATSHULWA B

                      NDAKUNQANDWA ZIINKWENKWEZI!

                                             [Icatshulwe kwi-Intanethi yaze yahlelwa-getty images]

IMIBUZO: ISICATSHULWA A

1.1       Sithini isizathu      sokunikwa   komntu     nguThixo       ubugqi      bokubhala?
          (Kumgca 1–3)                                                                               (1)

1.2       Bungqina buni esibufunda ezimbalini malunga nokuba ukubhala kwakukho
          kwakudala? (Kumgca 5–6)                                                                    (2)

1.3       Caphula ibinzana elithetha into enye nokuba 'ukubhala sisiseko sayo yonke
          into esiyifundileyo kule mihla'. (Kumhlathi 1)                                             (2)

1.4       Ixhego likubonisa njani ukubaluleka kokukwazi ukubhala? (Kumhlathi 2)                      (2)

1.5       Kunceda njani ukubhalela izihlobo nezizalwana ileta? (Kumgca 17–18)                        (2)

1.6       Yintoni ebangela ukuba umntu ongakwazi kubhala ihlebo lakhe lisoloko
          linomntu wesithathu? (Kumgca 22–23)                                                        (2)

1.7       Bhala ngamazwi akho eli binzana ' ... wenza ukuba ihlabathi lonke liphela libe
          ngangentende yesandla'. (Kumgca 30)                                                        (2)

1.8       Nika inzuzo efunyanwa ngumntu onobugqi bokubhala. (Kumgca 33–37)                           (2)

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            6                   DBE/Februwari–Matshi 2017
                                             NSC

1.9       Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo.

          Khetha iqhalo eliyichaza gingci le ntetho ilandelayo:

          'Zonke izizwe ezathi zalufumana kade zalunyabela olu lwazi lokubhala
          wofumanisa ukuba zatshabalala ...' (Kumgca 47–48)

          A    Indlovu ayisindwa ngumboko wayo.
          B    Imbila yaswela umsila ngokuyalezela.
          C    Evuka mva ikholwa zizagweba.
          D    Inkungu ilala kwiintaba ngeentaba.                                              (1)

1.10      Ingaba uyayixhasa intetho yombhali ethi, 'oluphilayo lolubhalwayo, ukuthetha
          nje akwanele'. Xhasa impendulo yakho. (Kumgca 49)                                    (2)

1.11      Ngqina ukuba into ebhaliweyo ifana nedaliweyo. (Kumgca 54–57)                        (2)

1.12      Shwankathela ngamazwi akho umhlathi wesi-8 ngesivakalisi esinye.                     (2)

1.13      Ukubhala kunamacala amabini. Xhasa olu luvo. (Kumgca 69–71)                          (2)

IMIBUZO: IZICATSHULWA B

1.14      Yintoni injongo yomzobi ngokubeka isidanga phezu kweencwadi?                         (2)

1.15      Luthini uluvo lwakho malunga nefuthe eliziswa kukufunda iincwadi?                    (2)

IMIBUZO: IZICATSHULWA A no B

1.16      Ucinga    ukuba   sesiphi    isicatshulwa    esiphumeleleyo   ekuphuhliseni
          ukubaluleka kokubhala kwezi zibini zingentla? Xhasa impendulo yakho.                 (2)

                                                           AMANQAKU ECANDELO A:                30

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                        Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           7                 DBE/Februwari–Matshi 2017
                                            NSC

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2: UKUSHWANKATHELA NGAMAZWI AKHO

ISICATSHULWA C sithetha ngexesha elinqongopheleyo kule mihla kunakudala.
Shwankathela ngamazwi akho ifuthe ixesha elinalo kwindlela abantu ababezenza
nabazenza ngayo izinto.

QAPHELA:

1.   Isishwankathelo sakho masiquke amanqaku ASIXHENXE ungedluli kumagama
     angama-70.
2.   Bhala umhlathi ongenaziphene.
3.   AKULINDELEKANGA ukuba ubhale isihloko xa ushwankathela.
4.   Bhala phantsi inani lamagama owasebenzisileyo wakugqiba.

ISICATSHULWA C

                                         ISANTYA

Kumaxesha amandulo, kusadliwa ngendeb'endala, umntu ebelithabatha ixesha lakhe
xa ethetha naxa esebenza. Kwa ukubuza impilo oku, kungekangenwa emxholweni
wencoko, bekuthabatha ixesha elide kakhulu. Qonda kakuhle ukuba ngezo mini
bezingekabikho iiwotshi, abantu bexhomekeke elangeni ukuqonda ukuba imini sele
ihambe kangakanani na. Siyeva ezimbalini ukuba abantu bakudala bebeyenza
imisebenzi yabo bethe chu kuhle.

Babenalo ngokwaneleyo ixesha lokuzenzela izinto zabo bengaxheshwa nto okanye
mntu. Bebesebenza ngocoselelo nangenzondelelo kuba kaloku besazi ukuba akukho
apho bangxamele khona.

Umhambi ubexatyiswe kakhulu kuba kaloku kuy'apha bekuncwaswe iindaba zelo cala
avela kulo. Khumbula kaloku ukuba kuloo mihla ebengekho amaphepha-ndaba,
bebengekho oonomathotholo noomabona-kude. Bekungelula ke ngoko ukuba umntu
azazi izinto ezenzekayo kwiindawo ezithe qelele kuleyo yakhe.

Izithuthi ezikhawulezayo bezingekho kuloo maxesha, kuhanjwa ngeenyawo okanye
ngamaqegu. Beziqengqeleka iintsuku abantu besendleleni, behamba bephumla,
belalisa, babuye bathabathise. Bebewenza ke loo msina ndozele wabo bade baye
kufika kuloo ndawo bebesiya kuyo.

Kule mihla siphila kuyo thina ixesha libalulekile kwaye nathi silixabisile. Yonke
imisebenzi esiyenzayo nesiseza kuyenza siyisikela ixesha elithile. Sisoloko sixhinile
sisukela kwiindawo ngeendawo. Asinalo ixesha lokube sibuzana impilo iyure yonke
kuba mininzi imicimbi ekufuneka siyilungisile. Izithuthi esikhwela kuzo zibaleka
ngamendu. Ezikolweni ootitshala bayaleqa hleze bafike abahloli umntu esemva
kwisilabhasi. Ezibhedlele oonesi behla benyuka ukuzama ukusindisa imiphefumlo
yezigulane. Emingcwabeni kufuneka kukhawuleziswe baze kukhululeka abangcwabi,
kutyiswe abantu kuze kuchithakalwe. Asenzi ngabom, sizifumana sikwimeko
esingakwaziyo ukuyilawula. Siphila kwixesha lempucuko. Izinto zempucuko zihamba
ngexesha kuba zisekelwe phezu kwexesha.

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            8                      DBE/Februwari–Matshi 2017
                                             NSC

Sithi sakungaliqwalaseli ixesha kuqale kubekho amagingxi-gingxi kwimicimbi yethu.

Impilo yethu iyenzakala lolu xheshekondini kuba sigqibela sesinezifo ezinjengezi: isifo
sentliziyo; isifo sokumpontshwa kwegazi ngamandla emithanjeni; ukuqhawuka
komthambo wegazi entloko; ukugula ngengqondo; isifo sezilonda ezihlasela isisu
namathumbu; njalo njalo. Esi sikhankanywe mva isifo sixhaphakile kubantu
abanjengabaphathi bemibutho emikhulu nomanejala bemizi – mveliso emikhulu.
            [Sicatshulwe kwincwadi ethi, AMAXESHA EMPUCUKO SISINGISE PHI NA? ebhalwe ngu:
                                                     M Yekela: amaphepha 1–3, saze sahlelwa]

                                                            AMANQAKU ECANDELO B:                  10

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1            9                      DBE/Februwari–Matshi 2017
                                             NSC

ICANDELO C: IZAKHI NEMIQAGO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI

UMBUZO 3: UKUHLALUTYA IINTENGISO

Funda le ntengiso ingezantsi (ISICATSHULWA D) uze uphendule imibuzo esekwe
kuyo.

ISICATSHULWA D

                    KWAVUKANI MADODA KUSILE
                            Xabis'ixesha ukuze nalo likuxabise!

  Ezethu iiwotshi zitsho ngentsholo eyenziwa ngumgqala odiza ukuqhekeka kokusa,
                        ukuqina kwemini norhatya lwemivundla.

                            Quqa kuba ixesha lixhatshwe yinja.

        Mlisela nomthinjana anifuni kuzibonela! Amaxesha asiwajongi ncwadini?

            Ninengxaki yokugcina ixesha, Yizani ngoku! Isisulu singekapheli.

                                Balasela ngokugcina ixesha.

  Iiwotshi zethu zezexabiso zenza nawe ube yinkosana okanye inkosazana phakathi
                                     kwabantu.

               Sithinte kule dilesi www.vmk ngeenkcukacha ezithe vetshe.
                                               [Sicatshulwe kwi-Intanethi-www.googlesearch.com]

3.1       Ijoliswe koobani le ntengiso?                                                             (1)

3.2       Sithini isilogani sale ntengiso?                                                          (1)

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                             Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1              10                      DBE/Februwari–Matshi 2017
                                               NSC

3.3       Yeyiphi le mveliso ithengiswa kule ntengiso?                                                 (1)

3.4       Ingaba uphumelele umyili wale ntengiso ekudluliseni umyalezo wakhe ngale
          ntengiso? Xhasa impendulo yakho.                                                             (2)

3.5       Ibinzana elikrwelelwe umgca ngaphantsi lisetyenziselwe ntoni ngumthengisi?                   (2)

3.6       Khetha impendulo kwezi zilandelayo. Sithetha ntoni isaci 'ixesha lixhatshwe
          yinja' esikule ntengiso?

          A     Ixesha limile.
          B     Ixesha liphelile.
          C     Ixesha libanjiwe.
          D     Ixesha lifikile.                                                                       (1)

3.7       Sinxulumana njani isihloko sesi sibhengezo-ntengiso nokuthengiswa kuso?                      (2)
                                                                                                       [10]

UMBUZO 4: UKUQONDA EMINYE IMIBA YEMIDIYA

Funda ISICATSHULWA E uze uphendule imibuzo esekwe kuso.

ISICATSHULWA E: IKHATHUNI

ZITS NguJerry-Scott noJim Borgaman

                          1                      2                           3                  Bubude-
                                    Zininzi izinto                                                nge
       Unikwe isoluleko                                                          Njenga ...?
                                eziqhubeka ebomini                                                obu!
   esikolweni awandixelela!            bam ...

              Ke ngoku?                                                                                   4

                                              [Icatshulwe kwi-Intanethi www.googlesearch.com yaza yahlelwa]

4.1       Xela izinto zibe MBINI ezibonisa ukuba umntu ongasekhohlo kwibhokisi
          yoku-1 unomsindo.                                                                            (2)

4.2       Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo. Iveza ntoni impendulo
          yomntu osekunene okwibhokisi yoku-1 ngesimo sakhe?

          A       Ukuhlonipha
          B       Ukuthanda
          C       Ukucingela
          D       Ukudelela                                                                            (1)
Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             11                      DBE/Februwari–Matshi 2017
                                              NSC

4.3      Kubonisa ntoni ukumjonga kwakhe ntshoo emehlweni umntu osekhohlo
         umntu osekunene kwibhokisi yesi-2?                                                          (1)

4.4      Yeyiphi imvakalelo evezwa sisibini esikwibhokisi yesi-3? Xhasa impendulo
         yakho.                                                                                      (2)

4.5      Kunxulumana njani ukusongwa            kwezandla        ngumntu     osekhohlo    nento
         ayithethayo kwibhokisi yesi-4?                                                              (2)

4.6      Uthini umyalezo wale khathuni?                                                              (2)
                                                                                                     [10]

UMBUZO 5: UKUSETYENZISWA KOLWIMI NGOKUCHANEKILEYO

Funda ISICATSHULWA F, esineempazamo                   ezithile    ezenziwe    ngenjongo    uze
uphendule imibuzo esekwe kuso.

ISICATSHULWA F

                                            INGQONDO

1        Ndisoloko ndisiva kusithiwa ubani unengqondo efileyo, wumbi kuthiwe
         unengqond'ephaphileyo, kanti bakho nekuthiwa banengqondo ezinzileyo,
         nabadume ngobutatatsholo bengqondo. Ade athukwe omnye kuthiwe
         ingqondo yakhe ilele. Bakho ekuthiwa iingqondo zabo zibuthuntu, mhlawumbi
         bambi badume ngobukhali bengqondo. Sekukho nento ethi ingqondo kabani 5
         ayiphali iyaruruza ukuba akutshiwongo ukuthi iyasokola. Kungade kuthiwe
         ingqondo yomntu ivene, iyawasazela kanti kuyatshiwo nokuthi ixinene.

2        Ibalulekile ingqondo yomntu kwabanye abantu ahleli nabo, kuba befuna
         ukumazi umntu bathi bafunde ingqondo yakhe, zeke babe bayamazi, ukuze
         bakwazi ukuhlala naye ngaphandle kwexhala, kanti ngenxa yengqondo yakhe 10
         basenakho ukulumkela bembeke esweni.

3        AmaXhosa azihloniphile iingqondo zawo. Amadoda aya kusoloko ezibekele
         ngezankwane, ngeeqhiya nangeminqwazi ukuze zingemki nomoya okanye
         zichanatywe lilanga. Kukho nto ayoyika kakhulu amaXhosa, yile yokufundwa
         ingqondo ngomnye umntu. Umntu ubonwa ngokuhamba ngentloko ukuba 15
         uphungulekile. Ukuba ubonwe ehamba ngentloko kuthiwa azigqibanga.
         Amakhwenkwe namantombazana wona avumelekile ukuba angahamba
         ngeentloko. Akukho mntu ulindele lukhulu kubo kuba kusithiwa ngabantwana.
         Akukho lutho lucingwa ngabo kuba bahamba ngeentloko, hayi ngenyawo.
                              [Sicatshulwe kwincwadi UGEME, ebhalwe ngu: PT Mtuze. HN Mjamba:
                                                              amaphepha 64–65, saze sahlelwa]

5.1      Guqula le ntetho ingezantsi ibe kwingxelo ntetho.
         'Ndisoloko ndisiva kusithiwa ubani unengqondo efileyo …' (Kumgca 1)                         (2)

5.2      Xela udidi lwesichazi esikrwelelwe umgca ngaphantsi.
         '... kanti bakho nekuthiwa banengqondo ezinzileyo ...' (Kumgca 2)                           (1)

Akuvumelekanga uk ufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             12                   DBE/Februwari–Matshi 2017
                                              NSC

5.3      Nika imo evumayo yesenzi '... ayiphali ...' esikwisivakalisi esilandelayo.

         'Sekukho nento ethi ingqondo kabani ayiphali ...' (Kumgca 5–6)                          (1)

5.4      Sisetyenziswe njani isibizo esibhalwe ngqindilili kwisivakalisi esingezantsi?

         'AmaXhosa azihloniphile iingqondo zawo.' (Kumgca 12)                                    (1)

5.5      Bhala isithethantonye sesenzi 'zichanatywe' esikwibinzana elilandelayo.

         '... zichanatywe lilanga.' (Kumgca 14)                                                  (1)

5.6      Sikweliphi ixesha isenzi esikrwelelwe umgca ngaphantsi?

         'Umntu   ubonwa             ngokuhamba     ngentloko    ukuba      uphungulekile.'
         (Kumgca 15–16)                                                                          (1)

5.7      Senze msebenzi mni isimelabizo esikrwelelwe umgca ngaphantsi.

         'Amakhwenkwe namantombazana              wona avumelekile ukuba angahamba
         ngeentloko.' (Kumgca 17–18)                                                             (1)

5.8      Bhala igatya eliyintloko elifumaneka kwisivakalisi esilandelayo:

         'Akukho mntu ulindele          lukhulu   kubo   kuba   kusithiwa   ngabantwana.'
         (Kumgca 18–19)

                          KHOLAM A                                    KHOLAM B
         5.8.1    Akukho mntu ulindele lukhulu kubo.        A    Igatya elintanganye.

         5.8.2    Kuba kusithiwa ngabantwana.               B    Igatya elayamileyo.

                                                            C    Igatya eliyintloko.
                                                                                       (2 x 1)   (2)   [

                                                           AMANQAKU ECANDELO C:                  30
                                                              AMANQAKU EWONKE:                   70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P1 May-June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2017/c4dbded6-e5a4-45a1-9106-18c752644ab0) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2016/c233f628-281c-432a-ae78-c49cdbc2cb6d) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2014](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2014/b647fdaa-06b0-475e-b56d-e90af2457c2f) — isiXhosa HL · QP · 2014 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2012](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2012/4cf220b9-3a99-4e73-9390-54b5b6ee4203) — isiXhosa HL · QP · 2012 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2017-memo/c3fb3789-06d5-483e-8770-d55d91531942) — isiXhosa HL · Memo · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-nov-2017-memo/b60c476c-9c18-4e90-87a1-e5d74a621619) — isiXhosa HL · Memo · 2017 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
