# isiXhosa HL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2018 QP

> Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 question paper from the Supplementary Exams 2018, 11 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2018/6ef4f90a-80f8-4cf5-8e76-dacb4ba98ec4
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiXhosa HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: Supplementary Exams
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiXhosa HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isixhosa-hl) › [isiXhosa HL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2018 QP](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2018/6ef4f90a-80f8-4cf5-8e76-dacb4ba98ec4)

## About this document

Isixhosa Hl · Grade 12 · Supplementary Exams · 2018 · isixhosa. Question paper, 11 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                   NATIONAL
                              SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA 12

                      ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)

                               IPHEPHA LOKUQALA (P1)

                              FEBRUWARI/MATSHI 2018

AMANQAKU: 70

IXESHA: Iiyure 2

                              Olu viwo lunamaphepha ali-11.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                         Tyhila iphepha

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           2                  DBE/Februwari–Matshi 2018
                                            NSC

IMIYALELO NENGCACISO

1.       Eli phepha lemibuzo LINAMACANDELO AMATHATHU:

         ICANDELO A:        Isicatshulwa sokuqonda                          (30)
         ICANDELO B:        Ushwankathelo                                   (10)
         ICANDELO C:        Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi         (30)

2.       Funda yonke imiyalelo ngocoselelo.

3.       Phendula YONKE imibuzo.

4.       Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.

5.       Krwela umgca ekupheleni KWECANDELO NGALINYE.

6.       Nombola iimpendulo ngokuchanekileyo ngokwendlela ezinonjolwe ngayo
         kwiphepha lemibuzo.

7.       Shiya umgca emva kwempendulo NGANYE.

8.       Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi.

9.       Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha:

         ICANDELO A:        Imizuzu engama-50
         ICANDELO B:        Imizuzu engama-30
         ICANDELO C:        Imizuzu engama-40

10.      Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Tyhila iphepha

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1           3                DBE/Februwari–Matshi 2018
                                            NSC

ICANDELO A: ISICATSHULWA SOKUQONDA
UMBUZO 1: UKUFUNDELA INTSINGISELO NOKUQONDA
ISICATSHULWA A
Funda IZICATSHULWA A no B, uze uphendule imibuzo esekwe kuzo.
ISICATSHULWA A
                                        UKUTHIYA IGAMA
1     Njengomntu, incwadi kufuneka uyinike igama eliya kuthi lifaneleke, lingqinelane
      nento obhale ngayo ngaphakathi. Ngaphezulu kufuneka incwadi uyithiye igama
      elothi libe nomdla nomtsalane ebantwini, kuba kaloku uyibhalela abantu ukuba
      bayifunde; oko kukuthi umntu incwadi makayijonge eluqweqweni ngaphandle
      anqwenele ukuva okuthethwa ngaphakathi. Iincwadi ezi, njengabantu, uziva 5
      kwasegameni ukuba ziincwadi ezinjani na.
2     Wakufika emzini ulundwendwe oluvela kude, uhlale khona, aze umninimzi
      akhwaze umntwana phandle, libe igama lomntwana lowo linguMnyamana,
      ulindela ukuba kuza kungena umdak'omnyama. Ubani, ukuba angathi
      ekhwazwa uMnyamana kusuke kungene igwangqa elimhlophe, ndiyaqiniseka 10
      ungamangaliswa yinto yokuba athi umntwana emhlophe kuthiwe nguMnyamana.
      Injalo ke incwadi, kufuneka igama lizalane nento ebhalwe ngaphakathi.
3     Iincwadi ezi ke ziziintlobo ngeentlobo. Kukho iinoveli, imidlalo, amavo, imihobe
      njalo njalo. Kunzima nje ke ukuthiya igama incwadi, noko kuthi kube ngcono
      ukuthiya igama kwincwadi eyinoveli okanye umdlalo, kuba kwiincwadi ezilolo 15
      hlobo unakho ukuthi wakukhohlwa ligama omawuthiye ngalo, usuke ukhangele
      elona gama kuthethwa ngalo kakhulu encwadini okanye loo mntu ibali lakho
      lisekelezele kuye ngokwalapha encwadini. Kungokunjalo kwincwadi yomdlalo.
      Apho ubunzima bukho khona kakhulu bukuhlobo lweencwadi ezimbini
      endizikhankanye mva ngentla apha, amavo nemihobe. Kolu hlobo lweencwadi 20
      ubunzima apho bukhoyo busekubeni akuthethi nganto ibe nye, uqhawula apha
      naphaya, uthetha ngezinto ezahluka-hlukeneyo.
4     Ndinethemba elikhulu lokuba xa ndithetha ngobunzima bokuthiya igama
      oonozala baya kundingqinela. Andikholwa ukuba ikho into enzima kumntu
      wakuthi edlula ukuthiya umntwana. Ungayingqina le nto ngokufika ilali le izele 25
      ngamagama amanye, ooNomvula, ooNozipho, ooNomalizo, njalo njalo;
      ooSipho, ooLanga kwabanga-makhwenkwe. Yintoni ebanga ukuba ilali izale
      ngamagama amanye? Umzali uxakiwe, ucinga kube buhlungu intloko,
      angalifumani igama, abone makasebenzise la magama selekho.
5     Omnye uthi akuzala umntwana ufike eqokelela namaphepha-ndaba la 30
      ekhangela igama. Mhlawumbi ke esenza loo nto nje akafundanga, abone ke
      apho encwadini okanye kwiphepha-ndaba igama elinguGilbert, Griffiths okanye
      Campbell, athiye umntwana wakhe ke unkabi ngaloo magama. Ndilihambile
      ilizwe lasemaXhoseni ndafika kwiintlobo ngeentlobo zabantu, oko kukuthi
      amagqobhoka, izifundiswa, namaqaba. Wofika ke ezi ntlobo zabantu amagama 35
      ezithiya ngawo abantwana engatshongo khona uninzi lwawo. Abanye
      ngooMagqobhokanzima, yiba sowusazi ke ukuba liqaba elicaphukela
      amagqobhoka ke elo lithiya umntwana ngelo gama. Omnye umntwana uvela
      avele engenampundu kakuhle, kuthiwe nguNonkwetshelele; omnye eyinto
      ebuswana bumbozololo kuthiwe nguNombozololo.                                40
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1              4                      DBE/Februwari–Matshi 2018
                                               NSC

6     Emagameni apha ke kulapho ungathi usifunde khona nesimilo somntu. Umntu
      onochuku, ongahlalisananga kakuhle nabantu belali, womva kwalapha
      ekuthiyeni kwakhe abantwana. Wofika amagama akhe eneziqu ezigudle
      inkohlakalo, esosa izinto ezithile apha kubamelwane bakhe. Uyenza ke loo nto
      ade ayenze nasezinjeni apha, ufike amagama ezinja zakhe esekeleze entweni. 45
      Olu thiyo lwamagama ke lubi kakhulu, kuba uthatha inkohlakalo yakho
      uyithwalise umntwana. Mayiqondakale into yokuba igama liyamlandela umntu,
      laye igama liphatha kakubi umninilo, oko kukuthi umthiywa, hayi umthiyi.

7     Uninzi lwabazali luthatha iinkathazo zalo luzithwalise abantwana. Ungamva
      omnye umzali esithi umntwana wakhe nguNkathazo, ngenxa yokuba esuke 50
      wangumntu osezinkathazweni ngexesha lokuzalwa kwaloo mntwana lonke
      ixesha lokudla kwakhe ubomi. Ndikhumbula enye inkosikazi eyayigama
      linguNontsizi eyathi yaphatheka kalusizi kakhulu ebomini ngalo lonke ixesha
      lokudla kwayo ubomi; de itshoba lalala umbethe, ingazanga yayixhamla
      kwaphela le nto kuthiwa lulonwabo. Andazi ukuba kwakutheni na ukuze kuthiwe 55
      nguNontsizi. Nto ndiyaziyo wathi uNontsizi lo esemncinci wabhujelwa ngabazali
      bakhe, wahlala obo bomi bulusizi bobunkedama.

8     Yanela xa ndithi kuwe igama liyamlandela umninilo, ngoko abazali
      mabawaqaphele amagama abathiya ngawo abantwana. Igama asiyiyo nje into
      yokubiza umntu asabele, njengoko wakha watsho omnye umfo owayephendula 60
      umbuzo othi, 'Liyintoni na igama?' Igama yinto yokubonisa iinjongo kumthiyi,
      umzali oneenjongo nongenanjongo umva kwasekuthiyeni apha. Yinto
      yokubonakalisa iminqweno kumthiyi, uva kwasegameni lomntwana uyazi
      iminqweno yomzali. Yinto yokubonakalisa isimo somntu, simfunda kumagama
      abantwana umzali ukuba ungumntu onjani na. Abanye abantu bathanda 65
      ukuthiya ngabantu abathe banezinto.
                        [Sicatshulwe kwincwadi ethi IMITHA YELANGA, ebhalwe nguWK Tamsanqa:
                                                               amaphepha 64–72, saze sahlelwa]

ISICATSHULWA B

                              [Ucatshulwe kwi-intanethi-www.google search.com]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Tyhila iphepha

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1          5                     DBE/Februwari–Matshi 2018
                                           NSC

IMIBUZO: ISICATSHULWA A
1.1      Zifana ngantoni iincwadi nomntu ngokwakwesi sicatshulwa? (Umgca 1)                    (1)
1.2      Khankanya isizathu sokunika incwadi igama elinomtsalane. (Umgca 3–5)                  (1)
1.3      Uyangqinelana noluvo lombhali olukumhlathi wesi-2 malunga nokuthiya
         umntwana igama? Xhasa impendulo yakho. (Jonga kumhlathi wesibini)                     (2)
1.4      Nika umahluko kwindlela yokuthiya igama kwiindidi ezahlukileyo zoluncwadi.
         (Jonga kumhlathi wesithathu)                                                          (2)
1.5      Sizathu sini esibangela ukuba umbhali afune ukungqinelwa ngoonozala
         ngobunzima bokuthiya igama? (Umgca 23–24)                                             (2)
1.6      Iveza ntoni into yokuba ilali izalise ngamagama amanye? (Umgca 25–29)                 (1)
1.7      Khetha impendulo echanekileyo kwezi zilandelayo.
         Kuthetha ukuthini ukucinga kube buhlungu intloko?
         A     Ukucinga ungabi nasisombululo.
         B     Ukucinga uqaqanjelwa yintloko.
         C     Ukucinga kancinci kakhulu.
         D     Ukucinga ufikelele kwisisombululo.                                              (1)
1.8      Ngowuphi umngeni abajongana nawo abantu abangafundanga xa bethiya
         abantwana amagama bejonge ezincwadini nakumaphepha-ndaba?
         (Umgca 30–33)                                                                         (2)
1.9      Yintoni efanayo eyenziwa ludidi lwabantu olukhankanywe ngumbhali kwesi
         sicatshulwa malunga nokuthiya abantwana amagama? (Umgca 35–36)                        (2)
1.10     Isiveza njani isimilo somntu indlela athiya ngayo igama? (Umgca 36–38)                (2)
1.11     Nika isithethantonye seqhalo okanye isaci esikrwelelwe umgca ngaphantsi.
         '… de itshoba lalala umbethe' (Umgca 54)                                              (2)
1.12     Veza uluvo lwakho malunga          nesi    sicatshulwa   singokuthiya   igama.
         (Jonga kwisicatshulwa sonke)                                                          (2)
IMIBUZO: ISICATSHULWA B
1.13     Yintoni ebonisa ukuba lo mntu usemfanekiweni ulonwabele eli phepha-ndaba
         aliphetheyo?                                                                          (1)
1.14     Caphula izinto zibe MBINI kulo mfanekiso ezibonisa ukuba liphepha-ndaba
         ngenene eli.                                                                          (2)
1.15     Linxulumana njani igama leli phepha-ndaba            nomsebenzi olindeleke
         kwiphephandaba?                                                                       (2)
1.16     Kuboniswe njani ukukhathalelwa kwenkcubeko yakwaNtu kulo mfanekiso?                   (1)
UMBUZO: ISICATSHULWA A no B
1.17     Ingaba izimvo zombhali ezikumhlathi wokuqala KWISICATSHULWA A
         ziyaphuhla na kwigama lephepha-ndaba ELIKWISICATSHULWA B.                             (4)

                                                         AMANQAKU ECANDELO A:                  30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Tyhila iphepha

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1        6                   DBE/Februwari–Matshi 2018
                                         NSC

ICANDELO B: USHWANKATHELO

UMBUZO 2: UKUSHWANKATHELA NGAMAZWI AKHO

ISICATSHULWA C sithetha ngokunqongophala kwemisebenzi. Shwankathela esi
sicatshulwa simalunga nefuthe lokunqongophala kwemisebenzi.

QAPHELA

1.    Bhala umhlathi ongenaziphene usebenzise amazwi akho kangangoko unako
      ungedluli kumagama angama-70.
2.    AKULINDELEKANGA ukuba ubhale isihloko xa ushwankathela.
3.    Bhala phantsi inani lamagama owasebenzisileyo wakugqiba.

ISICATSHULWA C

                          UNQONGOPHALO LWEMISEBENZI
Namhlanje iziphatha-mandla zimi nematha kulo lonke eli le-Afrika esemaZantsi.
Kwiidolophu ezinkulu kukho ukuxinaniswa kwabantu ubukhulu becala abangeyiyo
inzalelwane yalapho, koko baza apha ngeenjongo zokuza kufuna imisebenzi.
Zizigidi ngezigidi zabantu abafuna imisebenzi kulo lonke eli loMzantsi Afrika.
Kwezo zigidi nje zodwa ke kuye kube nokongezeleleka ngokuthi kubekho ungenelelo
lwabo baphuma kumazwe amelene neli lethu ngokuza kufuna nabo imisebenzi kweli.
Loo mazwe ke yiLesotho, iNamibhiya, iBotswana, iZimbabwe, iZambiya kunye nalawo
asembindini we-Afrika.
Abantu baye bazincamele nakweyiphi na imisebenzi ngenxa yokunqongophala kwayo.
Abanye abantu bayatsho ukuba abanakuze basebenze xa kunokuthi kuphele
imisebenzi yenqwanqwa eliphezulu nokuba leliphakathi. Ngaloo ndlela ke uya
kufumanisa ukuba kukho abantu abasebenza ezindlwini zabanye abantu.

Loo misebenzi ke ayikhethanga bala lamntu ngakubaqeshi. KungabaNtsundu,
abeBala, amaNdiya kunye nabaMhlophe babonke kolu qeshelo lwemisebenzi
yasezindlwini. Abantu abaNtsundu kunye namaNdiya bagxekwa kakhulu
ngabasebenzi ngokungahlawuli mali ingconwana nangempatho embi emisebenzini.

Kukho abantu esibabona yonke le mihla bezalise izitalato bexakekile bethengisa. Aba
bantu ngabantu abangasebenziyo, koko bayazama ukuba babe nento yokuphilisa
abantwana babo. Nalapho ke akukho nto baba nakho ukuyizuza kuloo ntengiso
ekubeni bangaphila nabo njengabantu abasebenzayo okanye abaqeshiweyo.
Uninzi lwabantu namhlanje alunazindlu, luhlala ematyotyombeni apho irente
ingesosinyanzeliso ukuba ihlawulwe ngulowo uhlala khona. Ingulowo nalowo uye
azame nje oko kuya phantsi kwempumlo kuphela.
Lukho uninzi lwabantu oluthi, unqongophalo lwemisebenzi ludalwa kukungafundi
kwabantu. Ngoko ithi yakuvuleka imisebenzi babe bengenayo ingqondo neziqinisekiso
ezifunwayo zokufezekisa loo misebenzi. Ngaloo ndlela ke babe nokufa namthanyana.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                     Tyhila iphepha

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             7                       DBE/Februwari–Matshi 2018
                                              NSC

Namhlanje uya kufumanisa ukuba kusezilokishini, ezidolophini, ezilalini nasemathafeni
kwakhiwe imizi yokuqeqeshela abantu imisebenzi ethile neyeyobugcisa. Le mizi ke
izala ime ngeembambo ngabantu abaze kufundela obo bugcisa bevela kwiinkalo
zonke zelizwe eli. Le mpi ke izixhobisa kuba iza kungena phakathi koluNtu ibe
nokufumana imisebenzi eyifundeleyo kule mizi, isebenze.

                   [Sicatshulwe kwincwadi ethi Isizukulwana Sanamhlanje ebhalwe ngu EM Mbombo:
                                                                amaphepha 28–34, saze sahlelwa]

                                                              AMANQAKU ECANDELO B:                   30

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Tyhila iphepha

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1                 8                   DBE/Februwari–Matshi 2018
                                                  NSC

ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
UMBUZO 3: UKUHLALUTYA IINTENGISO
Funda le ntengiso (ISICATSHULWA D) ingezantsi uze uphendule imibuzo esekwe
kuyo.
ISICATSHULWA D

                       ASIGQIBELELANGA ...
                     KODWA SINGOOPHOPHO
                           EKWAKHENI
                      INKQUBELA-PHAMBILI.

                 I-UKZN asiyoYunivesithi nje, yindawo apho inkuthazo ichuma khona,
               sinceda abafundi bethu, izifundiswa zethu nabasebenzi bethu banyukele
                kumgangatho ophezulu mihla le. Asifuni kukhupha zinxibamxhaka nje
                   kuphela, sifuna ukuvelisa abasunguli bezinto ezintsha bokwenene.
                  Abantu abaza kucela imingeni kokuqhubeka elizweni bazigocagoce
                             beze nezisombululo ezizisa ubomi obungcono.

                   Sikho ukukhonza nokukhuthaza

                                                                   Sikhuthaza ubunganga

                            [Sicatshulwe kwimagazini ethi SAWUBONA iphepha lama-81, yaze yahlelwa]

3.1      Leliphi eli ziko lemfundo libhengezwa kule ntengiso?                                         (1)

3.2      Kutheni umbhali wale ntengiso esebenzise ifonti enkulu kwisivakalisi;
         'ASIGQIBELELANGA … KODWA SINGOOPHOPHO EKWAKHENI
         INKQUBELA-PHAMBILI'?                                                                         (1)
3.3      Yinyani okanye asiyonyani ukuba apha kuncedwa abafundi kuphela
         banyukele phezulu. Xhasa impendulo yakho.                                                    (2)
3.4      Caphula amabinzana abe maBINI abonisa ulwimi olujija ingqondo kule
         ntengiso.                                                                                    (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1              9                      DBE/Februwari–Matshi 2018
                                               NSC

3.5      Ukusetyenziswa kwesandla esiphethe isithebe kumfanekiso kuveza ntoni
         ngenkonzo ebhengezwayo?                                                                      (2)
3.6      Yila isilogani esisesakho esithetha into enye nesi sikule ntengiso.
         'Sikhuthaza ubunganga'                                                                       (2)
                                                                                                      [10]
UMBUZO 4: UKUQONDA EMINYE IMIBA YEMIDIYA
Funda ISICATSHULWA E uze uphendule imibuzo esekwe kuso.
ISICATSHULWA E: IKHATHUNI

                          Ukhangeleka
                                                  Ndinoloyiko lokumvusa ndimxelele ukuba
                         elel' okosana …
                                                       ziyavulwa izikolo namhlanje …
                                                     Ndisuke ndanosizi ukumphazamisa
                                                         kobentlombe ubuthongo …
                B                          A
                                                                                    A

                     Shshshsh, Vusi.
                                                     IZIKOLO ZIYAVULWA
                                           A            NAMHLANJE!!!
                                                                                         A

                                                 B

                                               [Icatshulwe kwi-intanethi-mamataxi.blogspot.com]
4.1      Xela into ebonisa ukuba okwenzeka kwikhathuni kwenzeka kwigumbi
         lokulala.                                                                                    (1)
4.2      Loluphi uphawu olubonisa ukuba intetho yomntu obhalwe-A kwibhokisi
         yoku-1 ayigqibekanga?                                                                        (1)
4.3      Lithetha ntoni ibinzana, 'kobentlombe ubuthongo' elikwibhokisi yesi-2:
         A       Ukulala ubuthongo obunzulu.
         B       Ukulala ubuthongo bexeshana.
         C       Ukulala ubuthongo obulula.
         D       Ukulala ubuthongo obusebezayo.                                                       (1)
4.4      Yeyiphi imvakalelo evezwa yintetho yomntu obhalwe-A okwibhokisi yesi-2?                      (1)
4.5      Yintoni injongo yokusebenzisa igama u 'Shshshsh' kwibhokisi yesithathu?                      (2)
4.6      Lolupi umpawu olusetyenziswe kwibhokisi yesine ebonisa ukuba                    umntu
         obhalwe-A uyakhwaza?                                                                         (2)
4.7      Ingaba uyavelana nomntu obhalwe-B kwibhokisi yesi-4? Xhasa impendulo
         yakho.                                                                                       (2)
                                                                                                      [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Tyhila iphepha

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1             10                   DBE/Februwari–Matshi 2018
                                              NSC

UMBUZO 5: UKUSETYENZISWA KOLWIMI NGOKUCHANEKILEYO

Funda ISICATSHULWA F, esineempazamo ezithile ezenziwa ngenjongo uze
uphendule imibuzo esekwe kuso.

ISICATSHULWA F

                                            ENKOSI

1     Akukho nto inzima kubantu bakuthi njengokuthi 'ENKOSI' omnye komnye.
      Kungoku nje lo mkhwa ungxamele ukuthatha unyawo.

2     Yayingekho into ebixabiseke njengombulelo mandulo. Umbulelo lo
      ububaluleke ukususela emntwaneni ukuya kumntu omdala de uye kuqhina
      kwizilwanyana ezi zembala. Kule mihla siphila kuyo,unyevulelwa nayinja le 5
      uyondla imihla nezolo, kungenjalo isuke ikuvungamele endaweni
      yokukubungezelela.

3     Umbulelo lo yindlela ebonakalayo okanye evakalayo ethi ibonakaliswe de
      iphuhliswe ngubani ukutyhila iimvakalelo zakhe, iingcamango zakhe okanye
      iimbono zakhe kulowo othe wamenzela isenzo esithi sibangele 10
      incamisa-mxhelo kuye. Xa sithetha ngendlela ebonakalayo sithetha ngaleyo ithi
      ibonakale ngezenzo. Uthi umntu akwenzelwa into ngomnye abe nombulelo
      ongazenzisiyo entliziyweni yakhe. Uthi ke lowo wenzelwe into amgcine
      ngentliziyo lowo umenzele into ukuze athi abonakalise umbulelo ngokumenzela
      into entle lowo ebenze isenzo esihle. Indlela ke evakalayo yileyo yokutsho 15
      ngomlomo ukuthi: 'ENKOSI' kulowo ukwenzele into, ngamanye amazwi
      omlomo ingesiso isenzo.

4     Unzima u-enkosi kumntu            okhululwe   engxakini embi,    othi akuncedwa
      athi 'Wandiweza!'

           [Sicatshulwe kwincwadi ethi AMAQHEKEZANA ETHU ebhalwe nguNV Mkonto iphepha 1,
                                                                          saze sahlelwa]

5.1      Guqula ibinzana elingezantsi libe kwimo evumayo.

         'Akukho nto inzima …' (Umgca 1)                                                         (1)

5.2      Sisetyenziselwe ntoni isimelabizo           esikrwelelwe     umgca    ngaphantsi
         kwisivakalisi esilandelayo?

         Kungoku nje ngathi lo mkhwa' (Umgca 2)                                                  (1)

5.3      Bhala intsingiselo yesaci 'ukuthatha unyawo'. (Umgca 2)                                 (2)

5.4      Loluphi udidi lwesichazi olubhalwe ngqindilili kwisivakalisi esilandelayo?

         '… ububaluleke ukususela emntwaneni ukuya kumntu omdala …' (Umgca 4)                    (1)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                           Tyhila iphepha

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1         11                   DBE/Februwari–Matshi 2018
                                          NSC

5.5      Bhala kwakhona esi sivakalisi singezantsi unike isichasi sesenzi esibhalwe
         ngqindilili.

         'Umbulelo lo yindlela ebonakalayo okanye evakalayo ethi ibonakaliswe de
         iphuhliswe ngubani ukutyhila …' (Umgca 8–9)                                        (1)

5.6      Kusetyenziswe eziphi izigaba zentetho ukwakha isibizo esibhalwe bukekela
         kwibinzana elilandelayo.

         '… sibangele incamisa-mxhelo kuye.' (Umgca 10–11)                                  (2)

5.7      Hlahlela ibinzana elilandelayo ngokwegatya nodidi lolwalamano.

         'Unzima u-enkosi kumntu okhululwe engxakini embi …' (Umgca 18)

                       IGATYA                                UDIDI
         5.7.1                             A

         5.7.2                             B
                                                                              (2 x 1)       (2)
                                                                                            [10]

                                                       AMANQAKU ECANDELO C:                 30
                                                          AMANQAKU EWONKE:                  70

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

## Related documents

- [IsiXhosa HL P2 Feb-March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-feb-march-2018/c241906b-af3b-450c-808c-08fda459d520) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 Feb-March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-feb-march-2018/566add75-9ef2-4bd5-af98-54eea59f5046) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2018/741a3eb3-d73f-4669-b0bd-936c33e1ec34) — isiXhosa HL · QP · 2018 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2017](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2017/f024a28b-34a2-48b8-bd9a-74acb05b4733) — isiXhosa HL · QP · 2017 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2016/c233f628-281c-432a-ae78-c49cdbc2cb6d) — isiXhosa HL · QP · 2016 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 Feb-March 2014](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-feb-march-2014/b647fdaa-06b0-475e-b56d-e90af2457c2f) — isiXhosa HL · QP · 2014 · isiXhosa

## More from Grade 12 isiXhosa HL

- [Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isixhosa-hl-atp-2023-24/47d8428a-6bc8-499c-acc8-8a8ebf4dd491) — ATP
- [ISIXHOSA HL P1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-memo-gr12-sept-2025-watermark/d61da289-7a98-4204-84e7-ba0a8206f429) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [ISIXHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-memo-gr12-sept-2025-watermark/fba1d302-d085-47cd-bee2-513282cac780) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p1-may-june-2025-mg/84b5db34-ace8-41ee-9524-c8517ac6b171) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p2-may-june-2025-mg/b4f21d74-9dc5-4e7d-8fbd-4654b4536d22) — Memo · 2025 · isiXhosa
- [IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isixhosa-hl-p3-may-june-2025-mg/7d3626eb-631c-40f6-893a-fadbe86c8359) — Memo · 2025 · isiXhosa

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
